De geschiedenis van sociaal werk



Dovnload 16.16 Kb.
Datum24.07.2016
Grootte16.16 Kb.
Beschouwing Jan Steyaert in SOCIO, augustus 2008

Trefwoorden: canon sociaal werk, geschiedenis sociaal werk


De geschiedenis van sociaal werk

Jan Steyaert


<>
Geschiedenis om trots op te zijn

Aan de universiteit van Warwick in UK kan je een master volgen in de ‘social history of medicine’. Als je via google zoekt op ‘history of medicine’, krijg je stapels informatie. Doe je hetzelfde bij sociaal werk, dan krijg je beduidend minder. Een cursus over de geschiedenis van sociaal werk wordt vrijwel nergens aangeboden, laat staan een volledige master. De vraag dringt zich op of sociaal werk haar geschiedenis wel serieus neemt, of ze haar verleden wil herkennen en koesteren? Zijn we wel trots op de weg die afgelegd is, op wat bereikt is?


Gelukkig zijn er recent enkele initiatieven genomen om de geschiedenis van het sociaal werk terug in beeld te brengen. De British Journal of Social Work publiceerde net voor de zomer een themanummer over die geschiedenis, met als prachtige titel ‘looking back while moving forward’. Caroline Skehill schrijft in haar redactioneel dat kennis van de geschiedenis van het vak betekenisvol bijdraagt aan hoe huidige professionals de identiteit en het bestaansrecht van hun beroep beleven. Marie Kamphuis citeerde hiervoor in haar geschiedenis van het sociaal werk uit 1951 Ortega Gasset: “men ziet van de toekomst ongeveer evenveel als het inzicht in het veleden reikt”.

Een tweede recent initiatief om de geschiedenis van sociaal werk terug onder de aandacht te brengen, is het basisboek van Maarten van der Linde. Daarover berichtte Sozio al in het nummer van december 2007. Het boek geeft in tien historische hoofdstukken zicht op de voorlopers van het huidige sociaal werk. Het eerste hoofdstuk beschrijft de motieven voor sociaal werk. Voor het Vlaamse sociaal werk bestaat zo’n boek helaas nog niet, al bevat het boek van Wim Verzelen een stevig historisch hoofdstuk.


De canon sociaal werk

En tenslotte is er de canon sociaal werk. Na het overweldigende succes van de historische canon (www.entoen.nu) lijkt Nederland wel besmet te zijn met canonitis. Steden zoals Eindhoven en Leiden maken een eigen historische canon, er is een canon over kerkgeschiedenis, over waterschappen, het Maritiem Museum in Rotterdam start werk rond een maritieme canon en Daan de Neef publiceerde een canon van de filosofie. De volkskrant voltooide net de beta-canon en startte werk voor een in 2009 te verschijnen gamma-canon (o.l.v. SCP-directeur Paul Schnabel).

En sinds eind 2006 is er dus ook de canon voor sociaal werk, eerst met 10 vensters, in de zomer van 2007 uitgebreid tot 25 en sinds mei 2008 tot 35 vensters die de geschiedenis van het sociaal werk in kaart brengen. Het format van de canon zoals ontwikkelt in de historische canon is aantrekkelijk om snel en toegankelijk ijkpunten op een tijdslijn te plaatsen. Zogenaamde vensters geven dan kort via tekst en foto’s informatie over die ijkpunten, en geven verwijzingen naar verdere verdieping buiten de canon.

Het is nutteloos hier de inhoud van alle 35 vensters te benoemen, daarvoor volstaat een bezoek aan de website. Bij wijze van smaakmaker hier slechts een enkel voorbeeld. In het jaar 1985 benoemen we het werk van Elco Brinkman als ijkpunt in de geschiedenis, omwille van zijn concept ‘zorgzame samenleving’. Meteen is dit een goed voorbeeld van de eerder aangehaalde redenen om de geschiedenis te koesteren, want wie de teksten en toespraken van toen naast de beleidsstukken en de debatten rondom de WMO legt, ziet bijna woorden terugkomen, alsof er met ‘cut and paste’ aan tekstrecyclage gedaan is. Twee keer is eenzelfde houding zichtbaar ten aanzien van een te ijverige overheid en een te weinig zorgende burger terugkeren. Daarmee is een gedeelte van de ideologie onder de huidige wetgeving benoemt, en meteen duidelijk dat realisering daarvan problematisch kan zijn. Ideologische dromen zijn immers niet één twee drie te vertalen in effectieve sociale interventies.



Selectie

De selectie van de huidige 35 vensters voor de canon sociaal werk verliep relatief eenvoudig. Veel thema’s zoals Marie Kamphuis of ‘de markt van welzijn en geluk’ van Hans Achterhuis waren erg voor de hand liggend als ijkpunten in de geschiedenis van het sociaal werk. De redactie van de canon (Jos van der Lans, Jan Steyaert & Wim Verzelen) ontving ook veel suggesties voor vensters, zowel via de leden van de Raad van Inspiratie als van bezoekers van de canon. Er was daarom eerder sprake van inventarisatie van vensters dan van echte selectie. Dat wordt wellicht naar de toekomst anders, omdat het eindcijfer van 50 vensters in zicht komt. Zowel nieuwe als de bestaande vensters zullen hun plaats op de tijdslijn moeten verdedigen. Redactioneel is immers afgesproken dat we de historische canon volgen en ons beperken tot 50 vensters. Daar is geen inhoudelijke reden voor, behoudens conformiteit aan die historische canon en het bewaken van de overzichtelijkheid.

Bij de keuze van de vensters is wel enig denkwerk gaan zitten in het bepalen van begin- en eindpunt van de geschiedenis. De eerste versie van de canon sociaal werk startte pas in 1875 met de vrouwelijke pioniers (Helena Merciers e.d.). In latere versies is het beginpunt verder weg in de tijd gelegd, in 567 bij het tweede concilie van Tours en lokale armenzorg. Er zijn argumenten te formuleren om nog verder terug te gaan in de tijd (zoals Maarten van der Linde in zijn boek doet), maar evengoed argumenten om het blikveld tot de laatste twee eeuwen te beperken. Voorlopig houden wij het bij het jaar 567.

Moeilijker ligt het bij het bepalen waar geschiedenis stopt en waar het heden begint. Kan je in een historisch overzicht aandacht besteden aan bijvoorbeeld Savanna of de invoering van de WMO? Zijn die situaties nog te jong om al hun plek in de geschiedenis te claimen? De canon-redactie schat nu in dat we er in de canon wel aandacht aan moeten geven, maar mogelijk wordt daar binnen tien of twintig jaar anders over gedacht. Zo blijft het verleden wel altijd hetzelfde, maar verandert de geschiedschrijving op basis van voortschrijdend inzicht en het perspectief vanuit het heden.


Nederland & Vlaanderen

Er bestaan twee versies van de canon sociaal werk, één voor Nederland en één voor Vlaanderen. Beide hebben momenteel 35 vensters. Een aantal vensters zijn hetzelfde voor beiden, zeker voor de periode vóór 1830. Het al genoemde tweede concilie van Tours, en het werk van Juan Luis Vives zijn niet specifiek Vlaams of Nederlands. Andere ijkpunten staan wel op zowel de Nederlandse als Vlaamse canon, maar krijgen toch een eigen invulling. Zo is het werk van Kamphuis of Achterhuis of Foudraine in Vlaanderen wel bekend, maar heeft het een andere invloed gehad. Werk van bijvoorbeeld Herman Deleeck en zijn kritische beschouwingen over de verkeerde herverdeling door de verzorgingsstaat zijn dan weer in Vlaanderen zeer bepalend geweest, maar in Nederland nauwelijks bekend. Wouter Bos schreef enkele jaren geleden wel over de perverse solidariteit van de verzorgingsstaat waar de rijken beter van werden en de armen slechter, maar op empirische en theoretische onderbouwing in de stijl van Deleeck is het wachten.

Soms is er sprake van heel specifieke gebeurtenissen in Nederland of Vlaanderen, maar bestaan er wel vergelijkingen over de grens. Nederland had Dennendal, Vlaanderen had Vrij en Vrolijk. In detail heel verschillend, maar beide waren het schandalen die schokgolven door de sociale sector stuurden en verandering van visie op zorg veroorzaakten. En de zaak Savanna lijkt haar pendant te krijgen in de vorm van Miranda Bollen. Overigens zou een Britse canon sociaal werk, mocht die ooit door iemand gemaakt worden, dan de situatie van Victoria Climbie benoemen. Het kraken en piepen van de jeugdzorg is dus niet typisch Nederlands.

En terwijl Nederland de mond vol heeft van actief burgerschap, richt Vlaanderen zich op een actieve welvaartstaat. Dat is meer dan retoriek, het geeft aan waar beide landen de verantwoordelijkheid in eerste instantie neerleggen.

We spreken dan wel dezelfde taal en kunnen ‘internationaliseren op de fiets’, maar op professioneel vlak leentje buur spelen kan nog veel inspiratie opleveren.
De toekomst

Het werk aan de canons is nog niet afgerond, er moet nog veel gebeuren en er liggen nog wilde plannen. Omdat dit echter allemaal in de vrije tijd moet gebeuren, laat het tempo zich moeilijk voorspellen. Bovendien zijn we voor de kosten van de technische ontwikkeling van de website (bijvoorbeeld een zoekfunctie) afhankelijk van welwillende maatschappelijke aandeelhouders. De prioriteit van de redactie ligt de volgende maanden bij het herbekijken van de teksten van de bestaande teksten op taal, lengte en volledigheid. Op een aantal plaatsen is ook al extra informatie opgenomen, zoals scans van oudere publicaties of links naar audio- en videomateriaal (zie bv. een interview bij Marie Kamphuis of de video bij WMO). Daarnaast liggen er al overzichten klaar om van 35 vensters naar 40, 45 of misschien zelfs al 50 vensters per canon te komen. Waarom staat er in de huidige versie nog niets in over Elisabeth Boddaert of de godshuizen in Nederland. Het geheel dat zo ontstaat moet evenwichtig zijn, zowel over de verschillende tijdsperiodes als over diverse sectoren van sociaal werk.

Het idee bestaat om daarnaast werk te maken van een internationale ‘tussencanon’, tussen de Nederlandse en Vlaamse canon in, om belangrijke internationale personen of gebeurtenissen in beeld te brengen die inspiratie leverden voor het sociaal werk in de lage landen. Denk daarbij aan mensen als Octavia Hill, Mary Richmond of Paulo Freire, maar ook kritische geesten als Joel Fischer of Charles Murray. Op wat langere termijn willen we de canons gebruiken om zogenaamde eeuwige thema’s te benoemen en te beschrijven. Discussies als al dan niet inkopen van zorg spelen immers niet alleen nu, maar ook in het verleden. Zo was er in de tweede helft van de 18de eeuw in onder meer Woensel bij Eindhoven een armenkar, die de armen moest verzamelen en over de gemeentegrens zetten. Die vorm van publieke dienstverlening zouden we niet meer willen, maar opvallend is dat het contract ervoor jaarlijks door de gemeente aanbesteed werd. Wat zou het opleveren als we dergelijke situaties vergelijken met de discussie over aanbesteding onder de WMO?
Help ons bij de verdere uitbouw van de canons, trek je werkkleding aan en bezoek de werf op www.canonsociaalwerk.nl en/of www.canonsociaalwerk.be. We horen graag je opmerkingen, aanmerkingen, suggesties tot wijzigingen, verwijderingen, aanvullingen en je gedachten omtrent verdiepende essays over ‘de eeuwige thema’s’.
Over de auteur

Jan Steyaert is lector bij Fontys hogescholen en bijzonder hoogleraar bij University of Southampton. Meer info op www.steyaert.org/jan/


Literatuur

  • van der Linde, M. (2007). Basisboek geschiedenis Sociaal Werk in Nederland: SWP.

  • Verzelen, W. (2005). Sociaal werk: in- en uitzichten. Antwerpen: Garant.

<>
Websites

  • www.canonsociaalwerk.nl

  • www.canonsociaawerk.be




De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina