Geschiedenis van de Nederlanden, boek van Blom. H1: Een lange aanvangsperiode



Dovnload 271.38 Kb.
Pagina4/13
Datum16.08.2016
Grootte271.38 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13

Doorbraak van de burgercultuur


  • ZUIDEN: beeldhouwkunst: belforten (versch. functies)
    lakenhalle: enerzijds functioneel, anderz symbool
    voorziening lokale markt
    kerken
    hospitalen
    Literatuur: Brabant > Vlaanderen
    versch. genres: a) gesch.schrijving: lof op hertog
    vb: “Spiegel Historieel”
    in dichtvorm: “Wapenlied van Hertog
    Jan III”
    herouten: wapenboeken en odes
    Ook: Jan van Boendale: burg. Invl.
    b) in volkstaal: vertalingen uit Dui en Fr
    c) mystieke trad.: Jan van Ruusbroec
    d) toneel: niet veel gevonden: als wel:
    liefde aan het hof en kluchten
    e) teksten: > cfr internat. tendensen
    < originele inbreng
    Brabant > Vl (wel: miniaturen, boek)

  • NOORDEN: in Den Haag dankzij Beierse Hertog Albrecht
    muziek, literatuur
    waren geëmancipeerde intellectuelen, gaven soc. klemtonen en waren kritisch




  1. De eeuw van Bourgondië (1383-1477)



De Bourgondische vereniging


Anno 1400: verdwijnen van gemeenschapsgevoel

Ruimere associaties: enkel enten op persoon van vorst of leider v/e partij



Vorstelijke strategieën


  • BEIEREN: dynastie met grootste aantal Ned. vorstendommen
    Beieren en Bourgondië: dubbelhuwelijk
    = pol alliantie en potentiële aanspraken
    Albrecht van Beieren: pacificatie
    goede eco voor steden
    na dood: oplaaien partijstrijd => oorlog + stijging belast.
    => zwakke positie van Holl, Zeel en Hen.

  • BOURGONDIË: Margaretha v Male en Filips de Stoute
    M: Vl, Artesië, Nevers en Rethel, Franche comté
    F: Frans-Vlaanderen

  • BRABANT: Hertogin Johanna was kinderloos => erfrechten naar nicht Margareta (limburg). Haar 2de zoon Antoon voor opvolging in Brabant
    huwde met Elisabeth van Görlitz (hert. Van lux): groeit geen complex uit.

  • HERTOGDOM GELRE: tg Holland en Brabant
    persoonlijke unie met hert. Gulic
    invloed in Sticht Utrecht, Oversticht, Friesl, groningen en
    ommelanden
    MAAR: kinderlos => geen unie met Gulik
    eco bleef achter
    GEVOLG: beïnvloedbaar

  • PRINSBISDOMMEN: grote invl omringende dynastieën
    vb: Jan van Beieren in Luik met Frederik van
    Blankenheim
    Maar moesten rekening houden met onderdanen
    vb: crisis in Luik: Jan van Beieren verliest tg
    ambachtslieden en deel adel
    komen dan tg Jan zonder vrees te staan, macht
    ambachtslieden verdwijnt.

Het Bourgondische overwicht


Dood Willem VI van Hen, Hol en Zeel => o/ partijstrijd tts Jacoba en haar oom Jan (wint dankzij steun Dui Keizer) + combinatie 100 jarige oorlog.

Dood Jan IV van Brabant en Jan van Beieren: => Filips de Goede: interventie

Strijd in Hol heeft vertakkingen in Utrecht

Filips van Bourgondië tg Jacoba; F wint: ‘Zoen van Delft’

Bepalingen:


  • Jacoba: erkenning F als haar erfgenaam en stadhouder
    mag niet zonder toestemming huwen (doet dit toch en verliest
    haar rechten)

  • Steden en ridderschap sloten zich hierbij aan: verbod op partijdigheid

Kentering: jaren 20: einde dynastiek bepaalde oriëntaalse op Fr
w gecompenseerd dr uitsterven van 3 andere vorstendommen
ook: 1435: = 1ste fase van territoriale afronding (+ Picardië en Lux)
succes in Utrecht: F benoemt bastaardzoon als bisschop
= interne consolidatie
wel: tg Eng: F: beleg van Calais met ambachten (gingen
weg en F verloor opstanden)

Een nieuwe staat?

Na expansie, vrede met Fr, bestanden met Eng -> interne consolidatie

Geen eenheid, wel personele unie

Greep op lokale en regionale besturen verhoogde via:



  • Overkoepelende organen

  • Eenvormigheid in bestuursapparaat

  • Lokale weerstanden neerslaan (persoonlijke voordelen, handhaving) => verzet

Ook: geen eenvormigheid binnenin gewesten

Om partijtegenstellingen te doen verdwijnen: o/ raden van 80, 40 of 24


o/ rekenkamers

Financieel:



  • Domeininkomsten

  • Beden: belastingen verschilden per gewest
    1st elke staat afzonderlijk, later gezamenlijk. Nood aan verdeelsleutel (is niet goed door onwillige lokale besturen)


Bovengewestelijke integratie

Centralisatie:



  • Geld

  • Bestuur

  • Rechtspraak: o/ Grote Raad (voor zaken die hert. Rechten, wetgeving en bestuursdaden betroffen én verfijning –negeren lagere instanties)

  • Munt en economie: overleg = schaalvergroting en intensivering

=> vergroten ambtenarenapparaat (Bourgondisch overwicht, Franstalige

meerderheid


hoofd: kanselier van Bourgondië (vb Rolin)
opvallend: universitair geschoolden (burgerlijk) > geestelijken en adel

Maar kloof steeg


Weerstand tegen de integratie

Sterkste in Vl omdat er een grote traditie was van zelfbestuur
o/ verschillende competentiekwesties (1404 in Gent; 1446 in Brugge)
uiteindelijk (1436-1438): opstand, Brugge verliest => verlies van privileges
hoge boete
DOEL:

  • Waarschuwing tegen opstand

  • Zware financiële aderlating

  • Bestuurlijke en rechtelijke hegemonie laten stoppen

  • Blazoen oppoetsen van hertog dr verlies tg Engenland

  • Eigen rechters en ambtenaren hun bevoegdheden uitbreiden.

1447: ° zoutbelasting. Echter Brede Raad Van Gent keurde het niet goed =>

hertog tegen Gent, hertog wint en Gent boet zoals Brugge.


onderwerping Gent en Brugge waren vb en proef, cfr Brabant: hebben zelfs

hertog Jan IV geschorst wegens schendingen van Blijde Inkomst; bepalingen

worden echter moeiteloos ongedaan gemaakt door hertog.
Interne zwakheid van de staat

Ambtenarenapparaat was corrupt en inefficiënt => onderzoek. Einde

Onderzoek door spontane bede.


! belangengemeenschap tussen lokale elites en hertogelijke ambtenaren

Geldnood: ambten worden te koop, met als slachtoffers burgers (opstanden en

protest, die werden neergeslaan).

Verschillende factoren ivm stijgende staatsmacht:



  • Territoriale vergroting: vorst tegen elk gewest/stad afzonderlijk. Er is een gebrek aan bovenlokaal identiteitsgevoel = voordeel vorst

  • Monarchale staat had ook zijn voordelen

  • Mil: het kanon => vorstelijk leger wordt beter.


Oorlog en binnenlandse spanningen

Hertog Karel de Stoute: contract (huw) met keizer

Expansie was enorm, GEVOLGEN:


  • Binnenland: a) vervreemding van bevolking
    b) belastingen stegen met een factor drie
    c) ambten te koop

  • Buitenland: a) Lodewijk XI: valt binnen in Picardië en Artesië
    b) hertog Lotharingen: verovering
    c) Zwitserse eedgenoten: sluiten zich bij Fr-Lot-Savooise
    coalitie aan.

Karel de Stoute sterft bij slag van Nancy

De gouden tijd van Bourgondië


Ondanks demografische crisis en pest toch een bevolkingsstijging

In heel Europa: Nederlandse exportindustrie voor expanderende markten.


In Brabant: Hol en Zeeuwse schipperij

Kenmerken:



  • Lonen waren stabiel

  • In verschillende sectoren was er werkgelegenheid

  • Profiteren van expansie internationale handel

  • Nederlanden waren welvarend

Vb:

  • Brugge: belangrijkste in Europa, had ook gevolgen voor rest Europa:
    Eng: eigen productie, handel met Nederlandse grondstoffen daalde.
    Spanje: handel in graan, leder, zuidvruchten, kol. waren steeg.

  • Walcheren

  • Antwerpen: Westerschelde wordt bevaarbaar voor schepen van 200 ton
    belang van de jaarmarkten in Bergen-op-Zoom.

  • Expansie Hollandse zeevaart: ontwikkeling dankzij gunstige concurrentiepositie: tg Hanze

Verschillende bestanden => Hollandse vloot mocht door Sont
Deense kon kreeg geleiderecht (en geld hiervoor)

Men moest niet 1st naar Hanze van Brugge

Niet meer gebonden aan regels Hanze

Vrede van Utrecht: protectionisme Hanze en Vl verdwijnt


opende weg naar Oostzee.

Kenmerken: a) spil waren de kust- en riviermondingsteden


b) grondstoffen aankopen – bewerken – uitvoeren

c) Nederlanden = economische afhankelijkheid van kerngebied.



Een demografisch zwaartepunt


Op basis van schattingen!
basiseenheid: het gezin (nood aan een vermenigvuldigingsfactor)

Nederlanden: 2776000 inw: Vl>Bra>Hol

Dichtstbevolkt

Kust en rivier: dichter dan randen



Een kerkelijk levenskader


Grote invl

Parochies: armenbedeling


geestelijke broederschappen

Processies

Kunst: rel functie of rel onderwerp. MAAR: worden gedetailleerd en WERELDS (vb: hertog van Bourgondië: inmenging benoemingen; prestige invloed, inkomen)

Reactie bevolking:



  • Zeer emotionele devotie

  • Formalistische devotie

Ook: Moderne devotie: nadruk op eenvoud en individueel gebed en

persoonlijke devotie. => ° devotionele boekjes

men verloor het vertrouwen in de geestelijkheid.

Verbeelding van de macht

Filips de Stoute: veel aandacht aan artistieke opluistering dynastie (cfr opvolgers)

Hertog van Bourgondië: ophemelen zichzelf: > concurrerende machten



< eigen onderdanen

In Nederlanden: grote groep artiesten


grote productie => export

Hertog: vb en navolging hele maatschappelijke elite

Valt grotendeels samen met periode van politieke stabiliteit, vrede en welvaart.

Hertogen gaven aan de traditie nieuwe impulsen.



Wie? a) Eigen dienst
b) ateliers in verschillende steden

Wat? a) wandtapijten met vorstelijk triomfalisme als thema (ook in kerken,
werd niet zoveel toegepast door de hertogen)
b) boeken: thematiek: pol-ideologische tendensen ter ondersteuning
machtsaanspraken. Vb: kronieken
c) massaspektakels maakten meeste indruk op bevolking
Ook onderdanen hadden rol in symbolische interactie (vb huwelijksfeesten,
blijde inkomsten). De steden financierden mee de paleizen van de hertog.
=> Bourgondische cultuur ging verder dan hofleven


  1. De eeuw van Habsburg (1477-1588)

Maria van Bourgondië (erfgen. K de stoute) x Maximiliaan v Habsburg
+ kinderen x kinderen kroon van Castillië

=> Johanna enige erfgen. -> haar zoon Karel krijgt: Ned, Sp, Roomse R.


Territorialiteit en centralisme

Na dood Karel de Stoute: opstanden

Verdwijnen van centraliserende tendensen



Opmerkelijk: a) staten generaal: wou geen andere dynastie

b) Staten van de afzonderlijke gewesten wouden eenh. blijven.


° soort grondwet: ’20 artikelen van Groot Privilege’

WEL: opvolgers K: hadden zelfde doelstellingen:



  • Realisaties waren afhankelijk van wisselvallige omstandigheden

  • Tg Frankrijk (einde 9j oorlog met Vrede van Kamerijk

  • Met Engeland positieve relaties



De vorming van de XVII Provinciën

Veroveringen Karel V:
November 1521: val van Doornik

Alle territoriale veroveringen waren direct uitgelokt door Fr provocaties

Vorming van de XVII Provinciën was toevallig: hert. Van Gelre en Fr kon

hadden hierin een belangrijke rol.

Na verschillende opstanden en raids door Gelre kwam er een bestand:
a) Verdrijven van de Denen
b) in Drente

c) wel handelsbelangen beschermen dr 4j bestand dat de Nederlandse


doorvaart v/d Sont waarborgde.

    • Erfenis: Karel V wordt opvolger Gelre

Dood van de hertog van Gelre: niet Karel maar Hertog van Gulik

    • offensief uit vier richtingen, Karel wint en Gelre w. 1 v/d 17 prov.

Toestand van 1543 wordt gestabiliseerd in Vrede van Westfalen (1648)
De middelen van de staat: belastingen

Eenheid brengen in tradities op bestuurlijke en rechterlijk vlak, hoe?



  • Territorium afschermen tg inmenging buitenland:
    a) Frankrijk: geen aanspraken meer
    b) paus: geen inmenging in kerkelijke rechtbanken
    c) geven van een naam
    d) Brussel wordt uitgebouwd als regeringscentrum

  • Uitbouw van de centrale regeringsorganen:
    a) Karel de Stoute had al ° hooggerechtshof en raad van financiën
    (afzonderlijk van de raad van de vorst)
    b) 1531: 3 collaterale raden (Ra v. St., Geheime R., Ra voor Fin)
    wel: landvoogdessen waren sterk afhankelijk van de vorst.

  • Gewoonterecht:
    a) optekening: maar pas in 1570 bundeling dr Hertog van Alva,
    nieuwe vorm van overheidsbemoeinis: sozial disziplinierung
    b) hogere rechtspraak: lagere rb lopen kans tot veroordeling in
    beroep. ° verspreiding nieuwe rechtsdenken.
    => hogere rechtspraak = effectief middel voor intergraie in Nieuwe Staat.



Seculaire groei

Zowel economische als demografische groei (uitz: j 30 15de eeuw)
snelle groei A’pen: dr onbegrensde mogelijkheden in handel en nijverheid
-> ° Brabantse jaarmarkten
met wie? Engeland, Hanze, Keulen en Z-Dui steden, Portugal
1532: ° beurs + innovaties:

  • Rechtsbescherming dr verhandelbaarheid van handelsschulden. Later komt hier assignatie bij.

  • Endossement

  • Disconto



De cultuur van de Renaissance

Margaretha van Oostenrijk zet Bourgondisch mecenaat verder, maar er gaan


ook veel kunstenaars naar het buitenland.

A’pen: veel kunstenaars


vb: Plantijn: drukker (intellectueel centrum en bedrijf)
More: Lof der zotheid
Erasmus (tweetalige uitgave NT, brieven van Hiëronymus, kritische studies

en analyse op basis van Griekse en Latijnse handschriften.)

=> veel invloed op protestantse en intellectuele elite (E wou geen breuk

met kerk)

P. Brueghel: kritiek op Spaanse onderdrukking van Ned. Opstand

Wereldse onderwerpen

Volkscultuur
De druk van het imperium

Karel: Europese politiek => oorlogen => veel belastingen


economische malaise + repressie geloof + daling koopkracht } opstand na

1555
De opstand



3de deel 16de eeuw: crisis

ontstaan wereldgeschiedenis: opstand

REDENEN:


  • Hervorming: => ° nieuwe rel stromingen

  • Absolutistische strekking groeide

  • Raakte fijnste maatschappelijke weefsels.
    conservatieve adel tg vooruitstrevende handel en nijverheid

  • Persoonlijkheid van Filips II


Tijdsverschil

Grote geografische afstand +

Complexe samenleving +

Twijfel van Filips II

= voordeel voor de opstandelingen



Kern en periferie

Verschillende oorzaken opstand, combinatie

Niet alleen het Noorden: uiteenvallen in 3 delen:



  • Waalse gewesten en Groningen: voor F II

  • Vl, Bra, Holl, Zeel, Friesl: tegen F II

  • Gelre, Utrecht en Overijssel

Tegenstelling tussen kern en periferie
Kerk en Staat

Verstedelijkte gebieden: meer open voor nieuwe religies
meestal: 1/3 kath, 1/3 prot en overgrote meerderheid was onbeslist

Aantrekkingskracht prot. Hervormingsbeweging:



  • Tegen de bestaande orde (= kerk + staat)

  • Oprechte bezieling in authenticiteit

  • Hoopgevende van de boodschap

  • Inhoudelijke verantwoordelijkheid ligt bij individu

  • Ellende (= schuld van kerk + staat)

Raad van State: Willem van Oranje (stadhouder holl en zeel én soeverein)

Wou: inhoudelijk: verzachting of intrekking plakkaten tegen de ketters


=> graaf Edmund naar F II, maar repressie blijft.
De geweldsescalatie

Achtergrond: a) koning: moratorium voor rentebelasting op staatschulden


staat ging failliet.

b) terugtrekking uit A’pen van Engelse lakenstapel

c) misoogst en dus hongersnood

d) eedverbond der Edelen

10 augustus 1566: Beeldenstorm; wordt georganiseerd in september

Koning was geschokt en stuurde troepen = provocatie want onlusten waren


al verminderd. Ondertussen waren verschillende calvinistische machtsgrepen.

Watergeuzen hadden succes op Den Briel in 1572



Vredespogingen

Spaanse militaire inspanningen => 2de schuldmoratorium: muitende,
deserterende en brandschattende soldaten

Nieuwe landvoogd:Requesnes: poging tot vrede mislukt, bij zijn dood ontstaat


er een machtsvacuüm
Staten Generaal: ‘Pacificatie van Gent’ (1572): als vorst deze zou schenden is

er een mogelijkheid tot afzetting. Brabant en Vlaanderen namen het voor-

touw.
Radicalisering

Brussel, A’pen en Gent (Calvinistische republiek = radicalisme)

Meest opmerkelijke verwezenlijking ligt op intellectueel vlak (gaan later naar

het Noorden).

Unie van Utrecht (1579): Bra, Vl, Doornik, Holl, Zeel, Gelre

Ondertussen: Farnese en de Waalse gewesten maken opgang

WEL: poging tot vrede: mislukt door onwil F II voor godsdiensttolerantie.

° radicaliseringsproces: vorstelijke soevereiniteit verdwijnt door ‘Plakkaat van

Verlating’ in 1477.

° nieuwe machtsverdeling; middenklasse is doorslaggevend.
De taal van de wapens


  • Hertog van Anjou verdwijnt

  • Parma: steun van Spanje, finanicieel
    OOK: F II sluit bestand met sultan, kan zich zo concentreren op Ned.
    => belegering van de steden, zij vielen => ° immigratie naar N-Ned (eerder was dit al naar Eng en Dui).

  • Staten van Holland zoeken steun bij Engeland => krijgen Graaf van Leiceister: is een mislukking en hij gaat terug naar Eng

=> Staten Generaal zal zelf rol van soeverein overnemen.




1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2019
stuur bericht

    Hoofdpagina