De 'Titanic' in het Swahili



Dovnload 37.49 Kb.
Datum20.08.2016
Grootte37.49 Kb.
De 'Titanic' in het Swahili.
Een documentaire over filmvertellers in Dar es Salaam.

19 oktober 2011, Auditorium B, Blandijnberg 2, Universiteit Gent

Een activiteit van AVRUG

in samenwerking met de vakgroep Afrikaanse talen en culturen - UGent









Onderkant formulier

VEEJAYS the MOVIE / FILAMU KWA KISWAHILI

Van Sandra-Katharina Groß, Dar es Salaam

10.04.2010

© Gross

Kapitein Mukandala, filmcommentator in Tanzania

Een kleine kamer in een voorstad van Dar es Salaam. Een bed, aan de muur een wereldkaart, een ventilator. Links in de kamer vinden we werkmateriaal: op rollen gewikkelde VHS-banden, plakband, een televisietoestel, negen VHS-recorders, een dvd-speler, een mengtafel en een microfoon. Op het bed zit een man, eind de vijftig, met naast zich een notitieboekje. Hij zet zijn cowboyhoed op, test de microfoon, de play-knop licht op; het spel kan beginnen .

De film loopt, en kapitein Mukandala begint met het werk. “Wapenzi watazamaji ndugu zangu wapendwa“: “zeer geëerde toeschouwers, lieve gasten, de Lufufu-videotheek in Dar es Salaam brengt u een nieuwe interessante film, een film met een echt verhaal: Titanic”. Nu loopt niet enkel de film, waarvan de gesproken teksten gedubd worden in het Swahili. Er worden ook beelden met commentaar toegevoegd, die het verre Hollywood dichterbij de Oost-Afrikanen brengt. Mukandale vertaalt de film en voegt aan het origineel een nieuw geluidspoor met commentaar toe. Dan wordt deze ‘meester-cassette’ voor verkoop gekopieerd.

Dit is het verhaal dat in ongeveer een uur vertoond wordt in de documentaire.

De aanwezige studenten – velen van hen studeren dit jaar voor het eerst Swahili – kijken en luisteren aandachtig. Af en toe klinkt een onderdrukte lacht op uit het publiek, vb. als een van de personages uitlegt hoe de Amerikaanse scènes uit sommige Hollywood producties gelinkt worden aan gekende contexten. Zo wordt het feestgedruis in een Amerikaanse film vergeleken met de drukte op Kariakoo, een van de bekendste markten van Dar es Salaam.

In de film komen vooral de filmcommentatoren aan het woord. De meesten van hen, zoals Captain Mukandala, kunnen moeilijk rondkomen met dit werk. Van de tien filmcommentatoren in Dar es Salaam zijn er slechts twee in geslaagd om zelfstandig te blijven, Captain Mukandala is één van hen. Hij produceert en verkoopt de vertaalde films in zijn eigen videotheek. Tanzania heeft een lange traditie van mondelinge vertelkunst. "We becommentariëren de film zoals mensen op straat dat zouden doen", zegt Juma Khan, filmverteller. En ze zijn beroemd. "Wanneer ik mijn hoed opzet en door de straten loop", zegt kapitein Mukandala, "herkennen de mensen mij."

Behalve commentaar opnemen op videobanden om die dan te verkopen, geven sommige filmvertellens ook live optredens. Ook dit wordt vertoond in de film:



© Groß
80 enthousiaste toeschouwers in de hut: vooral de kinderen houden van de film-commentaar

Een uur met de bus, een andere voorstad van Dar es Salaam. Vanuit een ‘golfplatenhut’ horen we de stem van DJ Mark: "Mag ik me even voorstellen, ik ben DJ Mark. Ze noemen me sterke stier uit Zabanga of gewoon vechthaan." De jonge man, jeans, T-shirt, baseballcap, zit op een houten bank voor de TV. Hij houdt in de ene hand de microfoon, met de andere bestuurt hij de geluidsmixer. Op het scherm leunt Jack (Leonardo DiCaprio) tegen de voorzijde van de reling, "Ik ben koning van de wereld, juhuu". Over de originele geluidstrack horen we nu DJ Mark zijn stem op de voorgrond: "De man die we hier zien, schreeuwt luid en zegt dat hij Amerika al kan zien. Hij reist naar Amerika! Nu leunt hij naar voren en voelt het alsof hij over de zee vliegt."

De 80 betoverde toeschouwers op de vloer van de hut, onder wie veel kinderen, houden van deze gesproken commentaren. En een film becommentariëren zoals bij de stomme film – dat kan DJ Mark. Hij begrijpt niet elk Engels woord. Maar dat is niet eens nodig. Hij kan zich inleven in de beelden en muziek. Nu is de glamoureuze eetzaal van de Titanic te zien. "Tussen mijn publiek is geen vuiligheidje te vinden," zo klinkt Mark zijn commentaar uit beide boxen. "Je kunt zelfs van de vloer likken, zonder ziek te worden."

“Urenlang live commentariëren, dat is stresserend ", zegt Mark. "Voor elke show ben ik nerveus.” Enkel met live optredens, kan hij bekend worden en voldoende verdienen om een bedrijf op te starten. Hij is niet zeker of hij het zal maken. " Als ik een beter betaalde baan kan vinden, verander ik meteen." Even populair als Kapitein Mukandala is hij niet, maar in ieder geval kennen de mensen in zijn buurt hem al, in het bijzonder de jongeren omdat hij de uitdrukkingen van de Swahili-jongerentaal beheerst. "Nakumalizia Picha hii. Asante Sana na masikio Yako kuazima macho, "concludeert hij. "De film is voorbij, dank u dat u naar mij geluisterd heeft”.


Na afloop van de filmvoorstelling komt de centrale gast van vanavond – Andrés Carvajal – naar voren om vragen te beantwoorden. Belangrijk in deze documentaire is dat het becommentariëren van films niet enkel een commerciële aangelegenheid is. Er wordt doorheen de film erg veel nadruk gelegd op taalkundige en antropologische aspecten – hoe slagen de vertellers erin de Amerikaanse teksten aan te passen aan de plaatselijke cultuur, de Tanzaniaanse vertelcultuur, maar ook de plaatselijke gebruiken, waarden en normen. In dit aspect van de film lijkt het publiek echt geïnteresseerd te zijn en Andrés legt uit dat de films inderdaad niet louter vertaald, maar eerder geïnterpreteerd worden. Aangezien de filmvertellers zelf meestal niet thuis zijn in de Amerikaanse cultuur, levert dat interpreteren soms verrassende resultaten op – zo wordt bij het becommentariëren van fantasiefilms (Harry Potter, Lord of the Rings) niet altijd voldoende benadrukt dat het wel degelijk om fantastische avonturenverhalen gaat.

Een andere vraag informeert naar de plaatselijke filmindustrie, waarop Andrés antwoordt dat het aantal lokale filmproducties constant stijgt sinds de oprichting van de Tanzaniaanse videofilmindustrie in 2003. In videotheken zijn deze films nog populairder dan de buitenlandse.

Het spreekt vanzelf dat het kopiëren en becommentariëren van films in se een inbreuk betekent op het copyright van een film. Volgens Andrés bekommert de Amerikaanse filmindustrie zich echter niet echt om deze schendingen van het copyright. Bovendien werken er in heel Tanzania slechts een paar inspecteurs, die onmogelijk alles kunnen controleren.

Andrés legt ten slotte nog uit hoe hij ertoe gekomen is hierover een documentaire te draaien . Heel het fenomeen interesseerde hem al geruime tijd en als onderzoeker aan de Universiteit van Mainz kreeg hij de gelegenheid lange tijd in Tanzania te verblijven om deze filmvertellers van naderbij te leren kennen en er een film over te maken. Hij wil graag verder documentaires blijven maken over hedendaagse cultuurfenomenen in Afrika, met voldoende aandacht voor de wijze waarop die cultuurfenomenen geabsorbeerd, maar ook getransformeerd worden door de plaatselijke bevolking.

Rond 22u werd deze AVRUG-activiteit afgesloten. Het was een boeiende avond; enkel de opkomst van het publiek was ietwat teleurstellend.

Marijke Van Petegem & Annelies Verdoolaege








De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina