Genetische manipulatie van gewassen: nee!!



Dovnload 42.84 Kb.
Datum21.08.2016
Grootte42.84 Kb.
GENETISCHE MANIPULATIE VAN GEWASSEN: NEE!!

Artikel dat breed verspreid is binnen GroenLinks om het standpunt te wijzigen van Nee tenzij, naar Nee!. januari 2001
Geschreven als lid van Themagroep Mondiale Voedselzekerheid (onderdeel Noord-Zuid Werkgroep)
Tijdens het 10 jarig jubileum van Groen Links had een deel van onze themagroep een gesprek met Annemarie Gehrels. Hieruit bleek dat er behoefte was aan extra informatie omtrent genetische manipulatie (van gewassen). Vervolgens is aan de individuele leden van de werkgroep gevraagd om ieders standpunten omtrent genetische manipulatie naar voren te brengen. In een vergadering is vervolgens besloten dat ondergetekende zich zal beperken tot de negatieve effecten, omdat ik van mening ben dat de positieve effecten al voldoende aan het licht zijn gekomen. Mijn eerste concept is vervolgens besproken, waarna enkele wijzigingen zijn aangebracht. Het doel van dit stuk is een bijdrage aan de standpuntbepaling van Groen Links. De conclusie is het volstrekt afwijzen van genetische manipulatie van gewassen, die in proefvelden of als landbouwgewas geteeld worden. Dus dit betekent in de huidige situatie een onmiddellijk verbod van de teelt van genetisch gemanipuleerde gewassen in proefvelden in Nederland (landbouw van genetisch gemanipuleerde gewassen is vooralsnog verboden). Dit zal ik onderbouwen vanuit een politiek en een inhoudelijk oogpunt.
Politieke argumenten
Groen Links heeft een traditie op te houden als maatschappijkritische partij, die opkomt voor het milieu en sociaal zwakkeren. Het is dan ook vanzelfsprekend dat de voorlopers van Groen Links tegenstanders waren van kernenergie. Ik noem kernenergie omdat de gehele discussie hieromtrent vergelijkbaar is met de huidige discussie omtrent genetische manipulatie. Argumenten die de regering destijds er toe brachten toch voor kernenergie te kiezen, na een brede maatschappelijke discussie waren:

- een andere inschatting van economische voordelen en milieurisico's,

- de vrees dat Nederland de verdere ontwikkelingen in deze technologie zou missen,

- de bijdrage die kernenergie zou leveren aan het bestrijden van zure regen.

Deze regeringsbeslissing leidde tot grote boosheid en ontgoocheling bij de publieke opinie en de milieubeweging. (Nauta en Steenbrink (red.) - Het kernenergieconflict en het vraagstuk van de politieke legitimiteit, Amsterdam,1985) Zij associeerden kernenergie niet alleen met atoombommen en de bewapeningwedloop, maar kernenergie stond bovendien symbool voor een grootschalige, door technocraten gedomineerde technologie waarop de gewone burger geen enkele greep meer dreigde te hebben. Kernenergie, kortom, was gevaarlijk, onveilig ondemocratisch en daarom politiek en maatschappelijk onacceptabel (Leroy- Kernenergie: milieuconflict of godsdienstoorlog? Antwerpen/Leuven, 1979).

Bij de huidige discussie omtrent genetische manipulatie worden vergelijkbare argumenten gebruikt. Voorstanders noemen genetische manipulatie een oplossing voor het wereldvoedselprobleem (kwantiteit en kwaliteit), de milieu- en gezondheidsrisico's worden aanvaardbaar genoemd en door genetische manipulatie zouden minder bestrijdingsmiddelen nodig zijn. Echter hierbij is weer sprake van een door enkele grote bedrijven gedomineerde technologie, waarop de burgers en de mensen die werkzaam zijn in de landbouw weinig greep hebben. Door een terugtredende overheid is er ook steeds minder geld voor onafhankelijk onderzoek op dit gebied beschikbaar, en zijn ook universiteiten steeds meer afhankelijk van onderzoeksbudgetten uit het genoemde bedrijfsleven. Daarnaast spreekt uit deze hele ontwikkeling weer een technologie-optimisme; voor elk maatschappelijk probleem bestaat een technologische oplossing, zodat we geen (drastische) veranderingen hoeven aan te brengen in de sociale, politieke en economische verhoudingen, zoals een herverdeling tussen Noord en Zuid, een ander (EU)handelsbeleid, een ander beleid van de Wereldbank en het IMF, het kwijtschelden van schulden, een verandering van onze westerse levensstijl en een drastische overgang naar biologische landbouw.

Opmerkelijk in de huidige discussie is dat Groen Links, in tegenstelling tot kernenergie, geen duidelijk nee meer laat horen. Hiermee zit zij op dezelfde lijn als veel andere politieke partijen. Echter ook nu is er een grote maatschappelijke tegenstand tegen genetische manipulatie, die relatief groter is dan het percentage Groen Links-kiezers. Dus alleen al om partijpolitieke redenen zou het verstandig zijn om dit negatief standpunt aan te nemen. Als we dit niet doen zal ons dit door de maatschappijkritische minderheid inclusief de Groen Linkskiezers worden kwalijk genomen. We moeten er dus voor waken dat het 'Regerungsfahig' willen zijn ons niet op een hellend vlak brengt.
Inhoudelijke argumenten
Ik neem hierbij de publicatie "Genen zonder risico - Groen Links over biotechnologie" dat uitgegeven is door de Tweede Kamerfractie als uitgangspunt. Dit stuk is besproken tijdens de Partijraad van 25 november jongsleden. Hierbij beperk ik me tot het gedeelte "Genetische manipulatie bij gewassen", een negatief standpunt op dit gebied hoeft echter niet te betekenen dat Groen Links ook negatief over alle andere vormen van biotechnologie zou moeten beslissen. De milieurisico's bij bepaalde vormen van genetische manipulatie binnen de laboratoriummuren zijn namelijk beperkter dan bij organismen die in aanraking komen met andere levende wezens in de natuur of in het volle veld. Bij andere vormen van genetische manipulatie zijn er echter weer andere bezwaren, vooral op ethisch terrein.
* Reactie op de "Samenvatting van de politiek-juridische voorstellen"
In deze samenvatting zegt de Tweede Kamerfractie dat:

- tekortkomingen in het bestaande vergunningsysteem moeten worden verholpen,

- de risicobeoordeling moet worden verbeterd.

Zolang deze beide punten niet zijn gerealiseerd wil Groen Links een moratorium op de teelt van en handel in genetisch gemanipuleerde producten, ook in Europees verband. Met andere woorden: we staan genetische manipulatie toe als beide punten wel goed zijn ingevuld. Hoewel eerder in hoofdstuk 2.2 uitgebreid wordt ingegaan op de negatieve effecten van genetische manipulatie, wordt in de samenvatting dus een ja, mits standpunt aangenomen. Dit is volgens onze themagroep een geheel verkeerde conclusie. Daarnaast is het zeer discutabel of de risicobeoordeling wel voldoende verbeterd kan worden, omdat:



  • de gezondheidseffecten van het eten van genetisch gemanipuleerd voedsel pas over een groot aantal jaren beoordeeld kunnen worden,

  • effecten op het milieu, andere voedselgewassen en ecosystemen pas na een groot aantal jaren zichtbaar worden,

  • effecten die op het eerste gezicht aanvaardbaar leken, kunnen doordat gewassen op grotere schaal worden toegepast of door toegenomen kennis in de toekomst onaanvaardbaar worden. Zo blijkt dat 50 % van de eerder toegelaten bestrijdingsmiddelen, nu alsnog moet worden gezien als onwenselijk, gevaarlijk of ondeugdelijk. Prof. dr ir E. Goewie van Wageningen Universiteit verwacht dat "de toelating van genetisch versleutelde organismen in eenzelfde situatie zal komen. Conclusie: de gaten in de wet kunnen pas worden gedicht wanneer het kwaad geschied is. Bij chemische stoffen kunnen we nog iets traceren en schoonmaken. Bij losgeslagen genen niet." (Goewie - Gentechnologie bekeken door een ecologische bril - 1999)

  • Ook is er, zoals al eerder vermeld, door een terugtredende overheid minder ruimte en geld voor onafhankelijk onderzoek die een adequate risicobeoordeling mogelijk zou kunnen maken. Daarentegen pompt het bedrijfsleven miljarden in biotechnologie-onderzoek, en zal er alles aan doen om zijn geld terug te verdienen.

Vervolgens zegt de Tweede Kamerfractie dat minimaal gewaarborgd moet worden dat er een voedselketen blijft bestaan die vrij is van genetisch gemanipuleerde producten. Tijdens de Partijraad werd al duidelijk gemaakt door de medewerkster van Platform Biologica, dat deze geheel vrije voedselketen zeer moeilijk te realiseren en garanderen is, om allerlei praktische redenen. Zo bevat 60 tot 70 % van al het fabrieksmatig geproduceerde voedsel soja. De genetisch gemanipuleerde soja wordt echter niet gescheiden verscheept naar Europa, maar vermengd met de gewone soja. Tevens ziet het er naar uit dat de WTO, Europa niet zal toestaan om voedsel afkomstig van genetisch gemanipuleerde gewassen tegen te houden.


* Reactie op Hoofdstuk 2.2 Genetische manipulatie bij gewassen.
Dit hoofdstuk biedt in tegenstelling tot de samenvatting een goed overzicht van de voor- en nadelen van genetische manipulatie. Alleen worden mijns inziens in de "Politieke uitwerking" net als in de samenvatting de verkeerde conclusies getrokken.

Als je dit hoofdstuk leest lijkt het erop dat Groen Links alleen de teelt van GM als functional foods wil toestaan, als wordt voldaan aan een aantal voorwaarden. Het gebruik van GM:



  • als oplossing van het wereldvoedselprobleem,

  • het tegengaan van gebruik van bestrijdingsmiddelen, *)

  • het langer houdbaar maken van producten en

  • het kweken van plantculturen voor de productie van smaak-, geur en verfstoffen,

wordt namelijk in de tekst al voldoende van tegenargumenten voorzien. In de "Politieke uitwerking" van hoofdstuk 2.2. komen de eerder genoemde tegenargumenten echter niet meer terug, en wordt opeens alleen ingegaan op het vergunningensysteem en de risicobeoordeling. De Tweede Kamerfractie heeft gelijk dat deze vergunningsysteem en risicobeoordeling verbeterd moeten worden, maar zou als men consequent was, eigenlijk moeten concluderen dat men alleen het gebruik van GM in functional foods toestaat als het vergunningensysteem en de risicobeoordeling voldoende verbeterd worden. Door de genoemde tegenargumenten heeft men namelijk al afstand genomen van andere argumenten voor de toepassing van genetische manipulatie. Het lijkt er dus op dat we steeds meer moeite hebben om echt 'nee' te zeggen, ook al zijn er voldoende alternatieven. Dit bleek ook op zondag 7 januari in het programma "7 dagen" van de VPRO, toen we als Groen Links als kritiek kregen, dat onze oppositie in de Tweede Kamer zich soms beperkt tot de procedures.

Als mijn conclusie van dit hoofdstuk klopt dat Groen Links in bepaalde gevallen wel voor genetische manipulatie van functional foods is, en niet voor GM voor andere doeleinden, nu enkele argumenten tegen het gebruik van GM in functional foods (bijvoorbeeld een vitamine A gen in rijst):

- Door de eerste Groene Revolutie trad er een scherpe daling op aan diversiteit van gewassen. Zo verminderde het aantal soorten rijst in de Filippijnen van 3500 naar 8 door de Groene Revolutie. Er kunnen vergelijkbare of zelfs meer desastreuze effecten optreden voor de biodiversiteit als na de eerste Groene Revolutie. ("Boeren derde wereld willen gouden rijst niet" -Trouw 1-12-2000) Juist deze daling in biodiversiteit veroorzaakt grote risico's voor de voedselzekerheid in de toekomst. Om resistentie tegen ziekten en plagen te kunnen bieden en gewassen te blijven houden die aangepast zijn aan de natuurlijke omstandigheden (bijvoorbeeld aanpassing aan klimaatverandering door het broeikaseffect), blijft kruising met andere rassen namelijk noodzakelijk.

- De zaden van GM-rijst veroorzaken steriliteit bij wilde rijst. (Ritsema)

- Tegelijkertijd zal er net als bij de Groene Revolutie een trend ontstaan om andere gewassen die wel de benodigde vitamines en mineralen leveren, te laten vallen in ruil voor de genetisch gemanipuleerde rijst met de belofte van een hoge opbrengst (in kg maar vooral in cash). Er ontstaan dan monoculturen van rijst met een vitamine A gen, in plaats van de teelt van verschillende gewassen naast elkaar wat ook uit het oogpunt van ziekten en plagen grote risico's oplevert. "Als gevolg van de eerste Groene Revolutie verdrongen granen, maïs en rijst met hoge opbrengst en westerse landbouwtechnieken in Azië, Afrika en Zuid Amerika, lokaal fruit en groenten van de velden. Dit leidde tot ernstige dieetproblemen door een gebrek aan mineralen en vitaminen." ("The South, feeding the world and food security - A Seed Europe) Vergelijkbare effecten zijn te verwachten van genetische manipulatie. De FAO schat dat gedurende de afgelopen eeuw 75 % van de genetische diversiteit in landbouwgewassen verloren is gegaan. In het Zuiden waar veel kleine boeren produceren onder ecologische risicovolle omstandigheden (droogte, kwetsbare bodems, plagen etc. ) bestaan nog talrijke inheemse landbouwsystemen die hun ecologische stabiliteit juist voor een belangrijk deel ontlenen aan deze hoge agro-biodiversiteit (van soorten en binnen soorten). (Na de Groene Revolutie de Genen Revolutie? - Hivos en Milieudefensie 2000).

- In plaats van de teelt van verschillende gewassen waarbij de boeren een deel van de oogst bewaarden voor het volgende jaar, wordt men nu afhankelijk van zaadleveranciers die ieder jaar rijstzaad leveren. Deze afhankelijkheid zal alleen maar toenemen omdat volgens Noorderlicht op 23 januari, er niet alleen genetische manipulatie plaats vindt met vitamine A, maar er ook plannen zijn met ijzer en foliumzuur.

- Michael Khoo van Greenpeace schrijft ("Biotech will not feed the world" 11-10-2000) dat de wereld lange termijn programma's nodig heeft om de diversiteit in het dieet en de voedselzekerheid te vergroten, niet "discredited single nutrient approach" van genetisch gemanipuleerde rijst. Op de korte termijn is dit de meest dure, langzaamste en ecologisch meest gevaarlijke manier om problemen als Vitamine A tekorten op te lossen. Dit idee is in een bestuurskamer bedacht niet in het veld.

- Uit dit artikel in Trouw blijkt ook dat 90 % van de gewaspatenten in handen is van grote ondernemingen, en dat bijvoorbeeld de Filippijnse overheid de grote multinationals steunt maar niet de kleine boeren.

- Ook bij de teelt van genetisch gemanipuleerde functional foods ontstaan al bewezen negatieve effecten en grote risico's voor ecosystemen die in de volgende paragraaf aan de orde komen.

- Hivos en Milieudefensie (2000) vatten het probleem als volgt samen: "De met vitamine A verrijkte rijst zal eerder averechtse gevolgen hebben: Het bevestigt de oorzaak van het probleem: een eenzijdig landbouwsysteem en het gebrek aan verscheidenheid in gewassen en daarmee de beperking van dieet- en voedingsstoffenaanbod. Het leidt af van de werkelijke oplossing. De lokale bladgewassen kunnen meer vitamine A leveren en zijn toegankelijker. Het houdt geen rekening met nog onbekende ecologische en gezondheidsrisico's en kan daardoor tot onbedoelde effecten leiden. Het gaat voorbij aan het belang van maatschappelijke participatie en zeggenschap over voedsel en bevestigt daarmee de bestaande machtsverhoudingen. Dezelfde machtsverhoudingen die een oplossing van het probleem in de weg staan."


* Aanvullende tegenargumenten op Hoofdstuk 2.2
*) Tijdens de Partijraad van 25 november jl. bleek echter dat Marijke Vos niet alleen voordelen zag in het gebruik van genetische manipulatie in functional foods, maar ook om het gebruik van bestrijdingsmiddelen terug te dringen. Hoewel vermeld wordt in hoofdstuk 2.2 dat biologische landbouwmethoden, klassieke veredeling, voldoende vruchtwisseling ook als alternatief kunnen dienen. Ik zal daarom hierna nog enkele niet genoemde tegenargumenten vermelden, waaruit geconcludeerd zou moeten worden dat zelfs al zouden er bij bepaalde gewassen beperkingen in het gebruik van bestrijdingsmiddelen optreden, deze bij lange na niet opwegen tegen de nu al bewezen schadelijke effecten op andere terreinen. Ook volgen hier andere nog niet eerder genoemde tegenargumenten.
- "Transgene organismen zijn weinig stabiel. Een transgeen organisme zal altijd proberen om het soortvreemde gen uit haar genoom te verwijderen (immuniteit op DNA-niveau). Bij haar pogingen kan het zinvol zijn om daarbij eigen genen tijdelijk uit te schakelen." Dit wordt ook wel co-surpressie genoemd. Daardoor kan de fysiologie van de plant blijvend wijzigen, wat de vatbaarheid voor pathogenen, waarvoor zij voorheen niet gevoelig was, kan vergroten. "Steeds blijkt dat genetisch gemanipuleerde organismen hun stabiliteit slechts behouden wanneer hen de juiste omstandigheden blijvend worden aangeboden." Dit vereist "een type landbouwbedrijf waarin abiotische diversiteit en biodiversiteit permanent worden genivelleerd. Deze consequenties zijn strijdig met wat de samenleving op dit moment in de vorm van beleid of wetgeving nastreeft." **)

- "Stel dat co-surpressie het gamma van ziekten en plagen van bepaalde (transgeen gemaakte) gewassen wijzigt, dan wordt de grondslag van de plantenziektenwet onbetrouwbaar." Dit kan negatieve gevolgen hebben voor de export van Nederlandse landbouwproducten, omdat we niet meer kunnen garanderen aan het importland dat deze vrij zijn van bepaalde ziektes. "Ook de Plantenziektenkundige Dienst lijkt hierover niet gerust." **)


- Er wordt resistentie opgebouwd door organismen tegen de pathogenen die worden opgewekt door inbouw van toxine producerende genen. Bijvoorbeeld insecten worden resistent tegen de insecticiden die Bt-mais produceert. Monsanto vraagt daarom de boeren om rond de Bt-mais, gewone maïs te telen. "Hieruit blijkt dat ook de multinational onzeker is van de negatieve effecten van transgene organismen op ecosystemen. Conclusie: natuuridentieke stoffen zullen bij schaalvergroting permanent invloed hebben op zelfregulerende vermogens van ecosystemen. Als we die vermogens kwijt zijn, is het einde van de aarde in zicht. Immers, dankzij het zelfreinigende, zelfbufferende en zelfherstellende vermogen van eco- en fysiologische systemen, kunnen wij tot op zekere hoogte blijven vervuilen!" **)
- "Herbicide-resistentie zal op korte termijn leiden tot verminderd gebruik van herbiciden in het algemeen. Maar het tegenbeeld is langdurig en eenzijdig gebruik van een type middel. Dit leidt et toe dat deze middelen (b.v. bij glysofaat) steeds slechter worden afgebroken en de kans lopen te accumuleren, of er ontstaat een constante instroom van ongewenste afbraakproducten. De bestrijdingsmiddelenwet lijkt hiermee te worden ondergraven, omdat die uitgaat van afbraak van middelen na een bepaalde tijd. **)
- Hoewel er nog weinig onafhankelijk onderzoek wordt gedaan naar de gevolgen van genetische manipulatie op ecosystemen, blijkt uit de door Goewie genoemde voorbeelden dat deze "vaak direct raak bleken". Voorbeelden zijn:

  • Lieveheersbeestjes-larven gevoed met bladluizen, die op transgene aardappelen werden gekweekt, gaan dood. Bovendien blijken de volwassen wijfjes minder eieren te leggen.

  • Zweefvliegen gevoed op Bt-mais blijken eveneens op grote schaal af te sterven. Net als lieveheersbeestjes zijn dit zeer belangrijke roofdiertjes , zonder wie het insecticidengebruik alleen maar zou toenemen. Beide genetisch gemanipuleerde gewassen hebben dus desastreuze gevolgen voor ecosystemen.

  • Uit de Acta Botanica Neerlandica van maart 1997 blijkt dat transgene gewassen invloed hebben op de samenstelling van de bodemflora. Met name Mycorrhyza-schimmels, belangrijk voor de vocht en fosfaathuishouding van gewassen en bomen, blijken negatief te worden beïnvloed. Ook hier is sprake van onaanvaardbare effecten op de omgeving van het teeltmilieu."

  • "In de New Scientist van 30 januari 1999 wordt gewag gemaakt van effecten van antibiotica inducerende genen in transgene organismen op de samenstelling van het genetisch materiaal van onze darmflora. Daaruit zou kunnen blijken dat mensen en dieren versneld de kans lopen om resistent te worden tegen antibiotica, thans het enige en effectieve medicijn tegen ontstekingen."

  • "De Proceedings van de National Academy of Sciences of USA laat zien dat het genoom van de vector die gebruikt wordt om gmo's te induceren, binnen twee jaar tijd blijkt te zijn overgebracht in een zeer groot aantal wilde planten. Die vector moet men zien als een natuurlijke parasiet die voornamelijk uit DNA bestaat. Die waarneming duidt er op dat er sprake is van vervuiling van erfmassa's van uiteenlopende plantensoorten. Dit heeft onmiddellijke gevolgen voor de biodiversiteit van ecosystemen en dus voor haar zelfregulerende vermogens. **)


**) Deze genoemde tegenargumenten zijn afkomstig uit de voordracht van Goewie "Gentechnologie bekeken door een ecologische bril", gehouden op 28 september 1999 te Wageningen.
- Volgens Geert Ritsema van Greenpeace verdwijnen door genetische manipulatie niet alleen additionele gewassen van kleine boeren, maar tevens gaat traditionele kennis van boeren verloren. Traditionele (ook wel lokaal of inheems genoemd) landbouw in het Zuiden wordt net als biologische landbouw gekenmerkt door een optimale nabootsing en benutting van natuurlijke processen. Hierbij staan niet alleen het gewas centraal maar het productieve vermogen van het gehele ecosysteem, met veel aandacht voor de bodemvruchtbaarheid. Hierbij is sprake van zeer beperkt (of geen gebruik) van chemische middelen en relatief grote diversiteit (mengteelt, rotatie). Dit staat in scherp contrast met de maximale beheersing van natuurlijke processen en de verhoging van het productievermogen per gewas, die landbouw in het Noorden maar ook steeds meer in het Zuiden nastreeft. Deze gaat gepaard met een hoge mate van uniformiteit (monoculturen) en een hoog gebruik van chemische middelen. ("Na de Groene Revolutie de Genen Revolutie?" - Hivos en Milieudefensie 2000). Genetische manipulatie is bij uitstek een product van deze Noordelijke manier van denken, waardoor bijvoorbeeld het gebruik van chemische middelen altijd groter zal zijn dan bij de traditionele landbouw in het Zuiden.
- Zoals al eerder genoemd hebben grote bedrijven miljarden gestopt in het biotechnologie-onderzoek binnen gewassen. Deze willen zij terugverdienen bij een koopkrachtige markt. Dit impliceert al dat boeren in ontwikkelingslanden zonder koopkracht niet in aanmerking komen voor genetisch gemanipuleerde gewassen om hun voedselproblemen mede te helpen oplossen. Hebben ze wel geld dan moeten zij voor hun eigen, inmiddels gepatenteerde, transgene planten gaan betalen. De afhankelijkheid van boeren aan multinationals wordt dus vergroot. Men zal ieder jaar nieuwe zaden moeten kopen, omdat via contracten verboden wordt dat men zaden achterhoudt voor het volgende jaar. Volgens Ritsema van Greenpeace wordt de plant aangepast aan chemicaliën in plaats van de chemicaliën aan de plant. Boeren krijgen dan een package voorgelegd van zowel zaden als bestrijdingsmiddelen, wat een verhoogde kostenpost oplevert in vergelijking met voorheen.
- De risico's voor mens en milieu zijn vooral in ontwikkelingslanden aanwezig omdat hier de sociaal-economische randvoorwaarden minder gunstig zijn, en men dus minder tegenwicht kan bieden. Vooral boeren in ontwikkelingslanden worden namelijk afhankelijk gemaakt van zaad- en bestrijdingsmiddelenleveranciers. Door strakke regels aan de contracten en patenten, mag men geen zaad achterhouden voor het volgende jaar, op straffe van een boete. Zo is men gedwongen om in tegenstelling tot bij eigen gewassen, ieder jaar weer nieuwe zaden aan te kopen. Het terminator-gen, zorgt er zelfs voor dat de oogst onbruikbaar is om het zaad het volgend jaar weer te zaaien. Christian Aid zegt dat "GM klassieke voorwaarden schept voor honger en hongersnood. Een voedselvoorziening gebaseerd op een paar rassen van gepatenteerde gewassen is de slechtste optie om voedselzekerheid te bereiken. Meer afhankelijkheid en marginalisatie dreigen voor de allerarmsten." ("The South, feeding the world and food security" - A Seed Europe) "Door eenzijdige voorlichting, 'valse' subsidies en koppelverkoop (GM-zaad + chemicaliën + krediet) worden boeren in een afhankelijkheidspositie gebracht." Dit kan er toe leiden dat boeren bij te lage opbrengsten hun schulden niet kunnen afbetalen en gedwongen worden hun grond te verkopen om deze schuld te kunnen aflossen. Grotere, commerciële boeren kopen dit land op en bewerken dit met landbouwmachines en niet met menskracht, waardoor de werkgelegenheid in de landbouw afneemt. Net als tijdens de Groene Revolutie is een nieuwe golf van faillissementen en toegenomen werkloosheid het resultaat. "In de Pampa van Argentinië nam door intensivering van de sojateelt, waarbij sinds 1996 op grote schaal gebruik wordt gemaakt van Roundup Ready variëteiten, het aantal producenten met een derde af en is de helft van het land al niet meer in handen van de boeren die de grond bewerken." (Hivos en Milieudefensie 2000)
- Het risico bestaat dat in India genetisch gemanipuleerde katoen geteeld gaat worden voor de export, in plaats van voedsel voor de eigen bevolking.

- Volgens Ritsema heeft genetisch gemanipuleerde soja een lagere opbrengst dan gewone soja. "Recent onderzoek in de Verenigde Staten heeft aangetoond dat opbrengsten bij gebruik van GM-zaden niet significant hoger liggen dan bij gebruik van conventionele zaden." (Hivos en Milieudefensie 2000)

- Verbouw van RoundUp Ready-soja in Argentinië kan alleen maar op korte termijn winst genereren door verborgen subsidies. Dit betekent dat toekomstige milieukosten niet gedekt worden, zoals de kosten van herbicide vervuiling, de kosten van het ontwikkelen van alternatieven bij toenemende RoundUp-resistentie en de eventuele bestrijdings- en herstelkosten van nu nog onvoorziene effecten van grootschalige verbouw van GGO's (genetisch gemanipuleerde organismen). (Hivos en Milieudefensie 2000)
Eindconclusie
Zowel politiek als inhoudelijk gezien, zijn er voldoende argumenten om als Groen Links een standpunt tegen genetische manipulatie van gewassen te kiezen. Het huidige standpunt in het stuk van de Tweede Kamer "Genen zonder risico - Groen Links over biotechnologie" luidt:

- tekortkomingen in het bestaande vergunningsysteem moeten worden verholpen,

- de risicobeoordeling moet worden verbeterd.

Zolang deze beide punten niet zijn gerealiseerd wil Groen Links een moratorium op de teelt van en handel in genetisch gemanipuleerde producten, ook in Europees verband. Daarnaast moet minimaal gewaarborgd worden dat er een voedselketen blijft bestaan die vrij is van genetisch gemanipuleerde producten.

Met andere woorden: we staan genetische manipulatie toe als beide punten wel goed zijn ingevuld. Hoewel in hetzelfde stuk uitgebreid wordt ingegaan op de negatieve effecten van genetische manipulatie, wordt in de samenvatting dus een ja, mits standpunt aangenomen. Dit is naar mijn mening geheel in strijd met onze traditie als maatschappijkritische partij, vandaar dat ik de vergelijking met de kernenergiediscussie uit de jaren 80 maakte.

Een negatief standpunt is ook goed verdedigbaar juist omdat er voldoende alternatieven aanwezig zijn, ook voor genetische manipulatie van functional foods. Genetische manipulatie heeft zoals vermeld juist vaak een averechts effect op de voedselzekerheid, zowel kwantitatief als kwalitatief gezien. In plaats van in te zetten op genetische manipulatie met vitamines en mineralen, zouden we juist de trend moeten keren dat boeren steeds afhankelijker worden van zaadleveranciers, terwijl er een groot verlies plaats vindt van traditionele voedselgewassen die ook de benodigde vitamines en mineralen leveren, en aangepast zijn aan de lokale omstandigheden. Daarnaast zou met een koppeling van lokale kennis met aan de lokale omstandigheden aangepaste westerse landbouwkennis, ook de beoogde voedselzekerheid (kwalitatief en kwantitatief) een stuk dichterbij brengen. Belangrijker nog voor het bereiken van deze voedselzekerheid zijn sociale, politieke en economische maatregelen.

Daarnaast is het zo dat zelfs al zouden er bij bepaalde gewassen beperkingen in het gebruik van bestrijdingsmiddelen optreden, deze bij lange na niet opwegen tegen de nu al bewezen schadelijke effecten op andere terreinen. Dit geldt zeker als we naast het in acht nemen van de al bewezen schadelijke effecten op ecosystemen, als Groen Links het voorzorgsprincipe werkelijk toepassen op eventuele risico's in de toekomst. We zouden dan niet alleen, zoals anderen, moeten schrijven dat we dit voorzorgsprincipe als uitgangspunt nemen, maar er vervolgens ook naar moeten handelen door middel van onze standpunten. En alleen al de effecten en risico's voor ecosystemen en de volksgezondheid betekenen dan een negatief eindoordeel.
Last but not least, een verklaring van 24 Afrikaanse landen aan de FAO (uit "The South, feeding the world and food security" A Seed Europe):

"We object strongly that the image of the poor and hungry from our countries is being used bij giant multinational corporations to push a technology that is neither safe, environmental friendly, nor economically beneficial to us. We do not believe that such companies or gene technology will help or farmers to produce the food needed in the 21st century. On the contrary, we think it will destroy the diversity, the local knowledge, and the sustainable agricultural systems that our farmers have developed for millennia and that it will thus undermine our capacity to feed ourselves."


Guus Geurts g.geurts@student.kun.nl (eventuele reacties zijn welkom)

Themagroep Mondiale Voedselzekerheid (onderdeel Noord-Zuid Werkgroep)



26 Januari 2001
De andere leden van de themagroep zijn:

Sjors Beenker, Eelco Fortuijn, Fred Kartaram, Nicole Metz, Jacques van Nederpelt en Albertien van der Veen
: inhoud -> artikelen
artikelen -> Azië 7 en 8 Reisverslag Indonesië, Maleisië, Bruneï en Singapore (deel 2)
artikelen -> 3 jaar, 8 maanden en 20 dagen
artikelen -> Oproep: verzoek tot steun moties op gebied van voedselsoevereiniteit en klimaatrechtvaardigheid
artikelen -> Op naar hong kong – gezamenlijke belangen van arbeiders, boeren en consumenten als alternatief voor de huidige neoliberale globalisering
artikelen -> Plaats: Partijbureau Groen Links Utrecht Organisatie: Landbouwwerkgroep en Noord-Zuidwerkgroep
artikelen -> Reisverslag Guatemala, Mexico en Honduras Deel 3
artikelen -> Een onderzoek naar de gevolgen van de liberalisering van de handel in landbouwproducten voor milieu en de voorziening van basisbehoeftes
artikelen -> Laatste dringende oproep: neem a u. b zo veel mogelijk voorstellen op gebied van voedselsoevereiniteit en klimaatrechtvaardigheid over
artikelen -> Eindopdracht voor de cursus Theorieën van Sociale Verandering – januari 2002
artikelen -> Artikel in resource weekblad van wageningen ur




De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2019
stuur bericht

    Hoofdpagina