De Ondraaglijke lichtheid van het bestaan: Milan Kundera Dit fragment is afkomstig uit het eerste deel One



Dovnload 26.79 Kb.
Datum21.08.2016
Grootte26.79 Kb.
De Ondraaglijke lichtheid van het bestaan: Milan Kundera

Dit fragment is afkomstig uit het eerste deel



One

The idea of the eternal return is a mysterious one, and Nietzsche has often perplexed other philosophers with it: to think that everything recurs as we once experienced it, and that the recurrence itself recurs ad infinitum! What does this mad myth signify?

Putting it negatively, the myth of eternal return states that a life which disappears once and for all, which does not return, is like a shadow, without weight, dead in advance, and whether it was horrible, beautiful, or sublime, its horror, sublimity, and beauty mean nothing. We need take no more note of it than of a war between two African kingdoms in the fourteenth century, a war that altered nothing in the destiny of the world, even if a hundred thousand blacks perished in excruciating torment.

Will the war between two African kingdoms in the fourteenth century itself be altered if it recurs again and again, in eternal return?

It will: it will become a solid mass, permanently protuberant, its inanity irreparable.

If the French Revolution were to recur eternally, French historians would be less proud of Robespierre. But because they .deal with something that will not return, the bloody years of the Revolution have turned into mere words, theories, and discussions, have become lighter than feathers, frightening no one. There is an infinite difference between a Robespierre who occurs only once in history and a Robespierre who eternally returns, chopping off French heads.

Let us therefore agree that the idea of eternal return implies a perspective from which things appear other than as we know them: they appear without the mitigating circumstance of their transitory nature. This mitigating circumstance prevents us from coming to a verdict. For how can we condemn something that is ephemeral, in transit? In the sunset of dissolution, everything is illuminated by the aura of nostalgia, even the guillotine.

Not long ago, I caught myself experiencing a most incredible sensation. Leafing through a book on Hitler, I was touched by some of his portraits: they reminded me of my childhood. I grew up during the war; several members of my family perished in Hitler's concentration camps; but what were their deaths compared with the memories of a lost period in my life, a period that would never return?

This reconciliation with Hitler reveals the profound moral perversity of a world that rests essentially on the nonexistence of return, for in this world everything is pardoned in advance and therefore everything cynically permitted.
Two

If every second of our lives recurs an infinite number of times, we are nailed to eternity as Jesus Christ was nailed to the cross. It is a terrifying prospect. In the world of eternal return the weight of unbearable responsibility lies heavy on every move we make. That is why Nietzsche called the idea of eternal return the heaviest of burdens (das schwerste Gewicht).

If eternal return is the heaviest of burdens, then our lives can stand out against it in all their splendid lightness.

But is heaviness truly deplorable and lightness splendid?

The heaviest of burdens crushes us, we sink beneath it, it pins us to the ground. But in the love poetry of every age, the woman longs to be weighed down by the man's body. The heaviest of burdens is therefore simultaneously an image of life's most intense fulfillment. The heavier the burden, the closer our lives come to the earth, the more real and truthful they become.

Conversely, the absolute absence of a burden causes man to be lighter than air, to soar into the heights, take leave of the earth and his earthly being, and become only half real, his movements as free as they are insignificant.

What then shall we choose? Weight or lightness?

Parmenides posed this very question in the sixth century before Christ. He saw the world divided into pairs of opposites: light/darkness, fineness/coarseness, warmth/cold, being/nonbeing. One half of the opposition he called positive (light, fineness, warmth, being), the other negative. We might find this division into positive and negative poles childishly simple except for one difficulty: which one is positive, weight or lightness?

Parmenides responded: lightness is positive, weight negative.

Was he correct or not? That is the question. The only certainty is: the lightness/weight opposition is the most mysterious, most ambiguous of all.
Three

I have been thinking about Tomas for many years. But only in the light of these reflections did I see him clearly. I saw him standing at the window of his flat and looking across the courtyard at the opposite walls, not knowing what to do.

He had first met Tereza about three weeks earlier in a small Czech town. They had spent scarcely an hour together. She had accompanied him to the station and waited with him until he boarded the train. Ten days later she paid him a visit. They made love the day she arrived. That night she came down with a fever and stayed a whole week in his flat with the flu.

He had come to feel an inexplicable love for this all but complete stranger; she seemed a child to him, a child someone had put in a bulrush basket daubed with pitch and sent downstream for Tomas to fetch at the riverbank of his bed.

She stayed with him a week, until she was well again, then went back to her town, some hundred and twenty-five miles from Prague. And then came the time I have just spoken of and see as the key to his life: Standing by the window, he looked out over the courtyard at the walls opposite him and deliberated.

Should he call her back to Prague for good? He feared the responsibility. If he invited her to come, then come she would, and offer him up her life.

Or should he refrain from approaching her? Then she would remain a waitress in a hotel restaurant of a provincial town and he would never see her again.
Tekstvragen

  • Kundera schrijft met dit boek een filosofische roman. Leg uit.

  • Welke filosofen haalt Kundera hier aan?

  • Welke visie heeft Kundera op het leven?

  • Waarom is het leven ondraaglijk licht?

  • Zoek informatie op over Tomas en Tereza. Hoe zal hun liefde evolueren?

  • Wie van beiden is er geneigd tot lichtheid en wie tot zwaarte?

  • Wat is lichtheid met betrekking tot liefde en wat is zwaarte?

_________________________________________________________

Dit fragment is afkomstig uit het Zesde deel: De grote mars.



5

Het conflict tussen degenen die beweren dat God de wereld heeft geschapen en hen die van mening zijn dat de wereld uit zichzelf is ontstaan, betreft iets dat ons verstand en onze ervaring te boven gaat. Er is een veel wezenlijker verschil tussen degenen die het bestaan zoals het aan de mens werd gegeven (hoe en door wie dan ook) in twijfel trekken en hen die er zonder reserve mee instemmen.

Achter alle Europese geloofsovertuigingen, religieus en politiek, staat het eerste hoofdstuk van Genesis waarin we lezen dat de wereld is geschapen zoals het goed was, dat het menselijke bestaan goed is en dat het dus juist is zich te vermenigvuldigen. Laten we deze fundamentele geloofsovertuiging noemen: categorische instemming met het bestaan.

Het feit dat tot voor kort het woord stront met ... werd aangeduid had niets te maken met morele overwegingen. U wilt toch niet beweren dat stront immoreel is?! Afkeuring van stront is metafysisch. Ontlasting is het dagelijks bewijs dat men de schepping niet aanvaardt. Het één of het ander: of stront is aanvaardbaar (en dan hoef je de w.c.-deur niet op slot te doen!) of we zijn geschapen op een onaanvaardbare manier.

Hieruit volgt dat het esthetische ideaal van de categorische instemming met het bestaan een wereld is waarin stront ontkend wordt en waarin iedereen zich gedraagt alsof die niet bestaat. Dit esthetische ideaal heet kitsch.

Het is een Duits woord, ontstaan in het midden van de sentimentele negentiende eeuw, dat later in alle talen is verbreid geraakt. Veelvuldig gebruik heeft de oorspronkelijke metafysische betekenis ervan echter verdoezeld: kitsch is de absolute ontkenning van stront in letterlijke en figuurlijke zin; kitsch sluit vanuit zijn gezichtspunt alles uit wat het menselijke bestaan esesentieel onaanvaardbaar maakt.
6

Sabina's eerste innerlijke verzet tegen het communisme had geen ethisch, maar een esthetisch karakter. De lelijkheid van de communistische wereld (vernielde kastelen die in koeiestallen werden veranderd) stootte haar echter veel minder af dan het masker van schoonheid dat deze wereld opzette, met andere woorden: de communistische kitsch. Het zogenaamde feest van 1 mei staat er model voor.

Ze zag de één-mei-optochten in de tijd waarin de mensen nog enthousiast waren of zich uitsloofden om enthousiast te lijken. De vrouwen droegen een rode, witte of blauwe blouse, en gezien vanaf balkons en uit ramen vormden ze verschillende figuren: vijfhoekige sterren, harten en letters. Tussen afzonderlijke gedeelten van de optocht liepen orkestjes die marsmuziek speelden. Wanneer de optocht de tribune naderde, straalde ook van de meest verveelde gezichten een brede glimlach, alsof ze wilden bewijzen dat ze blij waren, of om precies te zijn: dat ze instemden, zoals het hoorde. Maar het ging niet alleen om een politieke instemming met het communisme, maar om een instemming met het bestaan als zodanig. Het feest van 1 mei laafde zich aan de diepe bron van de categorische instemming met het bestaan. De ongeschreven, onuitgesproken leuze van de optocht was niet 'Leve het communisme!' maar 'Leve het leven!' De kracht en de list van de communistische politiek lag daarin dat ze zich die leuze had toegeëigend. Juist deze idiote tautologie ('Leve het leven!') trok ook die mensen naar de communistische optocht die de stellingen van het communisme koud lieten.

7

Tien jaar later (ze woonde al in Amerika) nam een Amerikaanse senator, een vriend van haar vrienden, haar mee in zijn gigantische auto. Op de achterbank zaten vier kinderen gepropt. De senator stopte; de kinderen stapten uit en renden over een groot grasveld naar de kunstijsbaan. De senator keek van achter het stuur dromerig naar die vier rennende figuurtjes en draaide zich toen naar Sabina: 'Kijk eens naar hen.' Met de hand beschreef hij een cirkel die de ijsbaan, het grasveld en de kinderen moest omvatten: 'Dat noem ik geluk.' Achter die woorden zat niet alleen blijdschap omdat de kinderen renden en het gras groeide, maar ook een uiting van begrip ten opzichte van de vrouw die uit het land van het communisme was gekomen, waar volgens de overtuiging van de senator het gras niet groeide en kinderen niet renden.

Sabina stelde zich die senator juist toen voor op een tribune op een Praags plein. Wat op zijn gezicht te lezen viel, was exact dezelfde glimlach die de communistische staatslieden vanaf de hoogte van hun tribune richtten tot de op dezelfde manier glimlachende burgers beneden in de optocht

8

Hoe wist de senator dat kinderen geluk betekenen? Kon hij in hun ziel kijken? Stel nu eens dat op het moment dat ze uit het zicht waren, drie van hen zich op de vierde wierpen en hem begonnen af te tuigen?

De senator had één enkel argument voor zijn bewering: zijn gevoel. Waar het hart spreekt, is het onbehoorlijk dat het verstand iets tegenwerkt. In het rijk van de kitsch heerst de dictatuur van het hart.

Het door kitsch opgeroepen gevoel moet uiteraard dusdanig zijn dat massa's dat kunnen delen. Kitsch kan daarom nooit stoelen op een bijzondere situatie, maar op basisbeelden die in het geheugen van de mensen zijn gegrift: ondankbare dochter, in de steek gelaten vader, kinderen die over een grasveld renen, verraden vaderland, herinnering aan de eerste liefde. Kitsch wekt vlak achter elkaar twee tranen van ontroering. De eerste traan zegt: Wat mooi, kinderen die over een grasveld rennen!

De tweede traan zegt: Wat mooi om samen met het hele mensdom ontroerd te zijn door kinderen die over een grasveld rennen!

De tweede traan maakt kitsch pas tot kitsch.

Broederschap van alle mensen op aarde kan alleen gebaseerd zijn op kitsch.
Tekstvragen

  • Verduidelijk Kunderas theorie over kitsch.

  • Kundera is ook een politieke schrijver. Waaruit blijkt dit?

  • Uit welk land is Milan Kundera afkomstig? Zoek informatie op over de politieke situatie waarnaar Kundera refereert.

  • Wat is de kitsch van het communisme?

  • Hoe staat Sabina ten opzicht van de senator?

  • Zoek op wie Sabina is in dit verhaal. Wat is haar rol in het boek?

  • Verbind de begrippen kitsch, hart, massa? Wat hebben ze met elkaar te maken?




De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina