Geen doel maar een weg



Dovnload 171.05 Kb.
Pagina1/10
Datum07.10.2016
Grootte171.05 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




De wereldreligies - algemeen

  1. Geen doel maar een weg

* Religies zien zichzelf nooit als een doel op zich. Ze zijn altijd een middel tot, een weg waarlangs, een zoektocht naar, enz. Geen enkele wereldreligie heeft zichzelf ooit de naam gegeven waaronder wij haar nu kennen:




  • het jodendom noemde zichzelf de weg van de aartsvaders (Gen.12,1: trek weg naar het land dat ik u aan zal wijzen...);

  • de eerste christenen werden mensen van de weg genoemd; Christus noemde zichzelf niet uitdrukkelijk God, maar de weg of de poort;

  • de islam is het rechtgebaande pad (Soera 1,6);

  • het hindoeïsme kent drie heilswegen;

  • de boeddhisten bewandelen het achtvoudige pad en zien de Boeddha als wegwijzer;

  • inheemse animistische religies volgen de weg van de voorouders.

* Wat is dan wel het doel? Verlossing. Die verlossing wordt door elke religie anders ingevuld.


* Spoorwegen of bospaden?

  1. De dimensies van een religie

De Vlaamse antropoloog R. Pinxten omschrijft een religie als ‘een meer of minder gesystematiseerde manier om zichzelf een plaats in de wereld te geven en die plaats te verantwoorden’. (Ontbreekt in deze omschrijving de verwijzing naar de metafysische dimensie, of zit die volgens Pinxten in ‘wereld’ vervat?)

In de loop van haar lange geschiedenis heeft de mensheid zo’n uiteenlopende vormen van religieus gedrag vertoond, dat het verschijnsel nauwelijks preciezer te definiëren is. (Volgens Pinxten1 bestaan er wereldwijd zo’n 4000 religieuze tradities.)

Elke religie vertoont in mindere of meerdere mate de volgende vijf dimensies:




  • existentiële dimensie: contact zoeken met het goddelijke, erdoor aangesproken en gegrepen worden (bv. meditatie, mystiek, gebed, muziek);

  • sociale of institutionele dimensie: de verbondenheid met geloofsgenoten, de structuur en organisatie van de gelovige gemeenschap (bv. toetredingsrituelen, hiërarchie, kloosterorden);

  • dogmatische dimensie: de geloofsleer; de opvattingen die een volgeling van de religie verondersteld wordt te onderschrijven (bv. reïncarnatie of verrijzenis, mono- of polytheïsme);

  • ethische dimensie: de leefregels en principes die een menswaardig handelen ondersteunen (bv. de Thora, het achtvoudige pad, de sharia);

  • rituele dimensie: de vastgelegde handelingen en erediensten waarin de gelovige gemeenschap haar identiteit uitdrukt (bv. bedevaarten, liturgie, feesten, offers).



  1. De spiltijd

In de religiegeschiedenis blijkt de periode tussen 800 en 200 v. Chr. in India, China en ten oosten van de Middellandse Zee een keerpunt te zijn geweest: hindoeïsme en jodendom kregen hun huidige vorm en het boeddhisme werd geboren. Deze processen speelden zich onafhankelijk van elkaar af. De Duitse filosoof Karl Jaspers (en in zijn kielzog de Britse godsdiensthistorica Karen Armstrong2) noemt deze periode dan ook de spiltijd. Talrijke godsdiensten begonnen toen de rituele dimensie minder, en de ethische méér te benadrukken. Eenzelfde verschuiving vond plaats van de dogmatische naar de existentiële dimensie.

Alom bekend is de theorie van de Duitse filosoof Karl Jaspers over de Achsenzeit, de spiltijd, van de menselijke cultuur. Zowat 2500 jaar geleden verschenen overal ter wereld, ongeveer terzelfder tijd, ‘universele denkers’ ten tonele. In China was het Confucius en in India de Boeddha, in het oude Griekenland waren het de presocratische filosofen, in Israël de profeten. Zij bedachten ethische, religieuze of wijsgerige wereldsystemen, waaraan wij tot op heden intellectueel schatplichtig zijn. Alsof tweeënhalf millennium geleden in het heelal de Meester de bel liet rinkelen, en de versufte menselijke geest uit zijn dagdromen wakker schoot. De spiltijd luidde het begin in van de spirituele speeltijd van de mens – ook wel ‘cultuur’ geheten. Wij, mensen, ontdekten onze geest, en maakten daarvan, bescheiden als wij zijn, nietwaar, de oorzaak van het heelal: God, Dharma, Wereldgeest…’3

  1. Wat zijn wereldreligies?4

Het label ‘wereldreligie’ wordt niet toegekend op basis van kwaliteit (die is immers niet te meten) of van aantal volgelingen (het jodendom bijvoorbeeld telt slechts 21 miljoen leden; het is bovendien niet bepaald wanneer iemand lid is van een religie). De enige criteria (trouwens ook niet objectief!) zijn verspreiding over de wereld en invloed op de geschiedenis. Zo vormt zich het volgende lijstje (in volgorde van ontstaan): hindoeïsme, boeddhisme, jodendom, christendom, islam.


Wat de verwantschappen tussen al die religies betreft, valt er weinig méér te zeggen dan dat het boeddhisme is voortgekomen uit het hindoeïsme, het christendom uit het jodendom en de islam uit jodendom en christendom.

Zijn alle religies nazaten van één oerreligie? De huidige verschillen zijn zo fundamenteel dat men hier met recht aan kan twijfelen. Zinvoller is evenwel de vraag hoe we de relaties tussen de wereldgodsdiensten vandaag kunnen zien: ook wie niet verwant is kan proberen harmonisch samen te leven!

De volgende houdingen worden naar voren geschoven:


  • exclusivisme: één religie bezit de volledige waarheid; alle andere moeten dus verdwijnen en alle mensen moeten tot die ene religie worden bekeerd.

  • relativisme: alle religies zijn gelijkwaardig. Ze gaan alle terug op dezelfde ervaring van de dieptedimensie en drukken die slechts op verschillende manieren uit.

  • inclusivisme: één religie is het volgroeide stadium van wat in de andere nog volop in ontwikkeling is. De andere religies zijn dus voorlopige ontwikkelingsstadia.

  • oecumenisme: alle religies zijn wegen om de ene en uiteindelijke God te beleven. De veelheid van religies is een positief en waardevol gegeven: uit de confrontatie van standpunten wordt verrijking van ieders standpunt geboren.

Hindoeïsme




Zoals een vogel aan een touwtje gebonden,

eerst in alle richtingen vliegt

en nergens een rustplaats vindt,

en uiteindelijk op de plaats gaat zitten

waar hij is vastgebonden,

zo fladdert ook de geest rond

in verschillende richtingen

en vindt nergens rust

tot hij uiteindelijk neerstrijkt op de levensadem,

want de geest is gebonden aan de levensadem.5


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina