Basiswoordenlijst



Dovnload 3.04 Mb.
Pagina14/22
Datum06.12.2017
Grootte3.04 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   22




sustinēre

 tinui,  tentum



suus

tabula

tacitus
talis

tam

tamen

tametsi

tamquam


omhoog houden

uithouden, verdragen

zijn, haar, hun eigen

schrijfplankje, register

zwijgend

verzwegen, onbesproken

dergelijke, zulke

zo (zeer)

toch, echter

hoewel


zoals

civitatis dignitatem atque decus sustinere

de waardigheid en de eer van de staat hoog houden
senatus eos querentes non sustinuit

de senaat ging door de knieën voor hun klachten
suum cuique redde

geef ieder het zijne
leges duodecim tabularum

de Wetten der twaalf Tafelen
contumeliam tacitus tulit

hij verdroeg de belediging zonder iets te zeggen
aliquid tacitum relinquere

iets onvermeld laten
qui talia audet, summa laude dignus est

wie zoiets durft, verdient de hoogste lof
nemo est tam senex qui se annum non putet posse vivere

niemand is zo oud dat hij niet nog een jaar denkt te

kunnen leven
non tam praeclarum est scire Latine quam turpe

nescire


het is niet zo geweldig Latijn te kennen, maar eerder schandelijk het nièt te kennen
si iure posses eum accusare, tamen id pie facere non posses

al zou je hem formeel kunnen beschuldigen, toch zou het niet loyaal zijn als je het deed
quae tametsi Caesar intellegebat, tamen quam

mitissime potest legatos appellat



hoewel Caesar dit begreep, sprak hij de gezanten toch zo minzaam mogelijk toe
hi vivunt, qui e corporum vinculis tamquam e carcere evolaverunt

zíj leven die uit de boeien van hun lichaam als uit een kerker weggevlogen zijn






tangere

tetigi, tactum


tantum
tantummodo

tantus

tardus

taurus

tectum

tegere

texi, tectum


tellus,  uris

telum


alsof, als het ware

aanraken


zoveel

slechts


alleen maar, slechts

zo groot, zo veel

langzaam

stier


dak

bedekken, verbergen


beschermen

aarde

werptuig, speer



ceteri, tamquam ita necesse sit, sequuntur

de overigen volgen, alsof dat onvermijdelijk is
minae Clodii modice me tangunt

de dreigementen van Clodius raken mij nauwelijks
tantum temporis

zoveel tijd
notus est mihi nomine tantum

ik ken hem alleen van naam
tantummodo velis

je hoeft alleen maar te willen
tantae molis erat Romanam condere gentem

zo een grote inspanning kostte het Rome te grondvesten
nemo erat adeo tardus aut fugiens laboris

niemand was zo traag of gemakzuchtig
ille taurus qui vexit Europam

die stier die Europa wegvoerde
di immortales suo numine et auxilio urbis tecta

defendunt



de onsterfelijke goden beschermen met hun kracht en hun steun de huizen van de stad
manifestam defectionem virium tegebat

hij trachtte het kennelijk verval van zijn krachten te verbergen
aliquem tegere ac tueri

iemand beschermen en behoeden
tellus, quae est media, non movetur

de aarde, die zich in het centrum bevindt, beweegt niet
tela proprie dicuntur ea quae missilia sunt

men spreekt van `tela' in de strikte zin bij die (wapens) die geworpen worden




temere


temeritas,  atis

temperare


tempestas,  atis
templum

tempora, um


temptare

tempus, -oris


zo maar, doelloos

roekeloosheid

in de juiste verhouding brengen, regelen

maat houden


tijd

weer, storm

gewijd domein, tempel

slapen

onderzoeken, proberen

aanvallen

tijd


forte, temere, casu pleraque fiunt

de meeste dingen gebeuren toevallig, zo maar, zonder aanleiding
numquam temeritas cum sapientia miscetur

onberaden gedrag en wijsheid gaan nooit samen
venenum temperare

gif mengen
civitates temperare legibus

gemeenschappen besturen met wetten
temperare ab iniuria

zich onthouden van onrecht
linguae temperare

zich matigen in zijn taalgebruik
fuerunt ea tempestate, qui haec crederent

er waren er in die tijd die dit geloofden
tempestates gubernator providet

een stuurman ziet stormen van te voren aankomen
templum deo statuit

hij liet een tempel voor de godheid bouwen
omnibus his nivea cinguntur tempora vitta

van al dezen zijn de slapen omgeven met een sneeuwwitte wollen band
quamvis sint sub aqua, sub aqua maledicere temptant

hoewel ze zich onder water bevinden, proberen ze toch nog kwaad te spreken
gravis autumnus omnem exercitum valetudine

temptaverat



slecht herfstweer had het hele leger door ziekte aan­getast
alieno tempore

op een ongunstig tijdstip
tempori cedere, id est necessitati parēre, sapientis est

wijken voor de omstandigheden, d.w.z. gehoorzamen aan het noodlot, kenmerkt een wijs mens




tendere

tetendi, tentum


tener
tenēre

tenui, tentum



tenuis
ter
terere

trivi, tritum



tergum

terra

terrēre

terrui, territum



terror, is


spannen, uitstrekken

streven


fijn, teer
vasthouden

dun, fijn

nietig, armzalig

driemaal
wrijven, verslijten


rug


land

aarde


grond

bang maken


angst


manus ad caelum tendens deos testes invocabat

hij hief zijn handen ten hemel en riep de goden als getuigen aan
unde venis et quo tendis?

waar kom je vandaan en waar wil je heen?

vento intermisso cursum tenere non potuit



door het wegvallen van de wind kon hij geen koers

houden
animae defunctorum tenues

de ijle schimmen van de doden
magnae quondam urbis tenue vestigium

de onbeduidende resten van een eens grote stad

omnem aetatem in his discendis rebus trivit



hij heeft al zijn tijd verspild met het leren van deze

dingen
omnes hostes terga verterunt

alle vijanden sloegen op de vlucht
terra marique

te land en ter zee
terra in medio mundo sita est

de aarde bevindt zich in het centrum van het heelal
saxa de terra sustulerunt

zij raapten stenen van de grond op
totam urbem caede incendiisque terrebat

door moord en brandstichting zaaide hij paniek in de hele stad

­

maximum terrorem hostibus inferunt



zij jagen de vijanden doodsangst aan




tertius
testari

testis,  is


thalamus

tibia
tigris,  is
timēre

timui


timidus
timor,  is

tingere

tinxi, tinctum


tolerare
tollere

sustuli, sublatum




derde
getuige zijn, verklaren,

als getuige aanroepen


getuige

slaapkamer, huwelijk

fluit
tijger
bang zijn

+ dat.


angstig, schuchter
angst

bevochtigen

verdragen
opheffen


id Cicero pluribus epistulis testatur



Cicero getuigt daarvan in verscheidene brieven
manus ad caelum tendens deos testes invocabat

hij hief zijn handen ten hemel en riep de goden als

getuigen aan
foedus thalami

echtverbintenis
timebant ne circumvenirentur

zij waren bang dat ze omsingeld werden
rebus suis timebant

zij waren bezorgd voor hun bezit

timore perterriti in silvas fugerunt



in panische angst zijn ze de bossen ingevlucht
in alto Phoebus aequore tingit equos

Phoebus laat zijn paarden ondergaan in de diepe zee
minime sitim aestumque tolerant

zij kunnen erg slecht tegen dorst en hitte
corpus laboris tolerans

een lichaam dat bestand is tegen zware inspanning
eo aspectu exterrita clamorem sustulit

ontsteld door die aanblik begon zij te schreeuwen



tormentum
torquēre

torsi, tortum



torrēre

torrui, tostum


tot

totus, -ius


trabs, trabis

tractare

tradere

 didi,  ditum



trahere

traxi, tractum




wegnemen

beëindigen

pijnbank, foltering

geschut


draaien

slingeren

martelen, kwellen
roosteren

zoveel


geheel

balk, boom

behandelen

overdragen, overgeven


trekken

mensam tolli iubet

hij laat de tafel weghalen
memoriam alicuius rei tollere

de herinnering aan iets vernietigen
verberibus ac tormentis quaestionem habere

met geseling en foltering een onderzoek instellen
tormentis hostes propulerunt

zij verdreven de vijanden met hun geschut
terra circum axem se convertit et torquet

de aarde draait en wentelt zich om zijn as
hastam torquere

een lans slingeren

quot homines, tot sententiae



zoveel hoofden, zoveel zinnen
imminent duo reges toti Asiae

twee koningen vormen een bedreiging voor heel Klein­-Azië

sapientes Graeco sermone ea tractaverunt



filosofen hebben dat in het Grieks behandeld
ei testamentum legendum tradidit

hij liet hem zijn testament lezen
traditur memoriae

de overlevering luidt
ducunt volentem fata, nolentem trahunt

de lotsbeschikkingen leiden de gewillige, de onwillige sleuren ze mee






transferre

 tuli,  latum



tremere

tremui
trepidare



tres

tribuere

tribui, tributum



tribunus


tributum
triduum

triginta

tristis


rekken

overbrengen


trillen


angstig, gejaagd zijn

drie


verlenen, toekennen
leider (van een tribus)

officier


belasting
een drietal dagen

dertig


onvriendelijk

rem de industria trahebant

ze traineerden de zaak opzettelijk
sed, si placet, sermonem alio transferamus

maar laten we, als u het goed vindt, het gesprek op een ander onderwerp brengen
totus tremo horreoque

ik sidder en huiver over al mijn leden
totis trepidatur castris

het hele kamp verkeert in rep en roer
tria milia hominum

drieduizend mensen
tribuere suum cuique

ieder het zijne geven
id valetudini tribuit

hij deed dit ter wille van zijn gezondheid
tribuni plebis nunc fraudem, nunc neglegentiam

consulum accusabant



de volkstribunen legden de consuls nu eens bedrog, dan weer nalatigheid ten laste
tribunus militum,   militaris

krijgstribuun

tridui viam processerat



hij was drie dagmarsen opgerukt
in legione sunt centuriae sexaginta, manipuli triginta, cohortes decem

een legioen bestaat uit zestig centuriae, dertig manipels en tien cohorten
tristis vultus

een norse gelaatsuitdrukking






triumphus


tu
tuēri
tum, tunc

cum ... tum


tumultus,  us
turba

turbo,  inis


turma


droevig

zegetocht


jij, u
beschouwen, kijken

beschermen

toen, op dat ogenblik

vervolgens, verder
zowel ... als

rumoer


oproer, rebellie

verwarring, verwarde massa

draaiing, wervelwind

ruiterafdeling



tristia dona cineri Hectoris libant

zij plengen droevige geschenken aan de as van Hector
senatus triumphum Africano decrevit

de senaat besloot Africanus een triomftocht toe te

kennen

nil aliud nisi aquam caelumque tuentur



zij zien niets anders dan water en lucht
aliquem tegere ac tueri

iemand beschermen en behoeden
tum demum civitas libera erit

dan pas zal de staat vrij zijn
tum mittendi legati fuissent, cum Perseus urbes obsideret

toen had men gezanten moeten sturen, toen Perseus de steden belegerde

consilia cum patriae tum sibi inimica cepit



hij nam besluiten die ongunstig waren én voor het

vaderland én voor hemzelf
magno cum tumultu castris egressi sunt

met veel rumoer gingen zij het kamp uit
tumultum esse decrevit senatus

de senaat stelde vast dat er een oorlogstoestand was
urgeris turba circum te stante

je wordt door de massa om je heen in het nauw gedreven

in maximis turbinibus rei publicae navem gubernavi



in de zwaarste stormen heb ik aan het roer gestaan

van het schip van staat
inter equitum turmas

tussen de ruiterafdelingen




turpis

turris,  is

tus, turis

tutus

tuus


tyrannus

uber,  is


ubi

udus
ullus,  ius

ulmus


lelijk

schandelijk


toren


wierook

veilig


jouw, uw

tiran


borst, uier, vruchtbaarheid

waar
zodra, wanneer

nat
enig, iemand

olm


aspectus deformis atque turpis

een wanstaltige, lelijke aanblik
illi turpis vita integra fama potior fuit

een schandelijk leven was hem liever dan een ongeschonden reputatie
pauperum tabernae regumque turres

de stulpjes van de armen en de paleizen van de rijken
ducere tura naribus

de geur van wierook opsnuiven
tutus ab insidiis inimici

veilig voor de aanslagen van zijn vijand
tua res agitur paries cum proximus ardet

als de muur van je buurman in brand staat, gaat het jou ook aan
tyrannorum ingeniis mors est remedium

tegen de intriges van tirannen is de dood de oplossing
terra antiqua potens armis atque ubere glaebae

een oud land, machtig door zijn mankracht en vruchtbare grond
ubi non sum, ibi est animus

waar ik niet ben, daar zijn mijn gedachten
ubi gentium?

waar ter wereld?
ubi de eius adventu certiores facti sunt

zodra ze van zijn komst op de hoogte gesteld zijn

sine ulla dubitatione



zonder enige aarzeling

ulterior,  is

ultra


ultro

umbra

umerus
umidus

umquam

unā

unda


unde

undique


aan de andere kant gelegen, verder weg liggend
verder, langer

bovendien, sterker nog

uit eigen beweging, ongevraagd
schaduw

schim van de dode


schouder
vochtig

ooit

samen
tegelijkertijd



golf, water

waarvandaan

overal vandaan


Gallia ulterior

Gallië aan de overzijde van de Alpen

nec ultra moratus



zonder verder te aarzelen
non debui tibi pecuniam, ultro a me mutuatus es

ik was jou geen geld schuldig, integendeel, jij hebt van mij geleend
ultro aliquid offerre

iets ongevraagd aanbieden
colles afferunt umbram vallibus

de heuvels werpen schaduw over de dalen
ne reamur umbras inter vivos volitare

laten wij niet denken dat er schimmen temidden van de levenden rondfladderen

nox umida caelo praecipitat



de vochtige nacht daalt af uit de hemel
si quid numquam oritur, ne occidit quidem umquam

als iets nooit ontstaat, vergaat het ook nooit

pugnatur una omnibus partibus



er wordt op alle fronten tegelijk gestreden
prospexi Italiam summa sublimis ab unda

hoog, op de top van een golf, zag ik Italië in de verte liggen
unde venis et quo tendis?

waar kom je vandaan en waar wil je heen?
caelum undique et undique pontus

om hem heen was niets dan hemel en zee




unicus
universus

urbanus


urbs, urbis

urere

ussi, ustum



urg(u)ēre

ursi


usque
usus, -us


enig

uniek


geheel, alle tezamen

van de stad

verfijnd, beschaafd

stad


verbranden

verteren, kwellen

in het nauw drijven

met kracht betogen


helemaal
gebruik

praktijk


unicus filius

zijn enige zoon
vir unicus in omni fortuna

een man zonder weerga in alle omstandigheden
crudelitate unius oppressi erant universi

allen gingen zij gebukt onder de wreedheid van één man
rustica et urbana vita

het leven op het platteland en in de stad
homo non solum sapiens, verum etiam, ut nunc

loquimur, urbanus



niet alleen een wijs mens, maar ook, zoals wij nu

zeggen, een man van de wereld
urbem Romam a principio reges habuerunt

in het begin is Rome door koningen geregeerd
urendo populandoque gesserunt bella

plunderend en brandschattend voerden zij oorlog
uritur infelix Dido

de ongelukkige Dido wordt verteerd door liefde
urgeris turba circum te stante

je wordt door de massa om je heen in het nauw gedreven
urgebat hominum esse istam culpam, non deorum

hij bleef erop hameren dat dat de schuld was van

mensen, niet van goden
ab imis unguibus usque ad verticem summum

van de nagels aan zijn tenen tot het topje van zijn kruin
usque a pueritia

sinds de kinderjaren
ferreus assiduo consumitur anulus usu

een ijzeren ring slijt door onophoudelijk gebruik
scientia atque usu nauticarum rerum reliquos

antecedunt



zij overtreffen de anderen in kennis en ervaring op het gebied van de zeevaart






ut

uterque, utriusque

uti

usus sum


utilis

utinam (inleiding van wenszin)

utique


nut

zoals

zodra

opdat, om te



zodat

beide(n)

gebruiken

hebben


nuttig, geschikt

hoe dan ook, tenminste



magno usui rei publicae fuit

het was van groot nut voor de staat
sed, ut plerumque fit, maior pars meliorem vicit

maar, zoals meestal gebeurt, de grootste groep won

het van de beste
ut primum loqui posse coepi, inquam ...

zodra ik weer kon spreken, zei ik ...
Romani ab aratro adduxerunt Cincinnatum, ut

dictator esset



de Romeinen haalden Cincinnatus van achter de ploeg weg, opdat hij dictator zou worden
tanta tempestas coorta est, ut nulla navis cursum

tenere posset



er stak zo'n harde storm op dat geen enkel schip

koers kon houden
densis ictibus heros utraque manu pulsat Dareta

met een regen van slagen beukt de held met beide

handen op Dares los
oratione utar aliena

ik zal gebruik maken van de woorden van iemand anders
severitas qua tu in iis rebus usus es

de strengheid die jij in die kwesties aan de dag hebt

gelegd
valetudine bona uti

een goede gezondheid hebben
miscere utile dulci

het nuttige met het aangename verenigen
utinam lex esset eadem, quae uxori est, viro!

(och) gold voor de man maar dezelfde wet als voor

zijn vrouw!
consulum utique alter ex plebe creatur

tenminste één van de consuls wordt uit de plebs gekozen


1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   22


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina