Eindrapportage proef led-verlichting



Dovnload 57.39 Kb.
Datum29.09.2016
Grootte57.39 Kb.

Eindrapportage proef LED-verlichting







Datum: 9 september 2008

Auteurs: Marjolein Teunissen en Arno Westerbeek


Samenvatting

In de maanden maart tot en met juni 2008 heeft een proef met LED-verlichting op het Politie Service Centrum (PSC) van de politie Rotterdam-Rijnmond plaatsgevonden. Deze proef kwam tot stand door samenwerking tussen het Rotterdam Climate Initiative (samenwerkingsverband gemeente Rotterdam, Havenbedrijf Rotterdam, DCMR en Detalinqs), de GGD Rotterdam-Rijnmond en de politie Rotterdam-Rijnmond.


Deze pilot moest door middel van een grootschalige praktijkopstelling uitwijzen of het inderdaad een energiezuinige/ milieuvriendelijkere manier van verlichten is die bovendien door de werknemers als prettig wordt ervaren. Tevens was de pilot bedoeld om algemene ervaring op te doen met deze nieuwe vorm van verlichten.
In 4 ruimtes van het PSC zijn 2 soorten LED-verlichting opgehangen in 2 verschillende kleuren.

Met diverse metingen zijn zowel het stroomverbruik gemeten als de beleving van de LED-verlichting door de PSC-medewerkers.

De resultaten van het stroomverbruik laten zien dat er, ten opzichte van de nulmeting in de oude situatie, een besparing is van 55 % bij het gebruik van de LED-panelen en een besparing van 49 % bij het gebruik van de LED-buizen. De resultaten van het belevingsonderzoek, uitgevoerd door de GGD, heeft laten zien dat 63 % van de respondenten de voorkeur uitspreken voor LED-verlichting op de werkplek. Een groep van 21 % verkiest de TL-verlichting en 16 % van de respondenten heeft geen voorkeur op de werkplek uitgesproken. Met betrekking tot de relaxruimte zijn de resultaten nog sprekender: 88% van de respondenten kiest voor LED-verlichting in de relaxruimte, 5% van de respondenten kiest voor TL-verlichting in de relaxruimte en 7% van de respondenten heeft geen voorkeur.
De schittering van de LED-verlichting op het toetsenbord én de intensiteit en kleur van het licht tijdens de nacht zijn onderwerpen die in het vervolg op deze pilot aandacht behoeven.
Het onderzoek* heeft aangetoond dat het heden mogelijk is om op een energiezuinige/ milieuvriendelijke manier te verlichten en dat een groot tot zeer groot deel van de respondenten een voorkeur heeft voor LED dan voor TL verlichting. Het onderzoek heeft ook aandachtspunten en aanbevelingen tot nader c.q. vervolgonderzoek opgeleverd, welke worden meegenomen in het vervolg op deze proef. Bijkomend voordeel van deze proef is dat er ook meer inzicht is verkregen in het algemene en historische energieverbruik van het pand waar het PSC is gevestigd. Dit inzicht heeft de korpsleiding doen besluiten om daar nader onderzoek naar te doen teneinde te komen tot energiebesparingvoorstellen voor de hele regio.

De korpsleiding van de regio Rotterdam-Rijnmond heeft, naar aanleiding van bovenstaande resultaten, besloten om in enkele businesscases de introductie van LED-verlichting binnen het korps verder gestalte te geven. In die businesscases zal ook aandacht besteed worden aan de onderwerpen die in deze proef niet aan de orde zijn geweest, zoals bijvoorbeeld een integrale kostenanalyse, de terugverdientijd, de temperatuur- en luxmeting van LED-verlichting, de ARBO-eisen en de eerder genoemde schittering op het toetsenbord.


Wij danken al de samenwerkingspartners en leveranciers voor hun medewerking aan dit bijzondere project, waarmee Rotterdam heeft laten zien dat Rotterdam Durft en deze houding en wijze van handelen door te doen, noodzakelijk is om het behalen voor de gezamenlijk vastgestelde doelen
(50% CO2 reductie) te behalen in 2025.

* = Het betreft hier geen wetenschappelijk opgezet onderzoek: het onderzoek is bedoeld om ervaring op te doen met het gebruik van LED verlichting en op basis van de resultaten vervolgstappen te zetten.



Inhoudsopgave
Inleiding p. 4
Resultaten meting energieverbruik p. 4-5
Resultaten meting beleving werknemers p. 6-7
Conclusie en aanbevelingen p. 8
Vervolg p. 8-9

Inleiding

Voor u ligt de eindrapportage van de pilot LED-verlichting die in de maanden maart tot en met juni 2008 heeft plaatsgevonden op het Politie Service Center van het politiekorps Rotterdam-Rijnmond. Na een korte terugblik op het verloop van de pilot worden achtereenvolgens de resultaten van het stroomverbruik en de beleving van de medewerkers besproken. De eindrapportage wordt afgesloten met een aantal conclusies en aanbevelingen en de met de korpsleiding afgesproken vervolgstappen1.


De pilot LED-verlichting

Tijdens een bijeenkomst tussen het Rotterdam Climate Initiative (RCI van de gemeente Rotterdam) en de Politie Rotterdam-Rijnmond is de afspraak gemaakt om de effecten te onderzoeken van het gebruik van LED-verlichting. Redenen daarvoor waren de wens van het korps om milieubewust te werken en tegelijkertijd een besparing op de energiekosten te realiseren. Belangrijke voorwaarde daarbij was wel dat ook de beleving van de LED-verlichting door de politiemedewerkers gemeten zou worden. De GGD Rotterdam-Rijnmond heeft daarom tijdens de pilot een belevingsonderzoek uitgevoerd hetgeen deze pilot uniek maakt in zijn soort.


De pilot kwam tot stand door samenwerking van de volgende partijen:

Politie Rotterdam-Rijnmond (opdrachtgever pilot en beschikbaar stellen locatie en deel financiële middelen), GGD Rotterdam-Rijnmond (uitvoering belevingsonderzoek), Rotterdam Climate Initiative (deel public relations gedurende pilot en deel financiële middelen), LedNed B.V. (leverancier LED-verlichting), Van Beek Ingeneurs B.V. (meting energieverbruik) en Evolutions BV (algemeen projectmanagement).


Opzet pilot

Vier ruimtes van het Politie Service Center (PSC) op de locatie Veilingweg zijn aangewezen voor de LED pilot. Deze ruimten zijn gekozen, omdat deze intensief en deels volcontinue in gebruik zijn.

Verder zijn de ruimtes door een grote groep medewerkers in gebruik, waardoor betrouwbaarder onderzoek kan worden uitgevoerd.



  1. Chefskamer ( kamer 6.10) > 9 personen werkzaam in de dagdienst

  2. Beheerderskamer ( kamer 6.05) > 10 personen werkzaam in de dagdienst

  3. Politie Service Center ( 5e etage) > ca. 100 personen werkzaam in de volcontinu

  4. Relaxruimte Politie Service Center > alle medewerkers PSC maken van deze ruimte gebruik.

De verlichting in deze ruimten zijn vervangen met led-panelen (cool white en warm white) en ledtubes (cool white en warm white). In maart 2008 heeft er een nulmeting plaatsgevonden, zowel van het stroomverbruik als van de beleving van de PSC-medewerkers. De LED-verlichting is begin april opgehangen waarna gedurende 3 maanden diverse metingen zijn verricht.


Communicatie

De pilot heeft veel aandacht gekregen, zowel intern in het korps als extern. Er zijn diverse nieuwsbrieven verschenen om de medewerkers PSC te informeren over de voortgang, er zijn artikelen verschenen in diverse (korps-)bladen en er heeft een persconferentie plaatsgevonden met landelijke media-aandacht. Ook nu, na afloop van de pilot, is er van diverse kanten interesse voor de resultaten en het vervolg van de pilot.


Resultaten meting energieverbruik

In het onderzoek naar het energieverbruik is gebruik gemaakt van groepenverklaringen en elektrische schema’s van de 5e en 6e verdieping van de Veilingweg. Deze schema’s geven o.a. in een plattegrond de locaties en het aantal voedingspunten weer. Daarnaast zijn er inventarisaties uitgevoerd om het aantal en type armaturen per ruimte in kaart te brengen. De uit de duurmeting verkregen meetdata is gebruikt om het vermogen voor en na de ombouw te bepalen.


Tijdens de inventarisatie is het aantal aanwezige armaturen opgenomen, evenals de aantallen armaturen welke ingeschakeld zijn. De armaturen bestaan uit 50 W TL buizen met elektronische voorschakelapparatuur (EVSA). Het theoretische vermogen van het EVSA bedraagt 7 W. Het totale vermogen van de TL armatuur bedraagt hiermee theoretisch 57 W. In tabel 1 is het overzicht gegeven van de aanwezige armaturen en opgenomen theoretische vermogens per ruimte.



Tabel 1 Inventarisatie armaturen voor ombouw

Voor de toepassing van led applicaties is gekozen voor led panelen en led tubes. In onderstaande tabel 2 is het overzicht gegeven van het aantal armaturen welke vervangen zijn door led applicaties.




Tabel 2 Inventarisatie armaturen na ombouw

N.B. In de testsituatie zijn alle armaturen ingeschakeld. De meting heeft dus betrekking tot meer ingeschakelde armaturen dan tijdens de nulmeting.


Er is vastgesteld dat de led panelen een lager vermogen opnemen dan de huidige TL armaturen. Uit de meting komt naar voren dat de besparing 55,3% bedraagt. In onderstaande tabel is de besparing weergegeven.


Tabel 3 Overzicht vermogens en besparing
De led tubes nemen een lager vermogen op dan de bestaande TL armaturen. In tabel 4 is een besparing van 49,3% bepaald door uitvoering van submetingen. Hierbij is per armatuur het opgenomen vermogen bepaald.


Tabel 4 Overzicht vermogens en besparing

Bijkomend resultaat

Op basis van de historische meetdata van het energieverbruik aan de Veilingweg is een relatief hoog verbruik van aardgas en elektriciteit geconstateerd. Dit ligt mogelijk aan de instelling van diverse apparatuur, de slechte isolatie van bijvoorbeeld de hallen of verspillend gebruik door medewerkers. Nader onderzoek in de vorm van een energiescan kan hier meer inzicht in geven en verdere besparingen opleveren.



Resultaten meting beleving werknemers

Alle PSC-medewerkers zijn benaderd met het verzoek deel te nemen aan het onderzoek. Er zijn 4 vragenlijsten (T0, T1, T2 en T3) afgenomen. Deze vragenlijsten werden onder werktijd op de eigen werkplek achter de computer ingevuld.


Tabel 5: respons op de vragenlijsten.

Ruimte

Aantal medewerkers

Aantal medewerkers dat vragenlijst heeft ingevuld







T0

T1

T2

T3

Politie Service Center

± 99*

71

52

49

67

Chefskamer

9

9

8

4

4

Beheerderskamer

10

9

10

9

10

* het aantal medewerkers bij het Politie Service Center varieerde tijdens onderzoeksperiode (de Politie maakt een grove inschatting: in maart/april waren er 96 medewerkers, in april/mei 99 medewerkers en eind juni werkten 102 medewerkers bij het Politie Service Center). De relaxruimte is geen werkruimte en is daarom niet apart als ruimte opgenomen.
In de laatste vragenlijst is aan de medewerkers gevraagd welke variant van verlichting het prettigst is om bij te werken. Deze vraag is door 78 mensen beantwoord.

De beantwoording van de vraag betrof een keuze voor TL en LED met daarbij de mogelijkheid om een onderbouwing voor deze keuze aan te geven (bijvoorbeeld: “LED, omdat…”). In onderstaande tabel staan de resultaten.

Tabel 6: voorkeur TL of LED op de werkplek




Politie Service Center

Chefskamer

Beheerderskamer

Voorkeur TL

16

0

0

Voorkeur LED

36

4

8

Anders*

12

0

0

Niet werkzaam ten tijde TL

2

-

-

* Anders: in dit geval is er geen eenduidig antwoord gegeven omdat de respondent beide antwoorden heeft aangevinkt of aangeeft geen keuze te kunnen maken.
Er zijn 16 mensen die voorkeur voor TL-verlichting hebben. Zij zijn allen werkzaam op de 5e etage van het Politie Service Center. In het Politie Service Center zijn LED-panels met cool white licht aangebracht. Van deze 16 mensen geven 11 mensen specifiek aan dat dit is omdat de LED-verlichting hinderlijke reflecties/schittering geeft op toetsenbord en telefoon. Verder wordt met name aangegeven dat bij TL-licht de verhouding daglicht/kunstlicht beter was, het TL-licht ’s nachts minder overweldigend was en het LED-licht de ruimte ’s nachts een blauwe, kille, onuitnodigende aanblik gaf.

De medewerkers in het Politie Service Center die kiezen voor LED, geven overigens ook vaak aan last te hebben van reflecties/schittering op toetsenbord en telefoon. Zij kiezen ondanks dat toch voor LED-licht, met name omdat het LED-licht gelijkmatiger verdeeld is over de ruimte, mooier en natuurlijker is, beter zicht geeft en rustiger is voor de ogen. Er zijn enkele mensen die aangeven dat ze van het LED-licht rustiger worden en dat ze de indruk hebben dat ook hun collega’s rustiger zijn. Wel geeft een groot deel van de LED-kiezers aan dat het LED-licht tijdens de nachtdienst minder prettig is. Dan is het licht te fel, te blauw en koud. Meerdere medewerkers opperen dat een dimmer voor de nachtdienst een oplossing zou kunnen zijn.

Een paar medewerkers geeft aan dat het LED-licht zorgt voor een betere temperatuur in de ruimte. Een medewerker vindt daarnaast dat er na de overgang op LED-licht minder stof in de ruimte aanwezig is.
De beheerders die deze vraag hebben beantwoord, kiezen allemaal voor LED. In de beheerders-kamer zijn warm white LED- tubes geplaatst. De beheerders geven met name aan dit licht zachter en gelijkmatiger verdeeld te vinden. Daarnaast vinden ze het LED-licht sfeervoller, minder fel, rustiger voor de ogen, neutraler, kostenbesparend, zuiniger, beter te richten en lijkt het op gewoon daglicht.
De chefs die deze vraag hebben beantwoord, kiezen ook allemaal voor LED. In de chefskamer zijn cool white LED-tubes geplaatst. De chefs geven met name aan dit licht rustiger te vinden. Ze vinden het LED-licht gedoseerder, minder vermoeiend en niet zo geel als TL-licht. Verder wordt er aangegeven dat de werkruimte erdoor is opgeknapt en dat het licht door toepassing van LED niet meer zo prominent aanwezig is.
In de laatste vragenlijst is ook aan de medewerkers gevraagd welke variant van verlichting het prettigst is in de relaxruimte. De relaxruimte ligt naast het Politie Service Center en wordt met name gebruikt door personeel van het Politie Service Center. Voor dit onderzoek is echter aan alle medewerkers gevraagd wat zij van de verlichting in de relaxruimte vinden. Indien zij geen gebruik maken van de relaxruimte, kon dat in de vragenlijst worden aangegeven. In de relaxruimte zijn LED-panels met warm white licht aangebracht.
Deze vraag is door 65 mensen beantwoord. Ook hier betrof de beantwoording van de vraag een keuze voor TL en LED met daarbij de mogelijkheid om een onderbouwing voor deze keuze aan te geven (bijvoorbeeld: “LED, omdat…”). En ook hier zijn er mensen die beide antwoorden hebben aangevinkt.

Vijf mensen geven aan dat deze vraag niet van toepassing op hun is, hetzij omdat ze ten tijde van de TL-verlichting nog niet werkzaam waren bij de Politie, hetzij omdat ze de relaxruimte niet of nauwelijks gebruiken. In onderstaande tabel staan de resultaten.

Tabel 7: voorkeur TL of LED in relaxruimte.




Politie Service Center

Chefskamer

Beheerderskamer

Voorkeur TL

3

0

0

Voorkeur LED

49

3

1

Anders*

4

0

0

N.v.t.

2

0

3

* Anders: in dit geval is er geen eenduidig antwoord gegeven omdat de respondent beide antwoorden heeft aangevinkt of aangeeft dat het niets uitmaakt.
Over het algemeen geven de mensen aan die kiezen voor LED-verlichting in de relaxruimte dat zij LED prefereren omdat dit licht warm en sfeervoller aandoet, het LED-licht helder is en minder flikkert.

De drie mensen die kiezen voor TL-verlichting in de relaxruimte, doen dat omdat zij vinden dat de TL-lampen meer licht geven, er geen schittering optreedt en TL-licht je eten toont in de kleur die het hoort te hebben.


Kanttekeningen bij de resultaten

De pilot heeft een aantal ervaringen en inzichten opgeleverd. Zo zijn er bijvoorbeeld geen metingen verricht naar de temperatuur van de LED-verlichting en de LUX-waarde van de LED-verlichting.


Een gesprek met het Nederlands Meetinstituut heeft inmiddels de kennis opgeleverd dat deze metingen wel uit te voeren zijn, maar ook nog in ontwikkeling is.

In deze pilot is verder ook geen rekening gehouden met de soort armaturen waar de LED-verlichting in opgehangen is: de besparing op energieverbruik zou groter zijn naarmate de armaturen ouder zijn. Hierdoor zou de besparing in een nieuwbouw lager zijn dan de besparingen in deze pilot.

Diverse PSC-medewerkers gaven aan dat er in de nacht teveel licht was: de mogelijkheden (en verdere besparingen) door met een dimmer te werken zijn niet in deze pilot meegenomen.

Bij een verdere uitrol moet ook het advies van de Arbo-dienst betrokken worden om vast te stellen dat er aan de wettelijke vereisten voldaan wordt.

Tot slot is het belangrijk dat een integrale kostenanalyse wordt opgesteld en ook de terugverdientijd inzichtelijk wordt gemaakt.
Conclusies en aanbevelingen
Deze pilot leidt tot de volgende conclusies:


  • Er is tijdens de pilot een stroombesparing gerealiseerd van 55 % bij het gebruik van LED-panelen.

  • Er is tijdens de pilot een stroombesparing gerealiseerd van 49 % bij het gebruik van LED-tubes.

  • 63 % van de respondenten geeft aan in de eigen werkruimte een voorkeur te hebben voor LED-verlichting in plaats van TL-verlichting.

  • 88 % van de respondenten heeft een voorkeur voor LED-verlichting in plaats van TL-verlichting in de relaxruimte.

  • Er zijn, n.a.v. een analyse op de historische data van het stroomverbruik aan de Veilingweg diverse opmerkelijkheden ontdekt over het energieverbruik in het hele pand. Aanpassingen hierop kunnen leiden tot een kostenbesparing, mogelijk geldt dit ook voor andere panden in de regio. Dit vergt nader onderzoek.

Op basis van deze conclusies en opgedane ervaringen tijdens de pilot zijn de volgende specifieke aanbevelingen geformuleerd:



  • Onderzoek, vanuit een positieve grondhouding en de wil om met behulp van LED-verlichting milieubewust te werken, de realisatie van kostenbesparing binnen het korps.

  • Voer een businesscase, inclusief een integrale kostenanalyse, uit in een aantal gebouwen binnen de politieregio waarbij de resultaten en ervaringen van deze pilot als startpunt gebruikt worden.

  • Borg uitwisseling en verdere doorontwikkeling van kennis en ervaring met LED met relevante instanties en andere korpsen

  • De schittering van de LED-verlichting op het toetsenbord, het type LED-verlichting én tijdens de nacht zijn onderwerpen die in het vervolg op deze pilot aandacht behoeven.

Verder zijn er naar aanleiding van deze pilot een aantal algemene aanbevelingen geformuleerd:



  • Stel een ambitieniveau vast voor energiezuinig werken binnen het korps en borg dit ambitieniveau in de planning en control cyclus en de prestatieafspraken met de diverse korpsonderdelen.

  • Onderzoek de mogelijkheden om een convenant met het RCI af te sluiten: dit kan het korps voordelen op o.a. financieel- en public relations gebied brengen.

  • Voer nader onderzoek uit naar het energieverbruik binnen alle gebouwen van de politie. De analyse op de Veilingweg levert een aantal punten op, maar ook de regio Haaglanden is bezig met energiescans binnen hun gebouwen: samenwerking in deze kan wederzijds voordeel opleveren.

  • Maak naar aanleiding van nader onderzoek een plan van aanpak om het energieverbruik structureel te verlagen en zelfstandig op te wekken: het onderzoek naar windmolens op het dak van de Veilingweg en het onderzoek naar het gebruik van zonnepanelen bij de Levende Have zijn hier voorbeelden van.

  • Maak per werkplek een lichtplan. Bij werkplekken die voor 24-uursdiensten worden gebruikt moet een goede verdeling komen tussen kunst- en daglicht en alleen kunstlicht.



Vervolg

Op 10 juli 2008 zijn de resultaten van de pilot gepresenteerd aan dhr. Karreman, directeur bedrijfsvoering van de politie Rotterdam-Rijnmond en in bijzijn van de GGD Rotterdam, het hoofd FEZ en hoofd Huisvesting van het korps. Daar zijn de volgende besluiten genomen:




  • Op korte termijn worden diverse businesscases opgesteld en uitgevoerd.

  • De resultaten van deze pilot worden daarbij als startpunt gebruikt.

  • Het vervolg van de pilot wordt ondergebracht bij het BKMT en wordt in nauwe samenwerking tussen de afdeling FEZ en FB uitgevoerd.

  • Op korte termijn vindt nader overleg plaats tussen het Facilitair bedrijf en het ingenieursbureau Van Beek over de mogelijkheden om verdere besparingen inzichtelijk te maken.



1 Deze eindrapportage sluit aan op het projectplan waar de opzet van de pilot uitvoerig in beschreven staat. Ook de resultaten van de pilot staan uitvoerig beschreven in aparte deelrapportages en worden hier alleen op hoofdpunten benoemd. Het projectplan en de deelrapportages zijn voor intern gebruik en zijn daarom alleen op verzoek op te vragen bij het secretariaat van de dienst Executieve Ondersteuning van de politie Rotterdam-Rijnmond, tel.nr. 010-2741701.

Eindrapportage proef LED-Verlichting Politie Rotterdam - Rijnmond








De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2019
stuur bericht

    Hoofdpagina