College Sint-Jan Berchmans Jakob Smitslaan 36 2400 mol oeganda en het lra



Dovnload 86.18 Kb.
Datum03.10.2016
Grootte86.18 Kb.
College Sint-Jan Berchmans

Jakob Smitslaan 36

2400 MOL

Oeganda en het

LRA





Dennis Hermans Schooljaar

6E 2007-2008

H. Van Baelen
College Sint-Jan Berchmans

Jakob Smitslaan 36

2400 MOL

Oeganda en het

LRA





Dennis Hermans Schooljaar

6E 2007-2008

H. Van Baelen

Woord vooraf


Vóór ik dit persoonlijk werk had geschreven besefte ik niet hoe goed wij het nu hebben in Vlaanderen. België is een zéér welvarend land. Azië en Zuid- Amerika zijn minder welvarend. Afrika, dat is toch wel het armste continent dat ik ken.

In onze geschiedenislessen in de humaniora komen we veel te weten over de Europeanen, de Amerikanen en de Aziaten, …maar de Afrikanen?

Ik heb de indruk dat de geschiedenis van Afrika minder aandacht krijgt ten opzichte van andere landen en/of continenten. Afrika is daarom nog niet minder boeiend, en dat ga ik in mijn persoonlijk werk proberen aan te tonen met het land Oeganda.

Eerst en vooral wil ik mijn promotor, Hilde Van Baelen, bedanken voor de bijdrage aan mijn persoonlijk werk. Zij heeft me altijd een globaal zicht kunnen geven op het geheel.

Ten tweede zou ik Nathalie Van de Paer willen bedanken voor het uitlenen van het boek ‘En toen moest ik mijn broer doodbijten’. Dit boek heeft een enorme bijdrage geleverd aan het eindwerk.

Ten slotte wil ik nog een dankwoord doen aan Dirk Bracke, schrijver van o.a. ‘Als de olifanten vechten’. Hij heeft me nuttige informatie gegeven voor het vinden van betrouwbare bronnen voor het persoonlijk werk

De verwerking gebeurde met het verwerkingspakket Microsoft Word 2003. De tekst werd afgedrukt met een Canon iP1700.

Inhoudsopgave


Woord vooraf 4

Inhoudsopgave 5

Inleiding 6

1 Achtergrondinformatie over Oeganda 7

2 Joseph Kony en het LRA 18

3 Artikel Knack 22

4 Boekverslag ‘Als de olifanten vechten’ 23

5 Filmbespreking ‘Blood Diamond’ 26

Besluit 28

Literatuurlijst 29

Inleiding


Het werk dat ik geschreven heb handelt over de problemen in Oeganda.

Het is een probleem dat misschien kan worden opgelost als de buurlanden bereid zijn het verleden te vergeten en samen te werken.

In deze scriptie tracht ik de lezer wat meer informatie bij te brengen over de geschiedenis van Oeganda en het Lord’s Resistance Army.

De macht verschuift van de ene persoon naar de andere in een handomdraai, mensenrechten zijn onbekend, om nog maar te zwijgen van een democratie.

Het Lord’s Resistance Army is een rebellenbeweging die probeert het overheidsregime omver te werpen. Wat het LRA zo anders maakt van andere rebellenbewegingen is dat het gebruik maakt van de 10 geboden. Er wordt tevens wat extra aandacht besteed aan de kinderen in het conflict. Wat hebben deze kinderen allemaal moeten doormaken? Kunnen ze niet ontsnappen uit het rebellenkamp of willen ze niet?

In dit persoonlijk werk komt de lezer alles te weten over Oeganda en het LRA.



1Achtergrondinformatie over Oeganda


Oeganda is een republiek in oostelijk Centraal- Afrika

241 139 km2 (waarvan 197 760 km2 land), met 28 195 754 inwoners (2006 schatting); 141 personen per vierkante kilometer (2006 schatting). De hoofdstad is Kampala.


1.1Vóór de onafhankelijkheid


In het begin waren er in het gebied enkel en alleen de zogenaamde Niloten, die met vee werkten en de zogenaamde Bantoe, die in de landbouw werkten.

Vermenging van de twee kwam voor. Door het samengaan ontstonden er koninkrijken, en het koninkrijk ‘Boeganda’ bleef lange tijd overeind. (In het begin van de 19e eeuw had dit koninkrijk het meeste macht) Boeganda werd onderworpen aan verscheidene teisteringen (van korte duur), maar wat belangrijker is, is dat we uiteindelijk terecht komen bij de Britse regering die in 1894 Boeganda tot een protectoraat maakte.

Het gebied werd verder uitgebreid (o.a. het konkinkrijk Bunyoro werd mee verworven)

De Oeganda- overeenkomst van 1900 regelde het bestuur van de Britten over de kolonie, d.w.z. dat de economie in dienste werd gesteld van het moederland (er werden ook grote plantages aangelegd).

Mutesa 2 weigerde echter zijn leidende positie op te geven en er ontstonden geschillen i.v.m. de posities van de 4 koninkrijken. Men wilde nl. een eenheidsstaat creëren genaamd ‘Oeganda’

De oplossing die ze hiervoor vonden was dat Oeganda een semi- federale structuur kreeg, met een grote mate van autonomie voor Boeganda

Dit werd beslist op een tweetal constitutionele conferenties in Londen in 1961 en 1962

1.21962-1980


In 1962 was Kabaka Mutesa 2 president en Obote was premier van het onafhankelijk verklaarde Oeganda. (De partij van Milton Obote wist te zegevieren bij de verkiezingen van april ’62.)

In ’66 liep het mis; Obote pleegde een staatsgreep (hij wou alle macht voor zichzelf.) Dit is hem dan ook gelukt, hij verdreef de koning en werd zelf president.

Oeganda’s weg naar het socialisme werd uitgestippeld (o.a. d.m.v. ‘oegandisering’ waardoor 20.000 Kenianen werden uitgewezen)

In ’71 werd Obote afgezet en Idi Amin greep de macht.

Amin werd de volgende president en het volk was enthousiast over hem.

Later kwam echter een slechtere gedaante van Amin naar voren. Hij voerde een repressief beleid, een waar terreurregime.

Daardoor vluchtten duizenden Oegandezen naar Tanzania. Amin kon dit niet zomaar laten gebeuren en hij viel met zijn Oegandees leger Tanzania binnen, maar Tanzania was té sterk en Amin werd verjaagd naar het buitenland.

Een nieuwe regering werd geïnstalleerd, met de steun van het Oegandese Nationale Bevrijdingsfront; Jusuf Lule werd president en later werd hij vervangen door Godfrey Binaisa.


Milton Obote





1.31980-2000


Binaisa werd afgezet omwille van het feit dat de veiligheid verslechterde en corruptie geen vreemde zaak was.

Obote’s partij (UPC of Uganda People’s Congress) won vervolgens de parlementsverkiezingen en Obote werd door de partij verkozen als president.

Museveni ging met zijn National Resistance Army (NRA) vechten (d.m.v. een guerrillaoorlog) tegen het regime van Obote.

Obote voerde ondertussen een schrikbewind (een bewind dat zich handhaaft door terreur).

Obote werd afgezet door Okello, maar óók hij kon de machtige Museveni met zijn leger niet tegenhouden. Okello vluchtte naar Tanzania, en Museveni liet zichzelf tot staatshoofd uitroepen.

In ’95 voerde Museveni het ‘geen- partijendemocratie’ in.(politieke partijen zijn niet verboden, maar ze mogen geen politieke activiteit ontplooien, omdat hierdoor de etnische tegenstellingen zouden worden aangewakkerd) Daardoor won hij natuurlijk de presidentsverkiezingen van ‘96

In ’96 ontstonden er conflicten met buurlanden Soedan en Zaïre

De reden hiervoor was dat Museveni het Soedanese Volksbevrijdingsleger in Zuid-Soedan zou steunen.

Soedan zou, volgens Oeganda, het LRA (Lord Resistance Army) steunen.

Uiteindelijk werd er in ‘99 een labiel vredesakkoord bereikt.

Museveni dacht altijd de rebellen te kunnen verslaan met geweld, hij gebruikte in ’99 echter een andere tactiek, hij zou amnestie (algemene kwijtschelding van straf) verlenen aan de rebellen als ze hun wapens inleverden.

Dit had echter weinig succes waardoor er in 2000 een nieuw offensief (opgezette aanval volgens een vast plan) van start ging.


Yoweri Museveni: rechts



1.4Het jaar 2000

1.4.1Rebellen


President Museveni kende 2 grote problemen, de rebellen die de regio’s onveilig maakten en de Oegandese troepen die betrokken waren in de burgeroorlog Congo- Kinshasa.

Hij had weinig succes met zijn amnestieverlening, de terreur ging gewoon door. In een nieuw offensief kondigde hij dan ook aan dat hij de rebellen wou uitroeien, er vond een klopjacht plaats, maar dit was voor Museveni tevens een mislukte poging.

De Allied Democratic Forces (ADF, een extremistische moslimgroepering) was één van de rebellerende groepen tegen Museveni.

Museveni zou volgens hen het meerpartijenstelsel blokkeren én hij zou zich té veel mengen met de burgeroorlog in Congo. Ook het Verzetleger van de heer (LRA) was één van die rebellerende groepen. Het vredesakkoord tussen Oeganda en Soedan begon ook stevig onder druk te staan, dit kwam doordat Museveni Soedan ervan beschuldigde zijn verplichtingen uit het bestand niet na te komen.

Uiteindelijk bleef de macht toch bewaard door de lokale leiders in het Congolese grensstadje waar de rebellerende groepen voor conflicten zorgden.

1.4.2Sekte & virus


‘Restoration of the Ten commandments’ was een sekte, meer dan 900 volgelingen waren dood aangetroffen en de sekteleiders zijn voortvluchtig.

Het ebolavirus is terug aangetroffen in Noord- Oeganda en heeft gezorgd voor 176 doden. 1

Foto 12


1.5Het jaar 2001

1.5.1Presidentsverkiezingen


Op 12 maart vonden de presidentsverkiezingen plaats, waarbij Museveni het vooral moest opnemen tegen Kizza Besigye.

Besigye ijverde voor een meerpartijenstelsel én hij beschuldigde Museveni van corruptie en nepotisme.

Museveni won de verkiezingen met 69 procent. Besigye beschuldigde achteraf Museveni nog van fraude e.d., maar Besigye is uiteindelijk toch gevlucht.

1.5.2Rwanda


Oeganda zag Rwanda net vóór de verkiezingen als vijand in plaats van (voormalig) bondgenoot. Dit was te wijten aan het feit dat de landen recht tegenover elkaar stonden na een conflict in Kinsangani, Congo-Kinshasa. In oktober 2001 dreigde zelfs een oorlog.

Museveni riep de hulp in van Groot- Brittanië. Tony Blair kon ervoor zorgen dat beide landen terug naar elkaar groeiden. Oeganda trok vervolgens zijn troepen terug uit Congo omwille van de VN- missie.


1.5.3Soedan


Oeganda wou met Soedan diplomatieke banden aanhalen, na een conflict over steun aan rebellen én een akkoord dat nooit was uitgevoerd, nam Oeganda dan uiteindelijk toch de eerste stappen om de ambassade in Khartoem te heropenen.

1.6Het jaar 2002

1.6.1Het Verzetsleger van de Heer


Het Verzetsleger van de Heer (LRA) probeert al sinds 1980 het bewind van Museveni omver te werpen, daarom begon het Oegandese leger in april (in het grensgebied met Soedan) aan operatie- IJzeren Vuist.

De leden van het LRA houden nauw vast aan de Tien Geboden.

Ze hadden een ware ravage aangericht in Noord- Oeganda. Duizenden (onschuldige) burgers werden vermoord op gruwelijke wijzen; ledematen (en lippen) werden afgesneden, tienduizenden kinderen ontvoerd om als (seks)slaaf te dienen.

De Oegandese troepen waren ervan overtuigd de rebellen te hebben uitgeroeid aan het einde van het jaar. Dit was ,naar zeggen van sceptici, niet waar. Het geweld van het Verzetsleger bleef voortduren, nu zelfs op nóg moeilijker begaanbaar gebied.

Operatie- IJzeren Vuist was dus m.a.w. niet geslaagd. Er mochten dan misschien wel naar schatting 1500 rebellen zijn gedood, de terreur bleef bestaan.

Eind december 2002 deed Joseph Kony (alias ‘de profeet’), leider van het LRA, een poging om met Museveni te onderhandelen. Museveni was bereid te praten maar wilde geen wapenstilstand.3

Foto 2: Joseph Kony4

1.6.2Vredesakkoorden


Het Oegandese leger streed op meerdere fronten.

Er waren spanningen tussen divisies van het leger die voor Oeganda en Rwanda actief waren in Oost- Congo. Museveni had een poging gedaan de spanningen tussen beide landen te verminderen.

De troepen van Oeganda trokken zich in oktober terug uit Congo.

1.6.3Muskusu


Muskusu is een eilandje gelegen in het Victoriameer.

De ex- dictator Idi Amin voerde in de jaren ’70 zijn tegenstanders hier aan de krokodillen.

Het eilandje kwam in de actualiteit doordat het te koop stond voor €330. De reden hiervoor was dat het toerisme terug nieuw leven moest worden ingeblazen, er was echter al snel ontevredenheid te voelen; men gebruikte zelfs het argument dat Idi Amin zou willen terugkeren naar zijn vaderland. (Wat natuurlijk niet gebeurd is)

1.6.4Economie


Volgens minister van Financiën Gerald Sendaula verkeerde de economie in een goede positie. Hij zag de economie als een teken van stabiliteit, doordat het een behoorlijke algemene groei vertoonde. (vooral de telecom en de bouwsector)

1.7Het jaar 2003

1.7.1Het bezoek van Bush


Bush bracht een vluchtig bezoek aan Oeganda.

De reden van dat bezoek vinden we terug bij terreurorganisaties als Al-Qaida. Oeganda zou namelijk een ideaal toevluchtsoord zijn voor de organisatie door de open grenzen en het Verzetsleger.

Museveni stelde Bush gerust, hij zou proberen Oeganda weer onder zijn controle te krijgen.

1.7.2Het Verzetsleger van de Heer


Het LRA voerde al sinds de jaren ’80 strijd tegen de regering. Ze maakten daarbij gebruik van extreem geweld, zo waren duizend burgers vermoord, kinderen ontvoerd om als (seks)slaaf te dienen en ongeveer een miljoen mensen waren op de vlucht.

Museveni wilde dat er eindelijk een einde zou komen aan het LRA. Hij had dan ook bekend gemaakt dat het leger het bevel had gekregen om de leiders van de rebellengroep te doden. Volgens Museveni was dit de enige oplossing om het verzet te stoppen.

Er was echter een probleem. Om het LRA uit te schakelen was er een leger nodig, een sterk leger. Museveni mocht maar 2% van zijn bnp gebruiken voor militaire uitgaven. Dit maakte het Museveni niet gemakkelijker de rebellerende groep uit te schakelen.

1.7.3Amin overleden


Idi Amin, de ex- dictator, overleed op 78- jarige leeftijd in ballingschap (in Saoedi- Arabië).

300 000 mensen zouden onder zijn bewind vermoord zijn. Hij werd dan ook niet voor niets ‘de slager van Afrika’ genoemd.


1.8Het jaar 2004

1.8.1Derde termijn


Er kwamen veranderingen in de grondwet die in sommige opzichten voor rumoer zorgden.

Zo wou Museveni bvb. een derde ambtstermijn, nadat hij al 18 jaar over het land regeerde.

Dan was er tevens nog de kwestie van het meerpartijenstelsel; drie politieke partijen wilden het in coalitievorm opnemen tegen Museveni’s National Resistance Movement. De wijziging in de grondwet liet op zich wachten en de drie partijen stonden dus machteloos op dat ogenblik.

1.8.2Het Verzetsleger van de Heer


Op het einde van 2004 leek het of het LRA en het NRA de oorlog gingen staken. (eerste staakt- het- vuren)
Het document was al opgesteld, maar op het laatste ogenblik weigerde de rebellen het document te tekenen.

In 1988 nam het LRA zijn wapens en wilde zich van het bewind van Museveni teniet doen.

De leider van de rebellen, Joseph Kony wou daarna het land gaan regeren a.h.v. de 10 Geboden. (Men heeft het dan niet enkel over Christelijke geboden, maar een combinatie van Christelijke en Acholi tradities; ze verwijzen enerzijds naar de bijbelse 10 geboden, maar tevens naar een lokale Acholi traditie waarbij een lijst van regels wordt vrijgegeven om een verstoorde morele orde te genezen.)5

Kritiek die door Kony aangegeven werd, is dat de regering de bevolkingsgroepen in het noorden als tweederangsburgers behandeld. Dit zou zijn omwille van het feit dat ex- dicators Idi Amin en Milton Obote in deze streken woonden.

Duizenden mensen hebben het leven gelaten bij de oorlog en bijna anderhalf miljoen mensen zijn ontheemd/ dakloos.

Opmerkelijk is ook dat het LRA om en bij de 20000 kinderen heeft ontvoerd, zij moeten mee vechten, indien ze weigeren worden ze koelbloedig vermoord.

Een bijkomend ‘probleem’ is dat Museveni voor de hardhandige aanpak koos. Hij verkoos een militaire oplossing boven onderhandelingen.

1.8.3Vredesonderhandelingen


Op 1 januari 2005 was er nog steeds geen vredesakkoord bereikt tussen het LRA en het Oegandese leger. Ze waren nu al 18 jaar tegen elkaar aan het vechten.

Op 14 februari had de regering een tweede staakt- het- vuren aangekondigd. (Dit is te vergelijken met een wapenstilstand) Deze heeft echter maar 18 dagen geduurd, daarna begonnen de rebellen opnieuw met moorden.

Op 13 oktober 2005 werden arrestatiebevelen uitgevaardigd door het Internationaal Strafhof in den Haag, tegen de vijf voornaamste leden van het LRA.

Kony is natuurlijk dé meest begeerde persoon bij uitstek in het Strafhof; 12 aanklachten van misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden, waaronder aanvallen op burgers en het tot soldaat maken van kinderen.


1.8.4Politiek


Op 28 juli 2005 koos 90 procent van de kiezers voor het referendum van een meerpartijenstelsel.

Meer dan de helft van de Oegandese volksvertegenwoordiging ging er mee akkoord dat Museveni zijn derde ambtstermijn mocht ingaan.6


Foto 3: Kizza Besigye7

Op 26 oktober 2005 kwam Besigye terug naar Oeganda.

In 2001 had Museveni hem verslagen in de verkiezingen, daarna was Besigye naar de V.S. gegaan.

Na drie weken in Oeganda werd Besigye al aangehouden op verdenking van verraad. Zó zou hij relaties hebben met het LRA.


De aanhangers van Besigye spreken dit resoluut tegen en zeggen dat men gewoon probeert te verhinderen dat Besigye zich nog kandidaat kan stellen voor toekomstige verkiezingen.

1.8.5Milton Obote


Op 10 oktober stierf Obote in ballingschap in Zuid- Afrika. Hij was 80 jaar, en was de eerste leider van Oeganda na de onafhankelijkheid in 19628

Foto 49



2Joseph Kony en het LRA

2.1Beschrijving Joseph Kony


Joseph Kony is geboren te Odek, 7 april 1963
Kony’s thuisplaats is gelegen tussen de heuvels van Awere en Odek

Een vroegere klasgenoot en vriend van Joseph Kony, Matthew Olobo, geeft in het boek meer persoonlijke informatie over Kony.

Kony was een vrolijke en sociale jongen. Hij lachtte en maakte veel grapjes, danste graag, hield van muziek. Hij was wel niet erg verstandig, moest klassen overdoen. Hij was echter wél uitermate religieus, hij miste nooit gebedsmomenten.

Toen Matthew het dorp verliet, en naar de middelbare school trok, zag hij Kony niet.

Kony’s moeder zij dat haar zoon zijn studies afbrak in het laatste jaar van de lagere school omdat er veel kinderen in het gezin waren en omdat er té weinig geld was. Op een dag werd Kony ernstig ziek. Het was als reuma. Hij kon op een bepaald moment zelfs niet meer lopen.

Hij kwam terug in de vakantie en Matthew zag dat Kony ‘veranderd’ was.


Kony was kruidendokter geworden en hij behandelde onvruchtbare vrouwen.

Op een dag trok hij zich terug op de heuvel van Awere en hij bleef daar een week lang, zonder eten.

Toen hij was teruggekomen zei hij dat hij de Heilige Geest had gezien. Hij had de taak van Hem gekregen de regering te bestrijden.

Kony draaide vervolgens helemaal door( hij liet o.a. z’n eigen broers vermoorden, en hij heeft tweemaal zijn geboortedorp (Odek) aangevallen.)

De Geest had een tweede keer gesproken met Kony; “Vandaag zul je mijn strijder worden, je zult vechten in naam van de almachtige God. Ga en predik Gods woord, en deel medicijnen uit aan de zieken.”

Rond deze tijd vocht het UPDA (Uganda People’s Democratic Army) in Noord- Oeganda, Kony wou meevechten, maar hij werd weggejaagd.

Een week later gaat Kony terug naar de heuvel.; “Iedereen die de naam van God kent, zal je soldaat worden. Iedereen die het kruisteken maakt, zul je gevangen nemen en opleiden in Gods naam”

Op 14 april 1987 vertrok Kony naar het hoofdkwartier van het UPDA met 20 mannen en één vrouw, ze noemden zichzelf ‘de kruisvaarders’.


Kony zei dat hij door God was gezonden om de regering omver te werpen. Om in zijn missie te slagen, moest hij de 10 geboden invoeren.

Hij werd nu wél aangenomen door het UPDA en hij vocht zijn eerste gevecht in Gulu.

De Voorzitter van de Geesten had hem vervolgens de opdracht gegeven mannen en vrouwen te ontvoeren. De mannen en de vrouwen moesten worden opgeleid om te vechten, op dezelfde manier waarop de geest hém had ontvoerd.

De reputatie van Joseph Kony was nog steeds positief t.o.v. de bevolking, Kony bleef dan ook vaak bij verscheidene mensen thuis logeren.

Kony vraagt vredesgesprekken met Museveni, maar deze mislukken.
Omdat deze gesprekken mislukten, vestigden 150 strijders van Kony zich in het naburige Soedan, in april 1994

De verstandhouding met Soedan was positief, de Soedanese regering hielp de strijders d.m.v. voeselpakketten, wapens en munitie .

In november 1994 ging Kony met zijn brigades naar Soedan. Hij kon de president overtuigen dat ze zeer talrijk waren en dat ze zo hun basis in Soedan konden vestigen.
Er was echter een probleem; het gebied,waar hun basis gevestigd was, werd gecontroleerd door het SPLA (Sudan People’s Liberation Army, het is een volksbevrijdingsleger). Dit was niet naar de zin van Kony, en hij viel het SPLA aan. Vervolgens werd Palutaka het hoofdkwartier van Kony.

In oktober 1995 werden ze uit Palutaka verdreven door het Oegandese regeringsleger én het SPLA.


Ze verhuisden naar Aruu.
Hier werd het nieuwe hoofdkwartier gevestigd én werden héél veel ontvoerde kinderen opgeleid! Kony stuurde zijn troepen naar Oeganda om massaal kinderen te ontvoeren, omdat ze nu een trainingsbasis hadden in Soedan.

In ’97 werd ook Aruu aangevallen, en verhuisden ze naar Jebelein, waar de rebellen de Abokemeisjes wilden ontvoeren.

De internationale gemeenschap kon dit niet zomaar allemaal laten gebeuren en het Carter Center stuurde een gezant die Kony aanraadde de onderhandelingen te starten. Kony moest hier echter niet van weten. Hij zou Museveni tot het bittere eind bestrijden.

Kony kon niet gemakkelijk gevangen genomen worden omdat hij over zóveel wapens beschikte.

In 2002 werd het officieel bekend gemaakt dat Soedan en Oeganda gingen proberen gezamenlijk de rebellen te bestrijden.
Kony ging door dit initiatief de rebellen opdelen in groepen. Deze verschillende groepen moesten van dorp tot dorp kinderen ontvoeren.

Een effectieve maatregel van de regering was die van ‘amnestie’. De regering zou amnestie verlenen aan de rebellen die hun wapens neerlegden. Zó zijn er vele strijders van Kony die zich hebben overgegeven.

Kony is zéér onvoorspelbaar; men kan pas onderhandelen met Kony als hij de opdracht van de Geest heeft gekregen om te onderhandelen. 10

2.2Waarom is het zó moeilijk om hem te pakken te krijgen?


Kony is uiterst mobiel; hij slaapt ergens, eet zijn middagmaal ergens anders en slaat zijn tent weer ergens anders op. Daarenboven verplaatst hij zich met weinig mensen.

Kony weigert enige vorm van communicatievormen bij zich.

Hij reist licht bepakt (tent, matras, kookpot, water, lakens), zodat hij elk moment naar een andere plaats kan reizen.

Hij durft soms zelfs zijn voetsporen te wissen, of op blote voeten te lopen i.p.v. met schoenen

Oeganda heeft geen partners in de regio. Oeganda heeft bvb. buurland Congo al eens geplunderd.
Doordat er weinig sprake is van samenwerking tussen de regio’s wordt het dés te moeilijker om Kony te vinden.

2.3Karakter van Kony


Hij heeft enorme humeurwisselingen (boos, charmant, vrolijk)

hij is in staat te manipuleren (leugens vertellen op een overtuigende manier)

Kony houdt van muziek en dans.11

2.4Wat gaat er om in het hoofd van de kinderen?


Banya zegt dat iedereen uiteindelijk weg wil uit het rebellenleger. Kony en Otti zullen alleen overblijven.

Kony is toch nog altijd niet vermoord; de ontvoerde kinderen zijn zodanig geïndoctrineerd dat ze Kony zien als een echte god, een profeet die over bovennatuurlijke krachten beschikt.


2.4.1Interview met Evelyn.


Evelyn is een meisje van 23. Ze woont en werkt momenteel in Gulu.

Ze werd ontvoerd door Kony’s rebellen in ’94 en ontsnapte in 2005.

Ze had de taak om op de kinderen in Soedan te passen. Het is vergelijkbaar met een babysitter.

Op haar 13e werd ze de vrouw van Kony.


Was je bang voor Joseph Kony?

“Kony was een goed man. Hij was sociaal en praatte graag. Hij probeerde goed voor ons te zorgen, zelfs als de omstandigheden moeilijk werden.

We werden beter behandeld als de rest, tenminste toen dat nog mogelijk was. (Beter eten, betere medicijnen, betere woonplaatsen,…)”
Sloeg hij je?

“Natuurlijk sloeg hij. Het was echter mijn eigen fout, ik had hem uitgedaagd.”


Hoezo?

“Ik kreeg eerst honderd stokslagen, omdat ik weigerde hem badwater te geven. De tweede keer vijfentwintig stokslagen, omdat de kinderen van de andere vrouwen huilden. De derde keer kreeg ik honderdvijftig slagen omdat mijn hoofd pijn deed en ik weigerde nog langer munitie te dragen. Daarna werd ik nog twee weken gevangen gezet.

Slaan was normaal. Het was dagelijkse kost, een deel van ons leven.”
Kony had meerdere vrouwen, hoe ging hij daarmee om?

“Kony kwam ’ s avonds een meisje uitkiezen voor de nacht. Je bleef bij hem tot ’s ochtends

Daarna moest je hem badwater brengen, het huis schoonmaken en zijn vuile kleren meenemen en wassen”
Was hij aardig/ teder?

“Hij kon heel lief zijn, maar tevens heel ruw. Zijn humeur hing af van het nieuws dat hij ontving van het front óf van de Geest.

Hij kon een gedaanteverwisseling/ metamorfose ondergaan als hij bezeten was. (Zo kon hij bvb. opeens vloeiend Arabisch of Engels spreken)

Strijders werden besprenkeld met heilig water. Dit zou hen beschermen tegen kogels.

Je moest wel doen wat hij zei. Er waren immers rebellen doodgeslagen omdat ze weigerden een bevel op te volgen”
Mis je hem?

“Ja, ik denk elke dag aan hem.

Als hij terugkeert wil ik met hem trouwen. Ik geloof dat hij een groot profeet is. Mijn enige wens is dat hij in leven blijft “

2.4.2Verklaring


In het boek wordt gesuggereerd dat het stockholmsyndroom het meest parte speelt in de ganse situatie van de rebellenbeweging.

De ontvoerde kinderen gaan zich extreem hechten aan hun ontvoerders, en ze verlenen zelfs sympathie aan hun ontvoerders.12


3Artikel Knack


Verhofstadt roept op tot arrestatie Joseph Kony

26/09/2007 08:08

Premier Guy Verhofstadt heeft dinsdag op de vergadering van de VN-Veiligheidsraad in New York opgeroepen tot de arrestatie van de Oegandese oorlogsleider Joseph Kony. Hij deed dat in het kader van een pleidooi voor een embargo op de wapenverkoop aan landen waar het fenomeen van de kindsoldaten nog voorkomt.

Kony is verantwoordelijk voor de ronseling van duizenden kindsoldaten, vooral in de Democratische Republiek Congo (RDC). "We weten waar hij zich bevindt, maar niemand pakt hem op (...). Arresteer hem en berecht hem", aldus Verhofstadt tijdens een toespraak tegenover de algemene vergadering van de VN.

"Er is geen enkele reden om het arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof niet uit de voeren", zo zei de premier later tegen de Belgische Pers. "Straffeloosheid moet in alle betrokken gevallen vermeden worden", aldus Verhofdstadt, die daar nog aan toevoegde dat de vrijheid van Joseph Kony niet als voorwaarde mag worden gebruikt tijdens vredesonderhandelingen.

"De MONUC (de VN-troepenmacht in RDC) heeft de mogelijkheid om Jospeh Kony te arresteren", aldus nog de premier, zeker "met de hulp van landen die over de nodige informatie beschikken om hem op te sporen". Naast een embargo heeft Verhofstadt ook gepleit voor opschorting van ontwikkelingshulp aan landen waar nog kindsoldaten voorkomen.



13

3.1Persoonlijke mening


Guy Verhofstadt is er m.a.w. van overtuigd dat Joseph Kony op vrije voeten rondloopt en dat men hem zo vlug mogelijk moet arresteren.

“Niemand pakt hem op…”. Ik stel mijzelf dan de vraag “waarom zou niemand hem oppakken?” Joseph Kony is de één van de grootste criminelen waarvan ik ooit heb gehoord.


Volgens mij is het antwoord ‘angst’. Mensen zijn bang van Joseph Kony.

Kony wordt meestal omringd door medereizigers (meestal kindsoldaten), en dat maakt het dés te moeilijker om hem zomaar te arresteren.

Uit het interview met Evelyn kan ik tevens afleiden dat de kinderen werkelijk alles zouden doen om te voorkomen dat er iets met hun profeet gebeurd.
Ze zouden Kony met hun leven beschermen.

4Boekverslag ‘Als de olifanten vechten’



Foto 514


4.1Inhoud


Het boek handelt over de leefsituatie van ontvoerde kinderen in het LRA (Lord’s Resistance Army)

Het hoofdpersonage, Isaac, werd meegenomen door het LRA. Zijn familie bleef achter.

Isaac is een emotionele jongen en Scar, de leider van het rebellenlegertje, had dit al snel gemerkt. Het legertje ging naar Isaac’s thuis, en daar werd Isaac gedwongen om Dick en Angela (broer & zus) te vermoorden. Isaac had nu geen enkele reden meer om te ontsnappen uit het rebellenleger, want hij kon nergens anders meer heen.

Hij ontmoet een andere kindsoldaat, Richard. Richard is in tegenstelling tot de andere kinderen vrijwillig in het LRA gestapt, naar eigen zeggen, omdat hij zijn plaats eerder in het leger vindt, dan in een vluchtelingenkamp. Richard gelooft sterker in het bedrog en de leugens die Scar en Joseph Kony verkondigen. Naarmate Isaac en Richard langer met elkaar omgaan, groeien de twee dichter naar elkaar toe.

Later in het verhaal komen de rebellen bij een meisjesschool aan. Scar ontvoert een deel van de meisjes. Hij kan ze gebruiken als seksslavinnen of om op de akkers te werken. In deze meisjesschool komen we een nieuw personage tegen, Monica.

Monica is een knap meisje. Isaac was meteen voor haar gevallen, maar Scar zag haar ook wel zitten. Monica wordt verliefd op Isaac, en dit is wederzijds.

Ondanks hun liefde gaat Scar met Monica naar bed, en Monica wordt zwanger van hem.

De geheime liefde tussen Monica en Isaac blijft echter duren. De twee verlangen naar elkaar, maar ze kunnen hun gevoelens voor elkaar niet in het openbaar uiten, want dit wordt door het LRA gezien als ‘onkuisheid’ en heeft de doodstraf tot gevolg.

Op het einde van het verhaal moeten de rebellen het opnemen tegen de troepen van het SPLA.

Het lijkt echter een zinloze strijd, het SPLA is véél krachtiger.

Monica en Isaac zien dit als de ultieme gelegenheid om te ontsnappen; ze verstoppen zich tot het conflict gedaan is, en daarna lopen ze (ongewapend) naar de andere kant van het front.

Monica en Isaac hebben het overleefd, toch zullen ze emotioneel nooit herstellen van de gebeurtenissen.15


4.2Verband realiteit


Het LRA is in mijn ogen mooi geïllustreerd door Dirk Bracke. Hij heeft het ganse verhaal dan ook gebaseerd op de werkelijkheid. Hij is bvb. informatie gaan opvragen bij het rode kruis en ‘childsoldiers’ om zijn boek te schrijven.

In het boek zien we ook Joseph Kony terugkomen.

De inleiding is ook geschreven door Els de Temmerman.

(Els de Temmerman is ook de schrijfster van ‘En toen moest ik iemand doodbijten’)


4.3Persoonlijke mening


Twee jaar geleden heb ik het boek voor het eerst gelezen.

Toen ik vorig jaar de opdracht had gekregen een onderwerp voor mijn eindwerk te zoeken, was dit het eerste wat in mij opkwam.

Ik was wel geïnteresseerd in het boek, en ik wilde graag weten welke stukken van het boek ook in het echt zouden voorkomen.

Ik had daarna een beetje opzoekwerk verricht en kwam erachter dat het ganse verhaal gebaseerd was op de werkelijkheid!

Ik vond het boek zo goed omdat Dirk Bracke de gebeurtenissen zo goed kan verwoorden. Hierdoor kan ik me zéér goed inleven in de situaties

4.4Bespreking


Leven als kindsoldaat, dat is volgens mij een goede omschrijving van het thema.

Het onderwerp is voor mij zéér interessant, ik heb het boek dan ook gebruikt in mijn eindwerk! Vooraf was ik onbekend met kindsoldaten, daarom wilde ik er (via o.a. dit boek) meer over te weten komen. Ik ben meer te weten gekomen over de kindsoldaten, het is slechter met hen gesteld dan ik dacht.

Kindsoldaten komen meer voor dan gedacht, niet alléén in Afrika. Het is een probleem op wereldvlak!

Het goede aan het boek is dat de auteur zich heeft gebaseerd op échte gebeurtenissen met fictieve personages.

De auteur stelt zich realistisch op en confronteert de lezer met de ware feiten.
Ik heb al eens een film gezien over kindsoldaten (Blood Diamond). De film laat eveneens gruwelijke beelden zien van het thema, maar het boek bevat meer informatie
De belangrijkste gebeurtenis in het boek is volgens mij de verlossing. Isaac en Monica kunnen eindelijk terug een normaal leven leiden. De mentale schade is echter onherstelbaar.

De nadruk ligt op de gevoelens van de personages en minder op de gebeurtenissen.

Niet alleen leed maar ook liefde is aan de orde.

Het verhaal blijft boeien, omdat de auteur steeds zorgt voor onverwachte wendingen in het verhaal. Het blijft een samenhangend geheel, hoofdstukken zijn geen ‘aparte stukken’ . Ik vind de gebeurtenissen spannend, boeiend, dramatisch, verrassend, onaanvaardbaar en schokkend. Het zijn gebeurtenissen die je aanspreken, maar tegelijkertijd afschrikken omdat je daarna denkt dat het daar in het echte leven ook écht zo aan toe gaat.

De gebeurtenis die het meest indruk op mij heeft gemaakt is de liefde tussen Isaac en Monica. Isaac en Monica zijn stapelverliefd op elkaar en ook al neemt het rebellenleger ze àlles af, hun liefde overwint alles.

Vóór ik dit boek gelezen had kon ik me niet voorstellen dat de situatie in Oeganda er zó slecht aan toeging. Het verhaal is vanzelfsprekend. Het is een boek dat ik aan zou raden aan een leeftijdsgroep van 14 tot 16 jaar.


De hoofdpersonages zijn in mijn ogen ‘gekraakte’ helden.

Isaac en Monica overleven de meest uitzichtloze situaties, maar uiteindelijk kraakt iedereen, niet fysiek, dan wel mentaal. Zo werd Isaac gebrainwashed, en werd hij gedwongen om leeftijdsgenoten af te slachten.

De personages zijn in mijn opinie zeker géén typetjes. Ze zijn zeer reëel voorgesteld en ik zou ze niet kunnen onderscheiden van échte levensverhalen.

Ik bewonder Isaac’s doorzettingsvermogen en ik verafschuw de wrede praktijken van de rebellen. De personages gedragen zich niet zoals ik vooraf had verwacht. Ik wist niet dat mensen zich zó onmenselijk konden gedragen!

Isaac kon er niets aan doen dat hij mensen vermoordde en verminkte. Hij werd zo geprogrameerd door Joseph Kony. Ieder persoon zou hetzelfde hebben gedaan, anders wordt je toch gedood.

Ik vind Monica zeer sympathiek. Ze heeft karaktertrekken die me erg aanspreken.

Ze is zeer vriendelijk en eerlijk tegenover haar omgeving, zelfs in de meest barre omstandigheden.

Isaac, Monica en Scar worden uitgebreid beschreven. We komen genoeg te weten in het boek om hun gedrag te begrijpen.


De bouw van het verhaal is zeker niet saai.

De hoofdstukken worden telkens door een ander personage beleefd. (Het eerste hoofdstuk handelt bvb. over Isaac, terwijl het tweede over Monica handelt)

Er is een goede samenhang, naarmate je het verhaal verder leest beginnen de verhaallijnen elkaar te overlappen, wat een leuk effect heeft op de lezer.

Er werd niet te veel met tijd gespeeld. Het verhaal speelt zich gewoon af in onze hedendaagse tijd. Dit maakt het daarom niet minder interessant

Je ziet de gebeurtenissen door de ogen van verscheidene personages (voornamelijk Isaac en Monica) Dit maakt het ook weer wat boeiender.

Er is een proloog aanwezig in het boek, waardoor je een kleine achtergrondkennis hebt alvorens je het verhaal leest, dit heeft me wel geholpen de situatie te begrijpen.

Het einde had in mijn ogen beter gekund. Het einde is op slechts enkele bladzijden geschreven, het is wat té snel afgerond. Alles wordt wel duidelijk, en het einde geeft alles prijs.

Ik kan besluiten dat de bouw goed past bij het onderwerp en de gebeurtenissen.


De tekst is niet moeilijk te lezen, maar ook niet té gemakkelijk. Het is een ideaal boek voor het secundair onderwijs.

Er waren geen eigenaardigheden in taal en stijl die me opvallen.

De verhouding tussen beschrijving, dialoog en weergave van gedachte/ gevoelens is ideaal. De manier van vertellen is creatief, vernieuwend.

Het taalgebruik past bij de personages en het onderwerp. (Er wordt bvb. gevloekt en geweend wanneer Isaac wrede gebeurtenissen moet ondergaan)


Het boek heeft me een gans andere (negatieve) visie gegeven op kindsoldaten.

Het heeft me ertoe aangezet mijn persoonlijk werk erover te schrijven.


5Filmbespreking ‘Blood Diamond’


De thematiek van de film ‘blood diamond’ sluit deels aan bij het eindwerk. We zien dat ook in Sierra Leone kindsoldaten werden en worden gebruikt om terreur en chaos te veroorzaken. Het geeft een schokkend beeld als je weet dat de film gebaseerd is op waargebeurde feiten.

5.1Inhoud


De film handelt over de smokkel van bloed- diamanten in Sierra Leone.

Danny Archer en Solomon Vandy spelen de hoofdrol in de film.

Danny Archer is iemand die probeert om de diamanten naar het buitenland te smokkelen.

Solomon Vandy is een inwoner van Sierra Leone die beroofd werd van zijn familie en zijn thuis. Solomon werd daarna gedwongen om diamanten op te graven voor het RUF (Revolutionary United Front). Het RUF zou dan de opbrengst gebruiken om zich nieuwe wapens aan te schaffen om tegen de regering te strijden. Solomon vond een grote, zeldzame, roze diamant. Hij verstopte de diamant, en alleen híj wist waar die lag. Danny Archer komt toevallig in contact met Solomon Vandy en hij doet hem een voorstel; Archer zorgt ervoor dat Solomon zijn familie terugkrijgt in ruil voor de roze diamant.

Solomon gaat akkoord met het voorstel.

Na wat opzoekwerk had Archer Solomon’s familie gevonden. Solomon’s vrouw en dochter zaten gevangen in een vluchtelingenkamp. Er was echter een probleem; zijn zoon,Dia, was er niet bij. Dia was meegenomen door het RUF om te dienen als kindsoldaat.

Na enige tijd had Archer Dia teruggevonden. Dia was helemaal gebrainwashed door het rebellenleger en hij was in het begin zelfs niet in staat om zijn eigen vader te herkennen. Dia was tijdens zijn periode bij het leger dan ook geconfronteerd geweest met het vermoorden van vrienden, familie en andere gruwelijkheden.

Archer krijgt zijn diamant en hij wil zo snel mogelijk vertrekken naar het buitenland. Foto 616

Op zijn weg naar het vliegtuig geraakt Archer gewond. Hij besluit de steen aan Vandy te geven, opdat Vandy de steen zou verkopen aan Van de Kaap. (Van de Kaap is de grote koper van alle bloeddiamanten)

Archer zei dat Vandy alles in het geheim moest laten opnemen op video. Zó kon het duistere handeltje van Van de Kaap opgedoekt worden.

Archer sterft aan zijn verwondingen en Vandy leeft nu vervolgens met zijn familie gelukkig terug samen.17

5.2Persoonlijke mening


Over het algemeen vond ik het een geweldige film.

Ik vond het verhaal mooi opgebouwd. Mijn favoriete personage was Danny Archer. Hij is iemand die eigenlijk bemiddeld tussen goed en slecht. Naar het einde van de film toe zien we hoe hij toch voor de goede kant kiest. Ik vind dat Leonardo Di Caprio deze rol goed vertolkt.

Kinderen werden ontvoerd uit hun dorpen, hun moeder werd voor hun neus verkracht en hun vader werd koelbloedig vermoord. De kinderen hebben niets meer om voor te leven dan voor het RUF (Revolutionary United Front). Ze worden gedrild om te moorden, gedrild om géén genade te tonen. De kijker krijgt nu letterlijk een beeld over de ernst van de situatie. Daarom vind ik deze film beter dan een ander krantenartikel waarin het aantal doden vermeld staan. We krijgen via deze film niet te maken met cijfers, maar met beelden en verhalen; verscheurde families, terreur en chaos.

Besluit


Het was een interessante ervaring om over dit onderwerp een persoonlijk werk te schrijven. Het schrijven heeft me geboeid van begin tot einde.

Twee jaar geleden had ik nooit gedacht dat de geschiedenis van een land in Afrika zó interessant kon zijn. Het loonde zeker en vast de moeite me hierin te verdiepen.

Dankzij dit persoonlijk werk heb ik de kans gekregen achtergrondkennis te vergaren van een land dat naar mijn mening zéker wat meer in de kijker mag worden gezet.

Het persoonlijk werk heeft me in zekere zin ook geholpen om situaties vanuit een ander oogpunt te bekijken. Soms komen we op het nieuws of in de krant dingen te weten over bepaalde gebeurtenissen, maar nu besef je pas dat deze bronnen meestal maar de helft van de informatie meedelen.

Het ‘lastige’ stuk van het eindwerk vond ik de lay-out. Ik heb hier lang mee geprutst en geknoeid. Toch ben ik tevreden over het eindresultaat. Het harde werk heeft dan toch zijn vruchten afgeworpen.

Literatuurlijst


Afbeeldingen:
Foto, Internet, (http://newsimg.bbc.co.uk/media/images/42747000/jpg/_42747853_08_ugandariver_afp.jpg)
Foto, Internet, (http://womenontherun.se/files/images/Kony-1.jpg)
Foto, Internet, (http://jurist.law.pitt.edu/images/kizzabesigye.jpg)
Foto, Internet, (http://www.nnbh.com/base/89/images/9059080289.jpg)
Foto, Internet, (http://wwws.nl.warnerbros.com/blooddiamond/downloads/wallpapers/wallpaper3_800x600.jpg)

http://nopaynenogayne.blog.jeuxvideo.com/


Literatuur:
DE TEMMERMAN, E., En toen moest ik mijn broer doodbijten, Tweede druk, Houtekiet, 2007, 311 pagina’s
BRACKE, D., Als de olifanten vechten, Davidsfonds Uitgeverij NV, 2002, 226 pagina’s
cd- rom:
BOTH,M., BRONZWAER, A.J.M., COENDERS, H., VAN DOP- SCHUDDEBOOM, C.J., DUIVIS, F., GROENHOUT, I.S.L., DE JONG, M., KLOMP, H., VAN DER MEER, A., TEN OEVER, A., SPEK, W., VANDENBROUCKE, D., VERMEER, P.S. (red.), Microsoft Encarta Winkler Prins, cd- rom, Microsoft Corporation/ Het Spectrum, 2007
Andere bronnen:
ZWICK, E. , Blood Diamond, film, 2007-01-24





1BOTH,M., BRONZWAER, A.J.M., COENDERS, H., VAN DOP- SCHUDDEBOOM, C.J., DUIVIS, F., GROENHOUT, I.S.L., DE JONG, M., KLOMP, H., VAN DER MEER, A., TEN OEVER, A., SPEK, W., VANDENBROUCKE, D., VERMEER, P.S. (red.), Microsoft Encarta Winkler Prins, cd- rom, Microsoft Corporation/ Het Spectrum, 2007

2 Foto, Internet, (http://newsimg.bbc.co.uk/media/images/42747000/jpg/_42747853_08_ugandariver_afp.jpg)


3 BOTH,M., BRONZWAER, A.J.M., COENDERS, H., VAN DOP- SCHUDDEBOOM, C.J., DUIVIS, F., GROENHOUT, I.S.L., DE JONG, M., KLOMP, H., VAN DER MEER, A., TEN OEVER, A., SPEK, W., VANDENBROUCKE, D., VERMEER, P.S. (red.), Microsoft Encarta Winkler Prins, cd- rom, Microsoft Corporation/ Het Spectrum, 2007

4 Foto, Internet, (http://womenontherun.se/files/images/Kony-1.jpg)

5 Oeganda: religieus geweld met strategische functies.door Kristof Titeca,, internet, oktober 2006,

( http://www.uitpers.be/artikel_view.php?id=1446)



6 BOTH,M., BRONZWAER, A.J.M., COENDERS, H., VAN DOP- SCHUDDEBOOM, C.J., DUIVIS, F., GROENHOUT, I.S.L., DE JONG, M., KLOMP, H., VAN DER MEER, A., TEN OEVER, A., SPEK, W., VANDENBROUCKE, D., VERMEER, P.S. (red.), Microsoft Encarta Winkler Prins, cd- rom, Microsoft Corporation/ Het Spectrum, 2007

7 Foto, Internet, (http://jurist.law.pitt.edu/images/kizzabesigye.jpg)


8 BOTH,M., BRONZWAER, A.J.M., COENDERS, H., VAN DOP- SCHUDDEBOOM, C.J., DUIVIS, F., GROENHOUT, I.S.L., DE JONG, M., KLOMP, H., VAN DER MEER, A., TEN OEVER, A., SPEK, W., VANDENBROUCKE, D., VERMEER, P.S. (red.), Microsoft Encarta Winkler Prins, cd- rom, Microsoft Corporation/ Het Spectrum, 2007

9 Foto, Internet, (http://www.un.org/ecosocdev/geninfo/afrec/vol19no4/uganda1.jpg)

10 DE TEMMERMAN, E., En toen moest ik mijn broer doodbijten, Tweede druk, Houtekiet, 2007, 311 pagina’s.

11 DE TEMMERMAN, E., En toen moest ik mijn broer doodbijten, Tweede druk, Houtekiet, 2007, 311 pagina’s.

12 DE TEMMERMAN, E., En toen moest ik mijn broer doodbijten, Tweede druk, Houtekiet, 2007, 311 pagina’s.

13 ,Verhofstadt roept op tot arrestatie Kony, internet, 2007-09-26, (http://www.knack.be/nieuws/wereld/verhofstadt-roept-op-tot-arrestatie-joseph-kony/site72-section26-article8397.html)

14 Foto, Internet, (http://www.nnbh.com/base/89/images/9059080289.jpg)

15 BRACKE, D., Als de olifanten vechten, Davidsfonds Uitgeverij NV, 2002, 226 pagina’s

16 Foto, Internet, (http://wwws.nl.warnerbros.com/blooddiamond/downloads/wallpapers/wallpaper3_800x600.jpg)

17 ZWICK, E. , Blood Diamond, film, 2007-01-24


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2016
stuur bericht

    Hoofdpagina