Geschiedenis van griekenland en rome in grote lijnen



Dovnload 86.48 Kb.
Datum25.07.2016
Grootte86.48 Kb.
GESCHIEDENIS VAN GRIEKENLAND EN ROME IN GROTE LIJNEN
Meer dan 4000 jaar geleden waren er op Kreta en in Mycene al koninkrijken. Vooral koning Minos van Kreta is bekend omdat hij een plaats heeft gekregen in latere Griekse verhalen.
Hoewel er koningen aan het hoofd stonden, lijken vrouwen in deze samenle­vingen wel een belangrijke rol ge­speeld te hebben. Dit blijkt ook uit het feit dat er godinnen werden vereerd, zoals de slangengodin (4) van Kreta. Vermoedelijk waren er ook vrouwelijke priesters. Ook aan de dames in het blauw (3) is te zien dat vrouwen aanzien hadden op Kreta. Als vrouwen niet gewaardeerd zouden worden, zouden ze vermoedelijk ook niet zo vaak zijn afgebeeld.
De koninkrijken van Kreta en Mycene werden verwoest door binnenvallende volken. Verschillende volken bleven in Griekenland wonen. Van de eeuwen die volgden is heel weinig bekend. Ze worden dan ook wel de 'Donkere Eeuwen' genoemd.
Wat we van deze periode wel weten, komt vooral door de gedichten van Homeros (14). Homeros schreef een geschie­de­nis op die vermoedelijk al honderden jaren van vader op zoon was doorverteld. Homeros' Ilias speelt in de Tro­jaanse Oorlog, een oorlog tussen enkele Griekse steden en de Stad Troje, die in Azië ligt. Heel lang werd gedacht dat heel het verhaal verzon­nen was, totdat in de vorige eeuw Troje werd opgegraven.
Zo'n 800 jaar voor Christus ontwikkelden zich in Grieken­land enkele kleine staatjes. Deze werden poleis (enkelvoud polis) genoemd. Een polis was een staatje met een hele grote zelfstan­digheid. Hoewel in de verschillende Griekse poleis dezelfde taal werd gesproken en dezelfde goden werden vereerd, liep de staats­vorm uiteen.

De twee belangrijkste poleis waren:

- Sparta: In Sparta heersten koningen. In deze polis was een kleine stam (Spartanen), die een grote massa (Heloten) over­heerste.

Om de grote, onderdrukte massa in bedwang te houden, moesten de Spartanen een sterk leger (8) hebben. Solda­ten waren voor deze polis dan ook erg belang­rijk. Kinde­ren werden al op hun zevende bij hun moeder weggehaald en kregen dan een strenge opvoeding. Hierbij leerden zij uithou­dingsvermogen en hardheid. Boven­dien leerden ze hoe ze met wapens om moesten gaan. Niet voor niets wordt er nu nog steeds wel gesproken van een Spartaanse opvoeding, wanneer iemand erg streng wordt opgevoed.


- Athene: In Athene was het landleger niet zo belangrijk. Wel had Athene een grote vloot. Deze polis was een democratie. Het volk (demos), dat wil zeggen alle vrije, manne­lijke bur­gers, mocht stemmen in de volksvergadering.
De beschermvrouw van Athene was de godin Athena (7). Om haar te vriend te houden werd er ter ere van haar een reusa­chtige tempel opgericht: het Parthenon. Één van de ver­sierin­gen, die hierop waren aangebracht, was het hoofd van het paard van de maangodin Selene (12)

Athene was rijk geworden door de handel. Vandaar dat er geld was om dit soort grote gebouwen te laten bouwen. Tijdens de bloeiperiode van Athene werd er niet alleen veel gedaan aan de beeldhouwkunst. Er leefden in die tijd ook grote denkers als Sokrates (21). Ook waren er in die tijd enkele beroemde toneelschrijvers. Één hiervan was Sofokles (16). Zelfs nu nog worden er van hem toneel­stukken opge­voerd, bijvoorbeeld Antigone.


De oostelijke gevel van het Parthenon, met helemaal rechts het hoofd van het paard van Selene.


Ondertussen waren Sparta met zijn sterke landleger en Athene met zijn grote vloot in oorlog met Perzië gekomen. Een belang­rijke overwinning behaalden de Atheners bij Mara­thon. Op slag werd Athene beroemd in Griekenland en ver daarbuiten.

Samen verdreven Sparta en Athene de Perzen uit Griekenland. Nog voor de oorlog goed en wel was beëindigd bleken Athene en Sparta echter steeds minder goed met elkaar op te kunnen schieten. Door onderlinge jaloezie kwamen ze uiteindelijk zelfs in een oorlog op leven en dood (Pelo­ponnesische Oorlo­gen 471-404).

Beide Griekse stad­staten waren echter zo verarmd en ver­zwakt dat ze geen verweer meer konden bieden toen Philip­pus II, de koning van Macedonië, in 338 met een leger Grieken­land binnen­viel.

Philippus stierf en werd opgevolgd door zijn legendarische zoon Alexander de Grote. Alexander werd niet alleen de heerser van heel Griekenland, maar ook van grote delen van Azië. Na zijn vroege dood viel zijn wereldrijk echter uit elkaar.


Inmiddels was meer in het westen Rome opgekomen.
Het verhaal zegt dat Rome werd gesticht in 753 v. Chr. Romulus en Remus, twee bastaardzonen van de oorlogsgod Mars waren na hun geboorte in een mandje de Tiber opge­zet. Het mandje spoelde aan en de twee kinderen werden door een wolvin gezoogd. Romulus zou later de stad Rome stichten. De wolvin (9) werd later door de Romeinen vaak afge­beeld.
Na Romulus volgden nog zes koningen. De laatste werd afgezet en Rome werd een republiek. Aan het hoofd van de staat stonden twee con­suls. Hun macht was beperkt omdat ze ieder jaar werden vervangen en omdat de ene consul niets kon doen zonder de goed­keuring van de ander. Ze werden door een senaat van raad voor­zien. In de senaat zaten mannen van de aanzienlijkste Romeinse fami­lies.

Rome werd steeds machtiger. Nadat de Romeinen in enkele zware oorlo­gen (de Punische Oorlogen) het machtige Noordafri­kaanse Cart­hago verslagen hadden, waren ze twee eeuwen voor Christus het machtigste volk van de Middellandse Zee geworden. Na het uitschakelen van de grootste vijand, werd Rome be­dreigd door spanningen in het rijk zelf. De onenigheid tussen de hervormers en de conservatie­ven, die alles bij het oude wilden laten, eindigde in een serie burger­oorlogen.

Toen de burgeroorlogen al vele jaren gaande waren stond er in Rome een sterke man op: Julius Caesar.
Julius Caesar (24) was een voorstander van veranderingen, en zat dan ook bij de hervormingspartij. Deze lieveling van het volk voerde eerst oorlog tegen de Galliërs. Zijn herinne­ringen hieraan zijn terug te lezen in De Bello Gallico (24). De Galliërs ken je misschien wel uit de Asterix-strips.

Na zijn terugkomst uit Gallië versloeg hij zijn tegen­standers binnen het rijk en liet zich in 47 v. Chr. uitroepen tot dictator van Rome. De con­serva­tieven na­men ­drie jaar later wraak. Julius Caesar werd door zijn tegen­stan­ders met vele dolkste­ken vermoord.


Na Caesars dood gingen de burgeroorlogen nog enige tijd door.

De adoptiefzoon van Caesar: Octavianus kwam enkele jaren later als overwinnaar uit de strijd. Hij werd door deze overwinning Caesar, een titel die later als keizer werd vertaald. Ook kreeg hij de titel Augustus (26), wat 'de verhe­vene' bete­kent. Hiermee was er een einde gekomen aan de republiek. De meeste Romeinse burgers kon dit niet zoveel schelen. Ze waren al lang blij dat na zo'n lange oorlog eindelijk de rust weer was teruggekeerd.


Augustus was getrouwd met Livia, die uit een eerder huwelijk twee zonen had. Augustus zelf had alleen een dochter, ook uit een ander huwelijk. De keizer probeerde het meisje aan zijn mogelij­ke opvolgers te koppelen. Een hiervan was de oude Agrip­pa. Deze stierf, maar liet drie kinderen achter, onder wie Gaius en Lucius (27). Graag had Augustus gezien dat hij door zijn kleinzoons zou worden opgevolgd. Beiden stierven echter jong. Gefluis­terd werd dat de keizerin Livia achter deze geheimzinnige sterfgevallen zat om haar eigen zonen op de troon te krijgen.
Lange tijd was er vrede in het Romeinse Rijk.
De keizers bleven aan de macht. Ze lieten hun macht onder andere blijken door zich te laten afbeelden op munten (35). Als de burgers het hoofd van de keizer op ieder muntstuk zagen staan, zouden ze er wel van overtuigd raken dat de keizer de baas was.

De keizers voegden nog steeds nieuwe gebieden aan het Romeinse rijk toe. Dit bete­kende ook dat de grenzen steeds langer werden. Om te voorkomen dat andere stammen de grens overtrok­ken, moest Rome een sterk leger hebben.


Om soldaten te werven moesten enkele voorrechten beloofd worden. Als je als buitenlander intrad in het leger, kreeg je bij het afzwaaien een di­ploma (30). Als je dit contract eenmaal had, was je een volwaardig burger van het rijk. Zo konden niet-Romeinen ook burger worden.

Ook de adelaar (21) heeft te maken met het Romeinse leger. De adelaar, de grootste en de sterkste van alle roofvogels, staat voor een machtig rijk. Beeldjes van deze vogels dienden als legioensadelaars. Ze werden door het leger op de veldtochten meegeno­men.

Munt met de afbeelding van keizer Nero, Munt met de afbeelding van keizer

64-68 n. Chr. Constantijn de Grote, 326 n. Chr.


Eeuwenlang ging het goed, maar toen ontstonden er aan de gren­zen steeds grotere pro­blemen. Vooral de Germanen stonden te drin­gen om het rijk binnen te komen.

In deze rumoerige tijd veranderden de Romeinen van gods­dienst. In 312 ging keizer Constantijn de Grote over op het Christen­dom. Bovendien maakte hij Constantinopel (nu heet deze stad Istanboel) tot de hoofd­stad van het rijk.


Het Chris­tendom was in het Midden-Oosten ontstaan. Het heilige boek (de Bijbel) verscheen in het Grieks. Een fragment hier­van is te zien op het papyrus­blad met daarop een deel van het Johannese­van­gelie (29). Eerst hadden ver­schil­lende Romeinse keizers de Christenen streng ver­volgd. Het geloof bleek echter niet uit te roeien en later werd het zelfs de staatsgods­dienst.

Na Constantijn was er nog één keizer die de tijd terug probeerde te draaien: Julianus de Afvallige. Zijn poging om het Christendom terug te dringen mislukte echter doordat hij al snel stierf. Dat zijn stap door sommigen wel gewaardeerd werd, blijkt uit het ivoren paneeltje (33). Dit is gemaakt ter ere van de honderd­ste geboorte­dag van Julianus. Dit soort paneeltjes werden door con­suls aan voorname personen geschonken.


Hoewel men het misschien aan had kunnen zien komen, kwam de verwoesting van Rome door de Germaanse stam de Visigoten in 410 toch als een grote schok. Dit was het einde voor het (West)romeinse Rijk.
CULTUURPERIODES VAN DE OUDHEID
De oudheid loopt van 3000 v.Chr. tot ongeveer 500 na Chr. Over deze 3500 jaar zijn zeven cultuurperiodes te onderscheiden. Elk van hen heeft eigen trekken. Aan de hand van de replica's van de tentoonstelling zullen ze hieronder besproken worden.
1. De oudste cultuur is de Cycladische cultuur. Deze ontstond op de Griekse eilanden de Cycladen, en duurde van 3000 tot 1100 v.Chr. Aan de beeldjes valt de langgerekte lichaamsvorm op, zoals bij de Cycladische vruchtbaarheidsgodin (1). Zo'n beeld werd aan de doden meegegeven in hun graf, en stelde de schenkster van de vruchtbaarheid voor. Dit is te zien aan de nadruk die is gelegd op de geslachtskenmerken. Een ander beeldje dat van de Cycladen komt is de fluitspeler (2).
2. Iets later dan de Cycladische cultuur, bloeide op het eiland Kreta tussen 1700 en 1400 v.Chr. een beschaving die we de Minoïsche cultuur noemen. In de ruïnes van oude paleizen, met als bekendste dat van Knossos, werden vele kunstschatten gevonden. Zoals (weer) een vruchtbaarheidssymbool; de slangenpriesteres (4). Omdat de slang werd gezien als het symbool van de wedergeboorte, een slang vervelt, vergezelde dit dier de priesteres. Een ander mooi voorbeeld van Minoïsche kunst is een muurschildering van dames in het blauw (3).
3. Op het Griekse vasteland kwam rond 800 v.Chr. een cultuur op die we de Archaïsche (=oude) cultuur noemen. De eerste beeldhouwers keken de kunst af van de Egyptenaren. Die maakten beeldjes die er vrij stijf en stram uitzagen, maar de Grieken brachten daar al snel verandering in. De beeldjes ogen losser en menselijker (terwijl de Egyptische beeldjes alleen goden afbeelden). Zo zie je Artemis haar boog spannen (5), en richt Zeus dreigend zijn bliksem (6a). De vermenselijking van de beeldjes komt naar voren in de Spartaanse soldaat (8). De Archaïsche cultuur duurde tot het jaar 480 v.Chr., het jaar waarin de Grieken de Perzen versloegen.

Voorbeelden van vroege Griekse beeldjes, de zogenaamde 'kouroi'.

Hierin zijn de Egyptische onvloeden nog duidelijk te herkennen

(6e eeuw v.Chr).


4. Na 480 v.Chr. begon de Klassieke periode, die duurde tot 320 v.Chr. De vermenselijking en 'vernatuurlijking' ging steeds verder door. Je kunt dit goed zien aan de verschillende Zeusbeeldjes. Zijn de beeldjes uit de achtste eeuw nog vrij rechtlijnig, de beeldjes uit de vijfde eeuw zijn al meer gedetailleerd (6a,b,c). Je ziet echt de 'werpbeweging' van Zeus, en zijn gezicht en lichaam worden preciezer weergegeven. Ook de paardekop (12) laat zien dat de Klassieke kunstenaars zeer bedreven waren in het laten zien van details. De vermoeidheid straalt af van het paard van de maangodin Selene, die net een tocht langs de nachtelijke hemel heeft gemaakt. De klassieke periode was ook de periode waarin de beeldhouwers de mens steeds mooier maakten. Dit kun je bijvoorbeeld zien aan het beeldje van de atlete die in sierlijke houding het vuil van haar lichaam schraapt (15).
5. De veroveringen van Alexander de Grote luidden een nieuwe periode in: de Hellenistische cultuur. In deze periode was er een uitwisseling tussen de Griekse, en de Aziatische en Afrikaanse culturen.

De Hellenistische kunstenaars hadden veel oog voor emoties en persoonlijke eigenaardigheden. Dit zie je bij de kop van Sofokles, een Griekse schrijver en denker (16), maar het duidelijkst zie je het bij de kop van Sokrates (21), een Griekse denker. De beeldhouwer heeft Sokrates niet mooier gemaakt. Zijn (legendarische) lelijkheid -dikke lippen, platte neus, uitpuilende ogen en zwaarlijvigheid- worden duidelijk afgebeeld.

Een ander belangrijk kenmerk was een scherp oog voor het menselijk lichaam. Vooral bij beelden van vrouwen was deze ontwikkeling goed te zien. Ze werden vaker naakt of met natte kleding -zodat de vormen beter uitkwamen- afgebeeld. Het hellenistisch reliëf van de dansende menade (19) laat een voorbeeld van deze 'natte stijl' zien. Door de natte kleding worden de bewegingen van de 'Razende Vrouw' ook duidelijker.

De Hellenistische periode eindigt met de keizertijd van het Romeinse Rijk.

Voorbeeld van een afbeelding in de

zogenaamde 'natte stijl' (5e eeuw v.Chr.).

6. Al vóór het Hellenisme, werd het oude Italië door de Grieken beïnvloed. Deze cultuur noemen we Etruskisch, en bestond van 700 v.Chr. tot ongeveer 500 v.Chr. gehanteerd. Al vanaf het eerste begin is de Griekse invloed erg groot. Zo verwijst de wapenloper (10) naar het laatste onderdeel van de Griekse Olympische Spelen: de hoplieten-loopwedstrijd. Toch heeft de Etruskische cultuur ook haar geheel eigen dingen voortgebracht. Een mooi voorbeeld ervan is de wolvin (9). Niet voor niets is ze later het symbool geworden van Rome en het Romeinse Rijk; een toonbeeld van levendigheid en waakzaamheid.
7. De Griekse invloed bleef op het vasteland van Italië erg groot. Veel beelden werden door de Romeinen uit Griekenland meegevoerd of gekopieerd, vooral na de overwinning van de Romeinen op de Grieken. Toch hadden de Romeinen hun eigen specialiteiten. De periode die we de Romeinse periode noemen liep van 500 v.Chr. tot 300 na Chr. Vooral de portretkunst werd door de Romeinen gebruikt. Portretten moesten er zo realistisch mogelijk uitzien. Niet alleen werden persoonlijke eigenaardigheden weergegeven, ook zaken als rimpels en wratten werden het afbeelden waard. Bepaalde families hadden gemeenschappelijke kenmerken, zoals het kapsel, die dan ook op portretten werden aangebracht. Zo draagt Gaius of Lucius Caesar (27) het haar in een typisch Iulisch kapsel. Voor het lichaam van de uit te beelden personen werd weer teruggegrepen op bestaand Hellenistisch werk.

Voorbeeld van de Romeinse portretkunst.

Je kunt zien dat de rimpels zeer

duidelijk zijn weergegeven (1e eeuw v. Chr.)




DE ANTIEKE GODSDIENST

HOE KWAMEN DE GRIEKEN EN ROMEINEN AAN HUN GODEN ?


Duizen­den jaren geleden kwam het Griekse volk het tegen­woor­dige Grieken­land bin­nen. In het land leefden toen echter al ver­schillende stammen met eigen gods­diensten. Deze oor­spronke­lij­ke bevolking bestond vooral uit landbouwers. Ze waren erg afhankelijk van de vruch­tbaarheid van het land dat ze bewerk­ten. Daarom werden er vooral vruchtbaarheidsgodinnen vereerd. Het waren altijd godinnen. Vrouwen werden namelijk met de vruchtbaarheid van de aarde in verband gebracht. Niet voor niets spreken we nog steeds van Moeder Aarde.
Het Cycladische vrouwenbeeld (1,2) is een mooi voorbeeld van zo'n vrucht­baarheidsbeeld. Dit beeld is gevonden op de Cycladen, een eilandengroep in de Middel­landse Zee.
Ook op het eiland Kreta werden waarschijnlijk hoofdzake­lijk godinnen vereerd. Zo werd hier deze slangengodin (4) (of slangenpriesteres) gevonden. De slang was een teken van vruchtbaarheid. Door regelmatig te vervellen leek een slang namelijk steeds opnieuw geboren te worden.
Toen de Grieken zich in Griekenland vestigden, namen ze vaak hun eigen goden mee. Rond 1200 v. Chr. waren er heel veel goden bij de Grieken. In verschil­lende plaat­sen werden andere goden ver­eerd en overal hadden de goden en godinnen andere taken. Er was echter behoefte aan ordening.
De gedichten van Homeros (14) brachten die samen­hang. We nemen aan dat hij de schrijver was van de Ilias en de Odysseia, twee lange gedichten. Het eerste ging over de Trojaanse Oorlog, het tweede over de terugreis van Odysseus. In deze ge­dich­ten, die heel veel werden gele­zen, kwamen veel goden voor. Homeros stelde de goden voor als een erg mense­lijk gezelschap, dat op de berg Olympos besluiten nam over het leven van de mensen.

De goden zagen eruit als mensen en hadden ook allemaal hun gebreken. Wel waren de goden veel machti­ger dan de mensen en bovendien onster­felijk. Elke godheid was verant­woordelijk voor zijn eigen taken. De belangrijkste taken waren over twaalf goden verdeeld.


De belangrijk­ste god was Zeus (6a,b,c), die voor het Griekse volk de oppergod werd. Zijn naam betekent letter­lijk 'hemelgod', maar hij kreeg ook bijnamen als 'wolken­verza­melaar' en 'donder­god'. Daarom werd hij ook regelmatig met een bliksemstraal in de hand afgebeeld. Behalve het brengen van onweer had Zeus nog vele andere taken. Zo be­schermde hij het koning­schap, de steden, huis en haard en de reizigers.

Dat mannelijke goden nu de belangrijkste rol gingen spelen is niet verwonderlijk. In de Griekse families had de man erg veel macht. Het was daarom logisch dat de Grieken als oppergod een vaderfiguur kozen.

De oude vruchtbaarheidsgodinnen bleven voortbestaan. Vaak leefden ze voort in de godinnen die door de Grieken werden meegenomen. Ze kregen vaak wel nieuwe taken. Voorbeel­den hiervan zijn:
Athena (7). Van haar werd gezegd dat ze een dochter van Zeus was. Op zekere dag werd de oppergod geplaagd door hevige hoofdpijn. Een andere god stelde voor zijn hoofd te splijten om te kijken wat de oorzaak van de ziekte was. Uit het voorhoofd van de oppergod sprong vervolgens Athena tevoor­schijn.

Vooral in de naar haar vernoemde stad (Athene) werd Athena een belangrijke godin. Ze was niet alleen be­schermvrouw van deze stad, maar ze was ook godin van de wijsheid en de oorlog. Vaak werd ze met wapens afgebeeld.


Artemis (5). De oude natuurgodin Artemis onderging bij de Grieken echter wel een grote verandering. Ooit was ze een spookachtig wezen geweest, nu werd ze een knappe jonge godin, die de jacht en de wilde dieren beschermde.
De Grieken voerden ook wel goden uit buur­landen in.
Een voorbeeld hiervan is Aphrodite (23) die eigenlijk uit Azië kwam. Net als Athena en Artemis werd ze afgebeeld als een knappe godin. Aphrodite had tot taak om liefde en schoonheid te beschermen.
Later werden de belangrijkste goden van de Grieken door de Romeinenen overgenomen. Ze kregen vaak een andere naam, maar hun functies bleven hetzelfde. Zo werd Zeus door de Romeinen Juppi­ter genoemd en Dionysos Bacchus.
De Grieken en Romeinen hadden behalve de belangrijkste goden ook vele lagere goden.

Een voorbeeld hiervan is Hypnos (20). Dit was de god van de slaap. Hypnos betekent slaap. Deze naam is terug te vinden in ons woord hypnose. Zijn tweelingbroer Thana­tos bracht de dood. Maar misschien kan je ook moei­lijk meer verwachten van goden, die de Nacht en de Duisternis als ouders hebben.


Nog een stapje lager stonden de halfgoden. Deze waren geboren uit relaties tussen mensen en goden. Omdat goden en godinnen soms knappe aardse meisjes en jongens wisten te verleiden, waren halfgoden niet zeldzaam.

Naast de officiële godsdienst bestond er bij de Grieken en Romeinen ook een volksgeloof. Hierin speelden bosnimfen, geesten en demonen een belangrijke rol. Het volksgeloof was ontstaan in de tijd dat de Grieken en Romeinen nog vooral een volk van landbouwers waren. Omdat een goede oogst erg belang­rijk was, werden veel goddelijke machten verbonden met de oogst.


Voorbeelden van dit soort natuurgeesten waren faunen (25), saters (32) en nimfen. Faunen waren bovennatuurlijke wezens, die bos, veld, vee en akker beschermden. Net zoals de saters waren faunen half mens, half dier. Ook saters zorgden voor het bos. Ze brachten hun tijd echter ook graag door met het lastig vallen van bosnimfen.
Ook met huis en haard waren veel godheden verbonden. Zo verte­gen­woordigde de Romeinse godin Vesta (Grieks: Hestia) het vuur in de haard en de eveneens Romeinse Janus de deur van het huis.

Ook had ieder huis zijn eigen huisgoden, penaten (28) genoemd. Veel Romeinse huizen hadden in de kamer een altaar staan. Hier werden de huisgoden vereerd. Men geloofde dat deze go­den de bewoners van het huis zouden beschermen.

GODENVERERING
De meeste Griekse en Romeinse goden werden vereerd bij tempels. Elke tempel was gewijd aan een god of godin. Één van de be­kendste Griekse tempels was het Parthenon in Athene. Dit was een tempel voor Athena.
Vaak was de tempel de trots van de stad. Voor dit gebouw werden dan ook kosten noch moeite gespaard. Zo waren aan het Parthenon veel versieringen aange­bracht. Het paarde­hoofd (12) behoorde toe aan het paard van Sele­ne, de maango­din.

Bij de tempel werden vieringen voor de goden gehouden. Maar ook buiten de heiligdommen werden de goden vereerd. Zo konden de goden worden aangeroepen in huis of in het vrije veld. Deze pogingen om met de goden in contact te komen, worden rituelen genoemd. Vaak waren rituelen erg mysterieus.


Bij de rituelen, in dienst van Dionysos, kon het er ruig aan toegaan. Dionysos was de god van de wijn. Er waren wilde feesten die ter ere van hem werden gegeven, waarop alleen vrouwen welkom waren. Deze vrouwen werden de mena­den (19,32) genoemd. Menade betekent let­ter­lijk razende vrouw. De naam leeft nog voor in ons woord manie.
Hoe belangrijk de goden en godinnen waren, blijkt uit het feit dat ze vaak werden afgebeeld op gebruiksvoorwerpen.
Een voorbeeld hiervan is de zilveren schaal (32). Hierop wordt iets van het volksgeloof afgebeeld: een sater en ook een menade.

Afbeeldingen van een god konden ook uit dank worden ge­maakt.


Dit is het geval met het Asklepios-reliëf (22). Asklepios (Aesculapius) was de god van de geneeskunst. Wanneer iemand van een ernstige ziekte was genezen, wilde hij de god hiervoor danken. Dit deed hij door een afbeelding te laten maken, waarop de god te zien was. Ook de schenker zelf stond op het kunstwerk, meestal kleiner afgebeeld dan de god.

TWIJFELS AAN DE EIGEN GODSDIENST


Op de wel érg menselijke goden hadden verschillende tijdge­noten al kritiek. Sommigen beweerden dat er in werkelijkheid slechts één god bestond. Deze zou er niet als een mens uit­zien, maar het zou een onzichtbare geest zijn. Twijfels aan de eigen godsdienst werd vooral aangewakkerd door de grote Griekse denkers.

Denkers uit de oudheid hebben ook nu nog grote invloed op het denken van nu. De klassieke geschriften zijn door kopieerwerk in de Middeleeuwen voor een deel bewaard gebleven, en na de Middeleeuwen weer in de belangstelling komen te staan. De Griekse cultuur werd eerder dan andere culturen, zoals de Chinese en Indische, door de Europese wereld 'ontdekt'. Hierdoor was hun invloed op het westerse denken veel groter dan die van andere culturen.

Zo rond de zevende eeuw v.Chr. begonnen de Griekse denkers zich los te maken van het oude, mythische denken. Zij richtten hun aandacht op het grote geheel van de natuur, de kosmos.
Een van de Griekse schrijvers van die periode was Sofokles (16). Sofokles was een schrijver van ernstige toneelstukken, uit de vijfde eeuw voor Chr. Hij liet zijn helden strijden tegen het noodlot. Telkens als ze het denken te redden, worden ze verpletterend verslagen. Zijn bekendste werken zijn 'Antigone' en 'Oedipus'.

Sokrates (21) is was een bekende Griekse denker. Hij vond dat hij de plicht had de Atheense burgers te wijzen op de noodzaak van een zedelijk leven. Ook vond hij dat de denkers zich meer bezig moesten houden met de mens, dan met de kosmos. Door op prikkelende, soms ergerlijke wijze mensen op hun onwetendheid te wijzen, kreeg hij veel vijanden. Sokrates werd in 399 v.Chr. wegens goddeloosheid veroordeeld tot het drinken van de gifbeker.
In de Hellenistische periode richtte zich men meer op het individu. De schrijvers van die tijd dachten na over hoe de mens zich diende te gedragen. Een rol hierin speelde de veranderde houding in een, door de veroveringen van Alexander de Grote, 'grotere' wereld.

De Romeinen blonken meer uit in staatmanskunst en organisatietalent. In de wijsbegeerte hadden ze de neiging om uit het vele denkwerk dat al door de Grieken gedaan was, die dingen te halen die ze het beste vonden. Hierdoor is ook veel van de Griekse wijsbegeerte bewaard gebleven.

Grieken en Romeinen begonnen door de wijsbegeerte aan hun godsdienst te twijfelen en stonden open voor andere geloofsopvattingen. Een bewijs hiervan is dat In de eerste eeuw na Christus andere godsdiensten belangrijk werden. Het Christendom was één van die godsdiensten.
Het heilige boek van de Christenen was het Nieuwe Testa­ment, dat in het Grieks verscheen. Van die oude bijbel­versies zijn nog fragmenten over­gebleven. Een voor­beeld van zo'n Griekse tekst is het Papyrusblad met het Johannesevangelie (29).
Eerst werd het Christendom nog fel bestreden door de Ro­meinse keizers. Later werd het Christendom echter de verplich­te godsdienst in het Romeinse Rijk.

Schaal met christelijke motieven uit de 4e eeuw na Chr.



HET DAGELIJKS LEVEN IN DE OUDHEID
Vaak geven de geschiedenisboekjes ons alleen een beeld van de heldhaftige mannen, de belangrijke oorlogen, de beslissende veldslagen, de uitzonderlijkste kunstwerken en van spectacu­lai­re uitvindingen. Bijna zou je soms vergeten dat ook lang geleden de mensen van vlees en bloed waren. Dat er miljoenen en miljoenen mensen geleefd hebben, van wie de namen nooit of te nimmer de geschiedenisboekjes zullen bereiken.

GEBRUIKSVOORWERPEN

Het enige wat nog aan de gewone mensen doet herin­neren zijn gebruiks­voor­werpen. Bedenk wel dat de voorwerpen die al die honderden jaren de tand des tijds hebben doorstaan, zelden of nooit het eigen­dom zullen zijn geweest van de arme mensen. Alleen de voorwer­pen van de rijke mensen waren mooi genoeg om ze te bewaren. Ze waren vaak versierd met beeldhouw­werk of schilde­ringen. Boven­dien zullen de eigendom­men van de rijken van betere kwaliteit zijn geweest. Zo konden ze vele eeuwen onbeschadigd blijven.
Als je vandaag de dag door Griekenland of Italië loopt, zullen je vermoedelijk de olijfboomgaarden opvallen. Uit de vruchten, de olijven, is olie te winnen. Deze olie was al in de oudheid erg belang­rijk. De olie­lampjes (36a,b,c) werden er namelijk mee gevuld.

De olielampjes waren potjes van brons of aardewerk, waaruit een lont stak. Zowel bij de Grieken als bij de Romeinen waren de olielampjes de normale verlichting.


Vooral scherven van aardewerk zijn nog overgebleven van het dagelijks leven in de oudheid. Dit komt omdat aardewerk geen waarde meer heeft, wanneer het kapot is. Er is namelijk geen hergebruik mogelijk, zoals bij metaal. Ook omdat aardewerk niet snel vergaat, kan het vele eeuwen trotseren.

Aardewerk had veel verschillende func­ties. Zo werd er voedsel in bewaard en opgediend. Behalve een praktisch nut hadden deze voorwerpen ook een kunstwaarde. De rijke­re mensen hadden in plaats van aardewerk zilver. Dit kon mooi versierd zijn. Dat zal wel duidelijk zijn als je kijkt naar de zilveren schaal (32) uit de 4e eeuw na Christus.


Aardewerk kwam in alle huishoudens voor. Er waren echter ook voorwerpen, die alleen door rijke mensen werden gekocht.
Dit geldt bijvoorbeeld voor muziekinstrumenten. In de oudheid waren er al verschillende soorten muziekinstru­menten. Één hiervan was de aulos (2). De aulos bestond uit twee p­i­j­p­en, die aan één mondstuk zaten.
Ook schrijf­stif­ten (11a) zullen niet in ie­der huis gele­gen hebben. Veel mensen konden in de oudheid niet lezen of schrij­ven. Dit kwam ook doordat schrijven duur was. In plaats van papier moest men in die dagen nog het dure papyrus gebruiken.

DE VROUW IN DE OUDHEID


In de meeste geschiedenisboeken gaat het vooral over mannen. De politici, de kunstenaars, de schrijvers en de soldaten, het zijn allemaal mannen. De andere helft van de mensen, de vrouwen, zijn vergeten.

De reden voor deze onzichtbaarheid van vrouwen is vrij simpel. Terwijl de mannen zich bezighielden met politiek en kunst, werd er van de vrouwen verwacht dat ze zich beperkten tot het huishouden. Als ze zich te nadrukkelijk buitenshuis lieten zien, vond men dat een schande.

Niet altijd hadden vrouwen zo'n verborgen bestaan hoeven te leiden. Op Kreta was de positie van de vrouw heel anders geweest. Op de afbeelding van de dames in het blauw (3) zien we enkele babbelende Minoïsche vrouwen. De vrouwen hadden op Kreta veel vrijheden. Zo konden ze op jacht gaan en ze konden openbare voorstellingen bijwonen. Waarschijnlijk mochten vrouwen op Kreta ook als prieste­res werken. De slangenprieste­res (4) is hiervan een voorbeeld.
Het beeldje uit Tanagra (18) laat een Griekse vrouw zien, zoals ze hoorde te zijn: in een rustige, waardige hou­ding. Bovendien is ze netjes gekleed. Ze heeft een chiton aan, een lang hemd dat bij de schouders en aan de zijkan­ten is dichtgenaaid. Daarover draagt ze een mantel. Hier is een rijke vrouw afge­beeld.

De Griekse en Romeinse vrouwen deden veel om er mooi uit te zien. Bewijzen hiervan zijn het handvat van een toiletkistje (17) en het zalfschaal­tje (11b). Ook probeerde men zich al lekke­re geurtjes mee te geven. Het parfumflesje (36d) is zelfs al ouder dan 2500 jaar !

Ze droegen ook sieraden. Dit is te zien bij de dames in het blauw (3). De vrouwen dragen hier armbanden, halsket­tingen en hoofdbanden, gemaakt van parels en kralen.

GEZONDHEID


En hoe was het met oude mensen ? Soms werden ze in de kunst wel afgebeeld.
Zo zien we dat Homeros (14) wordt afgebeeld als een oude, blinde man. Oudere mensen zullen het in de oudheid niet gemakkelijk hebben gehad. Voor hun eten waren de bejaar­den vaak van de vrijgevigheid van hun kinderen afhanke­lijk. Veel oude mensen zullen er echter niet geweest zijn, omdat de mensen meestal veel minder oud werden dan nu.
Dit kwam ook door de nog niet zo ver ontwikkelde genees­kunst. Er waren niet zoveel geneesmiddelen en de meeste mensen richten zich voor hun genezing tot de goden. De god van de geneeskunst was Asklepios (22) Mensen gingen naar zijn tempels om er genezen te worden. De priesters van de tempel kregen hierdoor een grote kennis van ver­schil­lende ziek­ten. Vaak werden de tempels dan ook artsenscholen en ziekenhuizen.

SPORT
Homeros, de eerste bekende Griekse schrijver (14),beschreef als eerste sportwedstrijden. In zijn 'Ilias' en 'Odyssee' komen levendige beschrijvingen voor van wagenraces, speerwerpen, boogschieten, en boksen en worstelen. Prestaties in oorlog en sport werden even hoog aangeslagen. Het bekendste sportevenement ter wereld, de Olympische Spelen, is in Griekenland begonnen, zo'n 1000 jaar v.Chr. Deze wedstrijden werden gehouden ter ere van de god Zeus.


Sport was in het oude Griekenland een mannenzaak. Vrouwen mochten niet meedoen, en vaak niet eens kijken. Alleen in Sparta, waar meisjes een zelfde opvoeding kregen als de jongens, sportten vrouwen ook.
Een voorbeeld van een sportende vrouw is de atlete (15). Ze schraapt na de inspanning het vuil en zweet van zich af met een strigilis, een schraapijzer.
Sport werd in de oudheid gezien als noodzakelijk voor een goede opvoeding, en wenselijk voor een militaire carrière. Er werd ook veel meer tijd besteed aan het lichaam dan nu. Het gevolg hiervan zijn vele beelden en beeldjes die sporters en atleten uitbeelden. Zoals de wapenloper (10) die naakt, maar met wapenuitrusting een zware sportprestatie levert.

INVENTARISLIJST REPLICA'S
1. Vruchtbaarheidsidool van de cycladen. Vrouwelijke statuette van Amorgos. Parisch marmer 2600-2000 v.Chr.

2. Fluitspeler. Cycladisch. 2200 v. Chr.

3. Dames in het blauw. 1400 v.Chr. Fresco.

4. Minoïsche slangenpriesteres. Vrouwenfiguur in geglazuurd aardewerk. Jonge paleistijd, na 1450 v.Chr.

5. De godin Artemis. Brons. 8ste eeuw v.Chr.

6a.Zeus. Brons. 8ste eeuw v.Chr.

6b.Zeus. Brons. 5de eeuw v.Chr.

6c.Zeus. Brons. 5de eeuw v.Chr.

7. De godin Athena. Brons. Etruskische oorsprong. 6de eeuw v.Chr.

8. Spartaans soldaat. Brons. 500 v.Chr.

9. Wolvin van het Kapitool. Brons. 500-450 v.Chr.

10. Wapenloper. Brons. Etruskische oorsprong. 5de eeuw v.Chr.

11a. Schrijfstift. 5de eeuw v.Chr. Etruskisch.

11b. Zalfschaaltje.

12. Paardekop van de wagen van Selene. Afkomstig van het tympanon, de gevel, van het Parthenon. Marmer. 440 v.Chr.

13. Naakte jongen. Brons. Etruskische oorsprong in Hellenistische stijl, 4de eeuw v.Chr.

14. Homeros. Marmer, 3e-4e eeuw voor Christus. Hellenistisch.

15. Atlete. Brons. 330-300 v.Chr.

16. Kop van Sofokles. 3de eeuw v.Chr. Hellenistische stijl.

17. Handvat in de vorm van een lichaam. Brons. 3de eeuw v.Chr.

18. Tanagrabeeldje. Aardewerk. 3de eeuw v.Chr.

19. Reliëf van dansende menade. Hellenistisch.

20. Kop van Hypnos. Brons.

21. Sokrates. Marmer. 2de eeuw v.Chr.

22. Asklepios reliëf.

23. Kop van de godin Aphrodite. Brons. 2de-1ste eeuw v.Chr.

24. Caesar. 1ste eeuw v.Chr.

25. Dansende faun. Brons. 1ste eeuw na Chr.

26. Augustus. Brons. 1ste eeuw na Chr.

27. Gaius of Lucius Caesar. Marmer. 1ste eeuw na Chr.

28. Huisgodje. 1ste-2e eeuw na Chr.

29. Evangelie van Johannes. 2e eeuw na Chr.

30. Legerdiploma.

31. Legioensadelaar. Brons. 2de eeuw na Chr.

32. Zilveren schaal. 4de eeuw na Chr.

33. Geschenkpaneeltje. Ivoor. 450 na Chr.

34. Fragment van een manuscript uit de 9e/10e eeuw na Chr. van Caesar's Comentarii De Bello Gallico, de oorlog tegen de Galliërs.

35. Griekse en Romeinse munten.

36a t/m 36c. Olielampjes.

36d. Parfumflesje. Aardewerk.


1







De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina