Anw in het nieuws



Dovnload 97.62 Kb.
Datum14.08.2016
Grootte97.62 Kb.

ANW in het NIEUWS


nummer 16, november/december 2003 - St. Bonifatiuscollege, Utrecht
Alle artikelen zijn ingekort. De volledige artikelen zijn, net als

de digitale versie van ANW in het NIEUWS te vinden op:



www.xs4all.nl/~khooyman/anwinhetnieuws/

De vlucht van de Beagle

www.allesoversterrenkunde.nl,

24 december 2003


De Europese ruimtesonde Beagle 2 maakt vannacht een zachte landing op de planeet Mars. Beagle 2 gaat op zoek naar sporen van leven.

Beagle 2 raast met een snelheid van 20.000 km/uur op Mars af. Met een hitteschild en twee parachutes wordt die snelheid omlaag gebracht tot 65 km/uur. Grote airbags moeten de val van de lander breken.
25 december 2003

Nog geen levensteken van Beagle 2


De Amerikaanse Mars Odyssey heeft nog geen levensteken opgevangen van Beagle 2. Vluchtleiders in het Europese ruimtevaartcentrum ESOC in Darmstadt, Duitsland, hebben nog een teken van leven opgevangen van de Marslander Beagle 2. Beagle moet om 03.54 uur op Mars zijn geland.

Na de landing was contact met het moederschip niet mogelijk, omdat Mars Express zich aan de verkeerde kant van de planeet bevond. Om 06.30 uur vloog de Amerikaanse Mars Odyssey over de landingsplaats van de Beagle, maar volgens ESA-wetenschapsdirecteur David Southwood heeft Odyssey geen signaal van Beagle 2 opgepikt.

Dat wil niet per se zeggen dat de Europese lander is gecrasht. Het is ook mogelijk dat het openen van de lander en het uitklappen van de zonnepanelen langer duurt dan gepland, of dat de antenne van Beagle 2 niet in de juiste richting wijst.



26 december 2003

Stille nacht voor Beagle 2

De 76-meter Lovell-telescoop in Jodrell Bank, Engeland, heeft afgelopen nacht geen levensteken opgevangen van de Briste Marslander Beagle 2. Die moet in de vroege ochtend van Eerste Kerstdag op Mars zijn geland. Vluchtleiders en technici hadden meer succes verwacht van de Lovell-telescoop, maar een twee uur durende speurtocht heeft tot nu toe niets opgeleverd.



De komende twee weken wordt nog dagelijks verder gezocht naar de Beagle, zowel door Mars Odyssey als met behulp van radiotelescopen in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Vanaf 4 januari neemt ook de Europese Mars Express deel aan de speurtocht. Er zijn nog steeds allerlei onschuldige redenen denkbaar waarom het signaal van Beagle 2 nog niet is opgepikt, maar hoe langer het contact met de lander uitblijft, hoe meer er rekening gehouden moet worden met een crash.
30 december 2003

Mars Express met succes in polaire baan gebracht


De Europese ruimtesonde Mars Express is met succes in een polaire baan rond de rode planeet gebracht. Mars Express kwam op 25 december bij Mars aan, en draaide aanvankelijk in een zeer langgerekte, equatoriale baan rond de planeet. Vanaf 6 januari gaat Mars Express ook proberen het radiocontact met de Marslander Beagle 2 tot stand te brengen.


4 januari 2004

Radiostilte Beagle 2 nog niet het einde...

Sinds de landing van de Beagle 2 op 25 december op het Mars oppervlak is er nog geen contact gemaakt met de lander. De mogelijkheid bestaat dat de Marslander bij de landing in een krater is terechtgekomen.


Eerder dachten deskundigen dat de Marslander zou zijn neergestort of een kapotte antenne zou hebben. Het gat waar de Beagle in terecht zou kunnen zijn gekomen was tot nog toe onbekend op de landingszone Isidis Planitia. Dit gat op de planeet Mars zou ongeveer een kilometer groot en 700 meter diep zijn.

NASA Spirit landt op Mars


allesoversterrenkunde.nl

4 januari 2004




Het oppervlak van Mars, gefotografeerd door de Amerikaanse Marslander Spirit.
In de nacht van zaterdag 3 op zondag 4 januari is de Amerikaanse Marslander Spirit succesvol neergekomen in de krater Gusev. Spirit is de eerste van twee identieke Marslanders; de tweede, Opportunity, komt in de nacht van 24 op 25 januari aan op de rode planeet.

Vluchtleiders van NASA's Jet Propulsion Laboratory hadden tot het moment van de landing radiocontact met Spirit, maar direct daarna bleef de lander twintig spannende minuten stil. De opluchting was dan ook groot toen even voor 6 uur Nederlandse tijd opnieuw een radiosignaal werd ontvangen. Drie uur later maakte Spirit al de eerste foto's van het Marslandschap.


Marsrover Spirit maakt eerste rit pas op 14 januari


allesoversterrenkunde.nl

7 januari 2004


woensdag 7 januari Een van de leeggelopen airbags van Spirit blokkeert de 'loopplank' van de rover. Pas nadat deze airbag na de nodige voorzichtige manoeuvres uit de weg is geruimd, kan de Amerikaanse Marsverkenner aan zijn eerste rit beginnen. Die wordt niet voor woensdag 14 januari verwacht.
dinsdag 6 januari Spirit stuurde vandaag de eerste kleurenfoto's van het Marsoppervlak door. De website van het project heeft ruim een miljard (!) hits gehad. En NASA wil de landingsplaats van Spirit noemen naar de omgekomen astronauten van de spaceshuttle Columbia.


Het oppervlak van Mars, gefotografeerd door de Amerikaanse Marslander Spirit.
maandag 5 januari Terwijl vluchtleiders en wetenschappers in NASA's Jet Propulsion Laboratory met smart de eerste kleurenfoto's van het Marsoppervlak afwachten, heeft Spirit al wel indrukwekkende stereobeelden van de rode planeet doorgeseind. Om die te bekijken is een stereobrilletje nodig, met rode en groene glazen. De kleurenfoto's die later vandaag binnen moeten komen, bestaan overigens uit combinaties van drie verschillende zwartwitopnamen, gemaakt door verschillende kleurfilters.

Krachtigste zonnevlam in de geschiedenis


allesoversterrenkunde.nl

5 november 2003





De zonnevlam van 4 november, zoals waargenomen door de SOHO-ruimtesonde.
Op dinsdag 4 november, om 20.29 uur Nederlandse tijd, vond de krachtigste zonsuitbarsting plaats die ooit is waargenomen. De energierijke röntgenstraling van de zonnevlam 'verblindde' de detectoren van satellieten, en veroorzaakte een blackout in het kortegolf-radioverkeer in de Verenigde Staten. Bij de zonnevlam is een geweldige hoeveelheid elektrisch geladen zonnegas de ruimte in geblazen. Deze zonnestorm zal de aarde niet of nauwelijks raken, omdat de explosie aan de 'zijkant' van de zon plaatsvond. Er wordt dan ook geen extra poollichtactiviteit verwacht.

De zon knalt als zelden tevoren

Volkskrant, 8 november 2003


IJskernen laten zien dat de zon de laatste decennia de meeste zonnevlekken vertoont sinds mensenheugenis. De onrust op de zon van de laatste weken past in een patroon.
De zon is de laatste zestig jaar actiever dan in zeker elfhonderd jaar daarvoor. Serieuze astronomische waarnemingen gingen nooit verder terug dan een eeuw of drie.

Zijn er veel zonnevlekken, dan reikt de magnetische invloedsfeer van de zon relatief vaak tot de aarde. Daardoor bereikt minder kosmische straling, geladen energetische deeltjes uit het heelal, de aarde.

Een historische reconstructie, gemaakt aan de hand van boorkernen uit het ijs van centraal Groenland en de Zuidpool, gaat terug tot het jaar 850. In de reeks is de Kleine IJstijd tussen 1640 en 1710 goed zichtbaar.

Dat de 20ste eeuw een veel actievere zon heeft dan normaal, was al bekend. Dat zoiets al een millennium niet is voorgevallen, is nieuws.



Het wordt saai op aarde
Trouw, 9 januari 2004
Door de opwarming van de aarde zal binnen vijftig jaar een kwart van de landdieren en -planten zijn uitgestorven.
De voorspelling, deze week gepubliceerd in het vakblad Nature, is gedaan door een team onderzoekers uit diverse landen. Die getallen zijn nieuw, maar op zich was het al bekend dát de toenemende warmte veel soorten de das om zou doen. Biologen hebben bij herhaling waargenomen dat allerlei dieren in de problemen kwamen.
Bij natuurlijke klimaatveranderingen hebben organismen vele duizenden jaren de tijd om zich aan te passen. Voor de soorten die dan verdwijnen, komen vanzelf nieuwe in de plaats. Nu moet het allemaal in vijftig jaar. Zo'n tijdspanne is te kort om het uitsterven te compenseren met nieuwe soorten.'
Laboratoriumsperma van embryonale stamcel kan eicel bevruchten

NRC, 13 december 2003


Met uit embryonale stamcellen in de reageerbuis opgekweekt muizensperma zijn muizeneicellen bevrucht waaruit muizenembryo's zijn gegroeid. Van 125 bevruchte eicellen kwam de helft tot een eerste deling, en 25 eicellen groeiden uit tot een embryo. Na vier dagen werden de embryo's vernietigd. In de reageerbuis gemaakte muizenembryo's moeten na die tijd worden teruggeplaatst in een baarmoeder om zich verder te kunnen ontwikkelen, maar zover zijn de onderzoekers niet gegaan (Nature advance online publication, 10 dec).


Een muizenembryo na bevruchting met reageerbuissperma.
Biologen uit Cambridge (VS) maakten de spermacellen door eerst embryonale stamcellen ertoe aan te zetten oerkiemcellen te vormen. Die kiemcellen worden in de normale ontwikkeling van een embryo ook gevormd: het zijn de voorlopers van zaadcellen en eicellen. De opgekweekte oerkiemcellen werden vervolgens gestimuleerd om zich te ontwikkelen tot spermacellen.

Inspuiten beenmerg helpt na hartinfarct

UN, 14 november 2003


Een hart herstelt sneller als er kort na het infarct eigen beenmerg in de kransslagader wordt gespoten. Beenmergcellen ontwikkelen zich tot hartweefsel, dat het niet meer functionerende deel van het hart vervangt.
Dit hebben cardiologen uit Hannover (Duitsland), die deze methode hebben toegepast en wetenschappelijk getest, deze week in Orlando meegedeeld. Daar is het jaarlijkse congres van de American Heart Association, de hartstichting in de Verenigde Staten. „Dit is het mooiste wat er is," zei vanuit Orlando de cardioloog V. Manger Cats, medisch directeur van de Nederlandse Hartstichting.

Het mooie van de methode van celtransplantatie is volgens hem dat iedere patiënt zijn eigen donor is. Hiermee is het afstotingsprobleem, dat een bezwaar is bij orgaantransplantatie, uit de wereld geholpen. In het beenmerg bevinden zich stamcellen, 'primitieve' cellen, die onder invloed van de juiste prikkels zich tot ander weefsel kunnen ontwikkelen, bijvoorbeeld hartspiercellen.



Kunstbloed maakt sprong vooruit

Natuurwetenschap & Techniek, januari 2004




Echt bloed is eigenlijk niet geschikt voor bloedtransfusies. Na zeventig jaar onderzoek komen er nu eindelijk alternatieven. Experimenten in Zweden zijn veelbelovend en in Zuid-Afrika rijden al ambulances rond reet een surrogaat op basis van koeienbloed.
"Het is als de maanlanding", verklaarde dr Pierre LaFolie van het Zweedse Karolinskaziekenhuis tegenover de BBC. "Als ons kunstbloed alle testen doorstaat, is dat een grote stap voor de mensheid." Het surrogaatbloed, ontwikkeld door Yeshiva University in New York en in Zweden voor het eerst getest, is gemaakt uit menselijk bloed, maar maakt geen verschil meer tussen bloedgroepen. Het is een poeder dat wordt aangelengd met water of een zoutoplossing. La Folies onderzoeksgroep heeft het kunstbloed getest op acht patiënten. Zij vertoonden geen afstotingsreacties of ernstige bijwerkingen.



Organon regisseerde studie naar pil
Trouw, 14 november 2003

Geneesmiddelfabrikant Organon heeft als hoofdsponsor van een wetenschappelijk onderzoek naar de risico's van anticonceptiepillen, ontoelaatbare invloed uitgeoefend op de uitkomst van de studie.

Dat zeggen wetenschappers die bij dat onderzoek waren betrokken in het radio 1-programma Argos (VPRO), dat vanochtend wordt uitgezonden. Het bedrijf zou de regie hebben gehad over een wetenschappelijke publicatie waarin werd gesteld dat het risico op trombose bij gebruiksters van zogenoemde derde-generatiepillen zeer zeldzaam is. Organon is zelf producent van zo'n pil.

Organon was in 1995 hoofdsponsor van een studie in opdracht van EMEA, het Europese agentschap voor de beoordeling van geneesmiddelen. Op basis van het onderzoek concludeerde EMEA eind 2001 dat vrouwen de omstreden anticonceptiepil konden blijven gebruiken. De kans op trombose werd zeldzaam genoemd.



Fujianvirus verrast wereldwijd

De Grote Griepmeting, 25 december 2003


De grote griepveroorzaker van dit najaar is een virus van de zogenaamde Fujian-stam, en die zit niet in de griepprik.
Hoewel er in het vaccin een virusstam zit die er erg op lijkt, moeten mensen die zijn gevaccineerd er rekening mee houden dat de grieprik dit jaar minder effectief kan zijn.

Twee keer per jaar wordt een griepprik samengesteld uit diverse virusstammen. Het griepvaccin van dit najaar beschermt tegen drie verschillende stammen. Daarbij was niet gerekend op het A/Fujian/411/02-virus - de officiële naam van de grote griepveroorzaker van dit griepseizoen. Normaal gesproken voorkomt een griepprik bij zeventig procent van de mensen die hem hebben gehad tegen de griep, voor ouderen is dat iets minder.


Normaal gesproken sterven in de VS elk jaar ongeveer 36.000 Amerikanen aan de gevolgen van griep. Dat zouden er dit jaar wel eens twee keer zoveel kunnen worden, zo meldt het wetenschappelijk tijdschrift New Scientist.

Radon is nog steeds een killer

Edelgas uit beton zou achthonderd levens per jaar eisen

Volkskrant, 10 januari 2004

`De hete adem van Moede Aarde' wordt radon genoemd, het gas dat uit betonnen casco's de huizen in stroomt. Honderden doden zijn het gevolg. Onzichtbare scheurtjes in gasbeton, haarfijne poriën in wanden en fijne kieren in binnenmuren maken een voortdurende verse aanvoer van radon in de woning mogelijk.
Kierenjacht en de toegenomen isolatie van woningen hebben de radonconcentratie in woningen in vijftien jaar met eenderde doen toenemen, van twintig becquerel per kubieke meter lucht tot circa dertig becquerel per kuub. Lange tijd werd gedacht dat radon vooral via de kruipruimte uit de bodem naar woningen uitweek, maar tot veler verrassing wees RIVM-onderzoek enige jaren geleden de bouwmaterialen met 70 procent aan als de grootste radonbron binnenshuis.

Dit stralende radon is geen onschuldig goedje. Jaarlijks sterven naar schatting achthonderd personen in Nederland aan door radon veroorzaakte longkanker. De radioactieve deeltjes hechten sterk aan fijne stofdeeltjes en worden daarmee diep de longen in gevoerd. Daar bewerkstelligen ze breuken in de DNA-strengen van cellen. Natuurlijke reparatiemechanismen schieten dan tekort, waarna kanker kan ontstaan.
Radon is daarmee na het roken de tweede bron van longkanker in Nederland. Dit aantal doden behoort strikt genomen tot het hoogste aantal 'bewezen milieuslachtoffers' en benadert bijvoorbeeld de duizend jaarlijkse asbestdoden in Nederland. Om allerminst bewezen gezondheidseffecten van straling van pakweg gsm-telefoons of zendmasten lijken meer mensen wakker te liggen.

Spuitje tegen roken

Natuurwetenschap & Techniek, jan 2004


Ongeveer een miljoen Nederlanders is van plan in het nieuwe jaar te stoppen met roken. Hooguit 20% zal slagen. In de toekomst kan het rookvaccin wellicht uitkomst bieden. Naast een griepprik halen we dan een rookprik die nicotine uit de hersenen weg moet houden.  
Sinds de jaren vijftig, toen maar liefst 90% van de Nederlandse mannen boven de vijftien jaar rookte, is het geleidelijk de goede kant op gegaan. Tegen-woordig rookt nog ruim 30% van de mannen. Bij vrouwen is het percentage rokers hardnekkig constant gebleven op eveneens zo'n 30%. Stoppen met roken blijkt voor de meeste mensen uitzonderlijk moeilijk.
Er is grote behoefte aan betere afkickmiddelen tegen roken. De laatste jaren zijn kleinere biotechbedrijven in liet gat gesprongen. Het idee is om een vaccin tegen roken te ontwikkelen. Één prik die de verslaving opheft, dat zou natuurlijk prachtig zijn.

De tijd is voorbij dat vaccins zich alleen op infectieziekten richtten. Vaccins tegen kanker en auto-immuun-ziekten zijn in de maak. Een vaccin tegen roken valt in een heel nieuwe categorie, de life-style vaccins. Naast vaccins tegen cocaïne en nicotine wordt ook gewerkt aan vaccins tegen zwangerschap en cariës.



Een vaccin tegen roken is lastig te maken omdat het immuunsysteem de kleine nicotinemoleculen niet herkent. Nicotine passeert daardoor ongehinderd de bloedhersenbarrière die het beste filter uit ons lichaam is.

Vaker ADHD door jachtige maatschappij

UN, 10 januari 2004


ADHD is niet slechts een ziekte die je hebt of niet hebt. Of een kind ADHD ontwikkelt, heeft niet alleen te maken met genetische aanleg, maar ook met factoren uit de omgeving. Hoe jachtiger de samenleving, hoe groter de kans dat kinderen last krijgen van hyperactiviteit.
Het aantal kinderen dat aan ADHD lijdt, is de afgelopen vijftien jaar sterk gestegen. Onze samenleving wordt ook steeds jachtiger. Alles moet sneller, efficiënter. Voor kinderen wordt het daardoor steeds moeilijker de rust in hun hoofd te bewaren. Dus is het logisch dat het aantal kinderen met ADHD toeneemt."

Volgens Slaats is ADHD een samenspel van zowel genetische aanleg als invloed van de omgeving. In haar onderzoek ontdekte ze bijvoorbeeld dat de broers en zussen van ADHD-kinderen praktisch even slecht op allerlei computertaken scoorden als de ADHD-kinderen zelf. Blijkbaar speelt erfelijkheid bij ADHD een belangrijke rol. Heb je een broer of zus met ADHD, dan heb je een verhoogde kans om tegen dezelfde problemen aan te lopen.


Een genetische aanleg voor ADHD hoeft echter niet altijd tot ADHD te leiden. Omgekeerd kunnen kinderen die niet erg kwetsbaar zijn toch ADHD ontwikkelen als de omstandigheden ongunstig zijn.
Alle Dagen Heel Druk

Bepaalde delen van de hersenen zijn bij ADHD-patiënten kleiner en minder actief. Maar omdat iedereen een bepaald niveau van prikkels nodig heeft om prettig te kunnen functioneren, gaan ADHD-ers op zoek naar deze prikkels. Dit verklaart waarom mensen die aan ADHD lijden, vaak zitten te friemelen en te draaien op hun stoel, niet op hun beurt kunnen wachten en je de oren van het hoofd kletsen.



Wachten op mannenpil

`Ook al bestaat hij niet, de mannenpil is een begrip’

NRC, 15 november 2003


Technisch is de mannenpil sinds de jaren zeventig geen probleem meer. Inmiddels is de farmaceutrische industrie om en naar verwachting is hij binnen zeven jaar te koop. Proefpersonen konden er nauwelijks afstand van doen.
De ontwikkeling en het testen van de anticonceptiepil voor vrouwen duurde twaalf jaar. Maar op de variant voor mannen wordt al dertig jaar gewacht. Hoe kan dat? De techniek is het probleem niet. Het eerste hormonale anticonceptie-middel voor mannen bestond al in de jaren zeventig. Mannen willen geen pil. En als ze het al willen, zijn ze er te slordig en onbetrouwbaar voor om hem te slikken. Eerst moest er een Nieuwe Man ontstaan. Een zorgzame, betrouwbare en verantwoordelijke man.
Mannen kunnen kiezen uit condooms of sterilisatie. Allebei vindingen uit de negentiende eeuw.

En toen werd, totaal onverwachts, Viagra een succes. Het was nooit bedoeld als middel om de mannelijke potentie te verhogen. Voor het eerst waren er middelen die wél `knutselden' aan het mannelijk lichaam. En dat maakte de weg vrij voor de mannenpil."




Viroloog met een missie

Griep veroorzaakt in Nederland meer doden dan het verkeer

Natuurwetenschap & Techniek, jan 2004
Toen vorig voorjaar de ernst van sars tot de wereld begon door te dringen, was Ab Osterhaus de wetenschapper die de risico's aan de Nederlandse bevolking mocht uitleggen. De viroloog deed het met verve, maar tot zijn ergernis komt er van voorbereidingen op calamiteiten weinig terecht, ook al is de paniek bij incidenten dan aanzienlijk. "Ik heb geen bioterrorisme nodig om me zorgen te maken over toekomstige epidemieën."   
Juist de combinatie van mensen en dieren kan grote gevaren opleveren. "Het risico bestaat dat een kippengriepvirus, als de vogelpest, met een menselijk griepvirus samenkomt in één drager, of het nou een mens of een kip is", vertelt Osterhaus. "In dat geval kan een nieuwe, dodelijke griepvariant ontstaan, vergelijkbaar met de Spaanse griep die aan het begin van de vorige eeuw twee procent van de wereldbevolking het leven kostte.

Osterhaus' groep vond in 2000 een variant die sindsdien door het leven gaat als humaan metapneumo-virus en die ernstige aandoeningen aan de luchtwegen veroorzaakt. Toen sars de kop op stak, werd dit metapneumo-virus in eerste instantie aangewezen als de dader. Dat kon niet kloppen, wisten Osterhaus en de zijnen echter door hun ervaring met liet virus. Het lukte daarom tamelijk snel om een corona-virus te identificeren als de werkelijke ziekteverwekker van sars.

Dat corona-virus bleek gelukkig niet zo heel erg besmettelijk. De belangrijkste reden dat de sars-epidemie uiteindelijk nog geen duizend mensen liet leven kostte.



Hard werken aan vaccin tegen SARS

LINK, Universiteit Utrecht

december 2003
Bij het uitbreken van de SARS-epidemie in het voorjaar van 2003 waren Utrechts virologen van de faculteit Diergeneeskunde er als de kippen bij. SARS bleek veroorzaakt door een coronavirus. De faculteit Diergeneeskunde werkt nu in ijltempo aan een vaccin tegen het SARS-virus.
De faculteit Diergeneeskunde heeft zich in 25 jaar tijd gespecialiseerd in coronavirussen die bij katten, muizen, koeien, kippen en honden voorkomen. De coronavirussen die bij de mens infecties veroorzaken (verkoudheid) waren tot nog toe relatief onschuldig. Totdat in februari plotseling SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome) opdook in Hongkong. Het bleek te gaan om een nieuw, tot dan toe onbekend coronavirus, dat dodelijk kan zijn voor de mens.
De faculteit Diergeneeskunde in Utrecht heeft door jarenlange onderzoekservaring een flinke voorsprong. Wereldwijd staat het virologisch laboratorium zelfs op nummer twee van de lijst met onderzoeksinstituten die zich bezighouden met coronavirussen.

China gaat civetkatten afmaken

Regering hoopt SARS-uitbraak te stuiten

Volkskrant, 6 januari 2004

Alle civetkatten en daaraan verwante dieren die worden verhandeld op markten in ZuidoostChina moeten worden afgemaakt.
De autoriteiten hebben tot deze drastische stap besloten nadat er een nieuw geval van de longziekte SARS is geconstateerd, het eerste in China sinds de zomer.

Ook moeten alle markten waarop de dieren worden verhandeld worden gesloten. Volgens de onderzoekers lijkt het virus bij de man op het virus dat in de civetkat is gevonden. Deze bevinding was voor de autoriteiten de reden om civetkatten, een delicatesse, in de provincie Guangdong te laten afmaken.

Alle patiënten met longontsteking worden onderzocht en alle bezoekers uit China krijgen een snelle gezondheidscontrole voordat ze de stad in mogen.


SARS-verdachte is `ontzettend leuk beestje'

In China gaat de civetkat als `tijger' in de draken-tijger-fenikssoep. Nu in China op grote schaal civetkatten worden afgemaakt om een mogelijke heropleving van de SARS-epidemie in te dammen, krijgt dit kleine roofdier alle aandacht.


`Iets tussen een huiskat en een marter in', beschrijft Smeenk. Ze staan te boek als carnivoren, maar ze eten alles: vruchten, insecten, knaagdieren en ze roven ook wel eens kippen, want sommige soorten leven rondom dorpen.


Beha belt 112

Natuurwetenschap & Techniek, nov 2003


Nieuwe ontwikkellíngen bieden uitzicht op een draadloos systeem dat je hart in de gaten houdt. Bij acute problemen belt het apparaat zelf de ambulance.
Op dit moment meten de elektroden alleen het hartritme, een soort ECG, maar het is theoretisch mogelijk dat het systeem ook gegevens als temperatuur en bloeddruk bijhoudt.

Er zijn verscheidene toepassingen denkbaar voor het systeem. Het kan gedurende enkele maanden gegevens verzamelen en analyseren. Gezonde mensen krijgen dan een waarschuwing als het de verkeerde kant op dreigt te gaan. Artsen zouden het herstel van patiënten bij kunnen houden, zonder dat die de hele tijd in het ziekenhuis hoeven te verblijven.

De lange adem van kernfusie

Natuurwetenschap & Techniek, nov 2003


De bouwtekeningen liggen al een decennium klaar, maar nog altijd heeft de politiek niet besloten waar kernfusiereactor ITER zou moeten komen. Het moet de eerste kernfusiecentrale worden die ook daadwerkelijk energie levert.

ITER is het geplande voorportaal voor commerciële kernfusie, die er op zijn vroegst over zo'n vijftig jaar is. Voornaamste doel van de centrale is het realiseren van een lange aaneengesloten periode van fusievermogen uit een plasma van de waterstofisotopen deuterium en tritium. Deze fusiebrandstof is in overvloed aanwezig en voor iedereen toegankelijk. Deuterium wordt eenvoudig uit zeewater gewonnen, tritium kan gemaakt worden uit het overvloedig beschikbare metaal lithium, bekend van de lithiumbatterij.

Het geplande fusievermogen van ITER ligt rond de vijfhonderd megawatt, ongeveer eenzesde van wat een standaard elektriciteitscentrale heden ten dage aan thermisch vermogen nodig heeft om een gigawatt elektrisch vermogen te produceren.
Warmer dan de Zon

De fysische en technische uitdagingen van kernfusie zijn enorm. Hoe verhit je het plasma tot de extreme temperaturen die nodig zijn? Hoe sluit je een geladen-deeltjessoep van honderd miljoen graden Celsius op? Geen materiaal weerstaat die verzengende hitte. En hoe maak je een zodanig plasma dat het zo min mogelijk warmte verliest via de wanden? En hoc verricht je metingen in die hitte?




Zes supergeleidende magneetspoelen zorgen voor een poloïdaal magneetveld in het vlak van de verticale torusdoorsnede. Achttien supergeleidende magneetspoelen (290 ton elk) zorgen voor een toroïdaal magneetveld in de richting van de plasmastroom.

Kernfusie energie van de toekomst

Shell Prijs voor Utrechtse plasmafysicus

UN, 12 november 2003
Prof. dr. Niek Lopes Cardozo weet dezer dagen van voren niet dat hij van achteren leeft. Op het FOM-Instituut voor Plasmafysica Rijnhuizen in Nieuwegein lopen journalisten ineens de deur plat.

- Waar komt de boodschap op neer?

„Dat we, om te overleven, voortaan energie wel moeten halen uit wind, zon, water en kernfusie. De Westerse wereld verbruikt al veel energie. In landen als China en India groeit het stroomgebruik drastisch. Elke drie weken wordt daar een nieuwe elektriciteitscentrale op kolen geopend. Rampzalig voor het milieu.


- Waarom is kernfusie minder riskant dan kernsplijting?

„Het materiaal van de reactor wordt wel radioactief, maar na zo'n vijftig jaar is dat grotendeels verdwenen. Geen belasting voor toekomstige generaties dus. En het fusieproces zelf produceert geen radioactieve stoffen. Er is geen kettingreactie, zoals bij splijting.


- Wanneer wordt de eerste fusiereactor in gebruik genomen?

„We gaan binnenkort beginnen met de bouw van ITER, een fusiereactor waar 500 megawatt vermogen uitkomt, tien keer meer dan er in gaat. ITER moet aantonen dat fusie werkt. Ik denk dat we nog 20 á 30 jaar geduld moeten hebben."



VU ontwerpt bril voor Derde Wereld

Volkskrant, 10 december 2003


Het Amsterdamse VU medisch centrum (VUmc) heeft een goedkope universele bril uitgevonden waarmee miljoenen slechtzienden in derdewereldlanden kunnen worden geholpen. De gebruiker kan met schuifjes op het montuur de sterkte van de bril zelf instellen.

Natuurkundige Rob van der Heijde van het VUmc, bedenker van de bril, baseerde zich op de ruim dertig jaar oude vondst van een Amerikaanse fysicus dat twee over elkaar schuivende lenzen een lens van variabele sterkte kunnen vormen.

Een student van de TU Delft maakte een montuur waar schuifjes in passen. De instrumentenmakerij van het VUmc wist vervolgens een set proefglazen te maken. De scherpte is variabel van -6 tot +3. De productiekosten zijn nog geen euro per bril.



Waterstofeconomie van de regen in de drup
Trouw, 12 december 2003
Een paar Amsterdamse stadsbussen rijden sinds deze week niet meer op diesel, maar op waterstof. Ze zijn de voorbode van wat een nieuw, schoon tijdperk moet worden: dat van de waterstofeconomie. Maar moeten we die kant wel op? Straks is er bovendien geen weg terug.
Toegegeven, het is de ideale brandstof. Bij de verbranding van waterstof komt energie vrij en blijft een onschuldig restant over: water. Er is één probleem. Waterstofgas komt op aarde nauwelijks voor, het moet worden gemaakt. Waterstof is dan ook geen energiebron, maar een energiedrager, hooguit een tussenstation om een andere vorm van energie handig te kunnen aanwenden.
Maar eigenlijk is dat zonde. Elektriciteit is een hoogwaardige vorm van energie waar treinen op rijden, computers op rekenen en lampen op branden. Het lijkt niet handig om die energie te gebruiken om er zoiets simpels als een brandbaar gas van te maken.
En als Nuon de stroom voor de Amsterdamse waterstofbussen produceert met waterkrachtcentrales, is daar niets op tegen. Maar alle waterkrachtcentrales samen leveren bij lange na niet genoeg stroom om al het verkeer in beweging te houden.

Apen op zoek naar rum

UN, 10 januari 2004


Alcohol en drugs luisteren menig feestje op in huiskamer of houseparty. De mens is een feestbeest. Maar sommige dieren kunnen er ook wat van: vervet-apen zijn bijvoorbeeld gek op alcohol, terwijl veel katachtigen zich te goed doen aan planten met hallicunerende stoffen.

Jaguars in de Amazone kauwen op de bast van een klimplant (Banisteriopsis caapi) die hallucinogene stoffen bevat. Het gaat de kat niet om de geestverruimende trip, maar om het doden van inwendige parasieten, zoals wormen.

De meeste katachtigen zijn wild van kattenkruid (Nepeta cataria). Poema's, leeuwen en lynxen die van deze geurende muntplant snoepen, gaan een kwartier lang helemaal uit hun dak. Ze zwaaien met hun hoofd, kwijlen en rollen omver.
Op Madagascar krijgen zwarte lemuren hun kicks van duizendpoten die een giftige stof uitscheiden. Het spul brengt de lemuur een paar minuten in complete extase. De aapachtige bijt in de geleedpotige en smeert daarna het beestje, vermengd met eigen spuug, over zijn hele vacht. Het feit dat de maki een vies gezicht trekt als hij in de duizendpoot bijt, wijst erop dat het geen lekkernij is.
Vliegen en drinken gaan niet samen. Dat bewijzen elke winter weer tientallen roodborstjes en wevervogels. Deze dieren doen zich in deze voedselarme tijd tegoed aan ontdooide overrijpe meidoornbessen, die door gisting rijk zijn aan alcohol. Sommige vogels eten zoveel bessen dat ze leveraandoeningen krijgen. De dronken vogels vliegen zich te pletter tegen ramen van flatgebouwen of nemen een fatale duikvlucht naar de grond.

Rendieren in Lapland kunnen het niet laten af en toe een vliegezwam op te peuzelen. Het is bekend dat deze giftige paddenstoel een stof bevat die een vlieggevoel geeft.



Kater na lezen anti-katerpillenpatenten

Volkskrant, 22 november 2003


KG-2 en RU-21 (Are-You-21) heten ze. De publiciteit over met name die laatste heeft hype-achtige vormen aangenomen.

KG-2 bevat als werkzame stof het aminozuur asparagine. Ook in RU-21 zitten zuren, zij het andere: naast ascorbinezuur (vitamine C), barnsteenzuur en fumaarzuur.

De relatie tussen die zuren is de zogeheten citroencyclus. Het extra innemen van die zuren is een poging de biochemische processen in het lichaam te beïnvloeden. Pillenproducenten claimen dat de werkzame stoffen die ze gebruiken, de afbraak van alcohol versnellen.


`Om een eventueel effect te kunnen vaststellen is goed opgezet klinisch onderzoek nodig met mensen', zegt de alcoholexpert die indertijd die TNO-studie heeft uitgevoerd.
Bij RU-21 - met op de verpakking: `klinisch getest' - is het niet veel anders. Ook de producent daarvan kan geen resultaten overleggen van goed klinisch onderzoek.

Lekker stuk maakt ongeduldig

Volkskrant, 13 december 2003



Het is officieel, dankzij een melige studentengrap: een mooie vrouw verandert verstandige hetero mannen in irrationele gokkers.
Ze is 21 jaar, heet Vanessa Abbott en studeert communicatie aan de Arizona State University. Ze werd vorig jaar ook gekozen tot de mooiste vrouwelijke deelnemer aan de website www.hotornot.com, een razend populair project van twee melige Amerikaanse studenten.

Van Vanessa, rapportcijfer 9.9, staat echter nu ook wetenschappelijk vast dat ze mannen het hoofd op hol kan brengen met haar aantrekkelijkheid.

Irrationelere beslissingen, in elk geval, dan na het bekijken van middelmatig beoordeelde vrouwen uit de Hot-orNot competitie. Vrouwelijke proefpersonen gedroegen zich daarentegen niet anders, of ze nu foto's van aantrekkelijke mannen hadden bekeken of van middelmatiger exemplaren.


Wilson en Daly, verbonden aan de McMaster-universiteit in Hamilton, Canada, deden hun proeven met ruim tweehonderd studenten, half om half mannen en vrouwen. De proefpersonen kregen reeksen foto's te zien van de Hot-or-Not site. Wat de bedoeling van .de proef was, wisten ze niet.

Uit de proeven van Wilson en Daly blijkt dat volstrekt normale mannen zich irrationeel beginnen te gedragen, zodra ze een aantrekkelijke vrouw op het netvlies hebben gehad. Hun geduld lijkt te verdwijnen. Ze zijn na een reeks stukken geneigd al genoegen te nemen met een onevenredig lagere beloning, als er maar meteen boter bij de vis komt.




Organische moleculen gevonden in ver verwijderd sterrenstelsel


Cornell University

18 december 2003


Sterrenkundigen van de Cornell-universiteit hebben organische moleculen gevonden in een zeer lichtsterk, ver verwijderd sterrenstelsel. Het stelsel is waargenomen met de Spitzer Space Telescope, NASA's nieuwe infraroodsatelliet. Het bevat grote hoeveelheden stof, waardoor het extreem veel infrarode straling uitzendt. Door een gedetailleerde analyse van die infraroodstraling is nu ontdekt dat zich in het stelsel ook grote hoeveelheden organische (koolstofhoudende) moleculen bevinden. De fundamentele bouwstenen voor het leven waren dus vroeg in de geschiedenis van het heelal al aanwezig.


Astronomen en natuurkundigen op spoor van donkere materie


Fermi National Accelerator Laboratory

12 november 2003




Een van de detectoren die gebruikt worden voor het zoeken naar donkere materie.
Amerikaanse natuurkundigen gaan op zoek naar neutralino's en andere WIMPs (weakly interacting massive particles) - kandidaten voor de donkere materie in het heelal. Met diepgekoelde supergevoelige detectoren wordt op Fermilab gezocht naar dit soort ongrijpbare spookdeeltjes in onze onmiddellijke omgeving. Als het experiment succes heeft, zou dat tevens een bevestiging kunnen betekenen voor de theorie van de supersymmetrie.

Europese röntgensatelliet ondermijnt populaire heelaltheorie


European Space Agency (ESA)

12 december 2003


De gangbare theorie over samenstelling en evolutie van het heelal ligt onder vuur, dankzij waarnemingen van de Europese satelliet XMM-Newton. De röntgenkunstmaan heeft ver verwijderde clusters van sterrenstelsels waargenomen. Die blijken veel meer röntgenstraling uit te zenden dan clusters op kleinere afstanden. Dat betekent dat clusters van sterrenstelsels een sterke evolutie vertonen. En dat is weer in strijd met de gangbare opvatting over de gemiddelde materiedichtheid in het heelal. De meeste waarnemingen doen vermoeden dat het heelal relatief weinig materie bevat, maar daarnaast gevuld is met een mysterieuze 'donkere energie', die ervoor zorgt dat de uitdijing van het heelal in de toekomst steeds sneller zal gaan. De metingen van XMM-Newton lijken op het eerste gezicht niet te rijmen met deze theorie.


Een ver verwijderde cluster van sterrenstelsels, waargenomen door de Europese röntgenkunstmaan XMM-Newton.

De oerknal is nog steeds gaande

Trouw, 4 november 2003




Van sterren en planeten krijgen astronomen al maar meer verstand. Maar van de stof die het meeste in het heelal voorkomt, zien ze niets, noch van de kracht die het heelal nog steeds sneller laat groeien. Dat bevestigt nieuw onderzoek.

Supernova's zijn sterren die in een onderdeel van een seconde een catastrofale instorting doormaken en eventjes net zo helder stralen als een compleet sterrenstelsel. Een serie ontploffende sterren op verschillende afstanden van de aarde zou definitief kunnen bewijzen dat het heelal niet alleen uitdijt sinds zijn ontstaan in de oerknal, maar dat die expansie al een hele tijd aan het versnellen is.

Waarnemingen aan elf supernova's bevestigen dat de oerknal is nog niet echt afgelopen; het heelal groeit niet alleen, het groeit steeds maar sneller.




205.443 priegelige lichtstipjes


www.allesoversterrenkunde.nl

1 november 2003


Nieuwe precisiewaarnemingen van de verdeling van sterrenstelsels in het heelal bevestigen wat astronomen al vermoedden: het heelal is nog gekker dan ze al dachten.

In feite vormen de metingen een geweldige ruggensteun voor het recente ‘standaardmodel’ van de kosmologie, waarin het heelal voornamelijk uit mysterieuze donkere energie en donkere materie bestaat, terwijl gewone atomen en moleculen maar een ondergeschikte rol spelen. ‘Ik was altijd vrij sceptisch over donkere materie en donkere energie,’ zegt Tegmark, ‘maar ik kan er nu echt niet meer omheen.’

Dat geldt helemaal wanneer je de Sloan-metingen aan het huidige heelal combineert met metingen aan de kosmische achtergrondstraling. Die bevat informatie over de materieverdeling van het heelal kort na de oerknal.

Meren op de maan Titan

Natuurwetenschap & Techniek, november 2003


Astronomen van Cornell University denken meren van koolwaterstoffen te hebben waargenomen op de maan Titan.

De onderzoekers gebruikten een schotel met een diameter van 305 meter die weerkaatste radarstraling opvangt, die is uitgezonden door een radarbron met een vermogen van een megawatt. De door Titan weerkaatste bundel toont een schittering. De astronomen denken daarmee bewijs te hebben gevonden voor een meer van koolwaterstoffen. Het materiaal kan niet van organische oorsprong zijn omdat de temperatuur aan het oppervlak -180°C is. Hoog in de atmosfeer kunnen stikstof en nethaan reageren door inwerking van ultraviolette straling, waarbij ingewikkelde moleculen ontstaan. Die verbindingen regenen dan naar beneden. Wetenschappers zijn zeer benieuwd naar wat zich op Titan afspeelt.


Vorming planetenstelsel is strijd op leven en dood


Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, 29 december 2003
De vorming van een planetenstelsel zoals het onze wordt bepaald door een strijd op leven en dood tussen de moederster en de zwaarste planeet in het stelsel.
Dat concluderen twee Amerikaanse astronomen op basis van uitgebreide modelberekeningen. In veel planetenstelsels zal de zwaarste planeet langzaam maar zeker naar binnen spiralen, om uiteindelijk vlak bij de ster te eindigen, of zelfs door de ster te worden opgeslokt. Kleinere planeten in de binnendelen van zo'n stelsel overleven dat niet. Maar als de reuzenplaneet in een vroeg stadium een lege zone creëert in de gas- en stofschijf waaruit hij is ontstaan, komt die migratie tot stilstand. Kennelijk is dat bij Jupiter gebeurd. Daar hebben wij het bestaan van de aarde aan te danken.


De migratie van een zware exoplaneet kan de vorming van een planetenstelsel tegenhouden.


Wubbo Ockels

Vanuit de ruimte zie je de aarde als een broos bolletje

Intermediair, 4 december 2003


Zijn snor is hij kwijt, zijn schedel is kaal en Madame Tussaud zette begin dit jaar zijn wassen beeld bij het grofvuil. Op straat zullen weinigen Hollands eerste ruimtevaarder Wubbo Ockels dus nog herkennen. Inmiddels heeft hij een nieuwe passie: vliegeren. Om de aarde te redden van de ecologische ondergang.
Ockels is een aartsoptimist, zegt hij zelf. Iemand die gelooft in het bijna onmogelijke en er vervolgens keihard de schouders onder zet om het ook te bereiken. Al heeft de ex-astronaut de uitstraling van een VVD'er en zit hij volgens sommigen goed in de slappe was, hij maakt zich oprecht grote zorgen om het milieu op aarde.


'Wetenschappers moeten allerlei rare dingen en ideetjes gewoon proberen'
Dat ene ruimtevluchtje van u is inmiddels twintig jaar geleden. Toch blijft Nederland u tot in eeuwigheid zien als 'de ruimtevaarder'. Vervelend?

'Nee. Ik hoop mijn populariteit als ruimtevaarder te gebruiken voor de nieuwe richting die ik ben ingeslagen: duurzame ontwikkeling.'


Gebruiken of misbruiken? Wat hebben ruimtevaart en milieu nou met elkaar te maken?

'Die koppeling is niet gekunsteld. Mijn sterke engagement met duurzame ontwikkeling heb ik in mijn astronautentijd opgedaan. Als je vanuit de ruimte naar de aarde kijkt, zie je wat voor een broos bolletje het eigenlijk is. Doordat de mens de aarde verliet, kreeg hij er juist zo'n goed zicht op. Het enige wat Gagarin deed toen hij als eerste in het heelal zweefde, was ademloos naar de wereld kijken. De ruimtevaart heeft ons een spiegel voorgehouden. Het is niet toevallig dat de Club van Rome pas met zijn alarmerende rapporten kwam nadat de eerste mens op de maan geweest was. De global awareness was enorm toegenomen.'


Dat idee van die laddermolen van u - een tienkilometer hoge lus van draaiende vliegertjes die net zoveel energie leveren als een kleine kerncentrale - daarover las ik vijf jaar geleden ook at verhalen in de media. Hij zou in 2000 op de Expo in Hannover staan. Ik heb hem niet gezien.

'Samen met mijn broer was ik een bedrijfje begonnen om de laddermolen te exploiteren. We waren veel te optimistisch. Het heeft me veel geld gekost - aan octrooien en dergelijke. Maar nu kan ik me er als hoogleraar volledig op storten. De Stichting Duurzame Energie is een speciaal project gestart - Asset - om de laddermolen van de grond te krijgen. Partners als Shell, Essent en TNO storten forse bedragen. Binnen twee jaar komt er zeker een kleine demonstratieladdermolen.

'Laatst hield ik een lezing bij een discussie in Groningen over de laddermolen. De belangstelling in het noorden is groot. Na afloop kwam er een boer op me af die enthousiast vroeg of de eerste laddermolen op zijn land zou mogen staan. Dat soort enthousiasme voor duurzame ontwikkeling is fantastisch. Want de overgang naar een duurzame maatschappij is in de eerste plaats een culturele kwestie. We moeten lol krijgen in het spelen met de natuur. Het moet mode worden om ermee bezig te zijn, en daarom moeten we af van onze door en door commerciële manier van denken.'


ANW in het NIEUWS, nummer 16 St. Bonifatiuscollege, Utrecht






De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina