Anneke van Baalen & Marijke Ekelschot De seksuele revolutie van het moederschap



Dovnload 32.55 Kb.
Datum23.07.2016
Grootte32.55 Kb.
Anneke van Baalen & Marijke Ekelschot

De seksuele revolutie van het

moederschap*
Er zijn vrouwen die 'Uit vrouwen geboren' van Adriënne Rich een schitterend boek vinden; er zijn vrouwen die zeggen dat ze er geen bal van begrijpen; er zijn vrouwen die het een raar en rommelig boek vinden; er zijn vrouwen die het een griezelig en gevaarlijk boek vinden.

Bij die laatste groep hoor ik. In dit stuk zal ik proberen uit te leggen waarom de opvattingen/theorieën van Adriënne Rich vrouwen geen stap verder brengen op de weg van gemeenschappelijke bevrijding, maar in tegendeel alle moeizaam verworven inzichten, veranderingen en toekomstplannen van de vrouwenbeweging in één beweging van de aardbodem vegen. De vrouw is natuur, zegt Rich, en dat moet zij blijven; sterker nog: de vrouw moet nog veel natuurlijker worden. 'Uit vrouwen geboren' gaat niet over de gemeenschappelijke macht van vrouwen om de samenleving te veranderen. 'Uit vrouwen geboren' is een instruktieboek over het moederschap in een nieuw jasje.



Verwarring

Dat er zo veel tegenstrijdige meningen over 'Uit vrouwen geboren' bestaan, is heel begrijpelijk als je ziet hoe rommelig het boek in elkaar zit. Dagboekfragmenten worden afgewisseld met gedichten, wetenschappelijke citaten met toespraken; telkens als je denkt 'nu kan ik haar volgen, nu begrijp ik wat ze wil gaan zeggen' kom je weer terecht in een andere gedachtenstroom, vanuit weer een hele nieuwe invalshoek. Op den duur heb je de neiging om maar op te houden met je af te vragen wat die mevrouw nu eigenlijk precies wil; de vrouwen die dat doen 'ondergaan' het boek - en ze raken ervan in de war. Ze ondergaan de verwarring van Rich. Maar het grote verschil tussen de meeste lezeressen en de schrijfster is dat Adriënne Rich dit boek schreef toen ze zo'n twintig jaar moederschap achter de rug had; toen ze drie zoons, grotendeels op haar eentje verzorgd en grootgebracht had. Rich' s verwarring komt van een poging om te rechtvaardigen wat niet te rechtvaardigen valt: twintig min of meer weggegooide jaren waarin zij niet heeft kunnen doen wat zijzelf gewild had, maar waarin zij zichzelf volledig beschikbaar moest stellen; twintig jaar waarin haar energie omgezet werd in drie nieuwe Amerikaanse burgers. Als zij eerlijk geschreven had over de verbittering en de rankune, die logieserwijs het gevolg zijn van het moderne moederschap, dan had de lezeres er haar eigen les uitkunnen leren. 'Begin er niet aan, meisjes', hadden zij Rich dan horen zeggen, 'het is verschrikkelijk'.

Maar de rankune vanAdriënne Rich zit niet in de verplichte, totale opoffering die zij achter de rug heeft. Al haar woede gaat over wat zij denkt dat haar onthouden is; zij voelt 'woede om de verminking en de manipulatie van de verhouding tussen moeder en kind, die de grote, oorspronkelijke bron en ervaring is van liefde' (pag. 35)

De moederband

In 1970 schreef Shulamith Firestone in 'De dialektiek van de sekse' o.a. een hoofdstuk getiteld 'Weg met het kinderschap'. De eerste regels daarvan luiden: 'Vrouwen en kinderen worden altijd in één adem genoemd. ...De speciale band die vrouwen met kinderen hebben wordt door iedereen erkend. Ik echter ben van mening dat de aard van die band niets meer of minder is dan gedeelde onderdrukking ' Dat kwam toentertijd hard aan bij de vrouwen die het lazen, maar tegelijkertijd werkte het bevrijdend. Aarzelend begonnen de eerste verhalen te komen van moeders die niet gelukkig waren met haar kinderen; die ze regelmatig over de balkonrand wilden kieperen; die helemaal niet die mooie band voelden, waarvan toch iedereen gezegd had dat ie er was.

Bij grote groepen vrouwen verdween zo in de zeventiger jaren het schuldgevoel van 'geen goede moeder met een echte moederband te zijn'. En toen kwam Rich en zij verwees de hele vrouwenbeweging terug naar af. Volgens haar is namelijk dat 'niet voelen van de moederband' nu juist de kern van de vrouwenonderdrukking.

Mannen hebben, volgens Rich, de moeder-kind band gemold en dat hebben ze gedaan door de sexualiteit tussen moeder en kind te verbieden. 'Ik denk', zegt Adriënne Rich bij monde van Alice Rossi, 'dat hoe meer de mannelijke overheersing karakteristiek is voor een Westerse maatschappij, des te groter de afstand is tussen seksualiteit en moederlijkheid. Mannen hebben er seksueel voordeel bij om de seksuele bevrediging van vrouwen te beperken tot de heteroseksuele coitus. De prijs die vrouwen en kinderen daarooor moeten betalen is dat zij waarschijnlijk een minder psychologisch en fysiek bevredigde relatie met elkaar hebben.' (pag. 205)

Er valt, met andere woorden, van allerlei seksueels en eroties aan het moederschap te beleven; de moeder-kind-band is immers een oorspronkelijk seksuele band. Volgens Rich dan.

Zwangerschap, bevalling, borstvoeding, kinderverzorging, allemaal bronnen van erotiek en orgasmes: 'Na de bevalling komt de verzorging en de fysieke relatie met het kind. Beide zijn doortrokken van seksualiteit, verweven met het gaan en komen van de ovulatie en menstruatie, en van de seksuele begeerte. Tijdens de zwangerschap wordt de doorbloeding van de baarmoeder en alles eromheen veel sterker, waardoor de frequentie en intensiteit van het orgasme toeneemt. Tijdens de zwangerschap bevat je lichaam ontzettend veel hormonen, die niet alleen zorgen voor de groei van nieuwe bloedvaten, maar ook de clitorale prikkels verstevigen die bij het orgasme betrokken zijn. Een vrouw die een kind heeft gekregen heeft biologisch een grotere capaciteit voor genitaal genot,...'(pag. 204). En over de bevalling had Rich ook nog iets: '..een sensuele ervaring dat je vagina zich opent bij de uitdrijving; het is niet pijnloos, maar wel sterk en vaak vreugdevol.' (pag. 203).

Die 'bevallingservaring' heeft Rich niet van zichzelf, want zij heeft drie narcose-bevallingen achter de rug, waarover ze dan ook heel verbitterd is; al dat sensueel genot, dat haar is onthouden! Al die erotiek, al die seksualiteit, mannen gunnen het ons niet en daarom hebben ze het van ons afgepakt of het ons verboden. Vrouwen moeten, aldus Rich, haar eigen zwangerschappen, haar eigen bevallingen terugveroveren op de mannen, opdat zij daaraan kunnen herbeleven wat vroeger normaal was. En wat die kinderverzorging betreft: dat kunnen vrouwen - als zij zich zelf dat toestaan - nu meteen beleven. Haal alle erotiek en seksualiteit binnen je ervaringswereld; beleef op die manier je moederband, dat is goed voor de moeders goed voor de zonen en goed voor de dochters.
In 'Gedwongen heteroseksualiteit en lesbisch bestaan', een zojuist in vertaling verschenen artikel van Rich uit 1980, gaat ze nog een stapje verder. Daarin zegt ze nadrukkelijk dat vrouwen wel gek zouden zijn om mannen de kinderen te laten opvoeden en verzorgen, omdat vrouwen er geen enkel belang bij hebben om de erotiek die via die opvoeding bij haar terecht komt, aan mannen af te staan. En omdat - volgens Rich - er toch niets wezenlijks aan de machtsverhoudingen verandert, als mannen de helft van de kinderopvoeding op zich zouden nemen.

Verder is Adriënne Rich tegen flesvoeding; in haar hele boek komt het woord niet eens voor. Begrijpelijk gezien de fantastiese erotiek die met het borstvoeden gepaard gaat

Kresjes en andere vormen van kinderopvang krijgen ook al Rich's goedkeuring niet. Afwisselend worden de gevaren van staatsopvoeding, het belang van de kapitalist en het eroties tekort van de moeder genoemd als redenen.

Omdat Rich verder ook nog tegen abortus is - ze beschouwt abortus als een vorm van geweld die vrouwen tegen haar zelf keren - zou het voor de hand moeten liggen dat de vrouwenbeweging in haar geheel zich van deze mevrouw zou afkeren. Dat Rich ontmaskerd zou zijn als rechts en rankuneus; als iemand die met de zoveelste truuk vrouwen het moederschap in wil jagen. Gewaarschuwd door de 'seksuele revolutie' die vrouwen in plaats van bevrijding grotendeels verdere beschikbaarheid voor mannen opleverde, zou de vrouwenbeweging in koor tegen Rich geroepen moeten hebben: 'We trappen er niet in!'



De grote moeder

Nu staat erin 'Uit vrouwen geboren' nog wel wat meer dan bovengenoemde instrukties voor het moderne moederschap. Aan één kant maakt de rest van haar verhaal misschien wel begrijpelijk dat vrouwen van Rich onder de indruk geraakt zijn. Aan de andere kant maakt het dat 'onder de indruk zijn' ook veel verontrustender.

De 'oorsprong van de band tussen moeder en kind' zoekt Rich in 'prepatriarchale' tijden. Toen was alles anders, beter en seksueler voor vrouwen. Zij rekonstrueeert die 'patriarchale' tijden met materiaal uit de school van de psycholoog Jung en uit verschillende zgn. antropologiese bronnen (Briffault, Bachofen, Diner, Gould Davis). Van al die schrijfsters en schrijvers haalt Rich 'gegevens' over 'de Grote Moeder', die zij als volgt introduceert:

'Uit haar eigen lichaam schiep de vrouw de man, schiep zij de vrouw, schiep zij het voortbestaan. In haar symboliese gedaante van Moedergodin was zij de oorsprong van alle vormen van groei, bloei en vruchtbaarheid. Of zij wel of geen kinderen ter wereld bracht, als pottenbakster of weefster bracht zij produkten voort die meer waren dan toevallige objekten. Het waren kunstwerken met magische kracht. Het waren ook de produkten van de vroegste wetenschappelijke aktiviteit, die zich ook uitstrekte op het gebied van de kennis van planten en kruiden, van de geneeskunst en van de kinderopvoeding.'(pag. 110)

Rich 'verheft' de 'prepatriarchale' vrouwen uit haar werkelijke plaats in de samenleving als geheel; zij maakt er een magisch religieuze verbeelding van, een objekt van verering en bewondering. En de reden van die verering en van de mededeling dat vrouwen het centrum van die 'patriarchale' tijden waren, is haar scheppend vermogen dat geïntroduceerd wordt met de woorden 'Uit haar eigen lichaam.'



De vrouw als natuur

Hoe vrouwen ook potten bakten, weefsels maakten, kruiden verzamelden, eten maakten; wat haar aandeel ook was in de arbeid en organisatie van 'patriarchale' samenlevingen - één ding staat vast: zij deden het niet 'uit haar eigen lichaam'.

Het enige wat vrouwen uit haar eigen lichaam voortbrengen zijn spijsverteringsresten, vruchtbaarheidscyclusresten en - als zij het daartoe benodigde mannelijke zaad zich toegeëigend hebben - eventueel een kind en melk. Dat vrouwen dat allemaal kunnen is op zich niets biezonders; alle andere vrouwelijke zoogdieren kunnen precies hetze1fde. Baarmoeders en melkklieren zijn dus iets heel gewoons. Ongewoner is dat de helft van de mensheid die geen baarmoeders en melkklieren heeft, geregeld heeft dat de andere helft die wel van die dingen voorzien is, voor hen werkt.

Dat hadden we in ieder geval vastgesteld, voordat Adriënne Rich op het toneel van de tweede feministiese golf verscheen. Simone de Beauvoir, Betty Friedan, Shulamith Firestone, Germaine Greer, Alice Schwartzer en nog honderdduizenden andere - niet bij name bekende - vrouwen waren het er allemaal over eens 'vrouwen en mannen, onderdrukking en uitbuiting, het heeft allemaal niets met de natuur te maken; het is allemaal kultuur, kultuur en nog eens kultuur. Gelukkig wel, want dan kunnen we er eindelijk eens iets aan gaan veranderen. '

Maar Adriënne Rich is het daar helemaal niet mee eens. Zij zegt dat vrouwen over die natuur helemaal verkeerd voorgelicht zijn; dat vrouwen met andere woorden een heel verkeerd beeld hebben van haar eigen natuur. Dat dat 'natuurbegrip' best te hanteren valt, als je er maar van uit gaat - in tegenstelling tot wat mannen altijd doen - dat de vrouwelijke natuur iets heel moois is: 'Zoals ook verder in dit boek zal blijken, ben ik er steeds meer van overtuigd geraakt, dat de vrouwelijke biologie - de diffuse intense sensualiteit die uitstraalt van clitoris, boezem, uterus, vagina, de maandcycli van de menstruatie, het ontstaan en de groei van leven dat in het vrouwenlichaam kan plaatsvinden - veel radicalere implicaties kan hebben dan we tot nu toe beseffen. Het patriarchale denken heeft de vrouwelijke biologie binnen zijn eigen bekrompen categorieën teruggedrongen. Daarom beeft de feministische visie zich er afzijdig van gehouden, maar ik geloof vast dat we onze fysieke gegevens zullen gaan beschouwen als een bron van mogelijkheden en niet langer als een noodlot. Om een werkelijk menselijk bestaan op te bouwen is niet alleen zeggenschap nodig over ons lichaam (al is zeggenschap wel de eerste voorwaarde) - maar moeten we de eenheid en de resonanties van onze lichamelijkheid ontdekken, onze banden met de natuurlijke orde; de lichamelijke grond van onze intelligentie.' (pag. 43)

Geen wonder dat feministen zich afzijdig gehouden hebben van 'onze banden met de natuurlijke orde'. Maar wat is erin hemelsnaam in de tachtiger jaren aan de hand dat vrouwen, als zij zoiets lezen, het boek niet onmiddellijk naast zich neerleggen?

Wat is er aan de hand dat zo'n boek als verplichte literatuur verschijnt op universiteiten en sociale akademies?

Waarom zouden vrouwen geloven dat er iets verandert als je maar een beetje anders er naar kijkt? Waarom zouden vrouwen nu opeens geloven dat baarmoeders en verstand iets met elkaar te maken hebben? Nog wat citaten van Adriënne Rich:

'...het nieuwe onderzoek naar de werkelijke - en niet door de cultuur verwrongen - krachten die in de vrouwelijke biologie voorhanden zijn, en het gebruik dat we ervan kunnen maken zonder het tot moederlijke funkties te beperken.' (pag. 43)

'De idee van moederlijke macht is onschadelijk gemaakt. Door de vervorming en knechting van de vrouw is de oorsprong van die macht, de baarmoeder, historisch tegen ons gebruikt en juist een bron van machteloosheid geworden.' (pag. 74)

'De vrouw was het middelpunt van het bestaan, het oerbeginsel.' (pag. 103)

'Harding geeft aan dat ook de moderne vrouw haar menstruatieperiode nog altijd nodig kan hebben als aanleiding om haar eigen subjectiviteit te ervaren, om met het ritme van haar diepste wezen in aanraking te komen... ' (pag. 115)

'Het bloed van vrouwen verschilt van het bloed van mannen of van dieren. Niet alleen wordt het in verband gebracht met de menstruatie en de mysteries rond het menstruatietaboe, maar ook met het mana van de ontmaagding, het geheim van de transformatie van de geboorte, en met de vruchtbaarheid zelf' (pag. 128)

'Maar het heeft weinig zin om zintuigen te scheiden van emotie, lichaam van geest, wanneer we het geheel van de vrouwelijke ervaring proberen te begrijpen - en in het biezonder wanneer het gaat om een functie als het baren, die zo doortrokken is van onbewuste, subjectieve kracht...(pag. 175)

'En tenslotte heb ik het hier over een soort kracht, die alleen van de ene vrouw op de andere overgaat, over de bloedbaan van onze erfenis.' (p. 274)

'Als ik zeg dat we onze biologische grondslag, het wonder en de paradox van het vrouwelijk lichaam en de spirituele en de politieke betekenis ervan nog volstrekt niet onderzocht of begrepen hebben, dan stel ik in feite de vraag of vrouwen kunnen beginnen met denken door het lichaam en met elkaar verbinden wat zo wreed is gedesorganiseerd: onze grote mentale capaciteiten, die we nog nauwelijks hebben gebruikt; onze hoogontwikkelde tastzin; ons vermogen tot nauwkeurige observatie, ons ingewikkeld, taai, veelzijdig erotisch lichaam.'

(p.315)


'Ik ken geen enkele vrouw... voor wie haar eigen lichaam geen fundamenteel probleem is: haar verhulde betekenis, haar vruchtbaarheid, haar begeerte, haar zogenaamde frigiditeit, haar bloedig spreken, haar stiltes, veranderingen en verminkingen, verkrachtingen en rijpingen. Voor het eerst in de geschiedenis kunnen we onze lichamelijkheid omzetten in kennis en kracht.' (p. 316)

Rich' s populariteit

Is het de goedkeuring van vrouwelijke passiviteit en vrouwelijk narcisme, die vrouwen blij doet zijn met mededelingen als:



'Elke vezel van ons lichaam bevat onzichtbare boodschappen, zo dringend en rusteloos dat ze inderdaad niet tot bedaren gebracht kunnen worden.' (pag. 316)?

Of is Rich zo populair omdat zij suggereert dat vrouwen veel beter zijn dan mannen?

Geloven vrouwen werkelijk dat er iets aan de samenleving verandert, als je er anders tegen aan kijkt?

Geloven vrouwen werkelijk dat zij de 'oerbron' van het leven zijn?

Of is het Rich' suggestie dat vrouwen eigenlijk heel machtig zijn, en dat mannen eigenlijk doodsbang voor haar zijn en dat mannen daarom vrouwen wel moeten onderdrukken? Bij monde van Karen Horney zegt Rich:

'De vrouw is een geheimzinnig wezen dat met geesten in contact staat en daarom over magische kracht beschikt die ze kan gebruiken om mannen schade toe te brengen. Daarom moet hij zich tegen haar krachten beschermen door haar blijvend aan zich te onderwerpen.' (pag. 125)

Of is het dat Rich mannen bestempelt als heel zielig; als wezens die van alles missen wat vrouwen zomaar in huis hebben:



'Neumann meent dat er pas sprake is van een volwassen mannelijk ego als het in staat is om een creatieve betrekking met de Grote Moeder aan te gaan - vermoedelijk én in haar duistere én in haar weldadige aspecten, aangezien echte volwassenheid vergt dat men vroeg of laat in een creatieve relatie treedt tot de dood zelf... Een geheel volwassen vrouw zal in het patriarchaat dikwijls niet meer dan een adolescent als zoon/minnaar treffen, die haar nodig heeft voor de emotionele veiligheid, maar tegelijkertijd een angst blijft koesteren voor castratie en dood door haar toedoen. Deze angst is de echte draak die moet worden verslagen.' (pag. 130)

Ja, ja, de mannelijke angst voor de Grote (Baar )Moeder, dat is de draak die door het feminisme verslagen moet worden; daar ligt een taak voor alle moeders van de toekomst: zorg dat je zoontjes die angst kwijtraken, dan houdt het patriarchaat vanzelf op en kan het tijdperk van de Grote (Baar) Moeder, die geheel uit haarzelf al het leven voortbrengt eindelijk weer eens beginnen.

Wat is de aantrekkelijkheid van de teorieën van Adriënne Rich voor delen van de lesbiese beweging? (tegelijk verscheen 'Gedwongen heteroseksualiteit en lesbies bestaan' én in Socialisties Feministiese Teksten 6, van uitgeverij Sara, én - als debuut - bij 'Lust en Gratie', een kollektief van een vijftal van de vrouwen die het 'Lesbies Prachtboek' het licht deden zien, waarin ook een lofzang op Rich staat.)

Is het dat lesbiese vrouwen van Rich een stempeltje krijgen met 'Goedgekeurd door de Grote Moeder', omdat ook lesbiese vrouwen dochters van de Grote Moeder zijn en daarmee automaties Grote Moeders van dochters? Is het omdat Rich de moeder-dochter-relatie per definitie als een seksuele relatie beschrijft (evenals trouwens de moeder-zoon-relatie )?

Is het omdat de leden van 'Lust en Gratie' opeens allemaal kinderen willen baren, en van Rich toestemming hebben gekregen om zoontjes te krijgen?

Waar komt in hemelsnaam die verering van moederschapsfreak Rich vandaan?



Van werkende vrouw tot de vrouw als narcisties objekt

In een tijd waarin vrouwen tweederde van al het werk doen, één tiende van het inkomen krijgen en minder dan één honderdste van de rijkdommen bezitten, ligt de macht van vrouwen in het weigeren van al dat werk.

Mannen zijn niet gek, dus zij kwalificeren het werk van vrouwen als niet-werk: zij maken daarmee al het vrouwenwerk onzichtbaar. Hetzelfde doet Adriënne Rich. Als zij haar prepatriarchale dromen opschrijft, is het opvallend dat haar prepatriarchale vrouwen niet werken. Het zijn een soort versteende, in zichzelf gekeerde beelden die vereerd worden. Het zijn biologiese objekten die haar subjektiviteit alleen maar via haar baarmoeder kunnen beleven (in Jungiaanse terminologie de 'eros' die de 'logos' in de baarmnoeder heeft zitten).

Zo ook is de moderne moeder van Rich geen hardwerkende vrouw, maar een objekt waarop de erotiek en seksualiteit van de kinderen zich richten; een objekt dat haar eigen subjektiviteit alleen via haar geslachtsorganen kan beleven: een narcisties produkt van de seksuele revolutie.

Iedere ekonomiese krisis vergroot de hoeveelheid onbetaalde arbeid die vrouwen moeten verrichten, tenzij er een oorlogsindustrie op poten gezet wordt (voor westerse landen is het waarschijnlijk 'werd', omdat kernwapenproduktie hooggekwalificeerde arbeidskrachten vraagt) en de helden naar het front vertrekken (voor westerse landen is dit ook waarschijnlijk verleden tijd, omdat kernwapenoorlogen helden vrij overbodig maken).

De ideologie die mannen gekreëerd hebben ter legitimatie van het wegdrukken van vrouwen naar het onbetaalde werk, is de moederschapsideologie.

Kerk, kapitaal, staat en grote delen van de arbeidersbeweging hebben elkaar daarin sinds het eind van de vorige eeuw uitstekend weten te vinden. Maar het was en is nooit de bedoeling dat de onbetaalde arbeidskracht van vrouwen beperkt werd en wordt tot het baren en verzorgen van kinderen. Ook mannen moeten verzorgd worden en daarnaast moet allerlei on(der)taalde arbeid op de 'officiële' arbeidsmarkt verricht worden, variërend van 'vrijwilligsterswerk' tot huisindustrie en 'zwart' plees schoonmaken.

Voor het afdwingen van onbetaalde vrouwenarbeid wordt echter de moederschapsideologie als legitimatie gebruikt, omdat het enige echte verschil tussen vrouwen en mannen is dat vrouwen een baarmoeder en eierstokken hebben - als vrouwen de macht over mannen hadden gevestigd, dan zou het hebben van ballen en zaad als rechtvaardiging hebben kunnen dienen om mannen voor vrouwen en kinderen te laten zorgen; om mannen thuis enveloppen te laten plakken, chips te laten solderen, lampekappen te laten maken; om mannen eten te laten rondbrengen bij bejaarden, bloemen te laten schikken bij zieken, koffie te laten inschenken in buurthuizen, enz. In wezen is dus iedere moederschapsideologie uitsluitend en alleen een baarmoederideologie, samengaand met verschillende beloftes over hoe fantasties vrouwen wel niet zijn als zij zich zonder morren neerleggen bij de histories verschillende opdrachten die zij krijgen omdat zij die baarmoeder hebben, bv. :



'Zij is van ons, in het diepst van ons wezen, aan de bron van ons /even. Onze moeder... als de aarde die ons voortbrengt, niet omdat zij ons baart, maar omdat zij ons in leven houdt en voedt... vertegenwoordigt zij de oneindige natuur die de vrouw voortbrengt die ons baart, en het hele levenssysteem... zij is onze ware moeder. '

Hebben we nu nog niet genoeg citaten van Rich gehad, verzucht nu misschien een lezeres. Maar nee, dit is geen citaat van Adriënne Rich maar van de voornaamste filosoof van het Italiaanse Fascisme, Giovanni Gentile, geciteerd door Maria Macciocchi in 'Vrouwen en fascisme', op pag 149, een uitgave van uitgeverij Sara uit 1977.

Als je boeken over het italiaanse fascisme, het duitse nationaal-socialisme en over 'moderne' varianten op beide leest, valt het altijd op dat wát vrouwen moeten doen, wát vrouwen zijn, hoe mannen tegen vrouwen aankijken, allemaal varianten zijn op tema's, die ook in minder verschrikkelijke tijden dan de tijden van fascistiese en totalitaire regiems, voor handen zijn. De irrationaliteit is wat meer aangedikt; de haat wordt onverhulder geuit; de straffen worden scherper geformuleerd; de 'verheerlijking' krijgt de meest idiote uitingsvormen, maar de hoofdmededeling is en blijft dat vrouwen moeten doen wat haar door mannen is opgedragen. Alleen wordt de plaats van de kerk, de staat, het kapitaal, tijdens een fascisties regiem belichaamd door één man, de leider. Vrouwen worden niet als groep uitgemoord. Wel lopen de legitimaties waaronder groepen vrouwen en mannen worden uitgemoord (joden, negers, homoseksuelen, zigeuners,..) grotendeels parallel met de legitimaties waaronder vrouwen worden uitgebuit en onderdrukt: het fascisme maakt ook voor zijn algemene ideologie aktief gebruik van seksistiese elementen (dit i.t.t. de zogenaamde burgerlijke demokratie, die zich legitimeert door een verwijzing naar de gelijkheid van alle mensen). Met andere woorden: het fascisme legitimeert onderdrukking, uitbuiting én uitmoording vanuit zogenaamde natuurlijke/biologiese inferioriteit of superioriteit (twee kanten van hetzelfde).

Konklusie

De overeenstemming tussen de teorie van Adriënne Rich en de fascistiese ideologie, voorzover die zich uitdrukt in de 'verheerlijking' van de vrouw-als-natuur, moet voor de vrouwenbeweging een waarschuwing zijn dat deze nieuwe teorie in feite volledig reaktionair is. Gebruik makend van de seksuele revolutie jaagt Rich vrouwen onverbiddelijker dan ooit tevoren in de geschiedenis gebeurd is, terug in de 'gevangenis van haar lichaam'.

De mate waarin Richachtige teorieën onder namen als 'lijfpolitiek' of 'seksuele politiek' bijvoorbeeld via de Socialisties Feministiese Teksten van uitgeverij Sara allerlei vormen van vrouwenonderwijs aan het binnen stromen zijn, vinden wij heel griezelig.

Wij hopen dat een rationele diskussie over deze trend degenen die dit soort teorieën aanhangen tijdig tot bezinning kan brengen.





* Verschenen in de Vrouwenkrant, zomer 1981. Opgenomen in Feminist 3, 1982


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2016
stuur bericht

    Hoofdpagina