Docentenhandleiding anw



Dovnload 199.64 Kb.
Pagina1/7
Datum26.08.2016
Grootte199.64 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7
Docentenhandleiding ANW

Dit mag je alleen gebruiken om NIET na te kijken

1. Scheppingsverhalen en wetenschappelijk verklaren

1.Ongeveer op de helft van de film komt de grote haai voor


het eerst in beeld. Lange shots waarin grote delen van de
haai duidelijk zichtbaar zijn, komen pas aan het eind
van de film.

2.a Voorbeschikking. Het idee dat de godheid voor ieder


levend mens heeft vastgelegd of hij het heil zal bereiken
of de verdoemenis. Naast de (religieuze) predestinatie
kent men een meer algemeen-filosofische tegenhanger:
het determinisme.

b In het huidige West-Europa ziet men een steeds gro-


ter wordende neiging tot zelfontplooiing door middel
van persoonlijke ontwikkeling en individuele mobiliteit.
Jezelf onderscheiden van anderen wordt erg belangrijk
gevonden. Men denkt over zichzelf niet in termen van
een onafwendbare toekomst, maar dicht zichzelfjuist
kansen toe die men naar eigen keuze kan benutten of
juist niet. In dit mensbeeld speelt predestinatie geen rul
van betekenis.

3. Deze schrijfopdracht wordt beoordeeld door de praktijk.


Als het verhaal zich verspreidt, is het echt geslaagd. Het
verhaal moet overigens wel uitstijgen boven het niveau
van een verzonnen roddel. Juist in verband met een
mogelijke verspreiding mogen er geen anderen in belas-
terd worden.

4.a Op onbewerkt hout. Als dat niet snel voorhanden is,


splijten sommige mensen een lucifer overlangs om op
het blootkomende onbewerkte hout te kunnen afklop-
pen.

b Dat verschilt per persoon. De een klopt af uit


gewoonte; een ander om zijn onrust af te reageren. Som-
migen durven het niet te laten, omdat ze het voor moge-
lijk houden dat er toch iets waars in zit.

5. Eerst wordt de plantenwereld geschapen. Daarna pas de


zon. (Overigens is er vo6r het scheppen van de zon al wel
sprake van `daglicht'. Uit welke bron dit afkomstig is
blijft onduidelijk.)

6. De eendjes zijn op eigen kracht weggevlogen. Of ze zijn


meegevoerd door een grote roofvogel. Of de vos bevindt
zich binnen de (gerepareerde) omheining.

7. Echo was een nimf die te veel praatte. De koningin van


de goden, Hera (Juno), strafte haar door haar alleen maar
de woorden van anderen te laten herhalen. Later werd
Echo verliefd op de mooie Narcissus. Hij wees haar liefde
hardvochtig af. Zij verhardde daarna tot een rots. Sinds
dien is ze altijd andermans woorden blijven herhalen.
Voor de moderne natuurkunde is geluid een trilling van
de lucht die zich met een bepaalde snelheid voortplant.
Tegen een oppervlak kaatst het geluid terug, waardoor
de trilling zich weer in de richting van de geluidsbron
kan bewegen.

2. Wat doet wetenschap?

1. de uitwerking van deze opdracht hangt af van de (leef
tijd van de) gebruikte bronnen en van de door de leerling
zelf gekozen criteria.

a Deze landen vindt men in West-Europa, Noord-Ameri-


ka en Australie.

b Hier kan men denken aan de Oost-Europese landen


en een aantal andere westers georienteerde landen in
andere werelddelen.

c Natuurrampen en (burger)oorlogen kunnen in korte


tijd de welvaart in een land vernietigen. In de verdeling
van rijk en arm in de werld treden daardoor verschui-
vingen op~ Toch zien we steeds de grootste armoede
geconcentreerd in Afrika. Verder zijn er vooral in Azie en
in Zuid-Amerika arme landen.

d In Noord-Amerika en Europa samen wonen ongeveer


een miljard mensen. Dat is nog geen zo procent van de
wereldbevolking.

2. a Van canvas (uit vlas of hennep) of van leer (uit dieren-


huiden).

b Deze berekening zou snel met een staartdeling


gemaakt zijn. Ingewikkelder berekeningen werden
gemaakt met een rekenliniaal of met behulp van een
logaritmetafel.
Voor de komst van de elektronische zakrekenmachine
bestonden er al wel mechanische rekenapparaten, maar
die waren nogal zwaar en duur.

c De energie werd geleverd door een opgewonden spi-


raalveer.
De regelmaat van de tik kwam van een wieltje dat door
een heel fijn spiraalveertje beurtelings links- en rechts-
om bewogen werd. Dit systeem heette de 'onrust'.
Door slijtage, vervuiling, temperatuurgevoeligheid en
metaalmoeheid zijn mechanische systemen moeilijk sta-
biel te houden.

d De uitwerking van deze opdracht verschilt per leer-


ling.

e De band- of taperecorder, met de magnetische band


opgewonden op grote spoelen. Overigens bevinden het
cassettedeck en zijn mobiele variant de walkman zich

alweer in hun nadagen, nu de digitale opname- en


afspeelapparatuur even compact en betaalbaar aan het
worden zijn.

3. Men voelt het verlies vooral op het gebied van normen


en waarden. Ook hoort men wel dat eigenschappen als
tevredenheid en het zichzelf kunnen vermaken verloren
gaan.

3. Wie doet wetenschap?

1. De uitwerking van deze opdracht verschilt per leerling
Zijn er ook digitale media gebruikt?

2. a Een grotendeels onzichtbare werkpraktijk of een


teruggetrokken bestaan, verheven boven het 'gewone'
volk. Daardoor ook: niet toegankelijk voor kritiek van
buitenaf.

b Toegankelijk maken voor het grote (niet-deskundige)


publiek.

c Wetenschappelijk onderzoek dat niet direct gericht is


op een mogelijke toepassing. Veel fundamenteel onder-
zoek blijkt later wel degelijk toepasbaar te zijn.

3 a Lijden vissen als ze gevangen worden?

b Voldoet deze babyvoeding aan de normen die aan dit
soort producten gesteld worden?

c Is er leven op Mars?

4. Waarom doet men aan wetenschap?

1. a Als we bijvoorbeeld in tabel z5 van het Binas-tabellen-


boek (3e druk) de meest voorkomende isotopen opzoe-
ken krijgen we het volgende overzicht:
             Protonen Elektronen Neutronen
Waterstof (H)  1 1 0
Zuurstof (0)  8 8 8
Silicium (Si)  14 14 14
Fosfor(P)  15 15 16
Deuterium (2H of D) 1 1 1
Deuterium is een vorm van waterstof waarbij in elke
kern naast een proton ook een neutron aanwezig is.

b Als we deuterium even buiten beschouwing laten


krijgt Prout geen gelijk door deze gegevens. Het neutron
als noodzakelijk bestanddeel van een stabiele grotere
kern ontbreekt bijna volledig in de stof waterstof. De
waarneming dat de meeste atoommassa's een veelvoud
van die van waterstof zijn berust op het simpele feit dat
protonen en neutronen vrijwel even zwaar zijn. (i-o voor
Berzelius)
Sinds 193z begrijpen we echter dat in sommige water-
stofkernen neutronen voorkomen. In de variant van
waterstof met een neutron per kern, deuterium, blijkt de
verhouding tussen protonen, elektronen en neutronen
prachtig overeen te komen met die in de zwaardere ato-
men. Deze vorm van waterstof kan dus wel als bouw-
steen van andere stoffen beschouwd worden. (Gelijkma-
ker voor Prout)
Toch kunnen we het idee van bouwsteen niet al te letter-
lijk nemen. Deuteriumkernen zijn net als alle atoomker-
nen positief. Ze stoten elkaar af en vloeien dus niet van-
zelf aaneen tot zwaardere kernen. Ook deuteriumatomen
verbinden zich slechts tot deuteriummoleculen (Dz) en
niet tot zwaardere atomen. (2-i voor Berzelius)
In het jaar i952 laten Amerikaanse onderzoekers de eer-
ste waterstofbom exploderen. Tijdens de explosie fuseren
deuteriumkernen tot heliumkernen. Uit waterstofato-
men kunnen dus zwaardere atomen opgebouwd worden,
maar alleen bij een extreem hoge druk en temperatuur.
In de zon en andere sterren vinden vergelijkbare proces-
sen plaats. (Eindstand: 2-2)

2. a Een groep van het National Cancer Institute onder


leiding van Robert Gallo en een groep van het Institut
Pasteur in Parijs, onder leiding van Luc Montagnier.

b Gallo ging er in ig83 nog van uit dat het door zijn


groep ontdekte zogenaamde retro-virus HLTV-i de veroor-
zaker van aids was. In het wetenschappelijke tijdschrift
Science van mei ig83 publiceerde Montagnier een artikel
waarin stond dat een ander virus aids veroorzaakte. Mon-
tagnier gebruikte een nieuwe naam voor dit virus, maar
met dezelfde afkorting (HLTV). Het artikel bevatte zeer
bescheiden geformuleerde claims en viel vrijwel niet op
naast de veel luidruchtiger Amerikaanse bijdragen. In
juli ig83 waren de Fransen zo zeker van hun zaak dat ze
een nieuwe naam aan `hun' virus gaven: LAV. Ze meldden
ook dat ze een bloedtest ontwikkeld hadden, maar wer-
den niet geloofd. Het kostte ze zelfs moeite om hun
bevindingen gepubliceerd te krijgen. De rest van de
wetenschappelijke wereld stelde voorlopig zijn vertrou-
wen in de vermoedens van de Amerikanen.
In dezelfde maand (juli i983) kreeg Gallo op zijn eigen
verzoek van Montagnier een hoeveelheid van het Franse
virus. In april i984 deelde Gallo tijdens een lezing (in
Parijs!) mee dat zijn groep een nieuw type virus ontdekt
had, HLTV-3, dat zeker de veroorzaker van aids was. Hij
kondigde ook een bloedtest aan. Gallo kreeg de aandacht
van de hele wereld.
In de maanden daarna bleek echter dat HLTV-3 en LAV
hetzelfde virus zijn, zodat de groep van Montagnier de
Amerikanen in feite een jaar voor was geweest. Mogelijk
hebben de Amerikanen zelfs (met opzet of door slordig-
heid) simpelweg het Franse virus herontdekt. In interna-
tionaal verband werd later afgesproken het virus HIV te
noemen.
Gallo verweet de Fransen dat ze ten onrechte met de eer
gingen strijken, omdat zijn groep vanaf i9~o bijna al het
belangrijke werk op het gebied van retro-virussen had
gedaan. De Fransen, die pas vanaf ongeveer i9~~ in dit
veld werkten. maar eerder op het goede spoor zaten, ver-
weten Gallo dat hij ten onrechte deed alsof hij het aids-
virus in feite ontdekt had. Behalve de wetenschappelijke
eer en de maatschappelijke roem speelde in deze twist
ook mee dat de ontdekker van het virus en de daarop
gebaseerde bloedtest veel geld kon verdienen door
octrooi te nemen op de test.

3. a Syfilis wordt veroorzaakt door de bacterie Treponema


pallidum, ontdekt in igo5.
Enkele weken na de besmetting ontstaat op de plaats
van de infectie een zweer, de zogenaamde harde sjanker.
De zweer verdwijnt vanzelf.
Na enkele maanden (of later) krijgt de patient koorts
en ontstaan er roze plekjes op handpalmen en voetzolen.
Ook ontstaan er op diverse slijmvliezen nieuwe zweren.
De patient is nu zeer besmettelijk. Opnieuw verdwijnende

verschijnselen vanzelf.


Vaak vele jaren later ontstaan ontstekingen in allerlei
organen, bijvoorbeeld in het hart, maar ook in de been-
deren. In dit stadium kan onherstelbare schade aange-
richt worden.
Uiteindelijk wordt het centrale zenuwstelsel aangetast,
waardoor een vorm van dementie en loop- en even-
wichtsstoornissen kunnen gaan optreden.

b Syfilis wordt tegenwoordig effectief bestreden met


diverse antibiotica. Het is daarbij zaak om de behande-
ling zo vroeg mogelijk te starten, voordat blijvende scha-
de is aangericht en voordat anderen besmet zijn geraakt.
Het gevaar bij deze ziekte is dat de patient vaak denkt
dat hij van de ziekte af is wanneer de verschijnselen (tij-
delijk) verdwijnen.

4. a Chilisalpeter won men uit caliche, een zoutlaag die in


Chili dicht onder het aardoppervlak ligt. Chilisalpeter
bestaat bijna volledig uit natriumnitraat.

b Als kunstmest.

c Nitreerzuur is een mengsel van zwavelzuur, salpeter-
zuur en een kleine hoeveelheid water. Met nitreerzuur
maakte men explosieven.
In i9iq begon de Eerste Wereldoorlog. Alle strijdende
partijen hadden explosieven nodig. Omdat de geallieer-
den de zee beheersten, was de aanvoer van salpeter voor
de Duitse wapenindustrie vrijwel geheel afgesneden.

5. a-c Het aantal mogelijke onderwerpen is legio. Enkele


mogelijkheden: biologische achtergronden van crimineel
gedrag/nucleaire energieopwekking/opslag van nucleair
afval in zoutkoepels/toegepaste biotechnologie/dierproe-
ven ten behoeve van cosmetica/onderzoek aan niet-geim-
planteerde embryo's/klonen van mensen/...
Misschien is een docent maatschappijleer of
catechese/levensbeschouwing bereid om te assisteren bi~
het zoeken naar documentatie.

5. Zekerheid bestaat niet

1. a Naast Oost-Europa en Afrika denkt men vooral in
Azie grote nieuwe markten te kunnen aanboren.

b In Azie wonen ruim drie miljard mensen. Ter vergelij-


king: Europa en de Verenigde Staten samen zijn goed
voor ongeveer een miljard inwoners.

2. Het kan betekenen dat deze persoon van mening is dat


een bepaald gedrag niet past in de manier waarop - vol-
gens hemzelf of volgens de groep waartoe hij behoort -
de mensen met elkaar en met de rest van de wereld zou-
den moeten omgaan.

3 a Uit de tekst blijkt dat zich in het pvc nog restjes


vinylchloride zouden kunnen bevinden.

b Opblaasboten (`rubberboten'), regenkleding, leer-imi


tatie, kozijnen, speelgoed.

4. Wanneer HCl ingevuld wordt, is de reactievergelijking


kloppend.
De naam van het gas is waterstofchloride. (De naam van
een oplossing van dit gas in water is zoutzuur.)
Waterstofchloride dat bij de afvalverbranding vrijkomt,
draagt bij aan de zure regen.

5. a In tabel 101A.


De zogenaamde Chemie-kaarten geven veel extra infor-
matie over de gevaren van een groot aantal stoffen. Op
school zijn de Chemie-kaarten vrijwel zeker aanwezig bij
scheikunde.

b Maximaal Aanvaarde Concentratie (van een verontrei-


niging in de ademhalingslucht op de werkplek). Deze
norm is in het algemeen gebaseerd op een aanwezigheid
in de bedoelde ademhalingslucht gedurende acht uur per
etmaal, vijf dagen per week en een totale periode van
dertig jaar. Incidentele overschrijdingen van de norm
zijn dus zeker toegestaan, al bestaan ook voor deze over-
schrijdingen veelal aanvullende normen.

c In tabel ioiA wordt de concentratie genoteerd in het


aantal milligram van de gevaarlijke stof per kubieke
meter lucht.

6. - Kinderen zijn lichter en krijgen bij een bepaalde


dosis gif vergeleken met een volwassene per kilo
lichaamsgewicht meer van de stof binnen.
- Het onschadelijk maken van binnengekreegen gifstof
fen (vooral door de lever) is een lichaamsfunctie die zich
in de loop der jaren geleidelijk aan ontwikkelt. Volwasse-
nen kunnen daardoor beter tegen allerlei stoffen dan
kinderen.
- Kinderen vertonen onvoorspelbaar gedraag. Ze kunnen
daardoor gevaarlijker met het speelgoed omgaan dan de
fabrikant verwacht.
- Heel jonge kinderen kunnen meestal nieet zelf kiezen
voor het speelgoed dat ze krijgen. Ze zijn daarvoor afhan-
kelijk van ouderen. Oudere kinderen kunnen wel zelf
kiezen, maar zijn vaak niet in staat om de onveiligheid
van een bepaald speelgoed te beoordelen.

6. Geen voordeel zonder nadeel

a Trombose is het ziekteproces dat gepaard gaat met de
aanwezigheid van een samenklontering van vaste deel-
tjes uit het bloed. Zo'n samenklontering kan een bloed-
vat geheel of gedeeltelijk afsluiten.

b In de diverse bijsluiters worden onder meer


genoemd:
- Het gebruik verhoogt de kans op tromboose.
- Het stimuleert de groei van sommige sooorten
gezwellen (maar het veroorzaakt de gezwellen niet).
- Het gebruik wordt ontraden bij bepaaldde leverziek-
tes, suikerziekte en hoge bloeddruk.

c en d Antwoorden zullen verschillen per leerling.

2. a acetylsalicylzuur

b paracetamol

c In een kindertabletje zit meestal ioo of izo milligram
paracetamol.
In een tablet voor volwassenen zit meestal 50o milligram
paracetamol.

3. a De lever werkt als een soort filtersysteem. Ongewens-


te stoffen (de lever beschouwt ook veel geneesmiddelen
als ongewenst) worden door de lever uit het bloed
gehaald en omgezet in andere stoffen. Gifstoffen en hun
(vaak eveneens giftige) afbraakproducten hopen zich
enige tijd op in de lever.

b De bijwerkingen bij een normale dosering (zonder


het gelijktijdig gebruiken van andere middelen) beper-
ken zich tot overgevoeligheidsverschijnselen.
Daarnaast vindt men de belangrijke waarschuwing dat
het in eenmaal innemen van enkele malen de maximale
dagdosis de lever al ernstig kan beschadigen.
cd Antwoorden zullen verschillen per leerling.

4. Het resultaat van deze opdracht hangt af van de selectie


van de leerling. Opvallend zal in elk geval zijn dat
paracetamol alomtegenwoordig is als pijn- en koortson-
derdrukker. (In Nederland wordt per jaar ongeveer
12o.ooo kilogram paracetamol gekocht en waarschijnlijk
ook ingenomen.) Maar ook acetylsalirylzuur is nog pro-
minent aanwezig.

5. De top-tien (begin igg8) van de grootste farmaceutische


bedrijven, gerekend naar het aandeel farmacie in de tota-
le omzet:
Merck
2 Glaxo Wellcome
3 Novartis (ontstaan uit Sandoz en Ciba-Geigy)
4 Bristol Myers Squibb
5 Hoechst Marion Roussel
6 Pfizer
7 Americam Home Products
8 johnson & johnson
9 SmithKline Beecham
10 Roche

Op 2o januari ig98 kondigden Glaxo Wellcome en SmithHIine


Beecham een fusie aan. Deze twee ondernemingen hebben
een gezamenlijke omzet die anderhalf keer zo groot is als de
nummer een op het lijstje, Merck. De fusie werd korte tijd
later afgeblazen.

7. Asbest in Nederland

1. Asbestose komt groflveg neer op een ernstige litteken-
vorming in de longen. De patient is kortademig en heeft
vaak een prikkelhoest. Asbestose kan aanleiding zijn voor
het ontstaan van longkanker.
Mesothelioom is een kwaadaardig gezwel (kanker) aan het
longvlies, soms aan het buikvlies of het hartzakje.

2 Een werkgever zou zich in het eerste geval kunnen


beroepen op het feit dat hij niet op de hoogte was van de
gevaren.
In het tweede geval heeft hij geen excuus meer. Het is dan
zijn eigen schuld dat hij zich niet heeft laten informeren.

3 Het is buitengewoon moeilijk om na jaren precies te


beschrijven hoe de werkwijze in een bedrijf is geweest,
zeker als men al ziek is en niet meer dagelijks op de werk-
plek komt. Als men het onderzoek door iemand anders laat
uitvoeren, gaat het veel geld kosten.
Nu de bewijslast aan de kant van de werkgever ligt, moet die
het moeilijke werk opknappen.

4-5 Antwoorden zullen verschillen per leerling. Ter beoorde-


ling aan de docent.

De informatiemaatschappij

1 a Bij allerlei verbrandingsprocessen ontstaat een
bepaalde groep stoffen, de zogenaamde Pak's (polycycli-
sche aromatische koolwaterstoffen). Veel Pak's zijn kan-
ketverwekkend, bijvoorbeeld benzopyreen. We krijgen
op vele manieren wat Pak's binnen, onder andere via
groente, vis, sigarettenrook, open haard en gebraden
vlees. Wanneer vlees aanbrandt, ontstaan extreem veel
Pak's. Als je dat eet, verhoog je de kans op kanker aan
maag of darmen.

b Vroeger waren vrijwel alle eieren geheel steriel, dat


wil zeggen dat er geen bacterien of andere ziekteverwek-
kers in zaten. Tegenwoordig zijn helaas veel eieren
besmet met bacterien. Vooral de Salmonella-bacterien
zijn berucht. Voor kleine kinderen, zieken en oude men-
sen kan een Salmonella-besmetting gevaarlijk zijn.

c Veel opvoedende maatregelen hebben alleen een sta-


tistisch effect. Bijvoorbeeld: als we vanaf vandaag in
woonwijken allemaal maximaal 35 kilometer per uur
gaan rijden, vallen er in de komende periode minder
slachtoffers in het verkeer. Maar de individuele automo-
bilist merkt daar in de praktijk niets van. Er is voor hem
geen directe beloning voor zijn goede gedrag. En als hij
weer veel harder gaat rijden, kan hij jarenlang zoveel
geluk hebben dat hij geen aanrijding meemaakt en geen
last met de politie krijgt. Er is dus ook geen directe
bestrafi~ng voor een slecht gedrag.
Iemand die zijn gebit slecht verzorgt, merkt de gevolgen
wel. Het tandbederf treedt weliswaar niet onmiddellijk
op, maar het is zeker dat zijn gebit over enige tijd aange-
tast gaat worden. Hier wordt goed gedrag dus beloond en
slecht gedrag bestraft.
Daar komt bij dat het gebit een belangrijk deel uitmaakt
van het uiterlijk. En het uiterlijk is in het huidige sociale
verkeer belangrijker dan ooit.
2. a Antwoord zal verschillen per leerling.

b Bij deze bespreking kan men noemen dat een veilig-


heidsmaatregel soms nieuwe gevaren veroorzaakt. Opa
laat zich misschien erg afleiden door de voor hem hin-
derlijke gordel.
Ook kan hier overwogen worden dat opa door het niet
dragen van de gordel voornamelijk zichzelf in gevaar
brengt.
Het feit dat opa alleen in de stad rijdt, mag niet als argu-
ment gebruikt worden. Ook bij snelheden tot 5o km/uur
leiden botsingen veelvuldig tot dodelijk letsel.

3. a In de zomer blijft de kachel meestal uit. Er zal geen


asbeststof van de plaat komen door bijvoorbeeld krom-
trekken van de plaat. Eventueel zou de plaat afgeplakt
kunnen worden met behulp van plastic en breed plak-
band.

b Het zelf verwijderen van een goed bevestigde plaat is


altijd gevaarlijker dan het laten zitten. Het door experts
laten verwijderen van de plaat is waarschijnlijk nauwe-
lijks gezonder dan de plaat gewoon laten zitten.

4 Antwoord zal verschillen per leerling. Ter beoordeling


aan de docent.

9. Hemelbewegingen: Uurwerk of glazen bol



1. Dag/nacht:
De aarde draait in een dag om haar as; op het naar de
zon gekeerde gedeelte is het dag, op het van de zon af
gekeerde gedeelte is het nacht.
Voorbeelden van bijbehorende bioritmes zijn:
- Een slaap-/waakritme van 24 uur bij meensen en die-
ren. Hun biologische klok wordt steeds gelijkgezet door
het daglicht. Wanneer dit niet gebeurt, wordt dit biorit-
me ontregeld (denk bijvoorbeeld aan jetlag).
- Het openen en sluiten van bloemen en bbladeren. Bij
de teunisbloem en de kamperfoelie gaan de bloemen
's nachts open, bij de zonnebloem gebeurt dit overdag.
Het tijdstip waarop de bloemen opengaan, ligt min of
meer per soort vast, zodat het zelfs mogelijk is om een
'bloemenklok' te maken. Door te kijken welke bloemen
open zijn, valt af te leiden hoe laat het is. Een dergelijke
bloemenklok is te vinden in de Hortus Botanicus te
Utrecht.
- 'Itvee keer per dag eb en vloed. Eb enn vloed worden
veroorzaakt door de aantrekkingskracht van zon en
maan op de aarde (en het water daarop). Eb en vloed ver-
oorzaken zelf weer ritmen bij dieren in de getijdenzone,
bijvoorbeeld slakken (Patella) die voor de vloed uit een
paal opkruipen om niet onder water te komen. Deze
slakken houden zelfs rekening met springvloed en dood-
tij.
Maand:
De maan draait in (iets minder dan) een maand om de
aarde. In deze periode speelt zich een complete cyclus
van de schijngestalten af.
Voorbeelden van bijbehorende bioritmes zijn:


  1   2   3   4   5   6   7


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina