Collegenota’s Instelling Nieuwe Tijd Inleiding



Dovnload 99.23 Kb.
Datum07.10.2016
Grootte99.23 Kb.
Collegenota’s Instelling Nieuwe Tijd
Inleiding

Wat is een Instelling?

Alle organisaties die leden van de samenleving met elkaar verbindt

- Publiekrechterlijke instellingen: openbaar, bestuurlijke aspecten

- Privaatrechterlijke: voor beperktere groep bv. VZW

Kerkrechterlijk: niet in A.R. want geen scheiding Kerk-Staat

Ingeschakeld door vorsten bij disciplinering oiv reformatie

Bv. Gallicanisme, de Nény, Lutheranen

Groot autonomiestreven tov stedelijke overheden

bv remonstranten(stad) & contraremonstranten(rebel)

Vennootschap: Oostendse compagnie, gilden

Publiekrechterlijke trekjes want oiv overheidsgezag bv. octrooigebied krijgen

Thema: Wat is een staat & hoe krijgt deze vorm in Europa

Immense hoeveelheid aan staten, afhankelijk hoe men soevereiniteit invult

(Bv. WOI als hoogtepunt van beperkt aantal staten, neemt later weer toe)

Tendensen: Supranationaal bv. Europa – Bv Karel V

--) Heersen over verschillende gebieden MAAR deze willen ook autonomie behouden

Twist tussen het verdiepen(meer bevoegdheden) of verbreden(meer leden) van de unie

Tilly: Staatsvorming in 3 trajecten:

- Dwangintensief: overheid met middelen tkv dwang aan burgers bv lijfeigenschap

Bv. Rusland, Ottomaanse Rijk, …

- Kapitaalintensief: overheid dmv instellen van de burgers bv. statenvergadering

Bv. Venetië & Genua

- Combinatie kapitaal & dwang

Bv. Frankrijk & GB

Kapitaal als belangrijke factor want Oorlog maakt de staat & de staat maakt oorlog



Hofhouding: Going out of court: professionalisering van bestuur bv. ambtenaren aanstellen

Aanvankelijk was er tussen hof & vorst in de ME geen verschil

TOT scheiding in financiële vermogen

--) Verschil tussen huishouden van de vorst & vorstelijke raden


De Italiaanse regionale staat: Kapitaalintensieve staten

Algemeen:

∙ Ontwikkeling van communale stadstaten naar centralisering oiv het buitenland (spiegel voor Europa)

∙ Burckhardt: 19de Eeuwse historicus over Italië & Renaissance (Ferrara voorbeeldstad voor renaissance)

Uit Zwitserland dus beïnvloed door Confederatiae Helveticae (elk lid autonoom)

Ferrara van familie Este (vooraanstaand cultuurcentrum) tot pauselijk gebied (provincienest)

--) verval roept emotie op: Renaissance = ontworstelen van” ik” à banden als religie & geslacht

Triomf van het “ik” & de gedachte van de sterke vrije mens

Algemeen fundamenteel optimistisch (--) Huizinga & Herfsttij

∙ Stadstaat of Communé: In een eed Met elkaar verbonden inwoners (bv. Zwitsers eedgenootschap)

Dus juridische identiteit

Veelheid aan eden: patriciaat, populares, gilden of Welfen & Gibelijnen of …

--) Lopen door elkaar --) voortdurend onrust

WANT angst voor doorgedreven centraal gezag

DUS macht spreiden

Machtsspreiding: voor 2 maanden aan burgers door het lot

in architectuur: Palacio Communale op laagste punt

hulp van buitenaf bij conflict: Podesta = rechter buiten de stad

voor 6 maanden

beroep voor adel

MAAR langer blijven&macht grijpen

--) evolutie naar alleenheerschappij

erfelijkheid --) Seignore

Elkaar bestrijden: buren opslokken: stad + hinterland/Contado

Machtigste: Milaan met grootste hinterland

Olv Visconti

Concurrenten in Z: Florence

O: Venetië

Machtsevenwicht in 1454 te Lodi: afzien van verdere oorlog

Mbt Venetië, Milaan, Florence, Pauselijk gebied, Napels

Buitenlandse invloed 1494 Franse koning met claims op Napels

--) Begin Italiaanse oorlogen voor dominantie Europese vorsten

Stopt met vrede van Cateau-Cambresis 1559

TOCH Italië uitgeput bv. Sacco Di Roma in 1523

Spaanse dominantie (bv enkel Filo-Spaanse Pausen) in 16de E.

--) Pax Hispanbica (vgln Pax Romana van Augustus)

Contractanten van Lodi: - Napels: Rechtstreeks Spaans gezag: Neo-Feodaliteit

--) achterlijkheid Z-Italië / breuk met Noorden

- Pauselijk: weinig modern, sterk op Spanje gericht

meest modern owv samengaan wereldlijk&geestelijk

WANT versterkt na Avignon

steeds gezag willen versterken (bv. Julius)

tegen concilies om keizer niet te sterk te laten

kunnen paus enkel nog verzwakken

Paulus 3 Farnese als laatste Renaissance-paus

- Venetië : Pas laat gericht op hinterland, vooral Adriatische

Tot conflict met Ottomanen



Florence/Firenze:

∙ Internationaal handelscentrum DUS niet geïnteresseerd in territoriale expansie in Italië zelf

vgln Venetië & Genua

∙ Milaan daagt uit maar wordt teruggedreven binnen de grenzen van de Po-vlakte

∙ Bij uitbreiding: waterput met leeuw = accepteren van de Florentijnse wet

∙ Verschil in bestuur met Venetië: Florence meer kolonisatormodel

Venetië laat autonomie doorleven

∙ Burckhardt: Individuele renaissance centraal: vorsten, prinsen & tirannen

(--) Civic Humanism v. Baron: burgers trekken macht naar zich toe (soc-democr)

nastreven van permanent algemeen belang, rechtvaardigheid

renaissance = burgers moeten Cicero & Aristoteles lezen

∙ Bruni: Lofrede op Florence & neemt ideaalbeeld van Baron over

Burgers niet vrij van passie / streefde niet het algemeen belang na

∙ Oligarchengroep: Medici (slimste & de rijkste) garant voor teloorgang Florentijnse grootheid

2 renaissancepausen (LeoX & Clemens VII --) Sacco di Roma & macht)

Republikeinse instellingen intact & hier achter verschuilen bv. Pallacio Vechio

Veroni zie tekst
Genua:

∙ Helemaal niet gericht op hinterland, maritieme republiek

∙ Handel: Karavaanhandel mbt specerijen in ME & kleurstof voor textiel uit Azië

Kusten van de Zwarte Zee: handelsposten worden kolonies in de Egeïsche Zee

Bestuurd op vennootschappen op aandelen: families verenigen, exploiteren & besturen

∙ Geopolitiek: Koloniale expansie, zoeken naar de beste route voor specerijen

MAAR geen hinterland in Italië zelf oiv Apennijnen + druk van de Sultan

∙ Bestuur: slecht want geen constante in de regeringsvorm: verschillende fracties door elkaar

--) Hulp van Milaan (Visconti, later Sforza) --) autonoom statuur maar deel van Milanese staten
∙ Karel 8: Franse koning met aanspraak op Napels & versterkte monarchie in 15de E. na winnen 100jarige

Lodewijk 11 wil nog meer claims vereffenen --) Halve eeuw strijd in Italië TOT Cateau-Cambrésis

Belang van Genua voor Frankrijk MAAR in 1528 olv Andrea Doria

∙ Heroriëntatie van de economie: Aristocraten leggen zich toe op geldhandel (jaarmarkten)

--) Economische Reconversie: rijk worden

∙ Doria pleegt in 1528 een staatsgreep: Habsburgers in Napels

Fransen rond Napels

Genuezen sluiten af van zee & pact met Habsburgers

DUS bondgenoot van Spanje

∙ Suprematie is gebaseerd op vlootcapaciteit: Gallei: - snelheid dmv roeiers (maar nooit te ver vd kust)

(maar weinig opslagcapaciteit)

- obv slaven

- in dienst van Habsburgers:vervoeren v. geld&troepen

∙ Spinola krijgt owv overwinning in Breda&Oostende (80jarige) roem, titels & land in Napels

∙ Genua als draaischijf in financiële context in Spaanse oorlogstactiek

Bv. Van Dijk heeft Genua als uitvalsbasis + wisselwerking met Antwerpen


De Grote Europese Monarchieën: De Spaanse Habsburgse monarchie

De Imperiale Idee: De Keizer als universele monarch

De Oorsprong: Romeinse Rijk

Oudheid: Augustus: propaganda dmv kunst tvv gemeenschap

Bv. Maecenas, Vergilius’ Aeneas: de “Gouden Tijd” beloven, te beginnen met Astrea

Romeinen als afstammelingen van de Trojanen

Na een burgeroorlog, de grenzen van het imperium vastleggen

Princeps: eerste onder gelijken

De Parallel: Geboorte Christus: eerste “Christelijke Keizer” --) Constantijn door Christelijke propagandisten

tijdens de Gouden Tijd van Augustus

--) Romeinen als uitverkoren volk

MAAR wanneer het slecht gaat zijn de Christenen de oorzaak

TOT Augustinus: De Cicitaté Dei: scheiding Aardse&Hemelse rijk, de onvolkomen samenleving

Val Romeinse Rijk in 476: Romulus Augustus afgezet door Ostrogoten, Odoakar als gezant ORKeizer

DUS keizerrijk blijft toch bestaan

Karel de Grote

In 800 tot keizer van Rome gekroond door Leo 4 MAAR niet erkend door Byzantium

(Conflict Oost – West oiv Donatio Constantini: Constantijn schenkt wereldlijk gezag Westen aan Paus)

Discussie of KdG het werkelijk wou, TOCH in beeldtaal (zuilen & munten) het keizerschap tonen


Tweestrijd Paus – Keizer

Donatio Constantini

Investituurstrijd aanvankelijk tvv de Keizer

Tot Concordaat van Worms: Dat lekeninvestituur naar de Paus gaat

TOCH beperkt in macht want enkel excommuniceren

(--) Filips IV heeft meer machtsmiddelen & neemt Bonifatius 8 zelfs gevangen

WANT Franse monarchie claimt afstamming KdG (Rex Christianismus)

DUS keizer in eigen rijk zijn (Temeliersorde afschaffen)



Nieuwe Keizers

Voortdurende verkiezing door 7 keurvorsten

3 Geestelijken: Keulen, Mainz & Trier

4 Wereldlijken: Saksen, Brandenburg, Bohemen, Palt aan de Rijn

TOT 1648: Het huis van Habsburg met Monopolie

Karel V in 1519 (zie tekst Yates)

∙Afstamming & Complicaties: Zoon v. Filips de Schone&Joana de waanzinnige(stond pol. in de weg)

Met de door van Filips de Chone &506 neemt Ferdinand van Aragon de macht over

Grootvader Maximilaan v. Oostenrijk laat Keizerstitel van HRR & Bourgondië na

∙Veranderen van het Keizerschap

Aanvankelijk Habsburg: collectie van weinig samenhangende vorstendommen

Keizerschap enkel een titel, stelt niet veel voor

Karel V als nieuwe Karel de Grote

Vorst over hele reeks gebieden in Europa & Nieuwe Wereld

Superromein

door dynastiek toeval & geen vooropgesteld plan

∙Wat te doen met de macht?

- Erasmus: Voor de Christelijke Prins: Keizer moet vrede brengen

- Kanselier Gatimara: Pro Monarchia Universalis (oiv Adanté)

--) In Italië de tegenstand willen uitschakelen

--) Karel 5 als nieuwe universele monarch, nieuwe Romeinse Keizer

∙2 zuilen op het wapenschild

Zuilen van Hercules: poort naar de onderwereld/eindeloze zee

(--) Plus Ultra oiv Karel 5: ° Nieuwe wereld

--) Mythische betekenis

MAAR jaloerse Franse vorst voelt zich omsingeld & claimt afstamming KdG

∙Het Multinationale aspect maakt de droom irreëel

Verzet van oa Aragonezen, Castilianen, Vlamingen, …

DUS binnen de gebieden weerstand tegen idee van universele monarch

--) Moeten opsplitsen in Spaanse & Oostenrijkse tak

∙Het Christelijke aspect

Karel als beschermheer van het geloof/ dienaar van de kerk (niet uit op verovering)

2 reizen naar Noord-Afrika

Strijd tegen Lutheranen maar ook begrip hiervoor

--) Sola Fides-Principe:Hier sta ik, ik kan niet anders: beide kampen overtuigt van eigen gelijk

Pausen zelf als renaissance vorsten: Eigen wereldlijk gezag versterken

Besluitend: Ideologische bagage van de Habsburgse dynastie als voorloper op rijken van Karel V

De samengestelde staten (zie tekst Elliot)

Algemeen:

∙ Opkomst van de bureaucratie&meer centralisatie bv. belasting, rechtspraak, ambtenaren

MAAR verkopen van ambten: meer autonomie ambtenaren

WANT inkomsten om oorlog te voeren

Oorlog doet het aantal staten afnemen (van 1000 naar 100 naar 10(WOI) en dan terug meer)

∙ Samengestelde staten: komen vaak voor in vroegmoderne periode

= vorst staat aan het hoofd van verschillende staten

De keur van de vorstendommen uit de ME (eigen bestuur, instellingen, belastingen)

valt in handen van de vorst

∙ Wat doen met nieuwe gebieden?

Machiavelli: Il Principé: 1) Verniel de stad bij uitbreiding van de staat

2) Ga er wonen & wordt zelf de bron van alle patronage

3) Laat de instellingen intact maar stel een nieuw oligarchisch bestuur samen

Bv.1 Gent: Rebellerend in Vlaanderen: Karel V in 1540 trekt binnen

“eigenlijk hadden jullie met de grond gelijk gemaakt moeten worden”

MAAR Gent vernielen = slachten van d kip met de gouden eieren

DUS probleem door veelheid aan gebieden & hoe er te regeren/reageren

Bv.2 --) Karel V reist voortdurend zijn gebied rond owv het sacrale karakter van Keizer

DUS direct contact met onderdanen versterkt zijn gezag

(--) Filips II: blijft altijd in Spanje

Bv.3 Aque Principaliter: als gelijke onder dezelfde vorst/vervang elite & zorg dat ze trouw zijn

≠ personele unie WANT als vorst overlijd blijft de eenheid in stand

--) Supranationale Raad van State, de Orde van het Gulden Vlies (bovenlokale instellingen)

MAAR mislukt WANT voortdurend keuze voor Castilië

--) andere delen voelen zich benadeeld

--) macht in Castilië veel groter(geen standenvert.)

--) accessoire unie: niet het rijk maar Castilië

Uitgebreid met Mexico, Peru



De Regeringspraktijk

Centrale instellingen

Landvoogd:

= Iemand uit de naaste familie aanstellen om het gebied te besturen

De mate van belang van de streek wordt afgemeten aan de familiale band vd Landvoogd tov Keizer

∙ bv. Alva: Onpopulair owv beleid



Nobody in de koninklijke familie

(--) Margareta van Oostenrijk als halfzus van Filips wel meer gerespecteerd

--)Interessante speler op huwelijksmarkt WANT vorstelijk prestige

MAAR pas na het falen van Alva worden opnieuw familieleden aangesteld(Halfbroer&Frarnese)

Opstanden oiv adel voelt zich buitengesloten WANT Filips II definitief in Spanje

Enkel nog Margareta & Statenvergadering



Supranationale Instellingen (tekst Molas Ribalta)

Geponeerd als de oplossing voor de afwezigheid van de Vorst

Bv. Raad van State in Madrid

Op Lokaal niveau: andere instellingen naast de landvoogd, voldoende speelruimte laten, overal

--) Bestaande vorstelijke raden krijgen nieuwe richtlijnen

Bv. Collaterale Raden als adviesorgaan voor Landvoogd

Bv. Raad van Financiën: beheren van domeingoederen van de vorst

Raad van State: politiek orgaan, belangrijkste, door adel ingevuld

Geheime Raad: wetgeving & rechtspraak, juridisch geschoolden

Behoren tot de vorst zelf, kleine raad v. intimi


Verscherping binnen de unies

In theorie alle leden gelijk, in praktijk één belangrijker dan de dandere

Religieuze instellingen in de 16de E.: Tolerantie was nog geen waarde op zich

--) Verschillende geloven kunnen enkel gezag aantasten

Bv. Republiek bij gebrek aan centrale macht toestaan andere rel.

DUS Karel V tegen de hervormingen MAAR enige mogelijkheid is compromis

--) Cuius Regio Ilus et Religio: van wie de regio is, die zijn religie wordt gevolgd

--) Religieuze eenheid onmogelijk (oiv Habsburg-Valois-oorlogen)

Jaren 1550 als breuklijn

Breuklijn komt vast te liggen --) nationale identiteiten gaan zich vormen (religie = natievormend)

Bv. Spanje als katholieke natie, Nederlandse opstand & Protestantisme

Hervormen = uniformiceren bv. Antwerpen als citadel van contrareformatie

Bohemen & het herkatholiceringsoffensief

TOT 18de Eeuw WANT betere middelen om dwag op te leggen aan periferie bv. dmv belastingen



Nederlanden

∙ Organisatie

Principe van Aque Principaliter = 1 onder gelijken

Landvoogd met macht van een koning

met instructies: Lettres Patentes (open brieven/publiek)

Geheime --) landvoogd beperkter (toestemming nodig, bevoegdheden)

Radensysteem bv in Italië, Aragon, Koloniën, Indiën

∙ Opstanden

Oiv intrekken privileges DUS Filips II laat alle instellingen intact

MAAR Habsburgse Rijk wordt steeds meer Castiliaanser & macht van de koning persoonlijk

DUS zou eigenlijk zijn gezicht nog eens moeten komen laten zien

∙ Blijde inkomsten als voorwerp van onderhandeling tss Brabantse staten & Habsburg



Portugal (tekst Elliot 2)

∙ Aanvang: Spaanse Habsburgers na vacuüm na Sebastiaan

∙ Organisatie:

Filips II stelt enkel Portugezen aan

2 regeersystemen: Vice-koningsschap

Regentschapsraden

Kolonies blijven onder Portugese wetten MAAR verliezen aan Nederlanden (vooral in O)

∙ Opstand 1638, staatsgreep Braganza in 1640(rampjaar want ook Nederlanden/Napels), erkenning in 1680

MAAR Waarom lukt de Portugese staatsgreep wel & de Catalaanse niet (ondanks Franse hulp)?

--) Kolonies: Het Atlantische belangrijker&daarom uit Spaanse handen houden(steun GB&Nl)

Catalonië heeft geen Amerikaans suikerriet/slaven/Brazilië

Imperial Overstretch (Rise and fall of the Roman Empire)

Koloniale imperia met de neiging zich te overbelasten tot de veer breekt (geen middelen meer)

--) 1640 Nederlanden opstand, Catalonië & Zuid-Italiaans bloed vergeiten, Portugal definitief verloren

MAAR Rijk bestond ook maar obv dynastiek toeval (had evengoed anders gekund!)



Filips III & Vertrouwelingen (Valets/Favorites)

Niet alleen in Spanje: Buckingham in England, Richelieu in Frankrijk, Lerna in Spanje

Verdiensten: -sneller & veiliger (in geval van oncapabele heersers als Rudolf II)

-reactie tegen autoriairen als Filips II

-steeds meer regeringswerk door de raden

Onvolkomenheden: -bevoordeling tkv anderen

-afscherming van de vorst van de wereld (wereldvreemdheid stijgt)

-informele figuur, zonder wetgeving. Hoe buitenspel zetten?

Neo-Stoïcisme oiv Iustus Lipsius (verheven boven alle grenzen/goede verstandhouding)

Clerici: Mazarin & Richelieu: religieuze staat

Morele verplichtingen van de vorst

Intellectuele capaciteiten 

Kardinaal-neef : regelt praktische zaken voor de nieuw verkozen paus

Olivares: Filips dwingen tot agressieve politiek WANT eer vd monarcie

Na 12jarigbestand

MAAR crisis --) val Olivares (tekst Elliott 3)

Bureaucratisering: gezag standaardiseren

--) Toegang tot de vorst wordt belangrijker/belang van persoonlijk contact

--) ° Favoriet: Patronagesysteem invoeren (tekst Pollmann)

(--) Adel: hun privileges nemen af



Patronage (tekst Pollmann) / Een onpersoonlijke staat

Algemeen/Auteurs:

∙ Naivier: Idee van de trionmf van de Whigs(liberalen) oiv carrières parlementsleden op Lange Termijn

--) Parlementsleden laten zich minder door ideologie MAAR meer door netwerken leiden

∙ Mounier: oiv Marxisme wijzen op het belang van Patronage & Fidelité (trouw aan de patroon)

DUS vooral het contact met de vorst is van belang

Hiërarchie:

∙ Vorst --) Cliënten --) SubCliënten

∙ Verschil met ME: structuur niet meer bepaald door leenverhoudingen MAAR door informele afspraken

Bv. Elkaar aan een baan helpen maar op informele & niet monetaire basis

DUS Bastard Feudalism

∙ Familieverhoudingen ook patronage?

- Franse koning schrijft Karel V aan als mon frère

- Edellieden uit Bologna kiezen Franse koning als peetvader voor hun kinderen

∙ Makelaars of courtiers: fungeren als tussenpersonen

Aristocraten met machtsposities in thuisbasis

Verkavelen macht van de vorst door



Edellieden in opstand:

Oorzaak: gebrek aan patronage: vorsten met te weinig macht om te verkavelen

Casus:Filips II Spanje&Margareta regentes MAAR beperkt aantal bevoegdheden

onderhandelen met achterraad&niet met plaatselijke adel

--) Le devoir de révolte: de adel moest regelmatig in opstand komen

als de vorst de geboden adviezen niet wilde, waren zij verplicht tot opstand



Nadelen van Patronage voor de vorst:

∙ Corruptie: verkopen van ambten owv geld voor staand leger MAAR uitholling overheidsgezag

WANT geïnvesteerd geld terug willen verdienen

∙ Inflatie aan titels: in de adelstand verheffen MAAR titel wordt minder waard als je er teveel van weggeeft

∙ Lange Termijn investering: toegang tot de vorst gaat pas laat renderen

Het opklimmen op de sociale ladder:

∙ Huwelijken: Uithuwelijken kon geld opbrengen of kosten

Bv. Dochter koppelen aan een lid van verarmd patriciaat

∙ Uit de gratie kunnen vallen WANT band was informeel

MAAR drukmiddelen uitoefenen WANT band was vertrouwd

Het Probleem van de religie: (werking patronage tot uiterste getest)

Willem van Oranje benoemd tot Italiaanse dépendence MAAR niet geven owv twijfel over geloof

Paltsen in Duitsland

DUS Hoe strikter in religie, hoe moeilijker de verhoudingen te beheren (ondergang Karel I in Engeland)

MAAR ook omgekeerd: Hendrik 4 kiezen als vorst owv acceptabel voor katholieke meerderheid

--) Keuzes uit pragmatisme en niet uit overtuiging

WANT edict van Nantes: speelruimte geven aan protestanten owv pragmatisme

Casus Willem Frederik van Nassau-Dietz (tekst Janssen)

Stadhouder is vertegenwoordiger van de Koning

Bv. Willem van Oranje in Holland, Zeeland & Utrecht

Aanvankelijk aangeduid door de koning, later door de Staten

Voor de Republiek steeds uit de familie Nassau (Friese Tak in N-gewesten)

Fungeert als hoogste ambtenaar van de staat: kan stadsbestuurders aanwijzen (ene controleert de andere)

Artikel over het verdelen van Patronage door Willem Frederik

--) Aan allerlei formele vereisten voldoen bv. scholing, lid van de Calvinistische kerk zijn, …


De Nederlandse constitutionele traditie & de Opstand

De Constitutionele traditie:Grote&Kleine tradities v opstandigheid(Blockmans: opstanden tegen centraal gezag)

Brabant: Blijde Inkomst: privileges die erkend worden bij aantreden van nieuwe vorst

als contract tussen beide partijen met wederzijdse erkenning

= Brabantse constitutionele traditie

Vlaanderen: Statenvergadering is er anders samengesteld (platteland & geen clerici)

Omvat: Brugge, het Brugse Vrije, Ieper & Gent

Lange reeks van stedelijke opstanden (hertogen spelen steden tegen elkaar uit)

Bij dood KdS te Nancy verdedigen steden het land tegen Franse Lodewijk 11

--) Krijgen privileges in ruil van Margareta

--) Vlaamse & Brabantse traditie komt samen

Grote Traditie: 1 Privilege voor hele Nederlanden: Het Groot Privilege

--) Steeds hier naar teruggrijpen bij conflict

Kleine Traditie: Opstanden binnen de steden (tekst Prak & Boone: passen kleine traditie in ’t groter model)

Passen in de grote revoltes: Kleine bewegingen Hebben op dezelfde moment plaats

Ontstaan tijdens economische crises

Owv participatie in stedelijk bestuur



Zuidelijke Nederlanden

Vb. 1) Vlaanderen na de moord op Karel de Goede: Lakenproductie --) Engelse inmenging

Vlaamse leenheer – Franse inmenging

MAAR Vlaamse steden kiezen Diederik vd Elzas

--) Niet als vertegenwoordigers v steden

Wel als Vlaamse schepenen

2) Gilde voelt zich miskent door beleid: eis om politiek zeggenschap

--) Klauwaerts: Graaf van Vlaanderen, Gwijde v Dampière steunt de gilden

Leliaerts: aristocratie met steun van de Franse koning

--) Uiteindelijk zullen de gilden participeren in de politiek vd Zuidelijke Nederlanden

(vgln Italiaanse communé: populares vs Nobiles)

Noordelijke Nederlanden

Vooral op handel gericht en minder op industriële productie --) Meer clangericht

--) Vooral in Holland & Zeeland geen gilden in het stadsbestuur (≠Vlaanderen & Brabant)

(Uitzondering Dordrecht: meest Zuidelijk, wel productie dus ook gilden)



Grote & Kleine traditie komen samen:

∙ 4de kwart 14de E. komen de gewesten meer & meer onder invloed vd Bourgondische hertogen

Dmv gewesten tegen elkaar uitspelen

--) Meer machtsmiddelen voor de hertogen

∙ Jacob v Artevelde 1338: Vlaams-Brabantse unie: Gedachte v samenhorigheid bv. eigen munt

Gemeenschappelijk bestuur

Gemeenschappelijke houding in 100jarige oorlog

∙ Maar bv. Antwerpen heeft meer economisch voordeel door voor Maximiliaan te kiezen

Tradities worden herinnert waneer het centralisme te groot word

Bv. Gentse opstanden & Karel V: Opnieuw verwijzen naar van Artevelde & Constitutionele traditie


Calvinistische republieken opgeruimd in het Zuiden door Farnese

--) Breuk tussen Noord: Unie van Utrecht: Steden moeten meeste macht hebben

Minimale macht aan Statengeneraal

Steunen op constitutionele traditie & afwijzen vorst

--) Grote revolutie verwezenlijkt!

& Zuid: Habsburg moet compromissen sluiten met traditionele elites

--) Gematigde vorm van absolutisme

--) Kleine traditie blijft standhouden

Bv. Weigeren belastingen te stemmen

TOT Jozef II: Wil corporatisme uitschakelen MAAR felle weerstand


In de Noordelijke Nederlanden verliest de grote traditie aan relevantie WANT geen centraal gezag meer

Kleine traditie blijft & komt pas echt tot uiting WANT stadsbesturen (patriciaat) veel geslotener

Bv. Schuttersgilde biedt tegengewicht

--) Opstanden owv de weigering van schutterijen om uit te rukken

Bv. Oranje-Partij als tegengewicht tegen stadsbestuur MAAR later slachtoffers van opstanden

--) Opnieuw Grote Revolutie!

--) Akte van Verlathinge, Unie van Utrecht, …
Algemeen: Grote & Kleine Traditie blijft grondstroom voor opbouw constitutionele traditie doorheen A.R.

TOT Franse revolutie: Politieke vernieuwing van volkssoevereiniteit


De Nederlandse opstand (tekst Nierop & Kossmann)

Kader:

De Kleine traditie = binnen de steden zelf, voor meer inspraak

Tradities soms in elkaar verstrengeld zoals in 1560 met splitsing van de Nederlanden (1648 definitief)

De Tachtigjarige oorlog (1568-1648)

Eedverbond: opschorting van de strenge anti-ketterij wetgeving eisen dmv Plakaten

Slag te Heiligerlee als eerste veldslag op Nederlandse bodem



Verklaringsmodellen:

1) Nationaal verklaringsmodel

Beeld van een nationale bevrijdingsbeweging tegen de Spanjaarden (bloedraad & brandstapels)

Alsof Filips II geen oog voor Nl had

Unie van Utrecht als eerste grondwet uit grote epische bevrijdingsoorlog

MAAR de ondertekenaars kwamen ook uit Vlaanderen & Brabant! (dus niet enkel Noorden)

MAAR Nederlanden niet als 1 geheel, wél de opdeling van de samenleving was gelijk

DUS Nationaal verklaringsmodel is niet erg Bruikbaar (Van Prinster)

2) Religieus verklaringsmodel

Beeld van het realiseren van de Goddelijke waarheid

MAAR seculariseringbeweging DUS klopt niet meer want ’t is breder dan dat

Bv. Calvinisten als kleine minderheid

3) Economisch/Marxistisch/Neo-liberaal verklaringsmodel

Beeld van Calvinisten als minderbedeelden uit de samenleving

Economische crisis

Voorloper op Franse & Russische revolutie

--) Opstand van het stedelijk proletariaat versus burgerij (SU-historici)

MAAR calvinisme in brede laag vd bevolking (rekruteren onder laaggeschoolden)

in de stad owv grote groepen mensen, handelaars, geletterdheid, infrastructuur

DUS niet uitsluitend economie, nationalisme of religie

4) Politiek verklaringsmodel

Beeld na Karel V komt er een einde aan de traditie van “Inlandse vorst” want Filips II reist minder

Landvoogdes in de Nederlanden (MvP) + 3 raadsheren met geheime instructies

--) Traditionele hoge adel voelt zich buitenspel gezet

als makelaars voor vorst MAAR na vertrek FII weinig te verkavelen

2 grote problemen:

1) Religie: Hoe omgaan met religieuze verdeeldheid? Le problème de croyance au seizième siècle

A-religiositeit bestond nog niet in de 16de Eeuw WANT nog geen Verlichting

Wél vloeiende religieuze categorieën WANT fundamenten onderuit gehaald oiv protestantisme

--) Hoe omgaan met dit religieuze probleem?

WANT Sterker geloof in Goddelijke waarheid juist owv het conflict vanaf 1550

Principiële tolerantie onmogelijk (praktische wel)

Je kan niet iedereen vervolgen

Oplossing Filips II: Vervolging MAAR protest

WANT owv vervolging komt er ook vanuit niet-protestantse hoek verzet

DUS Liga tegen Granvelle is het oneens met politiek van vervolging

WANT gaat in tegen de privileges vd Nederlanden

Bv. Steden met recht eigen burgers te berechten

MAAR religieuze zaken naar centrale autoriteit

DUS massale weerstand

2) Probleem van constitutie (tekst van Nierop)

Constitutie ≠ grondwet, maar een gangbare staande bestuurspraktijk

∙ Macht vd vorsten in 16de Eeuw stijgt maar hoe moet deze macht verder opgedeeld worden?

∙ Opstanden als vraagstuk: Wat doen met religieuze verdeeldheid? Hoe het land besturen?

DUS burgeroorlog en niet een religieuze of nationale bevrijdingsbeweging



Verloop:

Tot 1609: 12jarig bestand: Spaanse Habsburgers erkennen de facto onafhankelijkheid

Voor 1609 verschillende fases

1) Edellieden in de Liga sluiten compromis der edelen om gezag Filips II te betwisten

DUS initiatief van hoge adel (Willem v Oranje & graaf van Egmond)

--) Granvelle terugroepen

2) Massabeweging: gedifferentieerd & georchestreerd geweld: Beeldenstorm = totale chaos

Ritueel geweld tegen heiligenbeelden & hosties (symbolen)

MAAR intense impact: Margareta & stadhouders herstellen macht

Grote strafexpeditie van Alva (Via Genua, Savoy, Lotharigen)

--) Alva krijgt volmachten na ontslag Margareta

DUS Beeldenstorm + Alva = het radicale haalt het (soldatenplunderingen ook op plekken die rustig bleven)


--) 3) Nieuwe tegenreactie uitlokken: Watergeuzen in 1572 moesten weg uit Engeland

Naar Den Briel & andere havensteden

MAAR Amsterdam blijft zich hiertegen verzetten

Opstandige steden komen samen te Dordrecht

- Zonder initiatief vd vorst

- Erkennen Willem van Oranje als vertegenwoordiger F2

--) Niet tegen koning, wél tegen raadgevers

Dmv WvO erkennen, erkennen ze juist de vorst!

Dragende kracht: Individuele steden & statenvergadering

Staten: belastingen & leningen innen

geloofwaardig & capabel genoeg door de jaren

≠ GB of Fr: vorsten kunnen zomaar belastingen innen



De teksten (teksten internet)

Kader:

Na het Falen van Alva wordt een nieuwe gouverneur aangeduid MAAR onderhandelingen mislukken

--) Machtsvacuüm owv trage communicatie

Twijfelende karakter Filips II

De Raad van State: Belangrijkste van de collaterale raden

MAAR verdeeld DUS Staten Generaal neemt de macht in handen

Oiv de Spaanse Furie: er moet iets gebeuren

--) Raad van State komt in actie

--) Te Gent onderhandelen

--) Pacificatie van Gent

Teksten worden geschreven op ’t moment waarop de strijd intensifieerde

De Pacificatie van Gent:

Landen van Herwaerts: het centrum, De Nederlanden

Derwaerts: Bourgondië, Franche Comté

Inlandse Oorlog = Burgeroorlog

Oorzaak: Te strenge & onrechtvaardige regering

Oplossing: blijvende vrede februari 1574

Participanten: Spaanse koning, Staten van Holland, Zeeland & verbonden gebieden

Raad van State plaatst de troepen van Filips II buiten de wet

--) Nemen de wapens op om verdere onrust te verhinderen

de Spanjaarden buten te zetten (ook collaborateurs)

--) Landen hiervoor verenigen (één gemeenschappelijk front vormen)

Verlenen van amnestie: doen alsof ’t nooit gebeurd is

--) Niet vervolgd kunnen worden, geen compensatie krijgen voor de geleden schade

Verenigen met materiële middelen & mensenlevens om Spaanse soldaten & bloedraad buiten te krijgen

--) Hiervoor belastingen heffen

DUS 16de Eeuwse Nederlanden als rechtstaat gebaseerd op vertrouwen & juridische manier


Statengeneraal moet besluit nemen over de religie

--) alles wat geplunderd is door Hollanders & Zeeuwen teruggeven aan Filips II

MAAR ook alles wat geconfisceerd is terugkrijgen

--) Welvaart & Unie bevorderen

DUS beide partijen willen Statengeneraal snel bijeenroepen & zich neerleggen bij de besluiten hiervan

Iedereen mag vrij reizen en er is vrijhandel voor alle geibeden

MAAR mogen orde niet verstoren in casu religie (zij die katholieken schaden of aanzetten tot protestant

Maatregelen van Alva (bloedraad) worden opgeschort (straf vervalt) tot de Raad van State bijeenkomt

WANT men weet niet meer zeker of het Rooms Katholieke wel het juiste is

TOCH wanneer de openbare orde verstoord wordt, kan men wel opgepakt worden

De goederen die door de Raad van Beroerte werden geconfisceerd moeten teruggegeven worden

Enkel obv pacificatie, boven elk staand recht

MAAR de Staten hadden eigenlijk deze bevoegdheid niet! (enkel de koning boven de wet)

--) Clerus die land kwijt is geraakt, krijgt het terug (niet in Holland & Zeeland)

--) Verbannenen en zij met materiële schade krijgen compensatie (voorlopige maatregel)

ALGEMEEN: Raad van State als rechtsmacht WANT burgeroorlog tkv algemeen belang

Sterke partijen: Holland & Zeeland: - alle confiscatiegoederen teruggeven

- gelden als uitzonderingen

- getolereerd in protestantisme irv niet verder uitbreiden

meehelpen tegen Spanje

Geloof in herleving vd traditie van Karel V --) uitvagen van turbulent verleden

AFLOOP: Eind jaren 1578 Farnese

Aanvankelijk was de pacificatie een succes WANT Spanjaarden buiten

MAAR zwakte owv Statengeneraal kan beslissingen niet doen slagen

Toestand radicaliseert want Calvinisten nemen teveel/zijn zelf intolerant

--) Conservatievere Zuidelijke Nederlanden gaan niet akkoord

--) Unie van Atrecht olv Farnese

(--) Unie van Utrecht (niet een vereniging van N-Nederlanden)



Aristocratische republieken of het gevaar voor tweedracht

Hoe de Publieke Opinie voortdurend een rol krijgt in het proces

--) Tot uiting in pamfletten

--) Tot uiting in Opera (tekst Miller)

Casus Nederlandse opstand door rondreizende gezelschappen

--) Liedteksten & spotprenten ter propaganda

Bv. Over de terechtstelling van de graven Egmond & Hoorne op de Grote mark te Brussel

Als “geslachte schapen”, Alva is een “tiran”, “Herodus”

DUS het politieke standpunt vanuit de middengroep: geen religieus standpunt

Wél vechten voor privileges

Bv. meer Calvinistisch standpunt: “Dat God een vaste burcht is”

“Dat prinsen elkaar de hand moeten rijken”

Casus het Wilhelmus: Pas in de jaren 1930 oiv Huizinga tot nationaal volkslied

Mbt campagne van Willem van Oranje om zich te verdedigen na vogelvrijverklaring

--) “Heeft zich steeds aan de rechten van ’t land gehouden”

Vermenging feit & Propaganda: Alle goederen geconfisceerd (feit)

“Trouwe dienaar”, “Echte vorst”, (opinie)

De organisatie: (tekst Prak)

Partijen verbinden zich alsof ze 1 land zijn (1 republiek)

MAAR ook de individuele vrijheid van elke contractant beklemtoond (confederatie)

DUS soevereiniteit bij meerderheidsbeslissingen = spreiding vd macht (vgln Italiaanse republiek)

MAAR omzeilen van deze beslissingen mbv bepaalde middelen

De Institutionele piramide: Statenvergadering in elk gebied

Steden & Edellieden (mogen als eerste spreken, dus de rest beïnvloeden)

(vooral steden dominant, behalve in Friesland)

(Amsterdam meest invloedrijke obv inwoners

Maar pas 5de in anciënniteit

Toch zwaar doorwegen)

DUS systeem van Check-and-Balances: Holland met 2/3de vd belastingen

MAAR toch nooit alleen zijn wil kunnen doordrijven

WANT afzonderlijke gewesten met 1 stem in de StatenGeneraal

Regenten Versus Stadhouder:

Regenten houden zo min mogelijk rekening met de stadhouder

Stadhouder als vreemd figuur WANT vertegenwoordiger vd vorst terwijl de vorst niet meer bestaat

TOCH geeft ook leiding aan verzet & leger (grote militaire macht)

DUS eerste dienaar vd Staten & benoemd door stadsbestuurders

Niet overal dezelfde: tot Willem III altijd afstammelingen v. Willem v. Oranje

In Noorden de Friese tak van Nassau (nemen in 18de eeuw alles over)

Raad van State

Zet besluiten om in uitvoerbaar beleid & zorgt voor de voorbereiding van beleid

Gelijkere verdeling: Holland met 3 stemmen

Gelderen, Friesland & Zeeland met 2 stemmen

Utrecht, Groningen & … met 1 stem

In samenwerking met de stadhouder (dus stadhouder als dienaar & baas)

MAAR stadhouder als moeilijk figuur --) Holland wil er van af

Conflict Hollandse regenten & Stadhouder bv. terechtstelling Oldenbarneveld

Na Willem II geen stadhouder meer (1650) = 1ste stadhouderloos tijdvak

Crisissituaties bieden vaak de mogelijkheid tot het terugkomen van een stadhouder

WANT militair verlies tegen buitenlandse mogendheid = roep om sterke mil. leider

Stadhouders vinden meeste steun bij de gewesten bv. Vlissingen

WANT waren er ook stadsheer

Beroepen zich op soevereine status als prinsen van Oranje (vgln Europese vorsten)

Resideren in Den Haag (Jachtslot vd Hollandse graaf in de 13de Eeuw)

(Den Haag: Niet verdedigbaar DUS vaak geplunderd

Ook Delft wil het annexeren

Per definitie neutraal WANT had geen stem (vgln Washington DC in VS))

De raadspensionaris als voornaamste tegenspeler vd stadhouder

Een soort van 1ste minister

Vertegenwoordiger vd adel van Holland (als 1ste het woord voeren = invloed)

Informele post (primus interparis)

Aanspreekpunten voor buitenlandse gezanten

Bv. Oldenbarneveld, De Witt

In conflict met stadhouders: sluiten elkaar tot op zekere hoogte uit

Bv. Dood van Oldenbarneveld, Lynchpartij op gebroeders De Witt

DUS tijdens crisis zwakke/controleerbare raadspensionarissen benoemen

Meest invloedrijke maar meest gecontesteerde functie

Neo-Stoïcisme

Kader:

Andere republieken: Italië & Zwitserland

In Italië: Venetië, Genua, Luca (tekst Miller)

Dominante Politieke filosofie in Luca = Neo-Stoïcisme



Stoïcisme:

= Nadruk op zelfbeheersing, in staat zijn om te kiezen voor het goede, het algemene & niet het eigen belang

DUS ideaal voor monarchie WANT vorst in algemeen belang & zelfbeschikking achteruit stellen

Beslissingen door de menigte genomen = chaos

Republiek WANT tendens van oligarchiesering, sluiten vd bestuursrangen

Standvastigheid als beste manier om tegenslagen te weerstaan

--) Beheersen van wispelturig 17de eeuws leven

Bv. Iustus Lipsius



Opera in stadhuis van Luca:

Mbt het lot staat in dienst van het algemeen belang (= wat de inwoners van hun bestuurders verwachten)

Aanvankelijk werden Operahuizen publiek gesponsord, later werd dit een heuse markt

Bv. Monteverdi met stukken uit de Romeinse geschiedenis bv Orfeo

Over vrouw van keizer Nero(tiran)&de houding tov Seneca(algemeen belang)

Als wijze om boodschap de publieke opinie in te smokkelen



Bv. via volgelingen van Seneca(sturen ’t verhaal)







De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina