Bouwsteentjes voor de preek op de Zondag voor de Oosterse Kerken



Dovnload 10.31 Kb.
Datum26.08.2016
Grootte10.31 Kb.
Bouwsteentjes voor de preek op de Zondag voor de Oosterse Kerken (romeinse liturgie)
Schriftlezingen (C-Cyclus)

1e Lezing: Hand 14: 21-27 (Paulus en Barnabas’ terugreis naar Antiochië in Syrië)


Epistel: Apok 21: 1-5a (Een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, “Zie, Ik maak

alles nieuw”)


Evangelie: Joh 13: 31-33a.34-35 (Jezus gaat naar de Vader, het nieuwe gebod

van de liefde)



1. We besteden bijzondere aandacht aan de kerken in Midden- en Oost-Europa, met name Griekenland, Servië, Bulgarije, Roemenië, Oekraïne en Rusland: de ‘Byzantijnse familie’, uitgewaaierd vanuit het aloude Byzantium, voorloper van het keizerlijke Constantinopel. In de vorige eeuw leefden deze landen - vooral sinds de tweede Wereldoorlog - onder communistische regimes met veel politieke onderdrukking, geestelijke verarming, materiële rantsoenering en vooral sociale en culturele ontwrichting. De gevolgen zijn nog steeds aanzienlijk, getuige de media. Momenteel heeft er een zekere geestelijke, christelijke en kerkelijke opleving plaats, weliswaar moeizaam maar hopelijk in stijgende lijn. Wij - West-Europeanen - kunnen vanuit onze welstand hieraan bijdragen om hun culturele en religieuze eigenheid opnieuw te ontdekken en te stimuleren.
2. Ooit - van de tiende tot de twintigste eeuw - beschikten deze vooral Slavische culturen over een geestelijke rijkdom, waarmee zij de Westerse wereld minstens konden evenaren en die zich uitte in de architectuur, schilderkunst, mozaïeken, iconen, literatuur, muziek en in het bijzonder de monastieke traditie. Sinds de vierde eeuw werden zij fundamenteel geïnspireerd door de nieuwe metropool Constantinopel, de dominante keizerstad: het nieuwe Rome! Totdat de Turkse Islam haar overschaduwde en haar naam verbasterde tot Istanbul. Die grootse – Grieks-Byzantijnse - pracht en kracht straalde uit over de Slavische wereld: Belgrado, Sofia, Kiev, Moskou, alsook over Boekarest en veel andere centra: voor ons geliefde toeristische trekpleisters!
3. De Byzantijnse christenheid is nauw aan ons verwant. De geschiedenis leert weliswaar, dat er een breuk is ontstaan tussen onze westers Romeinse en hun oosters Byzantijnse kerken - het schisma van 1054, dat nog altijd van gelding istoch zijn wij in wezen elkaars gelijken, broeders en zusters in het Christus’ geloof. Dit oecumenisch bewustzijn mag bij ons groeien, omdat de Orthodoxie rijk is aan geestelijke vorm en inhoud. Wij lazen in de Apocalyps over het nieuwe Jeruzalem, de prachtige hemelse stad op aarde: onze verwachting, teken van ons aller hoop op een uiteindelijke eenheid en voltooiing, waarin schoonheid, waarheid en liefde onderling harmonisch verstrengeld zijn.
4. Vandaag concentreren wij ons op de Byzantijnse liturgie m.n. de Goddelijke Liturgie d.i. de eucharistieviering. Het is een monument van geestelijk, cultureel en christelijk uitdrukkingsvermogen met een grote artistieke waarde. Velen van ons voelen zich ertoe aangetrokken, raken verwonderd en geïnspireerd door de manier waarop het godsgeheim ten toon gesteld en ten gehore wordt gebracht. Alle zintuigen worden aangesproken!
Je verkeert in een heilige ruimte, van boven tot onder verfraaid door fresco’s en mozaieken. Met de Pantokrator - Christus de Schepper van alle dingen - in het gewelf, waaronder de ‘wereld’ van de engelen. Op de wanden de afbeeldingen van het scheppingsgebeuren, de taferelen van de zondeval en het verbond van God met Israël via Abraham, Mozes en de Profeten. Vervolgens de afbeeldingen van het Christus’ gebeuren: van Menswording door zijn ‘goede’ leven heen tot in Passie, Verrijzenis en Hemelvaart, uitmondend in Pinksteren. En overal de afbeeldingen van de grote Heiligen - Maria op de eerste plaats - die de geschiedenis van de gemeenschap hebben gemarkeerd. In deze feestelijke ruimte - weerspiegeling van de ganse heilsgeschiedenis - spelen de rituelen zich af.
Je oog wordt aangetrokken door de iconenwand, die het heiligdom scheidt van de ruimte voor de gelovigen. Ze is gecomponeerd uit reeksen van iconen over de Profeten van het eerste Verbond, de Apostelen van het tweede Verbond, de grote feesten van het kerkelijk jaar en op ooghoogte de hoofdiconen van Jezus Christus, de Moeder Gods (‘Theotokos’), de patroonheiligen, de aartsengelen Michaël en Gabriël. Op de middendeur staat de afbeelding van de Aankondiging, de aanvang van het heil in Christus. Het is een muur, die het heilige gebeuren onttrekt aan onze ogen, maar die ons toeschouwers en luisteraars fascineert en opneemt in de grote heilsgeschiedenis, die zich in deze kerkruimte onder tekenen voltrekt.
Niet alleen oog wordt in deze ruimte geactiveerd. Ook de geur bepaalt in hoge mate de religieuze atmosfeer. Dankzij de wierook die in rijke mate door heel het ritueel heen wordt gestookt en weelderig wordt uitgezwaaid. Dankzij ook de walm van de talrijke kaarsen, die niet alleen voor de iconenwand maar voor vele iconen door heel de ruimte heen worden opgestoken. Het is een geur die verwijst naar de sfeer van het hemelse Jeruzalem, waar de vroomheid, het ontzag voor de glorie en de feestelijkheid overheerst.
Het liturgische gebeuren doet echter ook in hoge mate een beroep op ons gehoor. Er wordt natuurlijk gelezen uit de Schriften van het eerste en het tweede Verbond. Maar opvallend is in heel het ritueel, dat het een aaneenschakeling is van bijbelse verwoordingen die door de eeuwen heen een poëtische vorm hebben gekregen. De Byzantijnse liturgie - in het bijzonder de Goddelijke Liturgie - is ten diepste christelijke poëzie. Voor een deel wordt ze uitgesproken door de voorgangers, maar heel belangrijk is hun muzikale vertolking door voorgangers, koor en volk. Deze liturgie straalt heel krachtig uit in de zang, die door monden van mensen wordt voortgebracht. Deze zang participeert aan de vervoering die het ritueel oproept en inspireert de deelnemer om in te treden in het mysterie, dat onder vele tekenen wordt voltrokken.
5. De Byzantijnse eucharistieviering is een monument van heel bijzondere christelijke spiritualiteit, vroomheid en artisticiteit. In wezen komt ze overeen met wat wij in het Westen bedoelen met de eucharistie. Van de andere kant heeft ze een gestalte gekregen door de eeuwen heen. die haar in bijna alles van de onze onderscheidt. Dat verklaart ook haar aantrekkelijkheid. De Grieks-Slavische traditie heeft haar eigen kleur, klank en geur: een uitstraling die menig westerse gelovige verwonderd kan doen staan, dat het goddelijk geheim op zo’ n bijzondere wijze kan worden aangeraakt.
Ton Scheer



De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina