De Zin van Kerk en Arbeid óf Arbeid en Kerk?



Dovnload 10.6 Kb.
Datum23.08.2016
Grootte10.6 Kb.
De ZIN van Kerk en Arbeid óf Arbeid en Kerk?

Verslag van de discussie door dr. Trinus Hoekstra, projectmedewerker Dienst in de Samenleving van de Dienstenorganisatie Protestantse Kerk in Nederland en mededirecteur van landelijk bureau DISK

Tijdens de presentatie van het nieuwe door landelijk bureau DISK vervaardigde ‘Handboek Arbeid en Kerk - Arbeid, zin en geloof’, werd door Herman Noordegraaf (docent voor diaconaat vanwege de Protestantse Kerk in Nederland aan de Universiteit Leiden) de volgende stelling verdedigd: Een kerk zonder arbeid is zichzelf niet!. Toine van der Hoogen (hoogleraar systematische theologie aan de Radboud Universiteit te Nijmegen) opponeerde vervolgens door de stelling om te keren: Arbeid zonder kerk is zichzelf niet!. Beiden zijn lid van het algemeen bestuur van de stichting DISK, het landelijk bureau voor arbeidspastoraat.

In het onderstaande een kort verslag van dit debat, dat zich buigt over de vraag wat de zin van kerk en arbeid of arbeid en kerk is.
Kerk en Arbeid

Noordegraaf stelde twee fenomenen centraal. In de eerste plaats heeft de wereld van de arbeid een alles doordringende werking. Betaalde arbeid is van groot belang voor iemands plaats in de samenleving. Tegelijk leven we duidelijk in een consumptiemaatschappij. De levensstijl van mensen komt daarbij vooral tot uitdrukking in hun consumeren. Tegelijk worden consumptiepatronen bepaald door iemands plaats in het arbeidsbestel, door het inkomen en de status die met betaalde arbeid verkregen worden. Zo wordt het privé-leven op meerdere wijzen door betaalde arbeid bepaald: betaalde arbeid brengt contacten, structurering van tijd, status, inkomen en eigenwaarde met zich mee. Deze arbeid stimuleert tot en maakt een bepaalde manier van consumeren mogelijk. Deze consumptie lijkt soms zo belangrijk, dat er gesproken wordt van een consumptie-ethos dat het arbeidsethos verdringt en vervangt. Mensen lijken meer te arbeiden om het consumeren dan om het arbeiden zelf. Mensen worden door hun consumptie aangezet tot betaalde arbeid. Betaalde arbeid, consumptie en productie vormen zo een zichzelf versterkende kringloop: betaalde arbeid stimuleert tot en maakt consumptie mogelijk, consumptie vraagt om productie en een toename van de productie vereist een toename van betaalde arbeid die op zijn beurt de consumptie weer aanjaagt.

In de tweede plaats heeft het christelijk geloof uit de aard van haar wezen betrekking op alle onderdelen van het leven, ook op arbeid. Tegelijkertijd is het christelijk geloof een apart onderdeel van het leven geworden. Het christelijk geloof is verkerkelijkt en geprivatiseerd.

Noordegraaf wees op aalmoezenier mgr. E. Beel, die tijdens de Tweede Wereldoorlog bepleitte en bewerkstelligde dat de kerk zich zou richten op de wereld van de arbeid. De kerk moest de wereld van de arbeid gaan beïnvloeden. Beel was zich ervan bewust dat het arbeidsleven mensen vormt en dat mensen onbewust naar deze vorming leven. De kerk moest als het ware een ‘tegenvorming’ op gang brengen, een kerstening van mensen en hun arbeid. Deze tijd is volgens Noordegraaf weliswaar voorbij, maar een kerk die zich niet op arbeid richt, mist een belangrijk onderdeel van het leven. Aangezien de kerk zich vanuit de aard van haar geloof op alle onderdelen van het leven richt, is een kerk zonder arbeid zichzelf niet.


Arbeid en Kerk

Aalmoezenier van Sociale Werken Beel dacht en leefde volgens Van der Hoogen vanuit de kerk. Vooral de zielzorg was voor hem een plek van missionair verstaan. Pastoraat ten aanzien van de wereld van de arbeid, de industrie, werd industriepastoraat, arbeidspastoraat, pastoraat met een missionaire spits, het vanuit de kerk in de wereld van de arbeid aanwezig zijn en vanuit de kerk de wereld van de arbeid trachten te beïnvloeden. Deze beweging paste bij een kerk die zichzelf beleefde als beheerder van de waarheid van de bijbel en bewaker van de gehoorzaamheid aan de leer van de kerk. Deze kerk werd er zich van bewust dat de wereld haar op onderdelen ontsnapte. Eén zo’n onderdeel vormde de arbeid, en met het oog op dit ontsnapte onderdeel werd het pastoraat uitgebreid met categorische functies als industriepastoraat en arbeidspastoraat.

Deze benadering is volgens Van der Hoogen vandaag de dag niet meer adequaat. Arbeid is niet meer te beschrijven in de industriële termen van de jaren ’40 en ’50. De door informatie- en communicatietechnologie bevorderde flexibilisering van tijd en ruimte heeft arbeid in het leven van mensen tot een fluïde begrip gemaakt. Mensen stileren hun leven met een mengeling van arbeid en consumptie. Tegelijk is de kerk in relatie tot de samenleving van overkoepelend instituut tot randverschijnsel geworden. In deze situatie krijgt de kerk weer trekken van de oorspronkelijke ecclesia: door Christus uit de wereld geroepen met het oog op de wereld. Pastoraat ten aanzien van arbeid en arbeidspastoraat kunnen niet meer betekenis krijgen zonder na te denken over het begrip ‘zin’. Terecht staat volgens Van der Hoogen het woord ‘zin’ centraal in de ondertitel van het handboek. De vraag naar ‘zin’, is de vraag waarmee wij contact maken met de wereld, met de mensen en met onszelf in de wereld van de arbeid. In plaats van een normerende missionaire beweging (vanuit het instituut als beheerder van de bijbelse waarheid en bewaker van de gehoorzaamheid aan de leer van de kerk), gaat het dan om een hermeneutische missionaire beweging. Hierbij gaat het om de vraag naar de zin die mensen beleven aan en in hun arbeid? In die vraag trilt ook de vraag naar God en naar onszelf mee. In het uitwerken en expliciteren van die vragen wordt uiteindelijk opnieuw op een hoopvolle wijze de vraag gesteld naar de waarheid van de bijbel en de gehoorzaamheid aan de kerkelijke leer. Het beginpunt van deze hermeneutische weg ligt echter nadrukkelijk in de vraag wat mensen in de huidige samenleving beleven in en aan hun arbeid. In plaats van de stelling Een kerk zonder arbeid is zichzelf niet, een stelling die wel erg snel met de kerk zelf begint, moet het nu veeleer om de omgekeerde stelling gaan Arbeid zonder kerk is zichzelf niet. De pointe van deze stelling ligt in de arbeid en in de rol die de kerk in relatie tot de zinvraag met betrekking tot arbeid zou kunnen spelen, namelijk in een missionaire betrokkenheid op de samenleving vanuit de liefde van Christus de vraag helpen stellen wat voor zin of onzin mensen in en aan hun arbeid beleven. Met andere woorden ten bate van de wereld klinkt vanuit de ecclesia de roep Arbeid die niet vraagt naar haar zin is zichzelf niet! De zinvraag in de samenleving bijvallen, dat is de missionaire houding die de kerk vandaag de dag aan zou kunnen nemen in de vorm van de vraag: Wat zegt ons arbeidsbestel over God en over ons?

Van der Hoogen stelde tot slot voor om het arbeidsbestel te benaderen als een sacramenteel gegeven, als een werkzaam teken van onze weg naar God. Daarbij gaat het hem niet om een identificatie van onze arbeid(sbelevingen) met God, maar veeleer om het openleggen van onze arbeid(sbelevingen) met het oog op God. Iets of iemand als sacramenteel benaderen, betekent dan zoveel als de vraag stellen hoe iets of iemand ons betrekt op God. Met andere woorden onze arbeid als zoekplaatje naar God.


Conclusie

Het is de vraag of de benaderingen van Noordegraaf en Van der Hoogen tegenover elkaar staan. Noordegraaf kijkt er vooral naar hoe het instituut kerk aandacht aan arbeid geeft. Van der Hoogen begint aan de kant van de arbeid en stelt de vraag naar zin centraal. De betekenis van de kerk ten aanzien van arbeid ligt voor hem in de vraag hoe de kerk deze zinvraag oppakt, normerend of hermeneutisch. Het handboek Arbeid en Kerk is door DISK voor de kerken gemaakt. DISK hoopt dat het handboek zijn weg vindt in de kerkelijke instituten met het oog op openheid en aandacht in de kerken voor de zinervaringen rondom arbeid in onze postmoderne samenleving.



De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina