Denemarken. Verval, herstel en vereniging (1241-1439)



Dovnload 19.77 Kb.
Datum26.08.2016
Grootte19.77 Kb.

Denemarken.



Verval, herstel en vereniging (1241-1439)

  • Valdemar II was tweemaal gehuwd geweest (onder meer met de jong­gestorven Boheemse prinses Dagmar, die in een beroemd lied bezongen wordt) en had vele buitenechtelijke liaisons.

  • Geen van zijn zoons had genoeg invloed om de alleenheerschappij te verwerven en zo ontstonden er nieuwe successietwisten.

  • Erik IV Klipping werd om het leven gebracht door zijn broer Abel, die op zijn beurt sneuvelde tijdens een veldtocht tegen de Friezen.

  • De derde zoon, Christoffer, werd vermoedelijk tijdens de H. Communie met miswijn vergiftigd.

  • Diens zoon ErikV Plovpenning liet het leven door toedoen van de bende van Marsk Stig Andersen.

  • Het ging bij die machtsstrijd vooral om de invloed van de sterkste regio's. Sleeswijk was nog steeds het economisch middelpunt met zijn welvaren­de handelssteden Tønder, Ribe, Flensborg en Slesvig.

  • Het had de status van graafschap verworven en de graaf van Sleeswijk was onmiskenbaar de sterkste man na de koning.

  • Menigmaal deed zo'n graaf een gooi naar de kroon van het koninkrijk; Abel was voorlopig de enige die er met geweld in slaagde.

  • Op Sjælland regeerde nog steeds het geslacht Hvide; Stig Andersen maakte deel uit van de familie.

  • En dan was er de heel Europa teisterende strijd om de macht tussen Kerk en Staat.

  • In de Deense hiërar­chie stond de aartsbisschop van Lund bovenaan; talloze malen mengden de kerkelijk leiders zich in de staatszaken, evenzo vele keren belandden zij in de gevangenis of werden zij verbannen.

  • Erik V Plovpenning ondertekende in 1282 het håndfestning, waarin hij zich verplichtte tot instelling van één nationaal parlement van edelen (Danmarks Riges Råd) in plaats van de verschillende regionale volksverte­genwoordigingen.

  • De onafhankelijkheid van Denemarken kwam echter opnieuw in gevaar.

  • Erik IV Menved overleefde al zijn vroeg gestorven kin­deren en zijn broer Christoffer II genoot geen enkel vertrouwen.

  • Daartoe gedwongen door een lege schatkist moest hij buitenlandse inmenging toestaan, met name van het graafschap Holstein.

  • Grote delen van Dene­marken werden als onderpand afgestaan bij het sluiten van leningen.

  • Edelen betwistten elkaar de heerschappij, zetten Christoffèr af, kozen hem vierjaar later opnieuw als koning en lieten het ten slotte komen tot een koningloos tijdperk (grafelijke twisten: 1332 1340).

  • Om de schijn van eenheid op te houden en een eind te maken aan de reeks gewelddadigheden, werd een aan het Duitse hof opgegroeide jon­geman, Valdemar IV (1340 1375), op de troon gezet.

  • De graven vergisten zich deerlijk in deze ambitieuze, politiek bekwame prins.

  • Hij slaagde er met harde hand in orde op zaken te stellen en loste leningen snel af, onder meer door de verkoop van alle bezittingen in Estland.

  • Skåne, dat zichzelf onafhankelijk had verklaard en een unie met Zweden was aan­gegaan, werd moeiteloos heroverd.

  • De belangrijkste handeling was ech­ter de verovering van Gotland, het eiland dat een min of meer autonome positie binnen het Zweedse koninkrijk innam.

  • In 1361 werd de Got­landse hoofdstad Visby na een groot bloedbad ingenomen.

  • Daarmee trof Valdemar indirect de machtige Hanze.

  • Visby was een lid van dit verbond van handelssteden dat zich weinig aantrok van koninklijke belangen en er zelf een sterke vloot op na hield.

  • De Hanzevloot werd echter vernieti­gend verslagen in een treffen op de rede van København.

  • Om een nieuwe confrontatie te voorkomen stelde Valdemar voor een aantal kastelen aan de kust van Skåne voor 15 jaar te verpachten aan de Hanze, welk aanbod werd aanvaard.

  • Valdemar is ongetwijfeld een van de meest illustere personen uit de Deense geschiedenis geweest, al heeft het eeuwen geduurd eer de Denen zijn bijnaam 'de Verschrikkelijke' inruilden voor ‘Atterdag', wat vertaald mag worden als 'hij die Denemarken weer op de been hielp'.

  • Die aanvan­kelijke miskenning houdt uiteraard verband met de hoge belastingen die Valdemar moest heffen om de schatkist weer te vullen en met de pest­epidemie die eenderde van de Deense bevolking het leven kostte.

  • Zijn eerherstel dankte de koning aan het feit dat hij de eerste aanzet gaf tot de vereniging van de drie Noordse staten.

  • Noorwegen en Zweden waren een persoonlijke unie aangegaan.

  • Magnus, een Zweed, verwierf beide kro­nen.

  • Hij beging echter de fout, in Zweedse ogen, zijn zoon Haakon uit te huwelijken aan Margrethe, de dochter van Valdemar die Zweden zulke zware slagen had toegebracht.

  • Haakon werd in 1363 uit Zweden verjaagd ten gunste van een buitenlandse pion van de adel, Albrecht van Mecklen­burg.

  • Omdat Valdemar zijn enige zoon had overleefd, kon Margrethe aanspraak maken op de Deense troon.

  • De traditie voorzag echter niet in vrouwelijke opvolgers, dus presenteerde zij haar vijfjarig zoontje Oluf als pretendent.

  • De Deense adel accepteerde het kind als vorst onder regent­schap van zijn moeder en hetzelfde deed de Noorse adel toen enkele jaren later Magnus stierf.

  • Het hoofddoel van Margrethe was nu ook Zwe­den onder het gezag van Oluf te brengen.

  • De jonge vorst stierf echter al op de leeftijd van 17 jaar.

  • De edellieden waren niettemin zo van Margre­thes kwaliteiten gecharmeerd, dat zij voor het eerst in de geschiedenis een vrouw toestonden plaats te nemen op de troon van Noorwegen en Denemarken (1387).

  • Nog tijdens haar regentschap wist Margrethe de kust van Skåne weer vol­ledig onder haar gezag te plaatsen, in ruil voor bescherming van Hanze­schepen tegen piraterij.

  • Holstein werd ertoe overgehaald Sleeswijk weer als volledig Deens territorium te erkennen, met behoud van de auto­nome status van het graafschap.

  • Twee jaar na haar kroning wist Margrethe de 'vreemde' Zweedse koning Albrecht te verslaan in de slag bij Falkøbing.

  • Hij werd zo lang gevangen gezet tot de opstandige, door Duitse Hanzekooplui beheerste stad Stockholm zich ook overgaf.

  • De vereniging van de drie koninkrijken was een feit, al duurde het tot 1397 eer dit bij verdrag (Unie van Kalmar) werd vastgelegd.

  • Bij die gelegenheid werd haar achterneef Erik van Pommeren (1397 1439) gekroond, al bleef Margrethe tot haar dood in 1412 als regentes de feitelijke macht uitoefenen.

  • De unie was sterker dan mocht worden verwacht.

  • Denemarken en Zweden bleven tot 1523 verenigd, Noorwegen kon zich pas in 1814 afscheiden (enkele maanden later ging het op zijn beurt weer een unie aan met Zweden, die tot 1905 zou duren).

  • Met goedkeuring van de regentes, de 'koning zonder broek' (een Zweedse spotnaam), hief Erik zware belastingen in alle drie landen.

  • Van groter belang voor de Deense schatkist was de door hem in 1426 ingevoerde tol­heffing voor alle scheepvaart over de Øresund.

  • Enorme bedragen moesten er voor worden betaald, een bewijs van de grote macht die Denemarken als belangrijkste van de drie verenigde naties moet hebben bezeten.







Samengesteld door: BusTic.nl






De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina