Beantwoording mogelijke tentamenvragen



Dovnload 23.1 Kb.
Datum17.08.2016
Grootte23.1 Kb.
Beantwoording mogelijke tentamenvragen
Klassieke oudheid
Welke drie fasen onderscheidt men doorgaans in de Griekse cultuur en meer specifiek in de Griekse wetenschap? Geef een korte karakterisering van elk van deze drie fasen met betrekking tot de klassieke wetenschap.

  • Presocratici: (600-400 v. Chr.) Vond plaats in de stadstaten, voornamelijk eilanden aan de Turkse westkust.

  • Atheense scholen: (400-300 v Chr.) Vond plaats in Athene. Waren schoelen waarin de denkwijzen van grote denkers (Plato, Aristoteles, Zeno en Epicurus) werd onderwezen.

  • Alexandrijnse wetenschap: (300-400 AD) Vond plaats in Alexandrië.

Waarin verschilt het denken over de natuur van de zogenaamde Ionische natuurfilosofen (Thales, Anaximander, Anaximenes) van dat van hun voorgangers?



Vóór de Ionische natuurfilosofen waren de goden verantwoordelijk voor alle natuurverschijnselen. Bijvoorbeeld Poseidon verantwoordelijk voor aardbevingen en Zeus voor onweer. De Ionische natuurfilosofen daarentegen zochten voor alles een universele natuurlijke verklaring.
Waarom zagen de Grieken verandering als een probleem? Welke ‘oplossingen’ voor het probleem van de verandering vinden we bij resp. de klassieke atomisten, Plato en Aristoteles?

Denken is het enige wat er toe doet. Wat niet gedacht kan worden, bestaat niet. Verandering is een overgang van zijn naar niet zijn, en aangezien niet zijn ondenkbaar is, is verandering onmogelijk.

Plato: Verandering is onmogelijk. Deze wereld is een gebrekkige weergave van volmaakte, onveranderlijke ideeën.

Aristoteles: De materiële wereld is veranderlijk. Een verandering is een overgang van potentieel zijn en actueel zijn. Dat wat iets uiteindelijk wordt was dus altijd al aanwezig.
Geef een korte karakterisering van de vier Atheense scholen uit de vierde eeuw voor Christus.

  • Academie: volgde de leer van Plato (387 v. Chr.). Voorbeelden: Ideeënwereld, ethiek, politiek.

  • Lyceum: leer van Aristoteles (335 v. Chr.). Voorbeelden: ethiek, logica, natuurfilosofie.

  • Stoa: Leer van Zeno (312 v. Chr.). Voorbeelden: materie en pneuma, deugd, ascetisch leven.

  • Tuin: Leer van Epicurus (307 v. Chr.). Voorbeelden: Atomisme, genot hoogste goed.

Hoe onderbouwen Plato en Aristoteles de traditionele leer van de vier elementen? Hoe kunnen wij volgens beide werkelijke kennis verkrijgen?



Plato: De 4 elementen (lucht, water, vuur, aarde) zijn in feite wiskundige figuren. Het zijn de 5 regelmatige figuren. 4 ervan zijn de elementen, de 5e representeert de kosmos als geheel. Vuur, water en lucht kunnen in elkaar overheen aangezien ze alle drie bestaan uit driehoeken.

Aristoteles:Er zijn 4 elementen: aarde, water, lucht en vuur. Deze elementen hebben bepaalde eigenschappen:

Aarde: droog / koud Water: vochtig / koud

Lucht: vochtig / warm Vuur: droog / warm

Deze eigenschappen zijn gevonden aan de hand van de tastzin. De elementen kunnen in elkaar overgaan, bijvoorbeeld door een overgang van warm naar koud (bijvoorbeeld warm water wordt lucht, vochtig / koud  vochtig / warm)
Werkelijke kennis kunnen we volgens Plato alleen verkrijgen met het verstand. Iedereen is geboren met alle kennis van de wereld, het moet alleen via het verstand gevonden worden. Volgens Aristoteles kan kennis alleen gevonden worden met de zintuigen, het is te vinden in de wereld om ons heen. Er is geen sprake van aangeboren kennis.
Vergelijk de visie op Vormen oftewel Ideeën van Plato met die van Aristoteles. Wat is het voornaamste verschil? Leg uit wat de consequenties zijn van dit verschil voor het vraagstuk van de onsterfelijkheid van de ziel.

Plato: Vormen zijn volmaakt en onveranderlijk. De zielen van iedereen zijn onsterfelijk en de bevatten alle kennis die er is. Tijdens het leven zijn ze alleen in een soort sluierstand en alleen met het verstand kunnen ze hieruit ontwaakt worden.

Aristoteles: Alle kennis van de Vormen zijn te verkrijgen uit zintuiglijke waarnemingen. De vormen zijn onlosmakelijk verbonden met materie en de ziel met het lichaam.
Welke fundamentele tweedeling bracht Aristoteles aan in de wereldruimte? In welke opzichten verschilden de beide domeinen van elkaar?

Tweedeling in het bovenmaanse en het ondermaanse. Ondermaanse: vergankelijk en gebrekkig, vier elementen, rechtlijnige bewegingen en geactiveerd door hemelse invloeden. Bovenmaanse: volmaakt en onveranderlijk, “quinta essentia” aether, cirkelbewegingen en een onbewogen eerste beweger.
Hoe verklaren Plato en Aristoteles de beweging van de hemelsferen?

Plato: De wereld is gecreëerd door Demiurg. Dit deed hij aan de hand van Ideeën. De wereld is geactiveerd door de uit ideeën gevormde wereldziel.

Aristoteles: De onbewogen eerste beweger bevind zich buiten de sterren. De buitenste bol draait om zijn as uit liefde voor de onbewogen eerste beweger. Deze geeft de beweging door aan de rest van de bollen.
In welk opzicht illustreert de wiskunde de ideeënleer van Plato? Het wereldbeeld van Aristoteles lijkt veeleer beïnvloed door zijn nauwgezette studie van dieren. Leg dit uit.

Plato: Was een volgeling van de Phytagoreeers. De cirkel was de perfecte wiskundige vorm, daarom was de wereld bolvormig. De elementen zijn wiskundige figuren.

Aristoteles:
Beschrijf de aristotelische leer van de drie zielen. Welke drielevensvormen kon Aristoteles hiermee onderscheiden.

Er zijn 3 soorten zielen:

Vegetatieve: is alleen in staat tot groei en reproductie.

Plus sensitieve: is naast groei en reproductie ook in staat tot beweging en waarneming.

Plus rationele: in staat tot al het bovenstaande, en verder ook tot beschouwen en denken.

Hiermee kon hij onderscheid maken tussen de planten (vegetatieve), dieren (plus sensitieve) en de mensen (plus rationele).
Op welke gronden kende men in de Oudheid (Pythagoreeers, Aristoteles) de aarde een bolvorm toe? Hoe bepaalde Eratosthenes de omtrek van de aarde?

De aarde kreeg een bolvorm toebedeeld omdat dit de perfecte wiskundige en goddelijke vorm was. Daarnaast beweegt het element aarde van nature naar het middelpunt van de wereld, dus bolvorm. Verder veranderen bij noord-zuid-reizen de sterrenbeelden aan de hemel. Tenslotte werpt de aarde bij een maansverduistering een cirkelvormige schaduw op de maan.

Eratosthenes wist de omtrek van de aarde te bepalen door in Syene en Alexandrië te kijken op hetzelfde punt in een jaar. Als in Syene de zon loodrecht in een put valt, is in Alexandrie een schaduw te zien van een paal. Uit de lengte van de schaduw en de hoek tussen de zon en de verticaal kon hij de omtrek berekenen.
Welke vakgebieden rekenden de Alexandrijnen tot de wiskunde?

  • Geometrie - Euclides

  • Optica - Euclides

  • Statica - Archimedes

  • Geografie - Erasthenes

  • Astronomie - Hipparchus

In de wiskundige theorie van Ptolemaeus bewegen de planeten niet in eenparige cirkelbewegingen rond het middelpunt van de wereld (de aarde). Welke drie soorten aanpassingen bracht hij aan om nauwkeurig rekenschap te kunnen geven van de verschijnselen?



  • Samengestelde cirkelbewegingen: geen eenparige cirkelbewegingen.

  • Toevoeging vereffeningspunt / equant: punt beweegt met constante hoeksnelheid t.o.v. het equant, niet het middelpunt van de wereld.

  • Centre of deferent / excenter: het middelpunt van de draagcirkel is niet de aarde, maar iets ernaast.

Noem twee belangrijke verschillen tussen de natuurfilosofie van de grote Atheense filosofen en hedendaagse natuurwetenschap.



???
Welke argumenten pleitten in de Oudheid tegen de dagelijkse (asrotatie) en jaarlijkse (baan rond de zon) beweging van de aarde?

  • Parallax: als de aarde zou bewegen zou de hoek waarmee de sterren worden waargenomen moeten veranderen

  • Door de snelheid waarmee de aarde zou draaien zou iedereen wegvliegen

  • Aarde ligt in het ondermaanse, en daar zijn alleen lineaire bewegingen

  • De aarde is te zwaar om te bewegen.

Zowel de levende als de niet-levende natuur vertonen volgens Aristoteles doelmatig gedrag. Geef een voorbeeld van dit laatste (d.w.z. doelmatig gedrag van niet-levende objecten). Waarin verschilden volgens Aristoteles levende wezens van niet-levende dingen?



Beweging van de planeten uit liefde voor de onbewogen eerste beweger

Levende wezens bevatten vitale warmte
Geef een korte beschrijving van de voornaamste principes Aristoteles’ leer van de beweging (d.w.z. plaatsverandering).

  • Beweging is een vorm van verandering

  • Behoeft dus een werkingsoorzaak of kracht

  • Direct verbonden met het bewegende object

  • Grootte beweging is evenredig met de kracht

  • Omgekeerd evenredig met de weerstand

  • Fundamenteel onderscheid tussen gedwongen en natuurlijke beweging.

Leg uit hoe ‘fundamentele’ klassieke eigenschappen als ‘koud’ en ‘warm’ verschillende onderdelen van de klassieke natuurfilosofie als kosmologie, astrologie, geneeskunde en psychologie met elkaar konden verbinden.



???
Geef een beknopte beschrijving van Galenus’ theorie van de stofwisseling. Het werk van Galenus wordt wel beschouwd als een synthese van oudere theorieën en opvattingen. Geef voorbeelden van aan anderen ontleende ideeën bij Galenus.

Stofwisseling volgens Galenus: voedsel wordt door de maag omgezet in sap (chyle). Dit wordt door de lever omgezet in natuurlijk pneuma, daarna wordt het door het hart omgezet in vitaal pneuma en tenslotte door de hersenen in animaal pneuma.

Dit is een ontleend idee van Plato en zijn 3 voudige ziel: het hoofd zou hierin staan voor de ratio (het animaal pneuma), het hart voor de emoties (het vitaal pneuma) en de maag voor de begeerten (het natuurlijk pneuma).
Welke vier verschillende soorten oorzaken onderscheidt Aristoteles? Kende hij deze alle vier een even groot belang toe?

Vier oorzaken:

  • De stofoorzaak: marmer

  • De werkoorzaak: beeldhouwer

  • De vormoorzaak: de uitgebeelde persoon

  • De doeloorzaak: het verfraaien van een plein

Deze moeten allemaal aanwezig zijn voor iets om te kunnen veranderen. Ze hebben daarom allemaal hetzelfde belang, alhoewel sommige oorzaken in de natuur vaak samenvallen.
Aristoteles bracht in zijn natuurfilosofie een aantal hiërarchische ordeningen aan (in de zin van graden van perfectie). Geef twee voorbeelden van dergelijke ordeningen.

Ladder der natuur, ondermaanse en bovenmaanse
Welke belangrijke innovatie introduceerden de Alexandrijnse geografen (Eratosthenes, Ptolemaeus) in de geografie? Hoe slaagde Ptolemaeus erin om het bolvormige aardoppervlak af te beelden op en plat vlak?

Eratosthenes: berekende de omtrek van de aarde, introduceerde lengte en breedtegraden, maakte hiermee de eerste wiskundige wereldkaart.

Ptolemaeus: voegde veel lengte en breedtegraden toe aan plaatsen. Hij wist de bolvormige aarde plat af te beelden door een kegelprojectie te maken: lamp in het midden van een cirkel met de continenten: de schaduw op de kegel wordt de eigenlijke kaart.
Ondanks hun fundamentele verschillen in opvatting waren Plato en Aristoteles eensgezind in hun afkeer van het klassieke atomisme. Waarin verschilde hun wereldbeeld van dat van de atomisten?

4 elementen als basis van alles, geen kleinere deeltjes dan dat mogelijk
Welke waarnemingsfeiten kon het bollensysteem (homocentrische sferen) van Eudoxus ter verklaring van de beweging van zon, maan en de planeten niet verklaren?

Dat onder andere mars op een gegeven moment een stuk terug lijkt te gaan in zijn baan.
Volgens zowel Plato als Aristoteles waren de vier elementen niet onveranderlijk. Welke theoretische rechtvaardiging gaven zij voor de overgang van een bepaald element in een ander element?

Plato: elementen zijn wiskundige figuren, vuur en water kunnen in elkaar overgaan, aangezien ze allebei bestaan uit driehoeken. Zo ook de rest.

Aristoteles: overgang van warm naar koud, droog naar vochtig, en omgedraaid
Beschrijf Aristoteles’ classificatie van het dierenrijk. Waarom hielden Griekse filosofen zich in de regel eerder met hemellichamen dan met dieren bezig?

Dieren met bloed: levenbarend en eierleggend

Dieren zonder bloed: harde lichamen en zachte lichamen.

Hielden zich meer met de planeten bezig omdat deze goddelijk waren, in het bovenmaanse (?)
Waarin verschilt de klassieke kosmologie, onderdeel van de natuurfilosofie, van de klassieke astronomie, onderdeel van de wiskunde?

Klassieke astronomie: theoretische beschrijving van het heelal

Klassieke kosmologie: werkelijke uitleg van de werking en doelen van het heelal, ook al schaart dit soms niet met de waarnemingen en theorie.



De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina