1 De krachtlijnen van de Wet Patiëntenrechten 1 Nieuwe wet



Dovnload 38.03 Kb.
Datum24.08.2016
Grootte38.03 Kb.

1)De krachtlijnen van de Wet Patiëntenrechten

1.1)Nieuwe wet


  • Wet van 22 augustus 2002 (gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad van 26/09/2002)

  • Van kracht sinds 6 oktober 2002

  • Nader uitgevoerd

    • bij KB 1 april 2003 (federale commissie rechten van de patiënt)

    • bij KB van 8 juli 2003 voor ombudsfunctie in ziekenhuizen

  • Patiëntenrechtenwet is belangrijkste wet over verhoudingen tussen patiënten en beroepsbeoefenaars in gezondheidszorg (in zéér brede zin)

  • Is (nog) niet van toepassing op psychologen, maar zal het worden van zodra psychologen plaats gekregen hebben in KB 78

  • Plichten van beroepsbeoefenaars onder patiëntenrechtenwet corresponderen in belangrijke mate met beroepsplichten beschreven in deontologische code psychologen

  • Hierna o.m. vergelijking tussen wet en deontologische code BFP

    • Geen dwingende, normatieve kracht (tis geen wet)

    • Berust op traditie/overleg

    • Doet dienst bij discussies over beroepsplicht


1.2)Belangrijkste bedoelingen van de wet


  • Verduidelijken van de juridische verhoudingen tussen patiënten en zorgverstrekkers

  • Bekrachtigen, harmoniseren en codificeren van bestaande gezondheidsrechtelijke normen

  • Opheffen van onduidelijkheid over inzagerecht in dossier

    • Ook in manueel bijgehouden dossiers?

    • Rechtstreeks of onrechtstreeks ?

    • In het hele dossier of enkel in ‘objectieve gegevens’ ?

  • Invoeren van nieuwe normen

    • Over vertegenwoordiging van volwassen onbekwame patiënten

    • Over juridische waarde van wilsbeschikking

    • Over klachtenbemiddeling en – behandeling

  • (sterk afgezwakte) poging tot invoering van centrale ziekenhuisaansprakelijkheid

  • Herziening van ‘patiënt-onvriendelijke’ bepalingen in Verzekeringswet


1.3)Internationale context


  • verklaring van Amsterdam’ (WHO, 1994): belofte tot bevordering van patiëntenrechten in nationale wetgeving

  • Verdrag Mensenrechten en Biogeneeskunde (RvE, 1997)

    • Bekrachtigt enkele fundamentele patiëntenrechten

    • Niet ondertekend door België (vooral omwille van art. 18 inzake embryo-research)

  • In Nederland: sinds 1 augustus 1995: WGBO voegt ‘geneeskundige behandelingsovereenkomst’ als benoemde overeenkomst toe aan BW

  • In Frankrijk: wet van 4 maart 2002 ‘relative aux droits des malades et à la qualité du système de santé’


1.4)Toepassingsgebied


  • Bewust zeer breed

  • Van toepassing op elke vorm van gezondheidszorg

    • Preventief

    • Louter diagnostisch

    • Curatief

    • Palliatief

    • èn extra-curatief

  • Met uitsluiting van mantelzorg

1.4.1)Toepassing op niet curatieve handelingen


  • Wet is van toepassing op

    • Privaatrechtelijke en publiekrechtelijke verhoudingen

    • Contractuele en niet-contractuele relaties

    • Dus ook op gezondheidszorg onder

      • Dwang

      • Drang

  • Toepassing op niet-curatieve handelingen kan interpretatieproblemen en normconflicten veroorzaken

    • Toestemming bij gedwongen opneming ?

    • Vrije keuze bij controlegeneeskunde ?

    • Vrij keuze bij (opgedrongen) therapie ?

    • Recht op informatie en inzage in dossiers in verzekeringsgeneeskunde of dadertherapie ?

  • Mogelijkheid tot bepaling van ‘nadere regels

    • Bij in ministerraad overlegd KB

    • ‘teneinde nadere regels te bepalen’

    • Teneinde ‘rekening te houden met nood aan specifieke bescherming’

  • Volgens Memorie van Toelichting zou ‘beschermingsniveau’ van de wet niet kunnen verlaagd worden


1.4.2)Toepassing op ‘beroepsbeoefenaars’


  • Wet niet enkel van toepassing op artsen

  • Verplichtingen strekken zich uit tot alle ‘beroepsbeoefenaars’ in de gezondheidszorg

    • Alle ‘klassieke’ beroepen geregeld in KB 78 (‘Wet Uitoefening Gezondheids-zorgberoepen’)

    • Ook beoefenaars van ‘niet-conventionele’ praktijken in de zin van wet van 29 april 1999

1.4.2.1)Toepassing op psychologen


  • Vermits psychologen (nog) geen statuut hebben in KB 78 is wet niet rechtstreeks van toepassing

  • In het algemeen is wet wel van toepassing op curatieve en extra-curatieve geestelijke gezondheidszorg


1.4.2.2)Nalevingsplicht en ‘medewerkingsplicht’


  • Alle beroepsbeoefenaars moeten de wet naleven ‘binnen de perken’ van hun bevoegdheden

  • Wet bevat geen bijzondere sanctieregeling (aansprakelijkheidsvordering  schade vergoeding)

  • Gevolg van

    • Principiële keuze

    • Complexe discussies omtrent bevoegdheid van Federale Staat


1.5)Overzicht gewaarborgde rechten

1.5.1)Recht op kwaliteitsvolle dienstverstrekking (artikel 5)


  • (iets) meer dan herformulering van zorgvuldigheidsbeginsel

  • Omvat ook

    • Verbod van discriminatie in gezondheidszorg

    • Principe van eerbiediging van de zelfbeschikking van de patiënt (zonder afdwingbaarheid van betwiste handelingen)

  • Recht op dienstverstrekking ‘die beantwoordt aan behoeften’ is onvermijdelijk beperkt door schaarse middelen


1.5.1.1)Vergelijking met deontologische code voor psychologen


  • kwaliteitsvereiste’ (3.2.)

    • Hoog kwaliteitsniveau (3.2.1.), volgens recentste stand van de wetenschap (3.2.2.)

    • Geen onderzoeken waarvoor men vereiste kwalificatie niet heeft (3.2.4.)

  • Competentie (2)

    • Verplichting tot bijscholing (2.5.)

    • Psycholoog ‘mag niet praktiseren wanneer zijn oordeel en zijn mogelijkheden aangetast zijn, ook wanneer dit het gevolg is van tijdelijke moeilijkheden’ (2.6.)

  • Non-discriminatie en respect voor persoon (1.1.2.)


1.5.2)Recht op vrije keuze (artikel 6)


  • Bevestiging van principe van

    • Vrije keuze

    • Mogelijkheid tot wijziging van keuze

  • Beperkingen mogelijk ‘krachtens de wet’ vb. arbeidscontrole, verzekeringsgeneeskunde

  • Beperkingen nochtans niet beperkt tot wat door of krachtens de wet geregeld is

    • Interne organisatie van instellingen voor gezondheidszorg

    • Beperking aanbod

  • Geen expliciete bepaling over vrije keuze in deontologische code

  • Wel algemeen principe van respect voor autonomie van patiënt in 1.1.2.3.


1.5.3)Recht op informatie (artikel 7)


  • Verschil tussen ‘diagnose-informatie’ en ‘toestemmingsinformatie’

  • Diagnose-informatie omvat in beginsel alle informatie, dus ook omtrent infauste (= moeilijke en negatieve diagnose) prognose

  • Criterium: informatie die nodig is

    • om inzicht te krijgen in de gezondheidstoestand

    • Èn haar vermoedelijke evolutie


1.5.3.1)Vorm van de diagnose-informatie


  • In beginsel mondeling

  • In ‘duidelijke’ taal

  • Aangepast tijdens parlementair debat

    • In ontwerp stond ‘begrijpelijke’ taal

    • Eerbiediging van taalwetgeving en (verplicht) gebruik van tolk zijn verlaten

  • Patiënt kan vragen om schriftelijke bevestiging van de informatie


1.5.3.2)Informatieverstrekking aan vertrouwenspersoon  probleem in de praktijk


  • Invoering van de figuur van de aangewezen vertrouwenspersoon

  • Verschillend van de ‘door de patiënt aangewezen vertegenwoordiger’

  • Vertrouwenspersoon neemt kennis van informatie

    • Naast en samen met de patiënt

    • Of los van de patiënt (=nieuw!)

  • Keuze van vertrouwenspersoon is in beginsel vrij

    • Familie

    • Vriend

    • Andere beroepsbeoefenaar

  • Aanwijzing van vertrouwenspersoon moet schriftelijk bevestigd worden door patiënt

  • Communicatie met vertrouwenspersoon te noteren in dossier


1.5.3.3)Recht om niet te weten


  • Bij uitdrukkelijk verzoek krijgt patiënt geen diagnose-informatie

  • Uitzondering

    • Het niet meedelen veroorzaakt ‘klaarblijkelijk ernstig nadeel’ voor

      • De patiënt vb. pathologie vastgesteld waar er goede therapeutische perspectieven voor bestaan

      • Of voor derden vb. ziekte van Huntington

    • Consultatie van collega en (eventuele) vertrouwenspersoon noodzakelijk


1.5.3.4)Therapeutische exceptie


  • (Tijdelijk) onthouden van informatie mag

    • Indien meedelen ‘klaarblijkelijk ernstig nadeel’ voor de patiënt zou meebrengen

    • Na raadpleging van collega

  • Motivering moet vermeld worden in medisch dossier

  • Informatie van (eventuele) vertrouwenspersoon is nodig


1.5.4)Recht op toestemming (artikel 8)


  • Duidelijke wettelijke bekrachtiging van informed consent-beginsel

  • Toestemming is

    • Uitdrukkelijk (niet hetzelfde als schriftelijk !)

    • Tenzij de beoefenaar uit het gedrag van de patiënt ‘redelijkerwijze zijn toestemming kan afleiden’

  • Discussie over bewijslast en ‘consent forms’ niet beslecht

  • Toestemming mag schriftelijk vastgelegd worden

    • Op verzoek van patiënt of beroepsbeoefenaar

    • Èn met instemming van beroepsbeoefenaar of patiënt

  • Noodzaak van instemming van andere partij zou proliferatie van toestemmingsformulieren moeten indijken


1.5.4.1)Inhoud van de behandelingsinformatie


  • Informatie over

    • Doel

    • Aard

    • Graad van urgentie

    • Duur

    • Alternatieven

    • Financiële gevolgen van de behandeling

  • In verband met risico’s en tegenaanwijzingen: bekrachtiging van de theorie van de ‘relevante risico’s’  “de voor de patiënt relevante tegenaanwijzingen, nevenwerkingen en risico’s”

    • Moeilijke discussie  alles er in steken? Vb. zaken die zelden voorkomen?

    • De reden, ernst, persoonlijkheid & aard van de ingreep verschilt vb. persoon van 23 met infertiliteit of persoon van 50 met 2 kinderen

  • Criterium van ‘redelijk voorzienbaar’ karakter van de risico’s blijft onaangetast

  • Behandelingsinformatie moet ‘voorafgaandelijk en tijdig’ verstrekt worden

  • Vorm is identiek als voor diagnose-informatie


1.5.4.2)Uitdrukkelijke erkenning van behandelingsweigering


  • Patiënt mag behandeling weigeren of toestemming intrekken

  • Behandelingsweigering wordt schriftelijk vastgelegd

    • Op verzoek patiënt

    • Of zorgverstrekker vb. als de ψ patiënt agressief is om de aansprakelijkheid-sprocedures goed door te komen ;)

  • Nieuw is erkenning van juridische waarde van behandelingsbeschikking of levenstestament (verschillend van wilsverklaring in euthanasiewet !)

    • Handelingsbekwame volwassenen leggen vast welke behandeling ze nog willen als ze geen wilsbeschikking meer hebben vb. wens om niet gereanimeerd te worden

  • Indien patiënt op bewust en bekwaam moment schriftelijk gemeld heeft dat ‘welomschreven tussenkomst’ geweigerd wordt, moet weigering geëerbiedigd worden

  • Scherpe discussie in parlement over gevolgen van behandelingsweigering en band met art. 422 bis Sw.


1.5.4.3)Informed consent in deontologische code voor psychologen


  • Plicht tot beschrijving van onderzoeken (1.3.1.)

    • Psycholoog geeft aan cliënt of proefpersoon “begrijpelijke en waarheidsgetrouwe beschrijving van zijn optreden”

    • Als cliënt erom vraagt: informatie over resultaten van onderzoeken “en dit op een zodanige wijze dat hij er baat bij vindt”

    • Psycholoog antwoordt tevens op vragen over bestemming van informatie

  • Geen behandeling, begeleiding of onderzoek tegen de wil van de patiënt (1.3.2.)

  • Indien de relatie opgelegd wordt door een derde’

    • Informatie aan cliënt over alle mogelijke gevolgen

    • Informatie aan derde en cliënt ‘over modaliteiten en plichten waaraan hij zich moet houden’ (1.3.3.)

  • Psycholoog ‘moet eerlijk zijn wat betreft de financiële implicaties van zijn beroepsactiviteiten’ (4.2.5.)


1.5.5)Dossierplicht (artikel 9)


  • Patiënt heeft recht op dossier

  • Voorheen geen algemeen geregelde dossierplicht, maar disparate bepalingen

  • Algemene dossierplicht lost onduidelijkheid over inhoud en structuur van dossier niet op

    • Voor artsen geregeld in afzonderlijke KB’s

    • Voor verpleegkundigen partieel geregeld in ziekenhuiswet

  • Patiënt kan vragen dat stukken aan dossier worden toegevoegd


1.5.5.1)Inzage in dossier


  • Recht op inzage

  • Principieel rechtstreeks recht op inzage

    • Patiënt kan dossier zelf inzien

    • Kan zich laten bijstaan door vertrouwenspersoon

    • Kan inzagerecht zelfs delegeren aan vertrouwenspersoon

  • Verzoek tot inzage moet

    • In beginsel ‘onverwijld’

    • Ten laatste ‘binnen vijftien dagen’ ingewilligd worden

  • Te frequent herhaalde aanvragen moeten niet meteen ingewilligd worden

    • Volgens MvT: slechts binnen ‘redelijke termijn’ na vorige aanvraag


1.5.5.2)Uitzonderingsregime voor delen van medisch dossier


  • Uitzonderingsregime

    • Voor persoonlijke notities

    • Gegevens betreffende derden

    • Motivering voor therapeutische exceptie

  • Persoonlijke notities en gegevens betreffende derden zijn in beginsel uitgesloten van inzage

  • Persoonlijke notities mogen wel ingezien worden door andere beroepsbeoefenaar (die dan rapporteert aan patiënt)

  • Persoonlijke notities zeer restrictief omschreven in Mvt

    • Onderdelen van dossier die ‘afzonderlijk worden opgeborgen’

    • Die niet toegankelijk zijn voor anderen (zelfs niet leden van dezelfde zorgverleningsequipe)

  • Betwisting over onrechtstreekse inzage

    • Mag beroepsbeoefenaar behoren tot andere beroepscategorie ?

    • Inzage medisch dossier door logopedist of apothekersassistent ?

    • Art. 2, 3° versus art. 4 van de wet


1.5.5.3)Recht op afschrift van medisch dossier


  • Patiënt heeft recht op afschrift van dossier

  • Afschrift’ is fotokopie, e-mail, floppy, transcriptie…

  • Afschrift is uitgesloten voor

    • Persoonlijke notities

    • Gegevens betreffende derden

  • Om verder gebruik te beperken, moet elk afschrift vermelden: ‘strikt persoonlijk en vertrouwelijk’

  • Aflevering van afschrift kan geweigerd worden

    • Bij duidelijke aanwijzingen

    • Dat patiënt onder druk wordt gezet om afschrift aan derden mee te delen


1.5.5.4)Post mortem-inzage


  • Onrechtstreekse bevestiging van beroepsgeheim post mortem

  • Erfgenamen kunnen inzage vragen


1.5.5.5)Dossier in deontologische code voor psychologen


  • Onderscheid ‘aantekeningen’ en ‘dossiers’

    • ‘aantekeningen’ zijn werkinstrument ‘met het oog op de samenstelling van een dossier’

    • Volgens toelichting zijn aantekeningen ‘persoonlijk en volledig vertrouwelijk. Zij kunnen alleen door psycholoog zelf geraadpleegd worden’

  • Dossierplicht (6.1.)

  • Psycholoog kan op vraag van collega en met instemming van cliënt ‘alle nuttige en noodzakelijke informatie’ meedelen ‘om ondernomen actie verder te zetten (6.4. – geen echte overdracht van het dossier !)

  • ‘Psycholoog heeft de plicht om op vraag van de cliënt deze in te lichten aangaande de resultaten van de onderzoeken op een manier die hem kan helpen’ (6.5. – geen echte inzage in het dossier)

  • Cliënt kan vragen om vernietiging van gegevens (6.7.)

  • Psycholoog moet dossier niet langer houden dan nodig voor “navorsing, onderzoek, begeleiding of behandeling” (6.8. – juridisch betwistbaar)

  • Bij vrees voor deontologische problemen of schending beroepsgeheim: plicht tot vernietiging (6.9)


1.5.6)Recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer

1.5.6.1)Vertegenwoordiging van de minderjarige patiënt (artikel 12)


  • Geen keuze voor ‘medische meerderjarigheid’

  • Bevestiging van actueel stelsel van minderjarigen ‘met oordeelsvermogen’

  • In beginsel: vertegenwoordiging door ouders

  • Steeds noodzaak om minderjarige te betrekken bij besluitvorming (rekening houdend leeftijd en maturiteit)

  • Mogelijkheid tot zelfstandige uitoefening van rechten van zodra minderjarige patiënt tot ‘redelijke waardering van zijn belangen’ in staat is

  • Capaciteit tot ‘redelijke waardering’ wordt casuïstisch beoordeeld, rekening houdend met leeftijd, intellectuele en emotionele maturiteit & aard ingreep

  • Aanvaarding van zelfstandig beslissingsrecht houdt eigen recht op privé-leven van minderjarige in (met principieel volledige eerbiediging van beroepsgeheim)


1.5.6.2)Vertegenwoordiging van feitelijk onbekwame patiënten


  • Wet is meest innoverend voor vertegenwoordiging van feitelijke onbekwame patiënten

  • Geeft wettelijke basis aan ‘surrogate decisionmaking’ door aangewezen vertegenwoordiger of familieleden



Aanduiding vertegenwoordiger

  • De ‘door de patiënt benoemde vertegenwoordiger’ kan (al) zijn rechten uitoefenen op ogenblik dat patiënt daartoe niet meer in staat is

  • Aanwijzing geschiedt met bijzonder gedateerd mandaat

    • Ondertekend door patiënt

    • Èn vertegenwoordiger

  • Door beiden herroepbaar



Bij gebrek aan (beschikbare) vertegenwoordiger

  • Wettelijke basis voor vertegenwoordiging door familieleden

  • Met cascadesysteem en oplossing voor intra-familiale conflicten

  • Eerst: samenwonende echtgenoot of samenwonende partner

  • Dan familieleden, in volgorde:

    • Een meerderjarig kind

    • Een ouder

    • Een meerderjarige broer of zus

  • Indien geen familieleden aanwezig of beschikbaar: beslissing door arts, na multidisciplinair overleg

  • Beslissing door arts tevens bij intra-familiale conflicten

  • Verplichting om rekening te houden met gradueel verminderde bekwaamheid



Uitzonderingen op rechten van vertegenwoordigers

  • Aan vertegenwoordiger kan inzage en afschrift van dossier geweigerd worden indien dit nodig is voor bescherming van privé-leven van patiënt

  • Inzage kan nog door arts aangeduid door vertegenwoordiger

  • Arts mag afwijken van beslissingen van vertegenwoordigers

    • In belang van patiënt

    • Om ernstige bedreiging van het leven of ernstige aantasting van de gezondheid af te wenden

    • Na multidisciplinair overleg

    • Mits motivering in dossier


1.5.7)Klachtrecht (artikel 11)


  • Mogelijkheid om klacht in te dienen bij ombudsfunctie zonder sanctionerende bevoegdheden

  • Verplichte ombudsfunctie in elk ziekenhuis (KB van 8 juli 2003)

  • Ombudsfunctie

    • moet bemiddelen bij klachten

    • moet patiënt inlichten over procedurewegen indien bemiddeling niet lukt

  • Hybried stelsel voor ‘Federale commissie rechten van de patiënt’ (geregeld bij KB 1 april 2003)

    • rechtstreekse toegang voor klachten over ambulante zorgen

    • klachten betreffende andere ombudsfuncties

    • algemene evaluatie- en adviesfunctie



De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2016
stuur bericht

    Hoofdpagina