Holebiwandeling in Gent Een wandeling doorheen de geschiedenis van homoseksualiteit en de beleving ervan in Gent



Dovnload 172.29 Kb.
Pagina5/7
Datum22.07.2016
Grootte172.29 Kb.
1   2   3   4   5   6   7

Contrareformatie (1550-1700)

De Sint-Baafskathedraal, oorspronkelijk een romaanse kerk, kreeg een gotisch koor in 1353. Het gotisch schip werd pas in 1559 voltooid.

De meeste versiering binnenin is in barokke stijl en werd gefinancierd door bisschop Triest, een rijke edelman die het riant renaissance buitengoed "Belvédère" bezat in Ekkergem. Triest bestelde tijdens zijn leven een hele reeks kunstwerken voor de kathedraal en maakte van zijn erfenis een legaat om de kerk verder te verfraaien.

De barokke stijl was een uiting van de Contrareformatie. De kathedraal is dan ook het perfecte symbool voor deze periode.


Links achteraan in het koor van de kathedraal bevindt zich het praalgraf van bisschop Triest.

Hiervoor deed hij een beroep op de Brusselse beeldhouwer Hiëronymus Duquesnoy de jongere.


Hiëronymus werd geboren in 1602, als zoon van Hiëronymus Duquesnoy de oudere, de beeldhouwer van Manneke Pis. Hij maakte reizen naar Rome (waar zijn broer Frans verbleef, eveneens beeldhouwer, vooral bekend om zijn putti, dat zijn beelden van kleine engelen), Florence, Madrid.

In 1643 vestigde hij zich in Brussel, waar in diverse kerken werk van hem te zien is (o.a. apostelbeelden in de Sint-Michielskathedraal en een beeld van de heilige Ursula in de Zavelkerk).

In juli 1654 verbleef Hiëronymus in Gent, om er het praalgraf in elkaar te zetten. De afzonderlijke beelden bevonden zich in het koor, in één van de zijkapellen, afgesloten met een gordijn.

Daar had de kunstenaar contact met een achtjarige schoenlapperszoon. In de procesarchieven wordt dit als volgt omschreven:



hem bevelende dat hij met zijn handeken soude tasten ende kotelen het dyncxken van den beeldsnijder en dat de beeldsnijder ook taste ende kotelde aan tkulleken en dyncxken van hem.
De beeldhouwer ging bij de jongen ook over tot

"forcering vande fondamenten".
De jongen bracht al vlug een vriendje van elf jaar mee.

De zaak komt echter aan het licht en er komt een proces bij de Gentse schepenbank. Bisschop Triest probeert nog tussenbeide te komen, maar tevergeefs.

Hiëronymus wordt schuldig bevonden en wordt op 28 september 1654 verbrand op de Koornmarkt.



Homoseksualiteit en de contrareformatie
De contrareformatie was de poging van de katholieke kerk om de aanvallen door het protestantisme te boven te komen.

Uitgangspunt was het Concilie van Trente (1545-1563) dat de misstanden en misbruiken binnen de kerk wou aanpakken en duidelijkheid moest scheppen omtrent de door de protestanten betwiste geloofspunten. De kerk wou opnieuw de rol van grote civilisator en wetgever naar zich toe trekken.

Een van de middelen hiertoe was het aanwenden van imponerende kunst die de macht en rijkdom van de kerk zou tonen. Dit leidde in de 16e en vooral in de 17e eeuw tot de barokke stijl.
Tot de besluiten van het Concilie van Trente behoorden:


  • priesters werden aangemaand om het celibaat te respecteren.

  • het huwelijk moest gesloten worden in een kerk ten overstaan van een priester en getuigen na drievoudige aankondiging, en vervolgens worden vastgelegd in een huwelijksregister.

Geleidelijk aan wordt de biecht belangrijker.

Dit alles past in de beweging van toenemende disciplinering en controle ingezet sinds de renaissance.
Homoseksualiteit blijft een zonde die bestraft kan worden met de dood.
Hoge heren konden zich daar nog steeds aan onttrekken. Bekend is de homoseksuele geaardheid van Philippe van Orléans (1640-1701, broer van de Franse koning Lodewijk XIV), die een hele reeks homo's beschermde, o.a. de hofcomponist Lully.

Gewone burgers werden vaak wel voor de rechter gebracht.


Zo vond in Brugge in 1618 het proces plaatst tegen Mayken de Brauwere en Magdalene Van Steene, beschuldigd door de echtgenoot van Mayken.

Uit de processtukken blijkt dat Leene contacten had met meerdere vrouwen, maar zich daar niet over schaamde. De interiorisering van taboes, kenmerkend voor het civilisatieproces (zie p. 13), is een proces dat meerdere eeuwen nodig had.


Verondersteld wordt dat tijdens de heksenvervolging, die haar hoogtepunt kende in de 16e en 17e eeuw, een aantal lesbiennes als heks (vaak een ongetrouwde vrouw) op de brandstapel terecht kwamen.
In Gent werd Hiëronymus Duquesnoy de jongere terechtgesteld in 1654.

Praalgraf van bisschop Triest







praalgraf van bisschop Triest door H. Duquesnoy
Het café The Bridge was in de jaren 1970, toen opengehouden door “Madame Andrée”, het trefpunt van een homoseksuele vriendenkring.
Op het Sint-Baafsplein staat verder Het Nederlandse Toneel Gent.

Eén van de belangrijke momenten in de geschiedenis van dit huis was de opvoering van Hugo Claus' Masscheroen in 1968: het verschijnen van enkele compleet naakte mannen op de scène leidde tot een aanklacht wegens openbare zedenschennis.

Vermeldenswaard zijn ook:


  • de opvoering van "De Jongens" (The Boys in the Band), eind 1969

  • de opvoering in 1981 van "Verkeerd", het toneelstuk van Martin Sherman over de vervolging van homoseksuelen door de nazi's, met een magistrale Jef Demedts en Hugo Vandenberghe.



We wandelen in de richting van het stadhuis de Botermarkt op en gaan via de Poeljemarkt en Het Gouden Leeuwplein Klein Turkije in.

In Klein Turkije was het logement van Albrecht Dürer (1471-1528) toen hij in Gent verbleef en er de befaamde tekening maakte van de leeuw in het Prinsenhof. Een geliefd thema van de kunstenaar was Het Laatste Avondmaal, een bijbelse mythe met (toch bij de evangelist Johannes) een homo-erotische geladenheid.





De liefde tussen Jezus en Johannes bij Rogier Van der Weyden
Jezus en Johannes spelen een grote rol in het werk van Rogier Van der Weyden, een voortrekker van de Vlaamse renaissance (zou kan de periode van de Vlaamse Primitieven zeker aangeduid worden).
Van der Weyden had aandacht voor het individu (misschien heeft hij als eerste een model gebruikt - de heilige Johannes heeft op al zijn schilderijen dezelfde gelaatstrekken) en hij beeldde emoties aangrijpend uit.

Het verdriet van Johannes over de dood van zijn vriend Jezus wordt pakkend weergegeven in verschillende van zijn schilderijen.


Van der Weyden is ook de eerste schilder die een naakte heilige schilderde (Christus buiten beschouwing gelaten), nl. de heilige Sebastiaan (op de buitenkant van het schilderij over het Laatste Oordeel, te zien in de Franse stad Baune).





twee schilderijen van Rogier Van der Weyden


boven: buitenkant van Laatste Oordeel
rechts: Christus aan het kruis


De liefde tussen Jezus en Johannes bij Dürer
De band tussen Johannes en Jezus is ook een thema dat vaak terugkomt bij de Duitse schilder Albrecht Dürer (waarschijnlijk ook homoseksueel).
Dürer tekende naast de treurende Johannes aan het kruis ook de Johannes die tijdens het laatste avondmaal "aan de borst van Christus lag". De scènes stralen een grote tederheid en intimiteit tussen Jezus en Johannes uit.
Een homo-erotische interpretatie ligt voor de hand, in de zin van een knapenliefde van de oudere Christus voor de knaap Johannes, die afgebeeld wordt als een baardeloze jongeling.

Dit past duidelijk in de renaissance: het verwijst naar de homo-erotische pedagogische liefde uit de Griekse periode tussen een leermeester en zijn leerling.

Het thema werd echter ook al in de middeleeuwen gebruikt.
In vele vrouwenkloosters stond een beeldengroep met Johannes en Jezus, waarbij Johannes teder zijn hoofd op Jezus' schouder laat rusten, terwijl hun handen verstrengeld zijn.

Het beeld was symbool voor de innige relatie tussen de kloosterzusters en Christus, wat in de mystieke literatuur erotisch werd ingevuld als een huwelijk tussen Christus en de non.









Het laatste Avondmaal, 2 etsen van Dürer


De liefde tussen Jezus en Johannes in het evangelie
De erotische duiding van de liefde tussen Jezus en Johannes is niet in tegenstrijd met het evangelie.

Wie nauwkeurig het evangelie van Johannes leest (enkel daar wordt deze scène beschreven), merkt dat de aanduiding "de leerling van wie Jezus hield" dient om Johannes te onderscheiden van alle andere leerlingen. Het gaat dus om een liefde die Jezus enkel voelde voor Johannes en niet voor zijn andere volgelingen, m.a.w. het gaat om een andere liefde dan de algemene liefde van een meester voor zijn leerlingen.

Het einde van het Johannes evangelie kan dan gelezen worden als een verhaal van jaloezie tussen twee beminden: Jezus ruilt zijn beminde Johannes in voor een nieuwe beminde, Petrus, wat niet in goede aarde valt bij Johannes. Petrus zelf is daar verveeld over, maar Jezus antwoordt koudweg: als ik mijn geliefde laat wachten tot ik eventueel zal weerkomen, dan is dat enkel mijn zaak.







Uit het Johannes-evangelie, hoofdstuk 13
Bij deze woorden werd Jezus diep bewogen en plechtig verklaarde Hij: ‘Waarachtig, Ik verzeker jullie: een van jullie zal Mij overleveren.’ De leerlingen keken elkaar niet begrijpend aan en vroegen zich af wie Hij bedoelde. Een van zijn leerlingen, zijn naaste tafelgenoot, rustte aan het hart van Jezus: het was de leerling van wie Jezus hield. Simon Petrus wenkte hem dat hij moest vragen wie Hij toch kon bedoelen.
Uit het Johannes-evangelie, hoofdstuk 21

Toen ze gegeten hadden vroeg Jezus aan Simon Petrus: ‘Simon, zoon van Johannes, heb je Me lief, meer dan de anderen hier?’ ‘Ja, Heer,’ zei hij, ‘U weet dat ik van U houd.’ Daarop zei Jezus: ‘Zorg dan voor mijn kudde.' Nogmaals vroeg Hij: ‘Simon, zoon van Johannes, heb je Me lief?’ ‘Ja, Heer,’ zei hij, ‘U weet dat ik van U houd.’ Daarop zei Jezus: ‘Wees dan een herder voor mijn schapen.’ Nog een derde keer vroeg Hij: ‘Simon, zoon van Johannes, houd je van Mij?’ Het deed Petrus pijn dat Hij hem voor de derde keer vroeg of hij van Hem hield, en hij zei: ‘Heer, U die alles weet, U beseft toch wel dat ik van U houd.’ Daarop zei Jezus: ‘Zorg dan voor mijn schapen. Waarachtig, Ik verzeker je: als jongeman deed je zelf je gordel om en je ging de weg die je zelf wilde; als je oud bent zul je je armen uitstrekken en je gordel laten omdoen, en je zult een weg gaan die je zelf niet wilt.’ Hiermee kondigde Hij aan door wat voor dood Petrus God zou verheerlijken. En na deze voorspelling zei Hij tegen hem: ‘Volg Mij.’

Petrus keek om en zag dat de leerling van wie Jezus hield, Jezus volgde. Het was de leerling die zich bij de maaltijd vertrouwelijk naar Hem had toegekeerd en gevraagd had: ‘Wie is het, Heer, die U zal overleveren?’ Met een blik op hem vroeg Petrus: ‘En hij dan, Heer?’ Jezus antwoordde: ‘Als Ik hem wil laten blijven tot aan mijn komst, wat gaat jou dat dan aan? Volg Me maar!’ Zo ontstond onder de broeders het gerucht dat die leerling niet zou sterven. In feite had Jezus niet gezegd: ‘Hij zal niet sterven’, maar alleen: ‘Als Ik hem wil laten blijven tot aan mijn komst, wat gaat jou dat dan aan?




e
ts van Dürer en een beeld van een anonieme kunstenaar, begin 14e eeuw (Museum Mayer Vanden Bergh, Antwerpen)

Op het einde van Klein Turkije slaan we rechts de Koornmarkt op.
Op de Koornmarkt vonden regelmatig executies plaats, o.a. die van Hiëronymus Duquesnoy (zie hiervoor).
Op de plaats van het Italiaans restaurant Malatesta bevond zich tot eind jaren 1980 het bruine café "De korenaar".

Het was een van die cafés die geen echt homocafé zijn, maar, vaak onder impuls van een homovriendelijke bazin, spontaan uitgroeien tot het stamcafé van een homoseksuele vriendenkring.


Een andere klassieker is het holebivriendelijke restaurant Du progrès.
We wandelen de Korte Munt in en gaan rechtdoor de Lange Munt in.
In het 2e zijstraatje links, het Hoefslagstraatje bevindt zich het holebicafé de Barrazzo.

Op het einde van de Lange Munt steken we het Groot Kanonplein over tot aan de Zuivelbrug.
Op de Zuivelbrug kijken we rechts en zien op de rechteroever nog enkele oude fabrieksgebouwen. Het zijn nog de enige restanten van de ontelbare fabrieken die vroeger in het stadscentrum stonden.
We nemen ze als symbool voor de periode van de Verlichting en de industrialisatie.


1   2   3   4   5   6   7


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina