De ‘nieuwe journalist’ gebruikt vaak oud nieuws of pikt van collega’s’ Vampierjournalistiek Door Alieke Bruins Elma Verhey (1951)



Dovnload 17.36 Kb.
Datum07.10.2016
Grootte17.36 Kb.
De ‘nieuwe journalist’ gebruikt vaak oud nieuws of pikt van collega’s’

Vampierjournalistiek

Door Alieke Bruins

Elma Verhey (1951) is al bijna veertig jaar journalist. Kwaliteitsjournalistiek bestaat volgens haar nog wel, maar deze wordt bedreigd door dalende oplages. ‘Om lezers te lokken rennen journalisten teveel achter elkaar aan op zoek naar non-nieuws.’

Haar zwarte korte coupe is lichtblond geverfd. Het appartement in het voormalige joodse meisjesweeshuis aan de Amsterdamse Rapenburgerstraat gaat in de verkoop. Na jaren dubben zal Elma Verhey de plek verlaten die haar diepgaande interesse in joodse wezen uit de Tweede Wereldoorlog symboliseert. Ze woont er sinds eind jaren negentig vorige eeuw met partner David Barnouw, onderzoeker en voorlichter bij het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie NIOD. Een modern complex aan het IJ wordt hun nieuwe stek. De schrijvende pers ruilde ze in voor een baan achter de schermen bij Vara’s De wereld draait door (DWDD).

Het lijkt alsof de journaliste aan een tweede leven is begonnen. ‘Ik ben er trots op dat ik op mijn 57e zo’n stap heb gemaakt. Ik had ook zuur bij Vrij Nederland kunnen blijven zitten, dat niks meer voorstelt. Maar ik ben allesbehalve ingekakt en heb geen houding van seen it all, done it all.

Historische boeken

De van oorsprong Brabantse begon haar journalistieke carrière in 1970 bij de Volkskrant. Daarna was ze ruim een kwart eeuw redacteur bij Vrij Nederland. Ze specialiseerde zich in grote reportages en onderzoeksverhalen, waarvoor ze verschillende prijzen ontving. Daarnaast schreef ze historische boeken als Kind van de rekening en Om het joodse kind, een veel geprezen onderzoek naar de politieke achtergronden van de strijd die na de oorlog om de joodse oorlogswezen ontbrandde. ‘Ik ben nog steeds bezig met dit onderwerp, de Anneke Beekman-zaak, die symbool staat voor de houding van de Rooms Katholieke kerk en de joden.’

Eind 2005 begon ze als hoofdredacteur bij de Tribune, het maandblad van de SP. Anderhalf jaar later werd ze door de partijleiding geschorst. Verhey wilde een artikel plaatsen over de discussies binnen de partij over de kwestie-Düzgün Yildirim, die ging over de democratisering van de SP. Met de inhoud had de partijleiding moeite. Google je op Elma Verhey, dan wordt die naam vooral met deze affaire in verband gebracht. ‘Het doet me weinig. Als een van de talking heads is Jan Marijnissen frequent in de media, maar ik kan met droge ogen naar hem kijken. Ik heb hem pas zelfs voor DWDD benaderd. Wel vind ik het erg dat ik nooit meer iets heb gehoord van de collega’s met wie ik samenwerkte.’

Je bent zo serieus!’

Voordat zij bij DWDD begon, werkte ze drie maanden bij Zembla. Half augustus keert zij daar terug. Erg wennen bij de tv hoefde ze niet. ‘Ik had al een aantal documentaires gemaakt. Een scenario creëren voor Zembla lijkt veel op het schrijven van een reportage. Voor de aflevering Moeras Uruzgan lieten we generaals en krijgswetenschappers uit Nederland, Israël, Rusland en Afghanistan analyseren wat in Uruzgan met een militaire missie kan worden bereikt en welke fouten er gemaakt worden door de NAVO-operatie ISAF. Voor zo’n scenario bedenk ik net als bij een reportage een intro, daarna ga ik stapelen en trek ik een conclusie. Het grote verschil is dat ik voor tv direct in beeld moet denken.’

Wel moet ze wennen aan de mentaliteit van de ‘nieuwe generatie’ journalisten. ‘Ze googlen en vinden van alles, maar ondanks een hoge opleiding hebben ze vaak moeite te bepalen welke waarde berichten hebben. En het zit gewoon niet in hun hoofd om feiten te checken. De DWDD-redactie kan gebruik maken van een databank van alle media. Ik ben een van de weinige redacteuren die dat doet. Dan zeggen mijn collega’s: “Elma, je bent zo serieus!” Ze vinden dat het vooral leuk moet blijven. Zelf ben ik opgevoed met een natuurlijke neiging om te wantrouwen. Als journalisten al niet de feiten checken, dan doen lezers of kijkers dat zeker niet.’



Zoete koek

Jonge journalisten checken informatie niet alleen minder omdat er te weinig tijd, geld en mankracht is, meent Verhey. ‘Ik signaleer het bij jongeren in het algemeen. Ze vinden het belangrijk om een mening te hebben, de feiten doen er minder toe.’ Ze geeft een voorbeeld. ‘Staatssecretaris Bussemaker had gezegd dat er meer aandacht moest komen voor de rol die Marokkanen hebben gespeeld bij onze bevrijding in de Tweede Wereldoorlog. Maar daar zijn helemaal geen Marokkanen bij betrokken geweest. Dat is uit onderzoek gebleken (van het NIOD, red.). Er zijn 19 Marokkanen aangespoeld aan de Zeeuwse kust, maar die hadden niet in Nederland gevochten. Een Marokkaanse jongen hield niettemin tijdens een interview op de Moslimomroep vol dat zijn opa in Nederland had gevochten. Dat bericht ging een eigen leven leiden, jongeren namen het aan voor zoete koek. Ik had Matthijs van Nieuwkerk Bussemaker behoorlijk laten aanpakken. Na de uitzending werd de redactie overspoeld met mails van jongeren die dat gemeen vonden en volhielden dat het anders zat.’



Frans Bauer

Niet alleen een gebrek aan feitenkennis leidt tot kwaliteitsverlies, meent Verhey. Doordat de ontlezing van betaalde kranten toeneemt, dalen de oplagen en volgen bezuinigingsmaatregelen elkaar in rap tempo op. Ook dat heeft gevolgen voor de kwaliteit. ‘Voorheen was de journalistiek vooral aanbodgericht. De lezer had alles maar te slikken. Een heel arrogante houding. Nu is het andersom. Men denkt: waarin zouden lezers geïnteresseerd kunnen zijn; we weten het niet. Om die te lokken, rennen journalisten met zijn allen achter hetzelfde nieuws aan. En zo krijgen we, door zowel een kwaliteitskrant als de Volkskrant als het NOS journaal, de bruiloft van Frans Bauer voorgeschoteld. En zo wordt er een miljoen geboden voor een foto van het drama rond een Oostenrijks meisje dat jarenlang door haar vader in een kelder werd vastgehouden. Maar ik ben ervan overtuigd dat dit veel lezers juist afstoot. Zowel jong als oud en zeker die van kwaliteitsbladen.’



Vampiers

Ook signaleert zij dat veel journalisten zelf geen nieuws maken. ‘Ze gebruiken alleen oud nieuws of nieuws dat collega’s hebben gemaakt. Het zijn gewoon vampiers. Kijk naar DWDD: ze pikken uit kranten, weekbladen, van internet en tv. Daarom was er met Pinksteren paniek, want toen waren er geen kranten en ook op internet was er geen nieuws. Dit geldt voor veel maandagkranten. Op zondag is er kennelijk geen nieuws.’

Het spreekt voor zich, meent zij, dat als de kranten verschralen, dit gevolgen heeft voor de tv-journalistiek. Dat DWDD gekozen heeft voor een format, waarbij wordt ingegaan op nieuws van de dag, maakt voor Verhey niet uit. ‘Dan nog kun je eigen nieuws maken of in ieder geval originele bronnen interviewen en niet alleen varen op bekende gezichten. Los daarvan moeten de feiten altijd kloppen.’

Suf

Maar is Verhey wel objectief als zij over ‘de nieuwe generatie journalisten’ praat? Een van de redenen voor haar vertrek bij Vrij Nederland is dat ze plaats moest maken voor jong talent, dat het blad weer aantrekkelijker moest maken. ‘Dat is dus niet gelukt.’ Stel dat de redactie spijt krijgt en Verhey terugvraagt? Ze lacht. ‘Dat zal zij niet doen. En doet ze het wel, dan zou ik bedanken, want uiteindelijk was het daar toch wel heel suf.’

Ondanks haar kritiek op de nieuwe generatie zegt ze daar ook van te leren. ‘DWDD is een onvoorstelbaar geoliede machine. Ik werkte altijd al snel en onder tijdsdruk, maar hier heb ik dat nog beter geleerd.’

Daarnaast vindt ze het goed dat de media van nu veel meer aandacht besteden aan de presentatie en vormgeving van producties. ‘Vroeger dachten journalisten alleen aan de inhoud. Er ging een nietje door de tekst, voor vormgeving en presentatie hadden ze geen oog. Ieder beeld was als het ware al zonde.’



Adverteerders

Door dalende oplages groeit de rol van adverteerders. Dit heeft volgens Verhey zeker gevolgen voor de inhoud van de media. ‘Ik hoorde een tijd terug dat Vrij Nederland in een special over voedsel informatie heeft weggelaten uit angst voor een reactie van Unilever. Terwijl dat concern er niet eens in adverteert! Vroeger praatte je niet eens over advertenties. Natuurlijk waren die nodig, anders kon je het blad niet maken. Maar je dacht er nooit over na dat adverteerders invloed zouden kunnen hebben.’



Doodzonde

Volgens Verhey zullen veel betaalde kranten verdwijnen, maar er zal altijd wel één - prijzige - kwaliteitskrant blijven bestaan. ‘Het zou fantastisch zijn als de Volkskrant en NRC Handelsblad zouden samengaan, met een kleurenbijlage die het beste van hun magazines en HP de Tijd samenvoegt. Nu concurreren ze elkaar kapot. Doodzonde.’ Is de horizon van de betaalde krant inderdaad bereikt, dan blijft de journalist toch bestaan, meent ze. ‘Je blijft hem overal tegenkomen, als voorlichter, in het bedrijfsleven, op universiteiten. En voor goede journalisten blijft altijd plaats. Neem Zembla, Tegenlicht, Paul & Witteman, Nova en Buitenhof, dat zijn kwaliteitsprogramma’s. Dat de journalist onmisbaar is, blijkt uit het feit dat de site voor burgerjournalistiek wegens gebrek aan animo uit de lucht is. Niet iedereen kan schrijven en goede journalistiek bedrijven, al denken veel mensen van wel.’



Veredelde call centermedewerker

‘Uiteindelijk is er geen mooier beroep dan de journalistiek. Maar dan moet je er wel op uit, want anders ben je toch een veredelde call centermedewerker? Mijn motto is altijd geweest: ga de straat op! Maar vraag dan wel informatie aan mensen die verstand van zaken hebben en stel vragen die er toe doen. Dus niet: wat vindt u ervan dat het programma De Gouden Kooi verdwijnt? En als je wilt weten hoe het zit met Poolse werknemers in Nederland, ga dan in de Schilderswijk kijken en stel hen vragen. Neem geen genoegen met een telefoongesprek met een politicus die zegt dat het allemaal wel meevalt!’



Terug naar de schrijvende pers wil ze niet. ‘Schrijven in vast dienstverband is door bezuinigingen bijna onmogelijk geworden en een freelance bestaan wordt veel te slecht betaald. Dan werk ik veel liever aan een boek. Is dat af, dan komt het op boekenplanken te staan en er wordt aan gerefereerd. Dat is prachtig.’






De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina