De Variatievorm



Dovnload 21.5 Kb.
Datum22.08.2016
Grootte21.5 Kb.

De Variatievorm


Variëren betekent veranderen, vervormen, omspelen, ontwikkelen van een gegeven motief of thema. Alle muziek berust op het oerprincipe van de variatie.

In engere zin is een variatie een instrumentale vorm bestaande uit een thema en een reeks transformaties van dat thema. Naargelang het toegepaste procédé verandert het thema op melodisch, ritmisch of harmonisch gebied.



I. De strenge of figuratieve variatie


Bij deze variatievorm behoudt het thema zijn harmonische basis en vormstructuur, en wordt het enkel gewijzigd door melodische omspelingen en ritmische veranderingen.

We kunnen ook spreken van: een “melodische” variatie, of een “ritmische” variatie



II. De cantus-firmusvariatie


Cantus-firmus betekent letterlijk “vaste, onveranderlijke zang”. In deze variatievorm komt het thema ongewijzigd voor. Het zijn de tegenstemmen die veranderen, waardoor de variatie soms een heel verschillende harmonische structuur krijgt van het oorspronkelijke thema.

III. De ostinatovariatie


Een ostinato is een steeds weerkerende ritmische of melodische formule

Bij de ostinatovariatie is het vaste gegeven geen leidende melodie, maar een korte melodische formule die steeds herhaald wordt. Het ostinato komt bijna altijd voor in de bas en wordt ook basso ostinato genoemd. Deze vormt de basis waarboven een reeksvariaties zich ontwikkelen.

We vinden dit principe terug in verschillende soorten dansvormen zoals de chaconne en de passacaglia, follia…

Dit genre komt veel voor in de barokperiode. In de 18de eeuw verdwijnt het bijna helemaal, maar vanaf de 19de eeuw wordt het weer meer gebruikt.

Ook in de jazzmuziek wordt dit principe veel gebruikt.

IV. De karaktervariatie


Bij deze variatievorm wordt het thema zo veel veranderd dat elke variatie een nieuw karakter krijgt. Het thema is dikwijls bijna niet meer te herkennen omdat de componist enkel een motief of een fragment van het thema in zijn variatie verwerkt. Deze vorm wordt vooral in de romantische periode gebruikt. In deze periode zullen de componisten meestal beginnen met enkele strenge variaties, en vervolgens steeds verder afdwalen van het thema, om op het einde meestal terug te keren naar het origineel.
Voorbeelden:

Haydn J – Thema met variaties uit het Keizerskwartet. (Vooral Cantusfirmusvariaties)

Pachelbel – Canon (Ostinatovariatie)

Schubert Fr– Thema en variaties uit het strijkkwartet “der Tod und das Mädchen”

Schubert Fr – Thema en variaties uit het forellenkwintet

Bach J.S. – Passacaglia in c mineur voor orgel (ostinato)

Bach J.S. – Goldbergvariaties

Haydn J. – Symfonie met de paukenslag – deel 2

Brahms J. – variaties op een thema van Haydn

Paganini – etude-caprice nr.24 (figuratief – steeds zelfde harmonische structuur)

Rachmaninov S. – Rapsody op een thema van Paganini

Mozart W.A. – andante uit de sonate in A majeur (karaktervariaties)

Mozart W.A. – ah vous dirai je maman

Corelli A. - La Follia



FRANZ SCHUBERT (1797, Lichtenthal - 1827, Wenen)

Thema met variaties uit het Pianokwintet in A-majeur,

' Forellenkwintet '


De 'Schubertiaden' waren wekelijkse bijeenkomsten van bevriende kunstenaars (musici, schilders, dichters) en kunstminnaars. Zij discussieerden over kunst, droegen literatuur voor, dronken wijn, dansten en zongen.

Schubert was het middelpunt van deze bijeenkomsten. Hij improviseerde walsen en andere dansmuziek aan de piano. Als het gezelschap was uitgedund, speelde hij zijn nieuwste composities.

Schubert heeft meerdere malen gezegd dat hij alleen op de wereld gekomen was om te componeren (romantiek!). Hij componeerde in slechts twaalf jaar tijd piano­muziek, kamermuziek, orkestmuziek, koormuziek en meer dan zeshonderd (ongeëvenaarde) liederen. Het is eeuwig zonde dat Schubert zo slordig was. Hierdoor is veel van zijn muziek, waaronder een hele symfonie, zoekgeraakt...

Thema met variaties uit het Pianokwintet in A-majeur, 'Forellenkwintet'

tempo: andantino

bezetting: piano, viool, altviool, cello en contrabas

Schubert heeft ooit gezegd: "Kennen Sie eine lustige Musik? Ich nicht." (Kent u vrolijke muziek? Ik niet.) De melodie van bet lied 'Die Forelle' is wel vrolijk. In de James Bond-film 'Never Say Never Again' fluit de misdadiger Mr Largo deze melodie dan ook als hij James Bond gevangenneemt. (Net als in het lied waarin de visser de forel vangt.) Schubert gebruikt dus de melodie van zijn lied 'Die Forelle' als thema voor bet thema met variaties in bet gelijknamige pianokwintet. Bij de strijkers kiest Schubert hier voor een contrabas in plaats van de gebruikelijke strijkkwartetbe­zetting (le viool, 2e viool, altviool en cello). Hierdoor hoeft de piano niet veel bassen te spelen en concentreert deze partij zich nu in het hogere register. We gaan luisteren hoe Schubert varieert op het thema van 'Die Forelle'. Het tempo van het originele lied is allegretto, Schubert schrijft hier het langzamere andantino voor.



Overzicht


  • het thema, gespeeld door de vier strijkers viool – altviool – cello - contrabas (zonder piano)

  • variatie I. Cantus-firmusvariatie. De piano speelt het thema versierd door trillers in octaven. Het pizzicato in de bas en de snelle arpeggio's bij de strijkers zorgen voor de 'swing’

  • de viool versiert de melodie van de piano met hoge trillers




  • variatie II. Cantus-firmusvariatie. Het thema wordt nu door altviool en de cello gespeeld. De viool omspeelt de melodie weer en de piano vult akkoorden in als de melo­die even 'stilstaat'.

  • de melodie is nu geheel bij de altviool




  • variatie III. Cantus-firmusvariatie. De 'cello' en contrabas spelen samen de melodie. De andere strijkers spelen een ritmische begeleiding, terwijl de piano (weer) in octaven de, melodie omspeelt.




  • variatie IV: Karaktervariatie. Modulatie naar mineur. Fortissimo en veel akkoorden.

  • deze variatie eindigt met een schitterende melodie, ingezet door de cello en gevolgd door de viool en de altviool.

  • variatie V. Melodische variatie in Si mol groot De cello speelt een van het thema afgeleide melodie. Het is een vrije romantische omspeling van de melodie.

  • de viool en cello voeren een korte dialoog.




  • allegretto. Schubert neemt hier hetzelfde tempo als van het originele lied. Dezelfde melodie en (vooral!) dezelfde piano-begeleiding. Hier horen we het 'forelmotief’ op de piano: de forel die als een pijl door het water schiet.



ooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooo

Joseph Haydn (1732, Rohrau – 1809, Wenen)

Thema met variaties uit het strijkkwartet opus 76 nr.3

Het Keizerskwartet

Haydn was zo getroffen door de populariteit van het Engelse volkslied “ God Save the King “, dat hij besloot een nationaal lied voor oostenrijk te maken. “Gott erhalte Franz den Kaiser”, werd onmiddellijk door het hele volk als nationale hymne erkend. Deze melodie gebruikte Haydn als variatiethema voor het tweede deel van het strijkkwartet opus 76 nr 3



Strijkkwartet = viool 1 + viool 2 + altviool + cello
Het thema = heeft een koraalstructuur met 3 goed afgescheiden zinnen in een structuur A A B C C
Variatie 1 = duet tussen viool 1 en viool 2

Variatie 2 = vierstemmige harmonie


thema in de ………. –

tegenstem met syncopen (door de …………..)

Variatie 3 = thema in de ………

Syncopen in de ……….

Chromatische begeleiding bij de ……….

Variatie 4 = thema in de …………

Is een octaaf hoger gespeeld

De stemvoering wordt steeds meer polyfoon.

In een korte coda dalen alle stemmen tot op een tonica-pedaal.
ooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooo

Rachmaninov Sergei

Rapsody on a theme of Paganini

Een Rapsodie (vertellend) voor piano + orkest (lijkt dus op een pianoconcerto).


Er zijn 24 variaties op het thema van Paganini.
Rachmaninov gebruikt ook het “Dies Irea” thema uit de gregoriaanse dodenmis;
In de 18de variatie komt een schijnbaar nieuw thema. In feite is het de “omkering” van het Paganini thema.


Het thema komt van de 24ste vioolcaprice van N.Paganini. Paganini heeft zelf 24 variaties voor vioolsolo op zijn eigen thema geschreven.


  • Introduction: Allegro vivace

  • Variation I (Precedente)

  • Tema: L'istesso tempo

  • Variation 2: L'istesso tempo

  • Variation 3: L'istesso tempo

  • Variation 4: Più vivo

  • Variation 5: Tempo precedente

  • Variation 6: L'istesso tempo

  • Variation 7: Meno mosso, a tempo moderato

  • Variation 8: Tempo I

  • Variation 9: L'istesso tempo

  • Variation 10: L'istesso tempo

  • Variation 11: Moderato

  • Variation 12: Tempo di minuetto (D minor)

  • Variation 13: Allegro (D minor)

  • Variation 14: L'istesso tempo (F major)

  • Variation 15: Più vivo scherzando (F major)

  • Variation 16: Allegretto (B flat minor)

  • Variation 17: (Allegretto) (B flat minor)

  • Variation 18: Andante cantabile (D flat major)

  • Variation 19: A tempo vivace

  • Variation 20: Un poco più vivo

  • Variation 21: Un poco più vivo

  • Variation 22: Marziale. Un poco più vivo (Alla breve)

  • Variation 23: L'istesso tempo

  • Variation 24: A tempo un poco meno mosso

Niettegenstaande deze 24 variaties zonder onderbreking aan elkaar aansluiten, kan het gehele werk in drie delen worden onderverdeeld. Analoog aan de structuur van een “concerto”.

Het eerste deel loopt van de introductie tot variatie 10

Variaties 11 tot 18 zijn vergelijkbaar met een langzame beweging van een concerto.



En de overige variaties klinken als een “finale” – deel.



De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina