5. Leerlingen experimenteren thuis Extra richtlijnen voor het experimenteren thuis



Dovnload 45.75 Kb.
Datum21.08.2016
Grootte45.75 Kb.
5. Leerlingen experimenteren thuis

Extra richtlijnen voor het experimenteren thuis


Ook thuis gelden



de algemene en concrete richtlijnen van het schoollaboratorium

Je hebt geen “echt” labomateriaal nodig:

- met eenvoudige middelen kan je heel interessante proeven uitvoeren,


  • een 5-tal reageerbuisjes zijn nochtans erg handig (apotheker, drogist, je leerkracht).

  • ook via het internet vind je fijne proeven voor thuis (zie o.a. de website van de uitgeverij)

  • Voer de proeven uit in een gepaste ruimte (garage, kelder, keuken ...).



  • Bescherm de werktafel met een onbrandbaar materiaal.




  • Bewaar je “labobenodigdheden” ordelijk en gescheiden van b.v. levensmiddelen.




  • Verwarm geen stoffen als er brandbare materialen (b.v. tapijten, gordijnen ...) of ontvlambare stoffen (b.v. spuitbussen, verf, cosmetica ...) in je buurt zijn.




  • Als voorzorgsmaatregel heb je (een emmer) water en zand in je buurt.







  • Ruim steeds alles nauwkeurig op, zodat je thuis geen klachten krijgt i.v.m.

je werkzaamheden.



Thuisonderzoek 1

Aggregatietoestanden , soorten mengsels , scheidingsmethoden

Voer uit en of verklaar en benoem de verandering van aggregatietoestand.


1. Soms kleeft chocolade aan je handen, soms echter niet! (lees het op de "ZERO" - verpakking).

2. Plaats een koud glas (b.v. uit de diepvries) boven een bakje hete soep of koffie.

3. Water en zoutwater reageren "anders" als je ze in de diepvries plaatst.

Voer uit en /of verklaar en benoem het soort mengsel.


1.Meng een theelepel olie respectievelijk met een weinig water, alcohol (spiritus), benzine (ontvlekker).

2.Meng in een afsluitbaar (b.v. cola-) flesje olie en water. Schud intensief. Voeg nadien een weinig detergent toe en schud opnieuw.

Begrijp je nu waarom melk wit is!

(Mooier ziet het eruit door de olie vooraf te kleuren met een snuifje paprikapoeder.

Hoe verloopt het als je paprika eerst aan het water toevoegt? )

3.Meet de luchtverontreiniging op verschillende plaatsen bij je thuis.



Kleef hiervoor b.v. een tesafilm om een fles (de klevende zijde naar buiten) en observeer het resultaat na 24 uur. (bijvoorbeeld ook met een vergrootglas/microscoop)

Voer uit en of verklaar en benoem de scheidingsmethode en de soorten mengsels.


  1. Vergelijk het gehalte opgeloste vaste stof in leidings-, rivier-, grond-, mineraal en gedestilleerd water.

  2. Hoe kan je bruine suiker ontkleuren? ( rode wijn)

  3. Hoe kan je het adsorptievermogen van akkergrond meten (grondwater is zuiver in tegenstelling met rivierwater) ( witte zand, krijt, roet)

  4. Hoeveel water kan wol, respectievelijk synthetische vezel absorberen? (Weeg een wollen/synthetische trui op een zonnige en op een regenachtige dag).

  5. Probeer natuurlijke kleurstoffen te maken uit sterk gekleurde planten (b.v. bessen) mengen met water, mixen en zeven of alles door een doek persen)

Tracht hiermee verschillende materialen/stoffen te kleuren: bijvoorbeeld wol, zijde, katoen, linnen. Dit lukt pas echt goed door een portie azijn toe te voegen. Is het resultaat "kleurecht" ?)

  1. Meng waterverf met water in een afsluitbare PETfles Bind een touw om de hals van de fles en zwier hiermee de fles vele malen in het rond. ( wortel-, tomatensap, leemwater, cacao)

  2. Los al roerend zout op in warm water tot een deel zout niet meer oplost. Scheid de verzadigde oplossing van het vaste zout en observeer het resultaat na enkele dagen. ( Toevoegen van kleurstof als in proef nr. 5, aluin, bruine suiker) ( Neem na enkele dagen een mooi groot kristal en bevestig het aan een garendraad. Hang hiermee, b.v. gebonden aan een potlood, het kristal in de verzadigde oplossing. Dagelijks neem je de kristallen van de draad weg en hang je dat ene, steeds groter wordende kristal in een verzadigde oplossing. Het groeit en groeit en groeit....)

  3. Smelt fixeerzout (fotografiebenodigdheden) .Breng enkele lepels ervan in een potje en plaats dit in heet water. Als het gesmolten is, laat je het afkoelen aan de lucht. ( Nadat het is afgekoeld tot ongeveer kamertemperatuur kan je eens krachtig schudden of een kristal fixeerzout toevoegen; let op! )

  4. Kan je het mengsel zand, zout, (water), ijzervijlsel scheiden?

  5. Scheid sigaren-/sigarettenas van water na het mengsel even gekookt te hebben.

Verhit de kleurloze rest tot alle water verdwenen is of laat het water vanzelf volledig verdampen.

  1. Net als een proef nr.5 kook je snippers rode kool een tijdje met water (afgieten en of filtreren) of “ bestel “deze groenten als middageten ( Voeg het bekomen sapje of de bruingele vloeistof van de zwarte thee toe aan respectievelijk zeepsop, azijn, citroensap.)

  2. Hoe kan je aardappelzetmeel bekomen? Pureer geschilde, rauwe aardappelen met wat water, giet het geheel door een (keuken-) doek, pers de doek uit. Giet na ongeveer 1 uur de bovenste vloeistof af, herhaal dit regelmatig tot er zich een witte vaste stof afgezet heeft. ( Hieraan en/of aan rauwe, geschilde aardappelen kan je jodiumtinctuur toevoegen) ( Kook een papje van zetmeel met een weinig water, giet het op een blad papier, vouw dit toe en.... een uur later...?

13 De kleurstoffen van viltstiften kan men vrij eenvoudig van elkaar scheiden.

Breng midden op een filtreerpapier een stip van een stift. Druppel er met een

pipetje een kleine druppel op van water, beter nog alcohol* of aceton*.

Voeg de volgende druppel pas toe als de vorige volledig opgezogen is.

Herhaal dit proces tot het hele papier aldus bevochtigd is.

(ook bij "smarties" en "lakritz" kan men op deze wijze de kleurstoffen afzonderen.)



Een meer volledige scheidingsmethode tref je aan in het leerlingenpracticum .

14. Stel een scheidingsschema op om aan te geven hoe je te werk zou gaan om de volgende opdrachten uit te voeren.

Scheiden van de mengsels:

A: krijt, water, zout.

B: krijt, zout

C: cola.

D: fruitsap

E: het ontkleuren van de wijn..

F: het afzonderen van water en alcohol uit wijn.

G: onderzoeken welke kleurstoffen voorkomen in alcoholstiften.


Lees pas verder nadat je een scheidingsschema hebt opgesteld.
Vergelijk je resultaat met de volgende tabel. Hierin is aangegeven welke scheidingsmethode je bij welk experiment kan/moet gebruiken.
Te gebruiken scheidingsmethode: Soort experiment uit nr. 14

Uitdampen, kristalliseren A, B, (E), (F)

Filtreren, decanteren (eventueel vooraf centrifugeren) A, B, C, E, F

Extraheren B, (G)

Adsorberen C, E, F, (G)

Destilleren A, (B), D, E, F

Chromatografie G

Verander zo nodig/mogelijk je eigen schema.


Thuisonderzoek 2: chemische reacties

Samenvoegen van stoffen , stoffen verwarmen , chemische reacties met elektriciteit , een geheimzinnige doos

Probeer de experimenten op dezelfde wijze te verwerken als de leerlingenpractica .
1 Samenvoegen van stoffen
1 Voeg één van de stoffen uit reeks A samen met een stof uit reeks B.

Reeks A: Reeks B:

- melk, marmer, aarde, bakpoeder, maagzout, krijt, - azijn, citroensap



schelpen, eierschalen

- inkt, bloemen, gekleurd papier - javel

- azijn, citroensap, ammoniak, oplossingen van zeep of soda - rodekoolsap

- spuitwater, champagne, 7-up - rozijnen

- gipspoeder - water

- een hardgekookt ei - “biologisch” waspoeder - warm suikerwater - gistpoeder

Begrijp je nu: 1. het ontkalken van een koffiezetapparaat?

2. het aantasten van gebouwen door “zure regen”?

3. het “rijzen” van deeg?

4. het verzuren van melk?

2 Een ballon opblazen!?

Breng een soeplepel bakpoeder in een klein flesje.

Giet een scheut azijn in een ballon en stulp deze over de hals van de fles.

Nadat de ballon luchtdicht afgesloten is, “giet” je de azijn bij het poeder.

Plaats de juiste coëfficiënten in de vergelijking van de optredende chemische reactie:



... NaHCO3 + ... CH3COOH ... CH3COONa + ... CO2 + ... H2O

Bedenk een experiment waarmee je met het vrijgekomen CO2 gas:

1. een brandende kaars kan doven! (&)

2. een bootje kan laten varen! (&)

3 Brood wordt zoet door het te kauwen”!!!

Kauw een brok een wat langere tijd zeer intensief.

Neem het uit je mond (jazeker) en proef het een kwartiertje later nog eens.

2 Verwarmen van stoffen

!! Het verwarmen van stoffen kan gevaarlijk zijn als je niet de nodige voorzorgsmaatregelen treft:
* experimenteer steeds op een veilige plaats, zonder brandbare (vloei-) stoffen in de buurt.

* zorg ervoor dat de voorraadfles uit de werkruimte verdwenen is.

* experimenteer met kleine hoeveelheden.

* als energiebron gebruik je bij voorkeur een kaarsvlam of een aansteker, of eventueel een

campinggasbrander, of een elektrische verwarmingsplaat als je daarmee voldoende

vertrouwd bent .

* als” recipiënt” kan je gebruik maken van b.v. een lepel of een conservenblikje (b.v.ook op

een metaaldriepikkel met metaalgaas).


1 Veranderingen van aggregatietoestand.

Verwarm kleine hoeveelheden van kaarsvet (varianten: paraffine, ijs, naftaleen (motten-ballen),



paradichloorbenzeen (W.C.-ontgeurder).

Het beste werk je met een waterbad (bain-marie) en controleer je de temperatuur in functie van de tijd.



2 Verkolen van organische stoffen.

Verwarm kleine hoeveelheden van brood (variante: eiwit, kaarsvet, suiker, hout, papier,turf,



steenkool, bloem, zeep of sigaretten).

3 Verwarm enkele metalen.

- koper (elektrische geleidingsdraad).

- ijzer (nagel, staalwol).

- zink (dakbedekking, huls van een zakbatterij).



4 Met melk ” plastic” maken!?

Breng een weinig melk aan de kook.Voeg al roerend een scheut azijn toe.

Let op het overkoken. Blijf roeren tot er zich een vaste massa vormt.

De gevormde stof kan je tot een bal kneden.



5 Met thee, citroen- of ajuinsap een geheime boodschap schrijven?

Schrijf een “ geheime boodschap “ met thee (varianten: citroen- of ajuinsap). Laat het opdrogen.

De tekst wordt weer leesbaar door hem zacht te verwarmen (microgolfoven, kookplaat, strijkijzer...).

Alternatief:

Je wil een blauwe tekst laten verschijnen? Met meel en jodiumtinctuur lukt dat!

Kook wat bloem of ( aardappel-) zetmeel met wat water. Schrijf je boodschap met het filtraat.

Zichtbaar wordt de gedroogde tekst door hem te bestrijken met jodiumtinctuur.

6 Brandende suiker?



Tracht een suikerklontje aan te steken met een lucifer.

Herhaal dit na het klontje in sigarettenas gedompeld te hebben.


3 Chemische proeven met elektriciteit

1 Elektrolyseren.

In het volgende experiment kan je o.a. water elektrolyseren.

Benodigdheden:

Beker( glas of plastic), 2 potloden aan beide uiteinden is het grafiet over enkele cm

vrijgemaakt, batterij (1,5 tot 9 V),

2 dunne elektrische koperdraden waarvan aan beide uiteinden de isolatie is verwijderd,

kartonnetje, eventueel paperclips.

Werkwijze:

Vul de beker met zoutwater, plaats er het kartonnetje op en maak er twee gaatjes in.

Steek er beide potloden in vast; verbind de bovenzijde van de potloden geleidend met een

koperdraad (eventueel via een paperclip).

Tenslotte verbind je de uiteinden van de geleidingsdraad met de polen van de batterij.
Alternatief:

Met wat handigheid kan je de potloden door de bodem van een plastic beker steken.

Zorg voor een waterdichte afsluiting (.. met kneedpasta of plasticine).

Aldus kan je de gevormde gassen onderzoeken door ze op te vangen in een ( reageer-)buisje gevuld met water (vergelijk het met de elektrolyse van water in je handboek):


Ook kan je met polystyreen een scheidingswand tussen beide elektrodenruimten bouwen.

Door dan indicatoroplossingen b.v. rode koolsap aan beide compartimenten toe te voegen, kan je bij geconcentreerde oplossingen bepaalde eigenschappen van de gevormde stoffen onderzoeken.


2 Een citroen- of een aardappelbatterij!? Elektrische stroom “maken”!?

Neem een halve rauwe aardappel (citroen, appel, sinaasappel).

Steek er verschillende metalen voorwerpen in (van dezelfde en van verschillende metaalsoorten:

b.v. nagels, schroeven, zinkplaatje, een “rolletje” Al- folie).

Controleer tussen welke metalen een elektrische spanning heerst (en elektrische stroom kan

lopen).


Hiertoe verbind je 2 metalen geleidend (zie het vorige experiment) met*:

- een 1,5 V lampje (eventueel met fitting): zie je wat?

- de beide polen van een koptelefoon/walkman: hoor je wat?

- je tong: voel je wat?

- een voltmeter: meet je wat?

Varieer het vorige experiment.

Neem b.v.6 halve rauwe aardappelen. Steek er telkens een Cu - en een Zn- (of Al-) voorwerp in.

Verbind telkens het Cu van de ene aardappel geleidend met het Zn van de andere aardappel.

Het laatste Cu- en Zn-metaal verbind je als is * aangegeven in het vorige experiment.


Varieer het vorige experiment door een zgn. Volta-zuil te bouwen.

Maak een zuil door afwisselend de metalen A en B opeen te stapelen telkens gescheiden door een met zoutwater of citroensap doordrenkt vloeipapier (C), dus ACBACBACBAC enz.


Voor metaal A kies je Zn of Al, voor metaal B neem je koper.

Het bovenste Cu- en het onderste Zn- of Al-metaal verbind je zoals aangegeven in het 1ste experiment.

(maar dit experiment kan een grotere spanning leveren waardoor je lampje de geest geeft!)
4 De proef met de “geheimzinnige doos” !!!

Alhoewel eenvoudig, haast kinderachtig lijkt het toch is deze proef een model voor het onderzoek van de fijnstructuur van de materie!!!


Vraag iemand je een doos te bezorgen met één voorwerp in.

De doos mag/ kan niet opengemaakt worden en je mag niet weten wat in de doos gestopt is.


Probeer een idee te krijgen van het voorwerp zonder de doos te openen of te vernielen.

Niet raden wat erin zit, maar achterhalen wat de vorm en de grootte ervan is!

Je krijgt er een modelvoorstelling van door allerlei “handelingen” met de doos uit te voeren.

Hiervoor vul je best een tabel in met de volgende vier aspecten:



- vraag - handeling - waarneming - besluit

Met alle besluiten teken je dan het model op ware grootte in drie dimensies.

Vermeld erbij waar je zeker van bent, en waaraan je twijfelt.
Nu wil je natuurlijk jouw model vergelijken met de werkelijkheid!

Het mag ... en teken er dan het “echte” voorwerp naast.

Zeker heb je bij oordeelkundig experimenteren een deel “juist” , maar met zekerheid ook een deel fout of niet gevonden!

Wat leer je daaruit:

- dat het dus mogelijk is onrechtstreeks waar te nemen.

- dat een model altijd deels juist is, niet alles verklaart, nog verfijnd kan worden.

- dat de fijnstructuur van de materie “niet te openen is” en dus alleen via onrechtstreekse waarnemingen te

achterhalen is en dat de aldus bekomen modellen nooit volledig juist en ”af “ zijn.

Probeer tenslotte gefundeerd te omschrijven dat de experimenten, die geleid hebben tot de

atoommodellen van Thomson, Rutherford en Bohr, ingenieus bedachte proeven met een geheimzinnige doos zijn.


Thuisonderzoek 3: eenvoudige elektrostatica!

Wrijvingsexperimenten
Door twee verschillende voorwerpen intens tegen elkaar te wrijven, kan men soms nieuwe eigenschappen nl. "de aanwezigheid van ladingen" vaststellen.

1. Wrijf voorwerpen met een wollen of zijden doek of kledingstuk en onderzoek of ze

daardoor kleine, lichte voorwerpen als papiersnippers, piepschuim, vliermergbolletjes,

snippers cellofaanverpakking of een fijne waterstraal kunnen aantrekken of afstoten.

* Controleer b.v.voorwerpen gemaakt uit diverse materialen als kunststof b.v.een lat,

een kam, een opgeblazen ballon, plastic verpakkingsmateriaal..., of glas of

kledingsstukken uit synthetisch materiaal.

* Denk aan:

- het kammen van de droge haren,

- het knetteren bij het aan- of uittrekken van kledingstukken uit kunststof,

- sommige contacten met een tv-scherm, een grammofoonplaat of een auto na een

rit bij droog weer enz.

2. Hang een klein vliermergbolletje op aan een halve meterlange nylondraad.

(vliermerg is te vinden in het houtmerg van een vlierstruik; je kan het eventueel vervangen door piepschuim of een licht metalen kogeltje).

* a. breng een gewreven plastic staaf dicht bij het bolletje zonder contact te maken.

* b. herneem dit maar laat het bolletje contact maken met de staaf.

* c. herneem de proeven a. tot b. nu met een gewreven glazen "staaf".

* d. herneem proef b.

Breng achtereenvolgens een gewreven glazen en een gewreven plastic staaf in de

nabijheid van het bolletje.



(i.p.v. bolletjes kan je ook gebruik maken van plastic drinkrietjes).


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2016
stuur bericht

    Hoofdpagina