Anw in het nieuws



Dovnload 165.35 Kb.
Pagina1/3
Datum24.08.2016
Grootte165.35 Kb.
  1   2   3

ANW in het NIEUWS


nummer 10, september 2002 - St. Bonifatiuscollege, Utrecht

http://www.boni.nl/bonionline/vakken/anw/bestanden/download/




Aap versus Mens

MAX PLANCK INSTITUUT ONDERZOEKT VERSCHILLEN MET CHIMPANSEE

NRC, 24 augustus 2002
Hoe verschilt de mens van de chimpansee? In Leipzig is een instituut opgericht om die vraag te beantwoorden. `De chimp lijkt veel meer op de mens dan we denken.'
DE MENS IS EEN RARE PRIMAAT

Mensen zijn anders dan de andere apen. Een lijstje van unieke eigenschappen van het menselijk lichaam.

- Het menselijk hersenvolume is extreem vergroot.

- Mensen hebben een kin, de andere primaten niet.

- Bij mensen is het oogwit zichtbaar.

- De menselijke penis bevat geen botje.

- De menselijke penis in erectie is langer.

- Het zaadgehalte van menselijk sperma is laag.

- De menselijke schedel balanceert recht op de ruggengraat.

- De menselijke ruggengraat is S-vormig.

- Het menselijk lichaam is nauwelijks met haar bedekt.

- Mensenmannen en-vrouwen hebben verschillende haargroei.

- Bij de mensenvrouw zijn de borsten permanent vergroot.

- De menselijke zwangerschap is verlengd tot 280 dagen.

- Bij mensen is de linker hartkamer hoger dan de rechter.

- Bij mensenman en -vrouw zijn de hoektanden even lang.

- Bij mensen breken hoektanden eerder door dan voorkiezen.

- De breedte van het mensenoor is slechts de helft van de hoogte.

- De menselijke duim is verlengd.
WOLFGANG ENARD schudt zijn hoofd. "Nee, we gaan geen pratende aap maken", zegt de promovendus, verbonden aan het Max Planck institut ftir Evolutionáre Anthropologie in Leipzig. Enard is onrustig. Samen met enkele collega's heeft hij een gen opgespoord dat nauw samenhangt met het menselijk taalvermogen. De vondst trekt aandacht, want hij kan een doorbraak markeren in de evolutie van het menselijk taalvermogen, een van de meest typische kenmerken van de moderne mens. Ook chimpansees, gorilla's en resusapen bezitten het desbetreffende gen, het zogeheten foxp2-gen, maar bij de mens heeft het een kleine verandering ondergaan. Die verandering moet ergens in de laatste 200.000 jaar zijn opgetreden, zo heeft Enard berekend. Dat valt mooi samen methet ontstaan van de moderne mens, Homo sapiens, zo'n 150.000 jaar geleden.

"Uniek aan ons is ons vermogen om te imiteren", zegt psycholoog prof.dr. Michael Tomasello, een van de andere wetenschappelijk directeuren van dit Max Planck instituut. "Als je als kind zou opgroeien op een onbewoond eiland, zouden je cognitieve gaven niet zo heel veel verschillen van die van een mensaap. Maar wij hebben het vermogen om alles te leren wat anderen hebben uitgevonden. Dan doen mensapen niet. Nou ja, misschien een beetje. Maar lang niet zo effectief als de mens.




MISVERSTANDEN

Een paar deuren verder reageert primatoloog prof.dr. Christophe Boesch geprikkeld. "Verschillen? Hoezo verschillen?" zegt Boesch - ook wetenschappelijk directeur. Volgens hem bestaan er veel misverstanden over de zogenaamd unieke eigenschappen van de mens. "Eerst werd gezegd dat alleen de mens cultuur heeft", Maar twee jaar geleden is definitief bewezen dat ook chimpansees en bonobo's cultuur (gedrag dat niet via de genen wordt overgedragen) hebben.

Nog een voorbeeld, zegt Boesch. "Alleen de mens, of zijn directe voorlopers, zou stenen gereedschappen hebben verzameld op een soort werkplaats. Ook niet waar." Hij haalt eigen onderzoek aan, dat drie maanden geleden in Science is gepubliceerd. In het Taï National Park groef Boesch een `notenkraakplaats' op, vlakbij een pandanotenboom. Op minder dan twintig meter van de boom vond hij vier hamerplaatsen. Rond die plaatsen verzamelde hij veertig kilo notenresten en vierenhalve kilo stenen, waaronder 33 hamerstenen.
En dan taal. Ooit is beweerd dat alleen de mens gebruik zou maken van symbolen om te communiceren. Ze gebruiken abstracte dingen, zoals gebaren of klanken, die naar andere dingen verwijzen. Maar chimpansees in gevangenschap doen dat ook, zo werd in de jaren zeventig en tachtig duidelijk. "Dat werd vervolgens meteen geweten aan hun gevangenschap, en hun contact met mensen. Wilde dieren zouden dat niet kunnen", aldus Boesch. Maar ook dat spreekt hij tegen. Boesch heeft tienjaar geleden zelf gehoord dat foeragerende chimpansees met elkaar communiceren door op om gevallen boomstammen te drummen. Alleen de volwassen mannetjes doen dat. Zo geven ze elkaars positie door in het dichte regenwoud, waar het zicht zelden verder reikt dan twintig meter. Eerst schreeuwt zo'n mannetje luid, vervolgens slaat hij krachtig met handen en voeten op de boom. Dat doet hij elke tien minuten. Boesch ontdekte dat het drummen van Brutus, het alfa mannetje, het meeste effect had. Brutus trommelde eerst op de ene boom, en binnen twee minuten op een andere. Uit de orientatie van de twee bomen konden de andere groepsleden opmaken welke richting Brutus opging. Vervolgens gingen zij ook die richting op. Helaas moest Boesch zijn studie voortijdig beëindigen. "Net toen ik systematisch data wilde gaan verzamelen verdwenen vier van de tien mannetjes. Waarschijnlijk zijn ze vermoord door stropers, die de dieren voor het vlees verkopen", zegt hij. Binnen drie maanden stopte Brutus met drummen. Boesch heeft vervolgens zes jaar gewacht, in de hoop dat er weer meer sterke mannetjes zouden verschijnen. Maar hun aantal is niet meer boven de zeven uitgekomen. "Ik heb Brutus nooit meer gehoord", zegt hij.
Boesch kijkt liever naar de twee belangrijkste overeenkomsten tussen mens en chimpansee. Allebei gebruiken ze gereedschappen. En allebei jagen ze om aan vlees te komen. Die twee dingen hebben volgens hem iets mogelijk gemaakt in de verdere evolutie van de mens. Maar wat? Na lang aarzelen geeft Boesch het toe: het ontstaan van taal. Wat dat betreft is er een duidelijk verschil tussen mens en chimpansee. Maar waarom het complexe taalvermogen bij de mens wèl is geëvolueerd en bij de chimpansee niet? "We weten het niet zeker", zegt Boesch.
HERSENGROEI

Enard is het met Tomasello eens. Het foxp2-gen is een goed voorbeeld. En zo moeten er vast meer genen te vinden zijn. Zeker nu het humane genoom in kaart is gebracht, en het Amerikaanse National Human Genome Research Institute vijf maanden geleden heeft aangekondigd om het in kaart brengen van het chimpansee-genoom hoog op de prioriteitenlijst te zetten - samen met het genoom van de kip, de honingbij en de zeeëgel. Als dat gedaan is, kan het grote vergelijken beginnen. Volgens hem is het dan interessant om bijvoorbeeld te kijken naar de genen die een rol spelen bij de hersengroei. Chimpansees hebben een hersenvolume van 450 cc, de mens een van 1000 tot 2000 cc.


Zo'n 1,8 miljoen jaar geleden, met het ontstaan van de Homo erectus, neemt het lichaamsgewicht van de vrouwen ineens met 60% toe. De omvang van de kaak en de hoektanden neemt af en de darm wordt een flink stuk korter. De voorloper van de mens heeft dus een ingrijpende verandering in zijn dieet doorgemaakt - de chimpansee waarschijnlijk niet. Dat moet terug te vinden zijn in de genen.
Welke genen zijn nou typisch voor de mens? Daarvoor, zegt Enard, moet je naar de genetische verschillen tussen mens en chimpansee kijken. "En dat zijn er een heleboel." Ons DNA is voor 98,7% identiek. "Het klinkt alsof we als twee druppels water op elkaar lijken. Maar als je het narekent zijn het erg veel verschillen." Het DNA van de mens bestaat uit 3 miljard basen, de erfelijke letters. Neem voor het gemak aan dat we één procent verschillen met de chimp, zegt Enard. Dan kom je uit op een verschil in 30 miljoen letters!

Van die miljoen veranderingen zit ongeveer 97% in het zogeheten junk-DNA, dat voor zover bekend geen functie heeft. Omgerekend zitten dus 450.000 veranderingen in het DNA dat codeert voor eiwitten. Maar niet elke verandering van een erfelijke letter heeft gevolgen voor de aanmaak van het coderende eiwit. Volgens Klein en Takahata gaat er daarom nog zo'n 22% af. Blijven over: 351.000 veranderingen waarmee de typische eigenschappen van de mens verklaard kunnen worden.


SELECTIEVE DRUK

Enard blijft onderzoek doen aan het foxp2-gen. Het is duidelijk dat het belangrijk is geweest voor de evolutie van de mens. Hij onderzocht het gen bij 100 mensen over de hele wereld. Bij 99 was het volkomen identiek. "Er is blijkbaar een selectieve druk geweest op deze variant van het gen." Wie die variant niet heeft, is blijkbaar ernstig in het nadeel. Maar wat die druk is geweest, weet hij niet. "Misschien is spraak ontstaan als een culturele uitvinding, en werd het op een gegeven moment erg belangrijk gevonden." Hij vergelijkt het met de introductie van veeteelt, zo'n 11.000 jaar geleden. Toen kwam er een selectieve druk op het lactase-gen dat een rol speelt bij de afbraak van melksuikers. Voorheen konden alleen kinderen melk drinken. Bij hen was het lactase-gen nog actief, maar bij ouderen werd het uitgeschakeld. Toen de landbouw opkwam, en melk een belangrijk voedingsmiddel werd, steeg de selectiedruk op de genetische variant die melk drinken op volwassen leeftijd mogelijk maakt.


Maar hij maakt zich wel zorgen over de voortgang van het onderzoek. De chimpansees verdwijnen in hoog tempo. Primatoloog Boesch weet het uit eigen ervaring. "Terwijl ik hier zit wordt het regenwoud in Ivoorkust gekapt, en worden chimpansees vermoord. Men denkt meer te verdienen met de teelt van cacao en koffie." Enard vindt dat de mens een opdracht heeft om zijn meest naaste verwanten niet uit te laten sterven. "Als dat gebeurt hebben we een catastrofe veroorzaakt."


Elektronkracht draagt gekko

Volkskrant, 31 augustus 2002


Gekko's kunnen razendsnel langs spiegelgladde oppervlakken zoals ruiten omhoog klimmen dankzij miljoenen microscopische haartjes aan de onderkant van hun vingers en tenen. Die zijn zo fijn vertakt dat de elektronen in de uiteinden een zogeheten VanderWaals-kracht uitoefenen op moleculen in het oppervlak. Een VanderWaals-kracht is een aantrekking die ontstaat doordat elektronen in atomen die elkaar dicht naderen, zich iets anders verdelen dan normaal.
Onderzoekers van het Lewis&Clark College in Portland, Oregon, maten de krachten tussen gekko-tenen en glasoppervlakken. Daaruit berekenden ze de kleefkracht van individuele kleefhaartjes, de zogeheten setae. Door aan te nemen dat VanderWaals-krachten de aantrekking veroorzaken, konden ze precies voorspellen hoe groot de setae zouden moeten zijn: 100 duizendste millimeter lang en aan het uiteinde nog eens vertakt in zo'n duizend fijnere haartjes, de spatulae, die slechts 200 miljoenste millimeter breed zijn. Dat is precies waarmee echte gekko's zijn toegerust.

Eén zo'n kleefhaar kan het gewicht van een mier dragen, een miljoen haren al een flinke kleuter. Als een gekko al zijn setae gelijktijdig zou gebruiken zou hij pakweg 140 kilo kunnen vasthouden. Dat, aldus de onderzoekers, biedt perspectief voor lijmloos plakband.



Aidsonderzoek

Sinds twee jaar miljoen jaar immuun
Trouw, 13 september 2002


Chimpansees zijn immuun voor aids. Dat was bekend. Nederlandse onderzoekers komen met een nieuwe verklaring: twee miljoen jaar geleden zijn voorgangers van de chimpansee massaal aan aids bezweken; alleen resistente apen hebben het destijds overleefd.
Sinds de ontdekking van het aidsvirus, in 1984, zijn in laboratoria over de hele wereld ongeveer honderdvijftig chimpansees met de ziekteverwekker besmet. Slechts één van deze apen heeft daadwerkelijk aids gekregen, en pas nadat hij was ingespoten met diverse virusvarianten. Voor virologen staat het daarom vast: chimpansees zijn van nature resistent tegen aids.

De chimpansee dankt die bescherming aan een cruciale afweermanoeuvre. Wij mensen beheersen die niet, hoewel we 98,7 procent van ons genetisch materiaal met het dier gemeen hebben. Kennelijk beschikt de aap ergens in zijn erfelijke code over unieke DNA-fragmentjes die hem beschermen tegen de voor ons zo verwoestende ziekte.

Welke fragmentjes zijn dat? En valt daar iets uit te leren voor de ontwikkeling van een aidsvaccin? Met die vragen in het achterhoofd hebben biomedici van het Primatencentrum (BPRC) in Rijswijk het apen-DNA afgestruind.

De onderzoekers bekeken het erfelijk materiaal van 47 chimpansees. Ze ontdekten dat bepaalde afweergenen opvallend weinig variatie vertonen: twee keer zo weinig als bij de mens. Dat is merkwaardig omdat chimpansees -die als soort ouder en genetisch dus gevarieerder zijn dan wij- ons in onderlinge verscheidenheid doorgaans met een factor vijf overtreffen.

Waar komt die selectieve genetische armoede bij onze naaste vandaan? Waarom heeft de aap op één belangrijke plek, in de afweergenen, talloze kleuren van zijn palet verloren?

Hier komen de Rijswijkers met een verrassende hypothese. Ze opperen dat de chimpansee twee miljoen jaar geleden is overvallen door een voorloper van het aidsvirus. De meeste dieren zouden aan deze geraffineerde binnendringer zijn bezweken. Uitsluitend de apen die toevallig over het juiste afweerrepertoire beschikten, hebben de klap overleefd. Zij zouden de uitgedunde soort vervolgens hebben hersteld, wat zou verklaren waarom alle huidige chimpansees zijn uitgerust met effectief afweergeschut tegen het aidsvirus.

Het aidsvirus, dat zich schuilhoudt in witte bloedcellen, voldoet perfect aan het daderprofiel. In theorie komen ook andere virussen in aanmerking, evenals de malariaparasiet.

De chimpansee richt zijn afweer heel slim op die delen van het virus die onveranderd blijven, niet op de eiwitmantel die steeds licht wordt gewijzigd. De genetische informatie die nodig is voor deze effectieve aanval moet zich over de hele soort hebben verspreid. Het geopperde rampscenario kan daarvoor hebben gezorgd.

Als een dergelijk drama zich inderdaad heeft voltrokken, dan moet dat twee miljoen jaar geleden zijn gebeurd. Dat concluderen de onderzoekers uit het feit dat ze de genetische versobering terugvinden bij zowel chimpansees als bonobo's. Zo'n verbreiding maakt het waarschijnlijk dat het DNA is veranderd bij de gemeenschappelijke voorouder van beide apensoorten, die twee miljoen jaar geleden leefde. ,,Het oerwoud was op dat moment één aaneengesloten gebied'', verklaart Bontrop. ,,Alle apen stonden met elkaar in contact, zodat het virus zich snel kon verspreiden. Het was net als bij de mens, die nu ook één grote gemeenschap vormt.''

Suikerziekte zwaar onderschat
Trouw, 13 september 2002

AMSTERDAM - Diabeten lopen niet alleen meer risico op een hartaanval, maar overlijden daarna ook eerder dan niet-diabeten. Dat blijkt uit recent onderzoek aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Voor professor Robert Heine, hoofd van het diabetescentrum aan de VU, is het duidelijk: ernst en omvang van diabetes worden nog altijd zwaar onderschat.


,,Veel hartinfarcten kunnen worden voorkomen door het vroegtijdig opsporen van diabetes'', zegt Heine. ,,Veertig procent van de patiënten op de afdelingen cardiologie, vaatchirurgie en oogheelkunde lijdt aan diabetes. De helft wist dat niet bij binnenkomst. Uit onderzoek blijkt nu dat de invloed van de bloedsuikerwaarde ook ná een hartinfarct groot is: hoe hoger de waarde, hoe eerder men overlijdt.''

Heine hoopt dat zijn diabetescentrum het predikaat 'kenniscentrum' krijgt van het ministerie van volksgezondheid. Dat is hard nodig, vindt de internist: ,,De verwachting is dat het aantal diabetespatiënten komende vijf jaar toeneemt met ruim dertig procent.''



De hele dag insuline spuiten

Trouw, 13 september 2002


Suikerziekte valt toch best mee, krijgen diabeten vaak te horen. En ook: met een dagelijkse insulineprik functioneer je prima en kun je nog oud worden ook. Dat de ziekte het leven van menig patiënt drastisch verandert en dikwijls gepaard gaat met ernstige klachten, is bij velen onbekend.


Twee tennisellebogen, zware pijn in been en heupgewricht, een slijmbeursontsteking die niet geneest. Het zijn slechts een paar van de klachten die John van Meurs (44) ondervindt als gevolg van zijn suikerziekte. ,,Zweten en het warm hebben horen er ook bij'', verontschuldigt de hevig transpirerende Zaandammer zich. ,,Anderen dragen een trui en lange broek, terwijl ik nog in shorts rondloop.''
De suikerziekte van Van Meurs openbaarde zich zeven jaar geleden, na een zware aanrijding: ,,Ik bleef daarna moe, suf en hangerig. Drie maanden later bleek dat mijn bloedsuiker-spiegel een waarde had van bijna 22 (millimol per liter, red.), terwijl die bij een normaal mens varieert tussen de 4 en 7. De diagnose diabetes was snel gesteld.''

Van Meurs leidt aan diabetes type 2, een ziekte die tot voor kort bekend stond als typische ouderdomsziekte, maar tegenwoordig steeds vaker bij jongere mensen optreedt. Overgewicht vormt vaak de belangrijkste oorzaak, waarschijnlijk ook bij de honderdtwintig kilo wegende Van Meurs. De werking van insuline wordt gehinderd door te veel vetten in bloed en weefsels. Daarnaast maakt het lichaam ook te weinig insuline aan.

Van Meurs werd volledig afgekeurd voor zijn werk, het plaatsen van abri's. Hij moest zich verdiepen in koolhydraten en glucosewaarden. Het evenwicht tussen eten en hoeveelheid insuline luistert nauw. ,,Ik raakte geobsedeerd door eten en spuiten'', vertelt Van Meurs, ,,hoeveel, wanneer en -als ik buitenshuis ben- waar?''

Vanwege zijn diabetes slikt Van Meurs ook medicijnen: ,,Dagelijks twee pillen tegen hoge bloeddruk, twee tegen een vergrote prostaat en valium en pijnstillers tegen de pijn in mijn been.''

,,Tegenwoordig beschouwen we diabetes type 2 als een complex van stoornissen'', zegt professor Robert Heine, hoofd van het diabetescentrum aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. ,,Er is sprake van een te hoog glucosegehalte, maar vaak ook van te hoge bloeddruk en vetstofwisselingsstoornis. De behandeling van diabetes vereist van de patiënt een behoorlijke discipline. Dat maakt de ziektelast zwaar.''

Kernfusie hervindt heilig vuur

Volkskrant, 14 september 2002


Is kernfusie dood? Verre van, melden de voorstanders. Na een diepe crisis is er nu een serieuze Spaanse locatie voor een echte reactor. En de Amerikanen doen weer mee.
Wie in Spanje vanuit het zuiden over de A 7 langs de Costa's richting Barcelona rijdt, kan er haast niet overheen kijken: de ranke betonnen koepel van kerncentrale Vandellós II. Rechts van de drukke snelweg, pal aan de zee, op de smalle strook tussen strand en de weg.

Goede kans, zegt plasmafysicus prof. dr. Niek Lopes Cardozo van de Technische Universiteit Eindhoven, dat op die plek ergens rond 2012 de mensheid voor het eerst een kunstmatige zon ontsteekt. Uitgerekend aan de Costa Brava.

In ITER - afkorting voor International Thermonuclear Experimental Reactor én het Latijn voor de weg - worden waterstof-achtige kernen van deuterium en tritium versmolten tot helium, een proces waarbij immens veel energie vrijkomt. De machine, in feite een kolossaal door elektromagneten omgeven ringvormig reactorvat met een geïoniseerd gas van honderden miljoenen graden, moet tienmaal meer energie vrijmaken dan het nodig heeft om de fusiereactie op gang te houden (een zogeheten Q-waarde van 10). De huidige generatie fusie-experimenten, waarvan de Europese JET al sinds de jaren tachtig toonaangevend is, bereikt net Q-waardes van 1: genoeg voor onderzoekers maar te weinig voor een serieuze stroomcentrale.
Sinds in 1997 de vier partners Europa, Japan, Amerika en Rusland de laatste hand legden aan het ontwerp voor de megareactor, is het alleen maar bergafwaarts gegaan met ITER. Over de financiering en een geschikte lokatie kon maar steeds geen overeenstemming worden bereikt. En tot overmaat van ramp stapten in 1998 de Amerikanen uit het ITER-consortium. Met het wegvallen van de Amerikanen leek een voortijdig einde gekomen aan de mooie droom van een onbeperkte en relatief schone energiebron.


Na vijf jaar relatieve stagnatie, komt er nu duidelijk weer schot in de zaak. 'De situatie voor ITER is nog nooit zo gunstig geweest', zegt Lopes Cardozo. Dat premier Balkenende vorige week in johannesburg kernfusie noemde als duurzame energiebron, maakt zijn humeur helemaal onverwoestbaar. 'Waarbij duurzaamheid de juiste term is. Goedkoop zal fusie nooit zijn omdat het grote investeringen vergt. Maar in de orde van de prijs van stroom uit zonnecellen, dat is zeker haalbaar.'

Tegen 2013 is de reactor dan bedrijfsklaar en geschikt om er zo'n vijftien jaar het klappen van de zweep mee te leren.

Stroom zal de reactor volgens de huidige plannen nooit leveren, de netto geproduceerde energie gaat regelrecht de schoorsteen uit. Zonde, vindt Lopes Cardozo persoonlijk. In feite zou zelfs ITER al stroom moeten maken, al was het maar voor de goodwill.

Patat van McDonald's kan nog gezonder

Volkskrant, 14 september 2002


Geen krant, geen tv-kanaal in de Verenigde Staten, of het had er vorige week een item over. McDonald's in de VS gaat vanaf oktober het slechte vet in haar Franse frietjes verminderen door ze te bakken in gezondere olie. Dat voorkomt hart- en vaatziekten.
Het bedrijf beschouwt de overstap op minder transvetzuren bovendien als een belangrijk wapen in de strijd tegen de toenemende zwaarlijvigheid, vooral onder de Amerikaanse jeugd, ook al heeft dat er wat vetinhoud betreft weinig mee te maken.

Door te bakken in die nieuwe olie - gemaakt van 80 procent sojaolie en 20 procent maïsolie - komen er de helft minder transvetzuren, de foute types, in de frietjes terecht; en bijna twee maal zoveel goede, onverzadigde vetzuren. Transvetzuren bevorderen de productie van slecht cholesterol in het bloed en verlagen de concentratie goed cholesterol.


In de VS loopt McDonald's hiermee voorop. Binnenkort kan het bedrijf het begrip `gezond' gebruiken als extra verkoopargument.
Bij McDonald's in de VS bestaat 30 procent van het frituurvet uit transvetzuren. Dat wordt straks 16 procent. In oktober wordt daar een begin mee gemaakt. Volgend jaar februari moeten alle 13 duizend Amerikaanse vestigingen zijn overgeschakeld.

In Europa zitten er al minder transvetzuren in het bakvet, 13 tot 15 procent, meldt McDonald's Nederland (212 vestigingen) `Wie kent niet de Franse Frietjes met een goudgele kleur, van speciaal geselecteerde aardappelen

en gebakken in plantaardig vet', staat op de website te lezen. Dat frituurvet is gemaakt van 100 procent koolzaadolie, luidt de verklaring.

Maar daar komt het lage transvetzuurgehalte niet door. Dat heeft alles te maken met de productie van het frituurvet, waarin overigens straks niet alleen de frietjes worden gebakken maar ook de kip-McNuggets. Plantenolie met gezondere onverzadigde vetzuren is vloeibaar. In die vorm is de houdbaarheid een probleem. Een redelijk lange bewaartijd is echter in de horeca- en cafetariasector van groot belang.

Plantenolie krijgt daarom eerst een chemische behandeling waarbij een deel van die goede, onverzadigde types worden omgezet in foute transvetzuren. Die 'harden' de vloeibare olie, maken die handelbaarder en langer houdbaar. Vast frituutvet bestaat voor minstens 20 procent uit ongezonde transvetzuren, maar McDonald's accepteert hier al wat langer een 'zachtere' variant.

In vloeibaar en semi-vloeibaar frituurvet uit de fles, waarin de meeste consumenten thuis inmiddels hun frites bakken, zit hooguit 1 procent aan transvetzuren.

'Patat eten is helemaal niet ongezond, mits in de goede olie gebakken', voegt dr. Peter Zock van het Wageningse Centrum voor Voedselonderzoek daar aan toe. Hij bakt thuis patat in vloeibare of half-vloeibare, nagenoeg transvetzuurvrije plantenolie. 'Dan is er niets mis met patat, en kan het zelfs onderdeel zijn van een goed voedingspatroon'.

McDonald's is op de goede weg, meent Zoek. 'Het kan echter nog beter, met nog minder transvetzuren is nog meer gezondheidswinst te halen', houdt hij de hamburgerketen voor. Dat bedrijf loopt inmiddels ver vooruit op de talloze cafetaria's en restaurants in Nederland die meestal nog in vast vet - dus met veel transvetzuren - frituren. Hoe wijdverbreid dat fenomeen is, is onbekend. Het Productschap heeft daar geen gegevens over; dat gaat het uitzoeken.





Flora op je lichaam

Metro, 17 september 2002


"Als je schimmels onder de microscoop bekijkt, is het ongelofelijk wat je ziet. Bloemen, planten en zelfs wortels doemen op. Een minibos komt tot leven."
Voor Joseph Meletiadis zijn schimmels niet smerig, maar eerder wonderlijk. Microbioloog Meletiadis onderzoekt schimmels die in of op het lichaam huizen. En dan niet de ongevaarlijke nagel-, haar- en huidschimmels, maar de wat onbekendere schimmelvarianten die bij mensen met een verminderd afweersysteem levensbedreigende infecties kunnen veroorzaken. Schimmels zijn overal om ons heen: in ons voedsel, thee, de lucht, in plantenbakken, op onze kleding, op vochtige muren. In totaal zijn er meer dan tweehonderdvijftigduizend verschillende soorten schimmels en het merendeel daarvan is gelukkig onschuldig. Slechts enkele kunnen infecties veroorzaken. Zoals de Aspergillus fitmigatus. Dat is een schimmel die het hele jaar door en wereldwijd voorkomt. De sporen van die schimmels ademen we in. Wanneer je gezond bent heb je daar weinig last van. Het afweersysteem zorgt ervoor dat de sporen onschadelijk gemaakt worden. Als het afweersysteem niet goed werkt kunnen de schimmelsporen in de longen groeien en kunnen vervolgens in de bloedbaan terecht. Daarvandaan kunnen de sporen andere organen bereiken en veel schade aanrichten. Volgens Meletiadis zijn schimmelinfecties dan ook een van de belangrijkste oorzaken voor het overlijden bij mensen met verzwakte afweer.
De afgelopen twintig jaar is er wereldwijd een dramatische toename te zien van infecties door schimmels bij patiënten met leukemie, aids of bij patiënten die een orgaantransplantatie achter de rug hebben. De schimmels kunnen bij mensen die een ernstig verzwakte afweer hebben levensbedreigende infecties veroorzaken. Vooral de patiënten die een beenmergtransplantatie hebben ondergaan zijn kwetsbaar voor schimmels. Bij veertig procent van hen zijn schimmelsporen aangetroffen.

Kernenergie

Discussie zonder einde

Metro, 17 september 2002


"Kernenergie is veilig", zegt EPZ, eigenaar van Borssele. "Stop er in godsnaam toch mee", roept Greenpeace. Eind deze maand beslist de rechter of kerncentrale Borssele moet sluiten. En dus laait de kernenergiediscussie weer op. Inclusief gemene steekjes onder de gordel: EPZ `misbruikt' de reclamecampagne van Greenpeace. Een welles-nietes spelletje in drie delen.

Joris Thijssen van Greenpeace en jan Wieman van EPZ gaan in discussie

Thijssen: "Wij hebben posters opgehangen in de stad. En inderdaad, we zijn begonnen met een publiekscampagne, waarin we aanduiden dat er verschillende soorten energie zijn. Je hebt positieve energie. Het klinkt een beetje `yoga', maar het gaat dan om energie die niet vervuilt en geen erfenis achterlaat voor de kinderen. Zeg nou nee tegen die slechte energie, en ja tegen de goede."

Wieman: "We zien dat Greenpeace met die nieuwe actie bezig is. Het debat over kernenergie komt eraan en nu dringt iedereen zich naar voren om als eerste de kamerleden te informeren. De manier waarop dat vanuit de milieubeweging gebeurt, is niet goed. Ze geven misleidende informatie."

Thijssen: "Waarom? Het hangt in de lucht dat Borssele openblijft, wat zijn de gevolgen daarvan? Bezint eer ge begint. U heeft de macht om de kerncentrale te sluiten. En dat moet, omdat voor het afval geen oplossing is. Daarnaast is het opwerken van het afval duur, overbodig en gevaarlijk. En vergeet niet dat het kan dat nucleair materiaal in verkeerde handen valt of een aanslag op de kerncentrale kan gebeuren."

Wieman: "Het is een waanbeeld om te denken dat er oplossingen voor energie zijn zonder nadelen. Ik denk dat het afval uit de kerncentrale op een voorbeeldige manier verzorgd wordt. Het afval is compact en makkelijk te hanteren - het zit in een dichtgelaste roestvaststalen verpakking. Helemaal veilig."

Thijssen: "Dat heb ik eerder gehoord. Vroeger dumpte men de vaatjes in de oceaan. Het zou veilig zijn. Wij zijn in 2000 naar die vaatjes toegegaan. De vaatjes liggen nu allemaal open."

Wieman: "Er is nooit gezegd dat die dingen die zee waren gegaan veilig waren. Maar dat is een ander verhaal dan waar we het nu over hebben. Dit zijn roestvaststalen vaatjes. Per jaar hebben we maar zeven van die vaatjes. In totaal produceert Borssele zo weinig afval dat je het in een paar zeecontainers kan opslaan. Kernafval is stabiel, kan niet smelten, kan niet lekken. Je moet alleen zorgen dat er niemand bijkomt. Laat het gewoon in een bunker staan. En we kunnen het ons veroorloven om in de toekomst te kijken of het ding nog een verfbeurtje nodig heeft of niet."

Thijssen: 'Een verfbeurtje? Een verfbeurtje?! Het is zulk omstreden spul, omdat er geen oplossing voor is. We hebben het in een bunker gestopt en hopen dat het goed gaat. Als straks de bunker instort staat het afval er nog wel. Zet zo'n vaatje hier neer en je kan Rotterdam vaarwel zeggen. Het is zo gevaarlijk, en het blijft zo gevaarlijk. Dan moet je er niet voor kiezen."



Wieman: "Greenpeace suggereert meer dan dat ze kunnen waarmaken. Het hele verhaal tussen lozingen en gezondheidsgevolgen? Onze installatie is veilig, zonder COZ te lozen. We betalen en zorgen voor ons eigen afval. Zelfs de Franse minister van Milieu zegt dat er niets aan de hand is."

Thijssen: "Feit is dat er geloosd wordt. De opwerkingsfabriek die daar staat is de grootste bron van radioactiviteit ter wereld: ze lozen 15.000 keer meer dan bijvoorbeeld de centrale die er naast staat. De jodium die daar gedumpt wordt, is wat radioactiviteit betreft viermaal het aantal van alle kernproeven die er geweest zijn bij elkaar. Verder wordt een aantal elementen niet gemeten. We weten niet eens hoeveel er gedumpt wordt, dat nemen we maar aan van die Fransen."

Wieman: "Joris Thijssen gebruikt nu gegevens van een rapport dat gemaakt is door Wise. Dat is een anti-kernenergie organisatie. Dat is de Taliban vragen om over de vrouwenrechten te rapporteren. In het rapport staat dat je plutonium kunt vinden in de tanden van de kinderen die om de opwerkingsfabriek wonen. Dat klopt, maar het rapport vermeldt niet dat in heel Engeland in alle melktandjes van

kinderen plutonium voorkomt. Dat komt van kernwapenproeven uit de jaren 6o. Dan ziet het rapport van Wise er anders uit."



Thijssen: "Straling, hoe dan ook, veroorzaakt kanker."

Wieman: "Straling is gevaarlijk, maar komt overal in de natuur voor. Ook op je lichaam." Thijssen: "Dat kan wel zijn, maar ik kan niets doen aan mijn lichaam, dat is wat anders dan een opwerkingsfabriek. Dat ding moet er gewoon niet zijn. Ik kan er wel iets aan doen dat we rotzooi in de zee gooien en we weten dat je er kanker van krijgt. En dan gaan we er over ziften over een kindje dat daar nu kanker heeft, of dat van de kernenergie is. Ja, dat is moeilijk te zeggen. Maar ondertussen heeft het jochie kanker, kunnen we het verband niet leggen en gaan de lozingen door."

Wieman: °Ik heb gezwommen in de buurt van de opwerkingscentrale. En ik heb er vis gegeten ook. Was erg smakelijk.

Thijssen: "Maar er is wel een visverbod rond de lozingspijp. Neem daar een hap zand mee, en je hebt radioactief afval. Wij waren in overtreding omdat we geen vergunning hadden om water van bij de pijp te hebben. Het strand is afgezet, omdat de pijp bloot kwam te liggen."

Wieman: "So what?! Ik ga toch ook niet ademen boven mijn kachel als die brandt?"



Wieman: "Wij willen verantwoording afleggen voor alles wat we doen. Dus we leggen alles wat we ondernemen uit naar zowel de overheid als de burgers. Wij zijn fatsoenlijk."

Thijssen: "Borssele fatsoenlijk? Nee. Onze kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen zadelen we op met een onoverkomelijk probleem. We laten wat geld achter, bouwen een bunker en succes ermee. En voor wie is de verantwoordelijkheid? Juist, de overheid. Want die heeft waarschijnlijk en langere levensduur dan EPZ. De overheid is dus indirect onze nazaten. Ik snap simpelweg niet, terwijl we weten dat het afval gevaarlijk is voor mens en milieu, dat het tocht toch mee!"

Politie mag kenmerken uit DNA filteren

Metro, 19 september 2002


De politie mag binnenkort persoonskenmerken filteren uit DNA; sporen die op de plaats van een delict zijn aangetroffen. Op basis hiervan kan vervolgens een profielschets worden gemaakt van een onbekende dader. Op die manier is de identiteit van de mogelijke dader makkelijker te achterhalen. Dit bleek gisteren tijdens een debat met minister Donner van justitie in de Kamer. Het is vooralsnog alleen mogelijk iemands geslacht en in sommige gevallen het ras vast te stellen. Binnenkort zal het ook mogelijk zijn de kleur van het haar en de ogen te achterhalen. Die gegevens mogen nog niet worden gebruikt, maar de Kamer voelt er veel voor dit alvast te regelen. Snelle biologische ontwikkelingen maken het zelfs mogelijk op termijn een volledig signalement te schetsen. Een Kamermeerderheid vindt echter dat duidelijk moet zijn dat alleen kenmerken uit het DNA mogen worden gefilterd die van belang zijn voor het onderzoek.   (ANP)

Oudste sterrenwacht ter wereld gevonden

Metro, 19 september 2002


Dichtbij Nebra, in het oosten van Duitsland, is de tot nog toe oudste sterrenwacht ter wereld ontdekt. Dat heeft Alfred Reichenberger van het museum van Halle dinsdag gezegd. Volgens hem dateert de sterrenwacht van 3600 jaar geleden.

In een ronde, verstevigde installatie zijn op een bronzen hemelkaart met een diameter van 30 centimeter afbeeldingen van zon, maan en sterren gevonden.

Volgens Harald Meller, directeur van een oudheidkundig museum, gebruikten de mensen de installatie en de kaart om de tijd vast te kunnen stellen. Dat was onder meer belangrijk voor de oogst.   

Intensieve zorg Venlo dicht door MRSA-bacterie

Metro, 19 september 2002


Het Sint Maartens-gasthuis in Venlo heeft de afdeling intensieve zorg voorlopig gesloten nadat dinsdag bekend was geworden dat een patiënt mogelijk met de MRSAbacterie is besmet.

Dat meldde een woordvoerder van het ziekenhuis gisteren. Uit bacteriologisch onderzoek moet blijken of het daadwerkelijk om MRSA gaat. Tot de uitslag van het onderzoek bekend is, worden patiënten doorgestuurd naar andere ziekenhuizen in Limburg.

'We hopen vrijdag meer duidelijkheid te hebben", aldus de - woordvoerder. De MRSA-bacterie is ongevoelig voor de meeste gangbare antibiotica. De bacterie is alleen gevaarlijk voor mensen met een ernstig verminderde weerstand en voor patiënten die recent zijn geopereerd.  

Pompen kan Noord-Holland niet redden bij wateroverlast

Metro, 19 september 2002


Enorme hoosbuien veroorzaakten ongekende problemen in Tsjechië, Duitsland en ook in Nederland. In Noord-Holland is een studie gedaan naar de gevolgen van de klimaatverandering en oplossingen voor het laaggelegen, noordelijk deel van de provincie. Want als zich ergens problemen zullen voordoen, dan is het in westelijk Nederland onder de zeespiegel.

Het probleem van de wateroverlast moet worden bestreden door het principe `vasthouden-bergen-afvoeren', is de voornaamste conclusie. Dit betekent dat neerslag tijdelijk moet blijven daar waar het terecht komt, daarna naar tijdelijke berging moet om tenslotte naar de zee te worden afgevoerd.

Noord-Holland maakt grote kans op steeds meer wateroverlast en daar staan perioden van ernstig watertekort tegenover. Natte kelders, riolen die overstromen en oogsten die verloren gaan, zullen min of meer normaal worden. Bovendien kan na 2015 de veiligheid van de Noord-Holland wezenlijk in gevaar komen.
Onder de zeespiegel kunnen we met pompen de problemen niet oplossen als we zien dat er in enkele dagen 300 millimeter neerslag valt. Waar halen we de ruimte voor berging vandaan? "Aanpak van dit probleem is een enorm klus en er zal een fors prijskaartje aan hangen. Hoeveel hangt af van verdere besluitvorming maar ook van de mate waarin we bereid zijn

Aan fossiele brandstoffen is nog lang geen gebrek

Metro, 17 september 2002


De wereld bevat nog genoeg fossiele brandstoffen voor de komende twee eeuwen. De wereldvoorraad aan olie wordt door het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) geschat op 5.260 miljard vaten.
De opvatting dat de wereld nog zwemt in de fossiele brandstoffen, wordt inmiddels breed gedeeld. Een groot aantal organisaties dat zich hiermee bezighoudt, laat zich in dezelfde bewoordingen uit: er is nog genoeg. Vooral onder het Midden-Oosten en Noord-Amerika wordt de komende decennia olie gewonnen. Het Midden-Oosten zal 26,6 procent van de olie leveren, terwijl Noord-Amerika goed is voor 23,3 procent van het totale aantal. Ook Zuid-Amerika (16,3 procent) en de voormalige Sovjetunie (16 procent) leveren een grote bijdrage. Europa is goed voor slechts 2,7 procent. 


  1   2   3


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina