Auteur: Dimitri Verhulst



Dovnload 40.17 Kb.
Datum26.08.2016
Grootte40.17 Kb.
Dimitri Verhulst

De Helaasheid der Dingen



Auteur: Dimitri Verhulst
Leven: Dimitri Verhulst (1972) is een van de meest belangwekkende hedendaagse Vlaamse auteurs. Hij debuteerde in 1999 met de verhalenbundel De kamer hiernaast, die genomineerd werd voor de NRC Literair Prijs. In 2001 volgden de romans Niets, niemand en redelijk stil en Liefde, tenzij anders vermeld. Verhulst brak begin 2006 echt door met zijn succesvolle autobiografische roman De helaasheid der dingen, waarin hij zijn jeugd in een marginaal gezin beschrijft. NRC Handelsblad roemde Verhulst als "een van de grootste, meest woeste talenten van de Vlaamse letteren, die het in zich heeft een roman te schrijven zoals een eenentwintigste-eeuwse Louis Paul Boon dat zou doen."

In 2009 ontving Dimitri Verhulst de Libris Literatuurprijs voor de roman Godverdomse dagen op een godverdomse bol (2008).


Debuut: Assevrijdag
Over “De helaasheid der dingen”: In De helaasheid der dingen keert de schrijver terug naar zijn geboortegrond in Reetveerdegem. We maken kennis met zijn vader, Pierre, die zijn paar uur oude zoontje in een postzak op zijn fiets langs alle kroegen van het dorp rijdt om hem aan zijn vrienden te tonen; zijn grootmoeder, wier nachtrust al te vaak verstoord wordt door de politie als die weer eens een van haar dronken zonen thuis komt afleveren; en niet te vergeten de werkloze nonkels Potrel, Witten en Zwaren, voor wie een wereldkampioenschap zuipen het hoogst haalbare is en die leven volgens het adagium 'God schiep de dag en wij slepen ons erdoorheen'. De helaasheid der dingen is zowel een gevoelige ode aan als een hilarische afrekening met het dorp van een jeugd. Verhulst is een sterk stilist, die met veel gevoel voor timing en vertelkracht de aandacht van zijn lezers vasthoudt van de eerste tot de laatste bladzijde.
Zet de afbeeldingen in chronologische volgorde. Wat gebeurt er precies op die filmmomenten?

1 2


3 4


5 6


7 8


De streekroman of de Heimatroman
Definitie: Het episch genre waarbij de gebeurtenissen zich afspelen in een landelijke omgeving. De nadruk ligt op de typische eigenschappen van de streek en de typische personages die er wonen. Vaak gebruikt men dialect of een dialectisch getint Nederlands, evenals beschrijving van folkloristische eigenaardigheden om de couleur locale te versterken. Er bestaat ook zoiets als de dorpsroman waarin dan een dorp wordt beschreven.
a) In welke streek spelt De Helaasheid der Dingen zich af?

b) Hoe benadrukt de filmmaker dit in beeld en tekst?

c) Welke typische personages worden er neergezet in deze roman?
De streekroman neemt het in de twintigste eeuw over van de historische roman als een nieuw populair genre. De streekroman verzet zich ook tegen het naturalisme van het begin van de 20ste eeuw. Eerder dan te wijzen op de harde, compromisloze realiteit van het platteland, zal de streekroman terugkeren naar een zekere romantisering van de eigen streek en de streektaal. ‘Door volksvertellers werd gestreefd naar een herstel van het provincialisme, het realisme en schilderachtige streekliteratuur vol humor en anekdotiek. In het spoor van Stijn Streuvels werd een dergelijke regionale literatuur weer een beetje cultureel correct.
a) Krijg je in dit werk een realistisch beeld van de gebeurtenissen of is er sprake van subjectieve kleuring?

b) Hoe schrijft Dimitri Verhulst over zijn verleden? Romantiseert hij dit of is het een afbeelding van een eerder grauwe realiteit? Zijn de personages waarheidsgetrouw beschreven of zijn het uitvergrotingen?



c) Hoe merk je aan de stijl van Dimitri Verhulst en ook van de filmmaker op welke manier Günther/Dimitri terugblikt?
Auteurs die in deze traditie bekende werken hebben geschreven waren onder ander Ernest Claes met zijn werk De Witte en Felix Timmermans met zijn werk Pallieter.
De postmoderne streekroman zal zich bezighouden met het fictionaliseren van het verleden. Men probeert niet zozeer het karakter van een streek weer te geven zoals die is maar eerder zoals men die beleeft in de eigen herinnering. Een personage als Günther in “De Helaasheid der Dingen” keert terug in de tijd naar zijn jeugd en roept via zijn herinneringen, die gekleurd zijn door emoties zoals nostalgie maar ook verbittering en melancholie, het beeld op van het dorp waar hij woonde. Het is maar de vraag in hoeverre de herinneringen van Günther echt zijn en niet werden overdreven of aangepast om te passen binnen het literaire werk dat het oudere personage, de schrijver Günther (alias van de schrijver Dimitri Verhulst) ervan maakt.
De 19e eeuwse en begin 20ste eeuwse stromingen van het realisme en het naturalisme droegen een deterministische filosofie uit. Ze lieten uitschijnen dat de mens een gedetermineerd wezen was. Het deterministisch wereldbeeld stelt dat elke gebeurtenis of stand van zaken veroorzaakt is door eerdere gebeurtenissen volgens de causale wetten die de wereld regelen en beheersen. De mens handelt dus niet uit vrije wil. Zijn leven wordt bepaald door de plaats, tijd en sociale klasse waarin hij geboren wordt. In romans van die periodes krijgen we dan ook vaak te maken met personages die zouden willen ontsnappen aan hun toestand, die dromen van een beter leven maar die met hun dromen te pletter lopen tegen de werkelijkheid. Vaak loopt het dus slecht af en een aantal romans eindigen dan ook in zelfmoord, denken we bijvoorbeeld aan Juffrouw Lina van Marcellus Emants of Een Liefde van Lodewijk Van Deyssel.


  1. Kun je determinisme bespeuren in De Helaasheid der dingen?

  2. Loopt het verhaal goed of slecht af voor de volwassen Günther?

  3. Gaan er dingen fout in zijn leven die terug te brengen zijn naar zijn jeugd?

  4. Is deze roman een afrekening met het verleden of is het eerder een nostalgisch herinneren?


Vul bij het lezen van deze fragmenten ook deze steekkaart op de volgende bladzijde in over het boek:

frame1

Tekstragment 1:
Het startschot werd gegeven om tien uur ’s ochtends, het uur waarop onze postbodes reeds van hun fiets vielen. En het verloop had iets van een echte wielerwedstrijd. Iedereen keuveld ein de aanvang van de strijd gezellig met elkaar tijdens het drinken van een glas, in de steeds dichtere mist van sigarettenrook,begreep dat het nog lang was, en verborg zich in het pak. Achttien mensen, tegen mekaar geplakt in die caravan. Na tien pilsen, die nog voor geen enkele afscheiding hadden gezorgd, begon het heen en weer geloop tussen de caravan en de boomgaard, om te pissen. Nog 29 glazen bier te gaan, je moest zot zijn om van hier een solonummertje te beginnen tot aan de streep. De eerste tragedie in de geschiedenis van de Tour de France (édition Potreloise) speelde zich af bij het veertiende glas. Wilfried, nochtans geboortig uit een familie Duitsgezinden en logischerwijs een bierdrinker van natuur en filosofie, tuimelde opeens van zijn stoel en raakte daar slechts met de grootste moeite weer op. Over zijn volgende pils deed hij meer dan een uur, met aandoenlijk kleine slokjes, net een kind dat leerde drinken. En uiteindelijk gaf hij verstandig op. Er was nog zeventien man in koers, en al iets meer ruimte in de caravan. Maar deze zo goed als biljartvlakke en relatief korte wedstrijd zou in ieder geval al de amateurs onderuit halen. Hoeveel ritten waren er nodig om te weten wie met wie rekening moest houden? Op het ogenblik dat Wilfried naar huis strompelde beloerden de zelfverklaarde pretendenten naar de groene trui elkaar. Voor de eerste vijf viel er na pils nummer twintig een handvol bonificatiepunten te verdelen, maar wanneer trok je de sprint aan? Vanaf waar dronk je een aantal ad fundums na elkaar? En herstelde je vlot van zo’n inspanning? Kreeg je de rekening over vijftien kilometer gepresenteerd, wanneer de eerste beklimming eraan kwam?

Onze Potrel plaatste een snedige demarrage bij zijn achttiende pils, pakte het maximum van de punten bij de tussenspurt, en hield daarna bij manier van spreken weer zijn benen stil. Hij reed virtueel in het groen, daar was het hem voorlopig om te doen.

Dit hele eerste gedeelte kon men gerust als opwarming beschouwen, het betekende niets met wat er in de komende dagen nog op het programma stond, en toch was de stemming al bezopener geworden. Lachbuien volgden elkaar op, de strijd werd zo nu en dan verlicht met het inzetten van een of ander wreed schunnig lied, en steeds minder nam men de moeite om helemaal tot achteraan in de tuin te gaan om te zeiken en haalde men zijn gerief uit de gulp tegen het triplex en de wielen van de caravan. Met uitzondering van Dikke Zulma, die zich voornam vanaf de volgende rit haar pispot mee te brengen.

Een bak bier! Hoeveel mensen kunnen dat zeggen, dat ze een ganse bak bier hebben gedronken tussen twee maaltijden door? Het komt wel eens voor, op een huwelijksfeest of na een echtscheiding. Maar men is er dagenlang niet goed van. Hier hadden ze hun bak bier binnen, en moest de wedstrijd nog openbarsten. Bij het eerste trappistenbier schoot Kurt naar voren,de zoon van de steenbakker,ook een genetisch bepaalde dronkelap. Heel even is er in het peloton naar elkaar gekeken,maar men heeft hem laten rijden. Hij had de dagwinst met twintig minuten voorsprong op zak, alsook een fenomenaal stuk in zijn kloten.

Het Idee–’ schreef ene Buzzati na een rit in de Giro d’Italia,en Idee stond daar niet zo maar met een hoofdletter. ‘Uitsluitend voor het Idee beulen de renners zich af, ook als ze geld zat hebben. En het is het Idee en niets anders waarvoor de menigten toestromen langs de kant van de weg. Hij gelooft niet in geld, gelooft niet belangen, gelooft zelfs niet in spieren. Het is de Geest, zegt hij, enkel de macht van de Geest waardoor de wielen draaien, de Falzarego of de Pordoi beklommen en de records geslagen worden.’



Ook onze Potrel had een stuk in zijn kloten, voor het Idee. Negenendertig glazen alcohol, koekoek, je steekt dat niet zomaar weg. Maar hij had zijn groene trui om de schouders, een opsteker. Lijkbleek en met een ringbaardje van opgedroogde kots rond zijn lippen nam hij die avond plaats aan tafel, waar de geur van varkensgebraad en bloemkolen in Hollandse kaassaus hem bijna te machtig werd.

Zijn moeder had met hem te doen.

Ge overdrijft, jongen. Dat is ook niet goed. Hoeveel kilometers hebt ge vandaag gereden?’

195!’

Wablieft? 195? Zoals ik u zeg, jongen: ge overdrijft! Ik heb u in geen jaren aan sport weten doen, ineens hebt ge die microbe te pakken en vlamt ge direct 195 kilometer bij elkaar. Ge moet dat langzaam opbouwen volgens mij. En dat dan nog op die verroeste vélo van u.’


Tekstvragen

1. De helaasheid der dingen is wat we noemen een “Heimatroman”? Waarom?

2. Wat wordt er in dit fragment beschreven? Wat is de “Tour de France”?

3. Dit fragment heeft een volkse ondertoon? Hoe zie je dat in het verhaal en in de schrijfstijl?

4. Waar gebruikt Verhulst hier dialect of algemeen Vlaams? Waarom doet hij dit?

5. Hoe zou je zelf de familie van Dimitri Verhulst omschrijven?

6. Zoek op youtube een filmfragmentje op. Vergelijk dit met het boek. Is het een realistische verfilming of verandert je perceptie in de film?

7. Wat is de rol van alcohol hier?

___________________________________________________________
Tekstragment 2
Nonkel Pierre, krijg ik een pintje?’

Mijn vader had het wellicht eenvoudiger gevonden indien Sylvie het aan onze Potrel had gevraagd. Nu zat hij met het gewicht op zijn schouders en had vooral hij aan tante Rosie beloofd dat kind in ordentelijke staat weer thuis af te leveren.

Je moet je niks aantrekken van die twee, Sylvie, laat je niet intimideren.’



Maar dat was geen antwoord op haar vraag, ze vroeg of ze een pintje kreeg.
Ze kreeg haar pintje. Het eerste in haar leven. Ze kon zelfs niet bevroeden wat de smaak van dat piskleurige spul kon zijn, maar zou er gezien de stank in onze slaapkamer waarschijnlijk geen al te hoge verwachtingen van hebben. Ze zette zich recht, theatraal en uitdagend, plaatste een hand in haar zij (wat ze had afgekeken van mijn vader, omdat hij zo zijn hoofd beter naar achter kon gooien en zijn keel openzetten) en dronk de pils in één teug leeg. Toen ze het glas met een manhaftige smak tegen de tafel drukte, wat dan weer afgekeken was van onze Potrel, stonden er dikke tranen in haar ogen en gaf de stand van haar mond te denken dat ze net een hele zak zure snoep had opgeslokt. Vrijwel niemand kan bij zijn eerste slok bier geloven dat hij daar ooit nog vele liters van zal nuttigen, en ik ben er bijna zeker van dat Sylvie ons daar gek verklaarde die vuiligheid in grote hoeveelheden per dag naar binnen te kappen.

André was door het dolle heen, vond de avond al meer dan geslaagd. Maar Sylvie voelde zich uitgedaagd en had die uitdaging blijkbaar helemaal aanvaard, want ze zei meteen: ‘Geef mij er nog een!’ Er is die avond geen cola of limonade meer aangeraakt, door niemand. De dwergen zijn verongelijkt en als slechte verliezers naar hun kamer gegaan, maar hebben daar ongetwijfeld geen oog dicht gegaan. André ging van mijn nicht ‘een echte’ maken en leerde haar een van onze liedjes waarvan ik mij vandaag afvraag of iemand er zich nog een volledige strofe van herinnert. Het waren liedjes, sommige vijftien coupletten lang, vol vadsige praat. Ze stonden bol van de schunnige woorden waarmee ons abecedarium tot aan de z was gevuld, en het beeld van mijn nog veel te jonge nicht die daar dronken op de biljarttafel liederen vol seksuele toespelingen zong, vervulde ons met zoveel eenvoudige vreugde dat we er nog maar eens op dronken. En allemaal zongen we de zoveel coupletten vol van ieder pervers lied dat André inzette.
Ook aan die avond is een eind gekomen. Op de lange weg naar huis ondersteunde ik mijn nicht, en mijn vader en nonkel Potrel elkaar. We zongen verder omdat we er ons niet konden bij neerleggen dat weer een feest verleden was, en vloekten naar de huismoeders die vanuit hun open slaapkamerramen riepen of we wel wisten hoe laat het was. We lieten een spoor van blaffende honden en omvergelopen vuilnisbakken na. En van urine, door onze Potrel vakkundig in een bloembak gemikt. Er was geen spar die het op alle toegangswegen naar een goed café langer dan twee jaar overleefde, omdat al onze mannen er tegen plsten. Sparren kunnen daar niet tegen.

Ik moet ook pipi doen.’



Wij deden nooit pipi. Wij zeikten.

Sylvie, meisje, kunt ge niet wachten tot thuis?’



Ze moest dringend. Niet dat het onze bekommernis was dat zij hier op straat haar broek moest laten zakken, op dit uur lagen de mensen die daarop iets zouden bemerken allang in hun nest. Het probleem was dat Sylvie geen enkele controle meer had over haar lichaam en zich al anderhalve kilometer door mij had laten voortslepen. Ze voel neer zodra ze op haar eigen benen stond, dus zouden we haar moeten helpen als we wensten dat ze haar schoenen en haar benen droog hield. Mijn vader vloekte, onze Potrel liet zich tegen een gevel vallen, omdat hij niet meer bijkwam van het lachen.

Ge moet ons hier godverdomme eens bezig zien. De familie Verhulst komt naar buiten.’

Kleine, helpt gij uw nicht eens, jong!’

Haar broek trok ze zelf af, alleen de broeksknoop kreeg ze zonder mijn hulp niet los. Ik nam haar stevig beet onder haar oksels terwijl ze hurkte en met haar volle gewicht aan mijn armen hing. Terwijl we opgelucht hoorden hoe de straal tegen de straattegels klaterde en spetterde dacht ik terug aan het afscheid dat André van mijn nicht had genomen. Hij had gevraagd of hij haar mocht kussen, op de wang, en dat mocht hij. Het was een godsgeschenk geweest haar te mogen ontmoeten, hij had een geweldige avond met haar beleefd en zei dat hij nu in vrede zou sterven. Dronkemanspraat. Maar schoon.

Sylvie viel in slaap terwijl ze zat te pissen, er leek geen einde te komen aan haar water, en mijn vader begon zenuwachtig te worden bij de gedachte dat we straks tante Rosie tekst en uitleg moesten verschaffen bij de belabberde toestand van haar kind. We roken onze stal, maar werden daar niet opgewonden van.

___________________________________________________________


1. Hoe merk je aan de schrijfstijl van Dimitri Verhulst dat hij afstand neemt van zijn afkomst?

2. Geef twee metaforen aan die Verhelst gebruikt in het begin van het fragment.

3. Over welke zaken zou de maatschappelijk werkster, Nele Fokkedey, zich eveneens niet hebben verheugd mocht ze Sylvie hebben gezien die avond?

4. Waarom is het eigenlijk schrijnend voor Dimitri dat Tante Rosie er toch voor kiest om naar haar gewelddadige man terug te keren met Sylvie?

5. Is de stijl van deze tekst eerster beschrijvend/poëtisch/ zakelijk? Bewijs met de tekst.

6. Met welke gemengde gevoelens zou Verhulst dit verhaal optekenen? Leg uit.

7. Wie is André? En waarom neemt hij afscheid van Sylvie?

Tekstfragment 3: (niet in de film opgenomen)
Alles wat mijn moeder ongelukkig maakte had met mij te maken, soms heel rechtstreeks. Ook dat zij op een dag plots natte stoelen achterliet en tot haar verbazing soms in vochtige sokken stond, was mijn schuld. Toen ik geboren werd moet ik het haar naar het schijnt knap lastig hebben gemaakt. Ongewenster nog dan de zwangerschap moet de bevalling zijn geweest, die ik dagen zou hebben laten aanslepen, vastberaden geboren te worden na mijn eigen vervaldatum, ware het niet dat een chirurg de schaar in mijn moeder zette en mij via een ander, en ruimer gat ter wereld bracht. Maar de schade die ik de gynaecologische huishouding van mij moeder heb toegebracht was enorm, catastrofaal zeg maar. Ik heb haar tijdens mijn geboorte voor mijn eigen vader compleet onaantrekkelijk gemaakt, ben daar een paar ingewanden beginnen verhuizen naar een andere plaats, (als je ergens negen maanden woont experimenteert een mens al eens graag met de inrichting van zijn living, wat mij betreft is dat de normaalste zaak op aard), en hielp haar urinewegen voorgoed naar de verdoemenis.

Wat zij aanvankelijk nog “een kou op haar blaas” noemde, bleek dus niets anders dan incontinentie, zij het nog in prille fase.

Mijn moeder kon mij zeer verwijtend aankijken wanneer zij weer op de keukenvloer stond te pissen.

Het laatste wat mijn vader heeft geïnstalleerd voor hij haar verliet was een afvoerputje in het midden van de woonkamer. Hij was bijzonder handig.

In haar portefeuille verving mijn moeder de foto van mijn vader door haar plaspas, zodat ze hem steeds bij de hand had in gevallen van nood.
Aan het strand van Oostende, op een zomerse dag. Terwijl ze op haar buik lag te braden en dacht dat ik mij dicht bii het water onledig hield met het verzamelen van schelpjes zou ik de benen nemen. Tegen de tijd dat zij een licht vermoeden kreeg van mijn smartelijke verdrinkingsdood zat ik allang bij mijn vader of in een pleeggezin.

Maar om een reden die ik nooit kunnen achterhalen heb wou mijn moeder dat jaar alleen haar voorkant laten bruinen. Een bruine rug, dat is waar, je hebt daar zelf net veel aan als je voor de spiegel staat, en moeder zat rechtop in het zand met haar twee priemen en een bol grijze wol een zoveelste lelijke pullover voor mij te breien, zodat ze mij voortdurend in de gaten kon houden en kon ingrijpen als ik uit beeld verdween.

Twee zandkastelen die wel de Moren maar niet de eb konden bedwingen had ik gebouwd, toen moeder me wenkte. Ze moest pissen.

Pist hier!’ zei ik, ‘er is geen mens die dat ziet.’ Ik wou met mijn spade al een kuiltje in het zand graven maar haar handafdruk op mijn wang bracht mij tot bedaren. Dus liep ik met haar mee tot op de dijk, waar weliswaar openbare toiletten waren, maar waar er tevens zoveel wachtenden waren dat ik begreep dat een zoveelste publieke vernedering mij wachtte. En jawel hoor, moeder begon met haar plaskaart te zwaaien en riep voor gans de kustboulevard:

Hallo, excuseer, even allemaal uw aandacht iedereen, ik heb een plaskaart, ik heb het recht om voorgelaten te worden.’

En ik die daar noodgedwongen aan de hand van mijn moeder hing. De aarde spleet niet, ik kon nergens in verzinken. We sleurden ons door de zoveelste schaamte heen.

Alhoewel. Recht geschiedde. Geen enkele kustbezoeker annex toiletbezoeker zette daar een stap voor haar opzij. Er klonk wat gemor en geknor, een madammeke-wij-staan-hier-ook-al-een-half-uur-onze-billen-tegen-elkaar-te-knijpen. Hadden ze toen een foto van mij genomen, dan had ik er ook één bezeten waarop ik lachte.

Wat nu?’ vroeg ze.

Pist in de zee!’ zei ik.

In de zee?’



Waar dacht dat mens eigenlijk dat al onze riolen uiteindelijk hun vuiligheid kwijtraakten?

Moeder zette haar badmuts met behangpapiermotiefjes op, voelde herhaalde malen met haar dikke teen de temperatuur van het water, en stapte de zee in. Dit was mijn kans om weg te lopen. En ik greep ze.

Het laatste wat ik van min moeder zag was dat ze met het water tot onder haar kin, met dichtgeknepen ogen, en met haar linkerarm haar plaspas hoog in de lucht houdend, haar bijdrage tot de onmetelijke leegten van de zeeën leverde.
Tekstvragen
1. Waar gebruikt Verhulst hier informele spreektaal en pejoratieve woorden om de situatie te beschrijven? Waarom doet hij dat?

2. Waar ridiculiseert Verhulst zijn moeder in zijn beschrijvingen?

3. Waarom staat de moeder er ook per se op om luid voor iedereen te roepen dat ze een plaskaart heeft?

4. Met welke gevoelens denkt Günther terug aan zijn moeder?



5. Hoe zullen Günthers jeugdherinneringen in dit fragment zijn latere leven bepalen?







De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina