Die Schöpfung Jongeren Programmaboekje



Dovnload 18.03 Kb.
Datum25.08.2016
Grootte18.03 Kb.
J. Haydn


Die Schöpfung


Jongeren Programmaboekje

Stichting Educatieve Orkest Projecten www.orkestkidsite.nl/ckv



Het verhaal:
Tijdens een bezoek aan Engeland krijgt de Oostenrijkse componist Franz Joseph Haydn een tekst in handen waarin het bijbelse scheppingsverhaal in dichtvorm is weergegeven. Haydn is opgetogen. Kort daarvoor heeft hij de wens uitgesproken "een werk te schrijven dat mijn naam blijvende roem zal schenken in de wereld." De tekst is het perfecte uitgangspunt voor de grootse compositie die hij in gedachten heeft.

 

Terug in Wenen begint Haydn met het componeren van Die Schöpfung (De Schepping). Hij is op het hoogtepunt van zijn roem, en de stad wacht met ingehouden adem op de première. De eerste uitvoering vindt in kleine kring plaats en wordt door Haydn zelf gedirigeerd. Later schrijft de componist over deze gebeurtenis: "Ik was zo koud als ijs, op het volgende ogenblik leek het alsof ik in brand stond; een paar keer dacht ik dat ik een hartaanval zou krijgen."



 

Die Schöpfung bestaat uit drie delen. Het eerste deel begint met een voorspel getiteld "De uitbeelding van de chaos". Daarna kondigt de aartsengel Rafael de eerste scheppingsdag aan, waarin het ontstaan van het licht wordt uitgebeeld. Heel zacht en mysterieus spelen koor en orkest een langzame inleiding, tot plotseling, bij het woord "Licht", een heldere en stralende klank in de muziek doorbreekt. Het is een buitengewoon verrassend moment, en Haydn weet heel goed dat hij een pracht van een vondst heeft gedaan. Hij heeft dan ook voorzorgen genomen om de passage voor iedereen verborgen te houden. Iemand uit het publiek omschrijft de gebeurtenis als volgt:

 

Ik zie Haydn's gezicht nog voor me toen dit deel in het orkest klonk. Haydn beet op zijn lippen alsof hij zijn schaamte voor iets wilde verbergen, of alsof hij een geheim niet wilde laten doorschemeren. En op het moment dat het licht voor de eerste keer uitbrak, zou je kunnen zeggen dat de vonken uit de brandende ogen van de componist schoten. De betovering van de verraste Weners was zo groot dat het orkest minutenlang niet verder kon spelen.



 

Die Schöpfung gaat verder met een opeenvolging van muzikale natuurschilderingen. Haydn schetst onder andere een storm (compleet met wind, bliksem, donder, regen, hagel en sneeuw), een woest golvende zee, bergen en dalen, en sterren die aan de hemel flonkeren. Het tweede deel beschrijft de vijfde en zesde scheppingsdag, waarin de dieren en de mensen tot leven worden gewekt. We horen een adelaar, een leeuwerik, een duif, een nachtegaal, vissen, een leeuw, een hert, een paard, koeien, schapen, insecten en zelfs een lange worm die over de aarde kruipt. In het derde deel ontmoeten we Adam en Eva, die zich verwonderen over de schoonheid van het paradijs en in een prachtig duet hun liefde voor elkaar bezingen.  

 

De eerste uitvoering van Die Schöpfung sloeg in als een bom. Het onderstaande ooggetuigenverslag, (dat er overigens niet meer zou zijn geweest als de schrijver ervan had kunnen SMSen) geeft een indruk van de sfeer tijdens het concert:



Eindelijk begon de muziek, en onmiddellijk werd het zo stil, nicht, dat je een muis had kunnen horen rennen, en als het publiek niet zo vaak had geapplaudisseerd, had je niet geweten dat er mensen in het theater waren. Maar, nicht, in mijn hele leven zal ik nooit weer zo'n mooi stuk muziek horen; en zelfs al had het drie uur langer geduurd, en zelfs al was het stank-en-zweetbad nog veel erger geweest, dan had ik dat niet erg gevonden. Ik had me met de beste wil van de wereld niet kunnen voorstellen dat menselijke longen en schapendarmen en kalfsvellen zulke wonderen voort konden brengen. [...] Ik ben nog nooit zo voldaan uit een theater gekomen, en ik heb die hele nacht gedroomd over de Schepping van de Wereld.

De Componist

Haydn facts:

naam: Haydn, Joseph

geboren: 31 maart, 1732, Rohrau (Oostenrijk)

overleden: 31 mei, 1809, Wenen (Oostenrijk)

job: klavecinist, componist

privé: getrouwd, vrijmetselaar, woont ook een aantal jaren in Londen

roem: "vader van de symfonie"; hij heeft deze muziekvorm grotendeels ontwikkeld

tophit: zijn Keizerhymne wordt het volkslied van Oostenrijk, en later ook dat van Duitsland

************************



Kortom........

Haydn begon zijn muzikale carrière als zanger in een jongenskoor. Hij speelde ook klavecimbel en begon al jong te componeren.

Hij kreeg goede banen bij belangrijke mensen, zoals de vorst Nicolaas Esterhazy, waar hij meer dan 30 jaar in dienst is geweest.

Haydn schreef heel veel muziek - symfonieën alleen al 106! Hij schreef ook veel kerkmuziek en oratoria. RBO Sinfonia speelt regelmatig zijn missen en grote oratoria, zoals Die Schopfung, dat het verhaal van de schepping van de aarde vertelt.




Het tijdperk van Haydn
1783 - Vrede van Parijs

Na langdurige onderhandelingen is op 3 september in Parijs de vrede tussen Engeland enerzijds en Frankrijk, Spanje en de opstandige Engelse koloniën in Noord-Amerika gesloten. Een aantal Engelse koloniën worden nu een zelfstandige staat, waarbij nog niet duidelijk is welke vorm de nieuwe statenbond precies krijgt.  Een groot probleem is dat veel kolonisten trouw zijn gebleven aan de koning van Engeland. Velen zijn tijdens de vijandelijkheden verdreven of uitgeweken naar andere Engelse koloniën. Florida wordt aan Spanje teruggegeven. In ruil daarvoor blijven de Engelsen Gibraltar bezet houden.



1804 - Napoleon tot keizer gekroond
In Parijs is de consul Napoleon Bonaparte op 2 december tot keizer gekroond. Napoleon werd door paus Pius gezalfd, maar zette zelf de kroon op zijn hoofd. De plechtigheid is met gemengde gevoelens ontvangen. In de Moniteur is geen melding gemaakt van het gebeuren. Door zijn soldaten werd Napoleon echter luid toegejuicht. Veel mensen vragen zich af hoe lang het keizerrijk zal blijven bestaan.  Uit Wenen komt het verhaal dat de jonge toondichter Ludwig van Beethoven het titelblad van zijn derde symfonie, oorspronkelijk opgedragen aan Napoleon, heeft afgerukt. Beethoven was teleurgesteld over de zelfverheffing van de vroegere revolutionair.
1812 - Napoleon uit Rusland teruggekeerd
Op 12 december is de Franse keizer met Caulaincourt en enkele andere getrouwen in Parijs aangekomen. Het grootste gedeelte van het leger is nog onderweg. De veldtocht naar Rusland is rampzalig verlopen, maar Napoleon lijkt vastberaden opnieuw slag te leveren.  Waarnemers zien de toekomst somber in en wijzen op de moeilijke positie van de Franse legers in Spanje, waar de Spanjaarden in een zogenaamde guerrilla (oorlogje) grote afbreuk doen an de Franse posities.

Napoleon Bonaparte


Het Orkest



Wat is een (symfonie) orkest?

Een orkest is een groep mensen met instrumenten die samen muziek maken. Er zijn heel veel soorten orkesten - harmonieorkesten, jazzorkesten, fanfares, zigeunerorkesten, poporkesten en, natuurlijk, symfonieorkesten. Het verschil ligt aan het soort muziek die ze spelen, en ook aan de samenstelling, dat wil zeggen welke instrumenten er in zitten. Hier zullen we het hebben over het symfonieorkest.

Een symfonieorkest bestaat uit vier groepen instrumenten: de strijkinstrumenten (violen, altviolen, celli en contrabassen), de houtblazers (fluiten, hobo’s, klarinetten en fagotten), de koperblazers (hoorns, trompetten, trombones en tuba’s) en slagwerk (pauken, grote trom, xylofoon, bekkens enz.).

Deze samenstelling van instrumenten is ontstaan iets meer dan 300 jaar geleden, en is pas later "symfonieorkest" gaan heten. Toen bestond het orkest uit zo'n 30 musici. In de loop der jaren is het steeds groter geworden - nu zijn het er soms meer dan 100!

Voor het orkest staat één musicus zonder instrument: de dirigent. De dirigent beslist hoe het muziekstuk gespeeld wordt: langzamer of sneller, harder of zachter, heel woest of misschien heel mysterieus. Als hij er niet was zou elk musicus het op een andere manier spelen, en zou het een zootje worden! Om goed samen te blijven, en op dezelfde manier te kunnen spelen, moeten ze dus heel goed naar de dirigent kijken: hij geeft alles wat ze moeten doen aan met zijn gebaren.

Als je aan een symfonieorkest denkt, dan denk je meestal aan "klassieke" muziek. (Als je goed op let zul je merken dat de muziek voor veel films, en zelfs tekenfilms, ook vaak gespeeld is door een symfonieorkest.) Vanaf de barok tijd hebben componisten er heel veel muziek voor geschreven - componisten zoals Bach, Haydn, Mozart en Beethoven. Zelfs componisten die nu leven schrijven muziek voor deze zelfde samenstelling van instrumenten. Het bijzondere van klassieke muziek is dat het ook na 300 jaar nog steeds veel gespeeld wordt! Om al deze muziek in leven te houden zijn er dus heel veel symfonieorkesten, over de hele wereld.





Voor leuke on-line games en puzzels – en alles wat je ooit hebt willen weten over “het symfonieorkest” en klassieke muziek - surf naar www.orkestkidsite.nl!


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2016
stuur bericht

    Hoofdpagina