Godsdienstoorlogen: Europa 1 1 Frankrijk 1



Dovnload 66.99 Kb.
Datum25.07.2016
Grootte66.99 Kb.

Godsdienstoorlogen: Europa 1

1) Frankrijk 1

1. Kampen tot 1590 1

2. Spanningen tussen Hugenoten en Katholieken 2

3. Bartholomeusnacht (1572) 2

4. Drie Hendrikkenoorlog 2

5. Hendrik IV 3

6. Lodewijk XIII en Richelieu 4

2) Engeland (1550-1650) 4

1. Katholieke zuivering 4

2. Elizabeth (1558-1603) 5

3. Oorlog met Spanje 6

3) De Nederlanden en Spanje: tachtigjarige oorlog (1568-1648) 7

1555: troonsafstand Karel V 7

1. voorgeschiedenis 7

2. Oorzaken van de opstand der Nederlanden 7

3. Aanleiding van de opstand 9

4. De opstand: tachtigjarige oorlog (1568-1648) 10

5. De Zuidelijke Nederlanden en de Noordelijke Nederlanden 11

4) Het Duitse rijk 12





Godsdienstoorlogen: Europa

1) Frankrijk

1. Kampen tot 1590


  • 3 adellijke families (verwant aan elkaar):

    • Koninklijke familie Valois-Angoulême (katholiek)

    • Bourbon (protestant/hugenoot = Calvinisten)

    • De Guise (ultra katholiek)

Hoofdrolspelers:



  • Koninklijke familie (Katholiek):

    • Catharina De Medici: vrouw van koning Hendrik II



    • Karel IX: zoon van Catharina en koning van Frankrijk (1560-1574)

    • Hendrik III: zoon van Catharina en koning van Frankrijk (1575-1589)

  • Bourbon (Protestant/hugenoot = Calvinist):

    • Hendrik Van Navarra = Hendrik Van Bourbon

  • De Guise (Katholiek):

    • Hendrik De Guise (leider katholieke liga: bondgenootschap van de katholieke adel tegen de protestanten)

Religieuze situatie van Frankrijk (1550-1598)

Welke tweedeling tekent zich uit in Frankrijk?

 Noorden: Katholieken

 Zuiden: Protestanten
Franse troon (1550-1559)

Hendrik II x Catharina De Medici = Italiaans


1559: Toernooi vrede Frankrijk – Habsburgers: Nostradamus = waarzegger

Vrede gesloten (uitzonderlijk)

Franse koning neemt deel aan het tornooi. Catharina = heel bijgelovig

Ik zie de lelie van Frankrijk vallen met een doorn in zijn oog  +Hendrik II: splinter in oog  wanneer ze deze eruit haalden bloedde hij dood (1559).


2. Spanningen tussen Hugenoten en Katholieken


Catharina De Medici probeert katholieken en protestanten samen te laten leven. Zij plant een bruiloft:

Hendrik Van Navarra x Margaretha van Valois

(Bourbon en protestant) (dochter van Catharina)

3. Bartholomeusnacht (1572)


Maarschalk De Coligny (protestant) is vooraanstaand hugenoot en heeft veel invloed op koning Karel IX. Er wordt een aanslag gepleefd in de dagen na het bruiloftsfeest op Coligny. (dochter Hendrik II en Catharina de Medici)

Hij overleeft het, maar: angst voor een algemene protestantse opstand in Parijs.



Uitmoorden van alle protestanten in de stad preventief
Hendrik Van Navarra wordt gespaard (enige overlevende protestant) en gedwongen katholiek. Hij weet echter te ontsnappen en wordt opnieuw protestant.

Uitmoorden van de protestanten begon in Parijs. De rest van Frankrijk volgde dit voorbeeld.



4. Drie Hendrikkenoorlog


1) Hendrik III: koning van Frankrijk

2) Hendrik Van Navarra (protestant, Bourbon)

3) Hendrik De Guise
Hendrik III en Hendrik De Guise: katholiek  aanvankelijk bondgenoten

Maar Hendrik De Guise heeft steeds meer invloed en macht en wordt op een bepaald moment zelfs koning van Parijs genoemd, als bijnaam. Hendrik III vindt dit niet leuk. Er ontstaan spanningen. Hendrik III vindt dat Hendrik De Guise te veel weegt op zijn leiderschap. Hij bedenkt een moordcomplot tegen Hendrik De Guise  katholieke liga plant wraak (De Guise = leider van deze liga). Ze plannen een moordaanslag op de koning. Hiervoor gebruiken ze een monnik: Jacques Clément. Hendrik III ontvangt Jacques en wordt vermoord. Jacques wordt ter plaatse geëxecuteerd. Hendrik III had geen kinderen en zijn broers waren ook allemaal dood.  Hendrik Van Navarra was de enige protestant die gespaard is gebleven. Hij heeft recht op de troon van Frankrijk. Hij zegt ik zal wel katholiek worden: ‘Paris vaut bien une messe.’ Hendrik Van Navarra  Hendrik IV

Waarom verandert Hendrik Van Navarra zo vaak van geloof?


  • Op het moment van de dood van Hendrik III dreigt een Spaanse aanval. Om Frankrijk te redden zal Hendrik Van Navarra koning worden en dus katholiek worden. Er was geen koning op dat moment en hij wil godsdienstvrede.


5. Hendrik IV


  • Edict van Nantes (1598): HB pg 68 doc 14

 hij geeft hiermee godsdienstvrijheid aan de protestanten (=hugenoten). Parijs en 5 mijl daarrond katholiek  hof = katholiek.

Protestanten mogen openbare ambten uitoefenen.

Hij gaf ook sommige versterkte steden in handen van protestanten

(atlas kaart 64)



  • Saneren financiën

  • Versterking vorstelijke macht door Hendrikkenoorlog

Moord op Hendrik IV door Ravaillac

= een fanatieke katholiek. Hij is kwaad op de koning voor het edict van Nantes en voorbereiding moord op Spanje (= heel katholiek)

1610: dood Hendrik IV


Executie van Ravaillac

6. Lodewijk XIII en Richelieu


Richelieu woog zeer zwaar op beleid (HB pg 88 doc 4)

  • Franse naam intern hoog houden.

  • Versterken macht van de vorst + beknotten macht adel: Hij stelt interdanten aan, soort spionnen. Ze moeten in provincies provinciegouverneurs in de gaten houden.

  • Strijd tegen Hugenoten: Hij vond dat Hugenoten staat in staat waren geworden. Eén voor één protestantse steden heroveren. (atlas kaart 64)

La Rochelle: een van deze protestantse steden. Koning was bang voor invasie van Engelse protestanten. De deur van dit stadje stond open (ligt aan de oceaan).

  • Steun aan protestanten in dertigjarige oorlog (Duitse Rijk):

Habsburgers >< Frankrijk

  • Oorlog met Spanje

Mazarin


Lodewijk XIV als Dauphin met broer

Dood Richelieu: niet veel later dood Lodewijk XIII  zoon lodewijk XIII weer te jong. Moeder = regentes en Mazarin = Italiaanse adviseur.

Lodewijk XIV zal de versterkte koninklijke macht tot een hoogtepunt brengen nl vorstelijke absolutie.

Dauphin = kroonprins



2) Engeland (1550-1650)

1. Katholieke zuivering


  • Hendrik VIII sterft: zoon kort op de troon (sterft snel wegens slechte gezondheid).

  • Mary Tudor (Katholieke, oudste dochter) volgt op

  • Zij huwt met Spaanse koning, Filips II (= heel katholiek)

Mary Tudor x Filips II

  • Spaanse inquisitie wordt ingevoerd: vervolging protestanten

Mary Tudor: bijnaam: bloody Mary

Zij sluit haar halfzus, Elizabeth, op in de tower van Londen. Deze kreeg bijna de doodstraf.



  • Filips II laat Mary en Engeland achter: het huwelijk blijft kinderloos

Filips II wil Engeland. Dit kan alleen als hij kinderen heeft (= dan erfgenaam van Engeland en Spanje). Hij laat Mary achter omdat er geen kinderen komen.


2. Elizabeth (1558-1603)


  • Ze erft een zwak Engeland.

  • Humanistisch opgevoed: talen: - Engels

- Frans

- Spaans sprak ze vloeiend

- Italiaans

- Duits



  • ‘Balance of power’ en ‘splendid isolation’: ze voert de politiek van haar vader verder.

    • Balance of power = machtsevenwicht

 Engeland zal steeds de zwakkere in Europa steunen tegen de sterkere vanuit het idee als Engeland zwakkere steunt  Europa machtsevenwicht.

    • Splendid isolation = veilig op eigen eiland

  • Elizabeth begint haar bewind met Spanje als bondgenoot.

  • Herstel protestantisme: anglicanisme met groeiende invloed calvinisme. Ze is geboren uit angl. huwelijk, anders was ze de troon niet waardig.

  • Rond 1570: geëxcommuniceerd door de paus

  • Vanaf 1584: openlijke (hiervoor deed men dit in het geheim) steun aan protestanten in Nederlanden. De protestanten in de Nederlanden waren in opstand tegen Spanje (Willem van Oranje vermoord) ( steken zo stokken in de wielen van Spanje). Engeland was op zee begonnen met Spaanse boten te kapen.

  • Groeiend probleem met:

    • Schotse, katholieke Mary Stuart (= katholiek en nicht van Elizabeth) (erfrecht troon van Engeland) Als Elizabeth kinderloos sterft  Mary Stuart op de troon  Engeland terug katholiek. Spaanse koning, paus en de katholieke adel willen Mary Stuart op de troon.



3. Oorlog met Spanje


  • Babingtoncomplot ontmaskerd: plan om Mary Stuart op de troon te zetten en katholicisme te herstellen.  executie Mary Stuart

Babingtoncomplot = het complot van de Spaanse koning, de paus en de katholieke adel om Mary Stuart op de troon te krijgen. De Schotse koningin, Mary Stuart, wordt onthoofd.

GEVOLG  oorlogsverklaring van Spanje. Filips II liet een kolossale vloot bouwen om Engeland aan te vallen.



  1. Zoek de historische fout in de openingsscène.

De film vermeldt enkel Engeland tegen Spanje terwijl de Nederlanden in open strijd zijn.

  1. Waarom wordt dit vergeten?

Engelse film, ze willen beter lijken voor engeland.

  • De Spaanse Armada vaart uit = grootste oorlogsvloot die Europa ooit gezien had

  • Aanvalsplan van de Spanjaarden:

    • Spaanse vloot ( transport) moet naar de Nederlanden varen

    • In Nederlanden: Spaanse troepen oppikken

    • Spaanse troepen overzetten voor invasie van Engeland

    • Monding van Thames blokkeren

 Spanjaarden proberen de Engelsen te ontwijken

Plan heeft een zwak punt: het idee dat de Engelsen de Spaanse vloot niet zouden aanvallen. (Engelsen hadden amper een vloot.)




Spaanse vloot (Sidonia)

Engelse vloot (Sir Francis Drake)

  • numeriek overwicht (groter)

  • grote oorlogsbodems  moeilijk wendbaar

  • geen ervaring met winden en stromingen van het kanaal

  • klein aantal boten

  • kleine boten  makkelijk wendbaar

  • kennen de winden en stromingen van het kanaal

Engelsen steken stokken in het plan van de Spanjaarden. Deze dachten dat de zwakke Engelse vloot niet zou aanvallen.



1588: revolutie op zee: kanonnen (niet meer enteren)

1e slag:

Er was een dichte mist waardoor de Spanjaarden de Engelsen niet konden zien.



4e slag bij Calais:

  • Engelsen vallen ’s nachts aan en zetten vuurschepen in (boten in brand steken).  Spanjaarden liggen voor anker in formatie. Boten ontploffen en maken veel schepen van Spanjaarden stuk.

Spanje: grote boten  moeilijk wendbaar, dus: hakken touwen van de ankers door. Boot kon niet meer stil liggen dus kunnen geen formatie meer maken. De stroming drijft hen naar boven. Bij Schotland is er een storm  veel boten kapot.

Daarna vaart nog een deel op de Ierse kust te pletter:

1. konden noorderbreedte en zuiderbreedte bepalen, maar niet westerlengte en oosterlengte.

2. golfstroom

 grootste mislukking van de Spaanse militaire geschiedenis

CONCLUSIE: in 1588 is de Spaanse macht op zee definitief gebroken en zullen de Engelsen en de Hollanders hun macht uitbouwen. Elizabeth zal Engeland ook economisch en cultureel uitbouwen (Shakespeare).

3) De Nederlanden en Spanje: tachtigjarige oorlog (1568-1648)

1555: troonsafstand Karel V


Geheel: andere naam voor de Nederlanden = de 17 provinciën

Karel V had wet gemaakt: Pragmatieke Sanctie  de Nederlanden voor eeuwig 1 en ondeelbaar blijven.


1. voorgeschiedenis


Karel V: verdeling van het rijk

Filips II

Willem van Oranje

  • Spanje

  • Nederlanden

  • Kolonies

  • belangrijkste prins en edelman van de Nederlanden




  • Filips II is heel even in de Nederlanden. Hij vond het volk en land maar niks (te brut, te koud). Hij trekt zich terug in Madrid en besluit het hele rijk te besturen vanuit Escoriaal (= paleis, klooster). Hij bestuurt de Nederlanden via een landvoogd (= rechtstreekse vertegenwoordiger van de koning in de Nederlanden steeds een Italiaan of Spanjaard).



2. Oorzaken van de opstand der Nederlanden


  • positie van de Nederlandse adel:

In de Nederlanden werd de Spaanse en Italiaanse adel bevoordeeld. Nederlandse adel moest diplomatieke missies uit eigen zak betalen. Ze werden in het bestuur opzij gezet.

(zie schema HB pg. 76 (kennen))



Nederlanden:




Filips II beslist om de Spaanse inquisitie in te voeren in de Nederlanden om de protestanten te vervolgen zonder inspraak van de adel.

  • Industrie en handel:

Onze gebieden draaiden vooral op lakennijverheid op Engelse wol. Wanneer Spanje steeds meer in conflict komt met Engeland (zie Elizabeth), blijft de Engelse wol weg. Ter vervanging voeren de Spanjaarden Spaanse wol van mindere kwaliteit in. De lakennijverheid in onze streken gaat achteruit. Wat handel betreft, was de haven van Antwerpen de grootste haven van Europa in de 16e eeuw. Handel met Engelsen gaat achteruit (belangrijke handelspartner)

  • Prijsstijgingen en verarming:

16e eeuw: periode van constante prijsstijgingen = INFLATIE

 verklaring: muntwaarde ~ edelmetaal waarde

Hoeveelheid zilver stijgt (16e eeuw) (Zuid-Duitse zilvermijnen)

Hoe meer zilver, hoe goedkoper

Waarde zilver daalt  munt daalt  prijs stijgt

Lonen stijgen niet (handelaars werden rijk)

Werken aan dagloon  verarmen. Dagloon steeg niet, prijzen wel.


  • Calvinisme:

Door rondtrekkende predikanten verspreide het Calvinisme zich sterk de Nederlanden, ‘hagepreken’.

Als de machthebber zegt dat je je geloof niet mag bedrijven, dan mag je in opstand komen.



3. Aanleiding van de opstand


  • Het ‘compromis’:

Het ‘eedverbond der edelen’: de lagere Nederlandse adel trok met een verzoekschrift naar de landvoogdes:

Margeretha van Parma:



    • Herstel van oude rechten en gewoonten van de Nederlanden

    • Het niet invoeren van de Spaanse inquisitie

Adviseur noemt lagere adel ‘gueux’ (bedelaars)

 gaan zich geuzen noemen




  • 1566: Beeldenstorm:

Calvinistische predikanten hitsen de bevolking op om katholieke kerken en beelden te vernielen. Heel deel van deze mensen doen dit uit sociale onvrede (economie).

 In onze gebieden was het protestantisme heel sterk aanwezig in de 16e eeuw. Beeldstorm: accent in onze gebieden.

Margaretha wordt ontslagen door Filips II.


  • Hertog van Alva: (bijnaam: de ijzeren hertog)

 nieuwe landvoogd

Spaanse tertio’s: Alva wordt de leider hiervan (HB. Pg. 110: kennen)

 legertroepen onverslaanbaar legioen bevel structuur

Willem van Oranje kende Alva uit de gevangenis.


  • Graven van Egmond en Hoorn gevangen. Zij worden geëxecuteerd op de grote markt. Willem van Oranje vlucht en al zijn bezittingen worden in beslag genomen.

  • Raad van beroerte (Bloedraad): vervolgen protestanten: kort proces en executie.

  • Belastingen: Nederlanden zeer rijk  geld winnen voor Spaanse staatskas d.m.v. belastingen.

Bronoef.:


- primaire, materiële bron

- spotprent
- koe  17 provinciën: Nederlanden

- melker  Alva

- op de koe  Filips II (Spanje)

- koe bij hoorns  Willem van Oranje

- Elizabeth geeft eten aan opstanders (Nederlanden)

- Hendrik III (Frankrijk)  (roos)  trekt aan de staart van de koe (Nederlanden naar zijn kant)

- koe (Nederlanden) wil zich niet door Frankrijk laten inpikken

4. De opstand: tachtigjarige oorlog (1568-1648)


- Willem van Oranje was protestant. Hij werd voor Karel V katholiek. Terug naar Nederlanden en wordt weer protestant en richt leger op.


  • Den Briel (1572):

Kustplaats Den Briel wordt veroverd door opstandelingen. Alva wordt ontslagen.


  • Pacificatie van Gent (1576):

Akkoord tussen opstandelingen: alle opstandige gebieden van de Nederlanden zullen samen blijven strijden tot de laatste Spaanse soldaat is verdreven.

Nieuwe landvoogd: Farnese, leider van het Spaanse leger

 past ‘divide et impera’ toe.


  • Unie van Atrecht en Unie van Utrecht (1579):

(atlas kaart 63)

Akkoord wordt verbroken.



Unie van Atrecht

Unie van Utrecht

Zuidelijke gebieden van de zuidelijke Nederlanden.

Vlaanderen (huidige) en huidig Nederland.

Zweert terug trouw aan de Spaanse koning waarop Unie van Utrecht ontstaat (als reactie).

Zet opstand verder.


  • Willem van Oranje: vogelvrij en prijs op zijn hoofd




  • Plakkaat van verlatinghe (1581): Noorden scheurt zich af.

!HB. pg. 80! = onafhankelijkheidsverklaring
Redenen: - vorst moet er zijn voor zijn volk en niet het volk voor de vorst.

 basis van macht bij het volk: volkssoevereiniteit (=volk centraal)

 absolutisme (=vorst centraal)

 main stream, bekendst (17e-18e eeuw: hoogtepunt) 1581: Plakkaat van Verlatinghe



Waarom belangrijk?

    • Recht van opstand zit ook in dit document. Calvijn zei dit ook al: heel protestants idee dus.

(1648: Engelse koning afzetten om zelfde redenen)

Engelse teksten 17e eeuw naar Engelse kolonies (1776: onafhankelijk van Engelse kroon zelfde argumenten.)

Rousseau: Franse revolutie

Willem van Oranje heeft niks tegen Filips II, maar wel tegen zijn beleid: ondertekent met uw zeer nederige dienaar.

1581: Farnese begint aan de militaire herovering van de Nederlanden.


  • Willem van Oranje vermoordt te Delft:

Balthasar Gérard: gaat in dienst van Willem

wint het vertrouwen en krijgt wapens omdat hij naar het buitenland moet, hiermee vermoordt hij Willem



vierendelen

5. De Zuidelijke Nederlanden en de Noordelijke Nederlanden


Twee aparte gebieden


  • Zuidelijke Nederlanden: Spaans gezag, katholiek

    • Fernese: val van Antwerpen (1585)

Spanjaarden breken bij de kipdorppoort.

Zeeland wordt niet heroverd door Farnese.

Opstandige Nederlanden blokkeren de Schelde. Zo houden ze alle schepen tegen naar Antwerpen (Spaans vijandig gebied)


    • Albrecht en Isabella (=dochter van Filips II)

twaalfjarig bestand (=vrede) (1609-1621)

 Als zij kinderen zouden krijgen, onafhankelijk zijn (zuidelijke Nederlanden), maar Isabella is onvruchtbaar:

SCHIJN-ONAFHANKELIJKHEID: Zuidelijke Nederlanden terug naar Filips II.


    • Pieter-Paul Rubens

Culturele bloei, barok


  • Noordelijke Nederlanden: ‘Verenigde provinciën’, protestant

    • Verenigde provinciën: bestuurd door rijke groep handeldrijvende burgerij: “de regenten”  republiek

    • De verenigde provinciën: zeevarende natie

Wat ligt aan de basis van de zeemacht van de Hollanders?

      • Het reisverhaal van Jan Huygen van Linschoten:

Hollander die met de Portugezen naar hun Portugese kolonies in Indië gevaren is (Goa) = de draaischijf van de Portugezen

 gebouwen, natuur, mensen (verwacht je)

 welk soort boten, hoe laden en lossen: industriële spionage

Itinerario = handleiding



      • Er zijn Hollanders gaan werken op de scheepswerven in Lissabon om te zien hoe ze boten bouwen (spionage)

      • Val van Antwerpen (1585): Farnese geeft de protestanten in Antwerpen 1 jaar de tijd om zich te bekeren tot het katholicisme of weg te gaan.

Braindrain: toplaag (elite trekken weg. Ze nemen geld en kennis mee).

De gouden eeuw (van de Hollanders) danken ze aan het geld uit onze gebieden.

 expedities WIC en VOC

 CONCLUSIE: combinatie van deze 3: WIC, VOC en veroveringen



    • Culturele bloei: ‘gouden eeuw’

      • De nachtwacht van Rembrandt

      • Vermeer: vaak raam links en geel-blauw

      • Landvoogdes Margaretha van Parma

      • Kardinaal Grandvelle

      • 1648: einde strijd Nederlanden-Spanje met de vrede van Munster  Spanje erkent onafhankelijkheid van de 7 provinciën.



4) Het Duitse rijk



Augsberg (1555): godsdienstvrede

‘cuius regio, eius religio’


1618: Aanleiding: De katholieken die op officieel bezoek komen bij de protestanten van Praag en werden uit het raam gegooid: defenestratie van Praag.

 mannen hebben dit overleefd (op mesthoop gevallen)



Begin: 30-jarige oorlog (1618-1648)

In Duitse rijk, maar Franse en Zweedse troepen komen zich moeien. Echte massaslachting onder de bevolking



Vrede van Westfalen (1648):

 zelfde beslissing als in Augsburg (zelfde inhoud).


 CONCLUSIE godsdienstoorlogen:

In 1648 eindigen alle godsdienstoorlogen in Europa. Gedurende 100 jaar is Europa in onverdraagzaamheid ondergedompeld.

Er komt een culturele beweging als reactie. Zij tonen tolerantie: de VERLICHTING.
1650: Franse revolutie

Amerikaanse revolutie



Eline Burms geschiedenis

4de jaar







De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2019
stuur bericht

    Hoofdpagina