Holland 1813 Help! De kozakken komen



Dovnload 16.97 Kb.
Datum25.07.2016
Grootte16.97 Kb.

Holland 1813 - Help! De kozakken komen.

Vrouwen, huwbare dochters en jonge dienstmaagden werden uit voorzorg verborgen gehouden, goud en andere kostbaarheden werden begraven en paarden en koeien werden naar dichte plekken in het bos geleid.



De schrik zat er goed in toen in november 1813 de Kozakken de oostgrens overstaken.

De Kozakken kwamen om ons land te bevrijden van de Fransen, maar hun reputatie als barbaarse woestelingen was hen al vooruit gegaloppeerd. Dat maakte dat ze niet bepaald met open armen werden ontvangen. Eenmaal in het brave Nederland stonden ze al gauw bekend als liederlijke, twee uur in de wind stinkende halfwilden.
Zuipschuiten waren het, rokkenjagers, veelvraten en vechtmachines. Nauwelijks een half jaar waren ze in ons land en niet eens met zovelen, maar de Kozakken op hun kittige steppepaardjes maakten zoveel in druk dat ze nog in talrijke volksverhalen figureren. Ze worden daarin steevast afgeschilderd als kruisingen van Rambo, Holle Bolle Gijs en de baardige duivel zelf, maar wie waren ze werkelijk?

Anne Aalders (64) uit Hoogeveen" oud-conrector aan een plaatselijke scholengemeenschap, heeft onlangs een studie voltooid over de Kozakken in Nederland. Hij schetst in zijn met veel anekdotes en illustraties verluchte boek een heel wat genuanceerder beeld van de jaren 1813 en 1814. Volgens hem moeten de meeste volksverhalen met een korreltje zout worden genomen. Meer waarde hecht hij aan dagboeken en andere ego-documenten waar in de Kozakken over het algemeen op een veel positievere manier voor het voetlicht komen.


De Kozakken waren in de eerste plaats goed getrainde en moedige soldaten die op hun snelle paardjes opeens konden opduiken achter vijandelijke linies om paniek en verderf te zaaien. Daarna vertrokken ze weer even snel als ze waren gekomen. Door dit soort moraal ondermijnende speldenprikken uit te delen waren ze voor de'geregelde' Russische troepen van grote waarde.

Het waren niet bepaald frisgeschoren huisvaders die om zes uur thuis waren voor een verantwoorde maaltijd.


Eten met mes en vork was er trouwens helemaal niet bij. Ze leefden in mannengemeenschappen en waren een hard en ruig leven gewend, alhoewel ze ook godsdienstig waren. Slapen in de sneeuw daar draaiden ze hun hand niet voor om, kleding droegen ze in vele lagen over elkaar' een kippetje verslonden ze desnoods rauw en ook konden ze sloten drank op.


Uit bewaard gebleven documenten blijkt dat in Groningen gelegerde Kozakkenofficieren 's morgens koffie met rum verlangden, om 12 uur een behoorlijke schnaps en ontbijt met een fles wijn, bij het diner een schnaps en een fles wijn, vervolgens thee met rum en bij het avondeten al weer een fles wijn. Soldaten schuimden boerenhoeven af op zoek naar jenever en brandewijn, daarbij luid keels 'schnaps, schnaps' roepend.

Om duidelijk te maken dat ze honger hadden en dat hadden ze in de strenge winter van ‘13/’14 eigenlijk altijd maakten ze tot schrik van de bevolking sissende geluiden. Dat betekende dat er als de wiedeweerga een braadpan op het vuur moest worden gezet. Liefst met een flinke klont vet erin, want ze hielden van machtig eten. Een terugkerend element in de volksverhalen is hun gesabbel op kaarsen, die destijds waren gemaakt van schapenvet of bijenwas.


Aalders denkt dat vooral die boven gemiddelde eet- en drinklust een constante in veel anekdotes en volks verhalen debet is aan de slechte naam die de Kozakken al snel verwierven. Als bevrijders verwachtten ze dat de bevolking ruimhartig over de brug zou komen met voedsel en drank, maar Nederland was in de ruim vijf jaar dat het bij Frankrijk was ingelijfd al helemaal uitgezogen en afgeknepen. Het was armoede troef en schraalhans was keuken meester. Bovendien zal de bevolking met afgunst hebben gekeken hebben naar de bacchanalen die de Kozak hen lieten aanrichten.
Kozak werd al gauw tot scheldwoord, wat staat voor dom, ruw, gewelddadig en aanmatigend.


Dat de Kozakken niet alleen honger lappen en zuipschuiten waren, maar ook vechtjassen van formaat bewijst hun snelle opmars door het noorden en oosten van ons land. Op 10 november 1813 hadden zich twaalf tot vijftienhonderd Kozakken verzameld bij het Duitse Neuenhaus, boven Nordhorn. Twee dagen later doken de eersten al op voor de IJssel. Hun strategie was om de Fransen zo snel mogelijk de rivier over te jagen en dan door te stomen naar het westen tot uiteindelijk Parijs. Dat lukte wonderwel. Op 21 mei 1814 was heel Nederland voorgoed van de Fransen bevrijd.

In Deventer, in die tijd vestingstad met een paar honderd Franse militairen binnen de muren, was oversteken over de IJssel onmogelijk. De stad werd op 12 november omsingeld om te voorkomen dat de daar aanwezige Fransen in de rug zouden aanvallen. De Kozakken sloegen hun bivakken op in omringende dorpen als Epse, Harfsen, Gorssel, Almen en Oxe.

De bevolking moest de soldaten geruime tijd voeden en laven en hen tevens voorzien van stro, takkenbossen, hooi en haver. Op 26 april 1814 was het beleg van Deventer afgelopen. De Franse troepen kregen een vrijgeleide en konden met wapens en al naar hun vaderland terugkeren.



Op 13 november 1813 verschenen de Kozakken in Zutphen, dat werd verdedigd door een klein Frans garnizoen. Toen de stad na tien dagen werd ingenomen waren de Fransen al gevlogen. Oversteken over de IJssel kon een paar dagen eerder al bij Zwolle. Daar werd de rivier
overgestoken bij het Katerveer, nadat een eerdere poging mislukte.
De Fransen aan de overkant deden het in hun broek voor twee kanonnetjes, die met ijzeren staven waren geladen. Bij de schermutselingen waren niet meer dan vijftien Kozakken
betrokken. Echte mannetjesputters waren het, want ze zetten ook nog eens de achtervolging in op de vluchtende Fransen.


De meeste moeite om de IJssel over te steken hadden de Kozakken bij Wijhe. Op een smal, punt in de rivier werd een schipbrug aangelegd van ruim twintig beurtschepen, waar de Kozakken met paard en al overheen konden marcheren Om ze niet weg te laten glijden werden tussen de schepen takkenbossen gelegd. De burgemeester werd onder druk gezet om de (dek)schepen te confisqueren. De plek waar de brug de Veessense kant van de rivier bereikte heet nog steeds de 'kozakkenkrib'.

In Wijhe bivakkeerden toen liefst driehonderd Kozakken, van wie velen tot Kerstmis bleven., Nadat de brug op 26 november gereed was, werd Wijhe een doorgangsbivak waar soldaten een paar dagen konden uitrusten. Van dat rijke Kozakkenverleden is nog weinig over in Wijhe, zo blijkt uit een niet representatieve steekproef onder gasten van het etablissement
De Sallandse Kamer. Afstammelingen van vertier zoekende soldaten, die ongetwijfeld moeten rondlopen in Wijhe, kent men niet. En om wie ging het ook al weer, Vikingen? Kaninefaten?



Volgens Aalders is de rol van de Kozakken als bevrijders sowieso onder gesneeuwd. Nergens werd een nationaal bevrijdingsmonunient opgericht. Voor zover Aalders weet staat er als aandenken alleen een stenen leeuwtje op een heuvel bij Ommen, alsmede een klein monument in Dalen bij Coevorden, waar twee Kozakken liggen begraven.
'Het is een vergeten bevrijding', stelt de Hoogevener dan ook vast. Aalders vermoedt dat dit komt omdat de bevrijding begon in Noord en Oost-Neder land, een wat minder belangrijk gebied. Aalders: 'Hier zat niets. Geen regering, niets.' Niettemin hebben ze een verpletterende indruk gemaakt, deze tot de tanden bewapende steppesoldaten wier Russische voorouders zich vanaf de zestiende eeuw vermengden met Tartaren en Mongolen. Her en der in Gelderland en Overijssel zijn straatnamen naar hen genoemd. Bovendien kent Putten een Kozakkenberg, is er in Epse een Kozakkenbult, een gebied tussen Diepenveen en Olst heet het Kozakkengat en ook zijn er nog talrijke kozakkenlindes,- eiken en -struiken. De bomen gebruikten de Kozakken als uitkijkpost maar ook als plek voor bijieenkomsten.

Het enig overgebleven voorwerp uit de Kozakkentijd is een karwats, een stugge leren zweep met een stevige knop aan het einde waarmee je flinke en pijnlijke klappen kon uitdelen. Van de roemruchte schipbrug over de Ijssel bestaat alleen nog een schilderij. Vanaf de uitkijktoren bij de voormalige steenfabriek bij Fortmond is aan de overkant van de rivier een verhoging in het landschap te onderscheiden. Dat moet de kozakkenkrib zijn.



Tegen beter weten in loopt Aalders nog even naar de plek aan de IJssel waar ooit de schipbrug lag, maar ook daar is helemaal niets te zien dat herinnert aan de Kozakken. Zelfs geen lege jeneverkruik.



Kozakkeninvloeden in Nederland


In 1813 moest Napoleon , na grote verliezen, zijn troepen terugtrekken.
De vesting Deventer was een van de steden die door de Franse commandant Maymat in staat van beleg werden verklaard.
Zoals in vele steden brak ook in Deventer een volksopstand uit.
Vanuit Duitsland zonden de tegenstanders, Engelsen, Duitsers en Russen, een troep lichte ruiters waaronder kozakken naar Deventer om de volksopstand te ondersteunen.
Een verrassingsaanval door een kleine troep Kozakken op de Brinkpoort van Deventer, op 12 november 1813, mislukte evenals een poging op 23 november 1813 om de stad in bezit te nemen.


De hoofdmacht van de kozakken trok daarna verder naar Zwolle en een klein deel bleef achter op een hooggelegen plek aan de IJssel om Deventer te observeren.
Vooral de Noordenbergpoort konden ze vanaf die plek goed in de gaten houden.
Deze plek is nog te herkennen aan de Kozakkenweg, uitkomend op de IJsseldijk bij Diepenveen.
Aan deze Kozakkenweg staat een meer dan 500 jaar oude linde die de Kozakkenlinde wordt genoemd.


Bij Gorssel is ook een herinnering aan de aanwezigheid van kozakken te vinden.
Eveneens op een hoog punt in het landschap, aan de Huzarenlaan, bevindt zich een verhoging die de Kozakkenbult is geheten. Op deze bult heeft vroeger een hut gestaan.
In 1941 is op deze plek een woning gebouwd die men de Kozakkenbelt noemt.
De Huzarenlaan was vroeger een verbindingsweg tussen de kazerne en het oefenterrein van de huzaren. In de directe nabijheid vind je ook een Kozakkenweg.

Wat is een kozak?

Kozakken worden vaak afgeschilderd als naief en onwetend, vreemd geklede zonderlingen of clowns. Een imago dat onder andere wordt overgebracht door de foto van een lansdragende kozak op de voorpagina van de International Herald Tribune.

Het woord kozak betekent zoveel als guerrilla of avonturier. Kozakken komen van de Oekraiense steppe, die ten noorden van de Zwarte Zee en de Kaukasus begint. Van oorsprong zijn het Serven, die in de 14e en 15e eeuw uit het Moskouse rijk vluchtten, in de valleien van de rivieren Dnjepr, Don en Oeral woongemeenschappen stichtten en zich bezighielden met het verbouwen van tarwe en het fokken van vee. Deze kozakkengroepen hadden land in gemeenschappelijk eigendom. Ze werden geregeerd door een soort dorpsvergadering onder leiding van gekozen dorpsoudsten, die ataman of hetman werden genoemd. De leider van een regio genoot grote prestige en had tijdens een oorlog de autoriteit van een militair leider en in vredestijd die van een regeringsambtenaar.

Enkele data


12-11-1813 De kozakken, als voorhoede van het leger der Bondgenoten, komen in Nederland.

29-11-1813 Te 8 uur v.m. wordt de vesting Naarden bij monde van Anna Meurs op last van de Kozakken uit naam van Alexander, Keizer aller Russen, opgeëist.

01-12-1813 Willem van Oranje Nassau wordt in Nederland tot Souverein Vorst
uitgeroepen. Het Franse leger verlaat, op enkele vestingen na, Nederland.

03-12-1813 Een grote troep Kozakken komt in Bussum aan. 69 Kozakken zijn 25 dagen


bij Bussummers ingekwartierd geweest. Gooise mannen, waaronder 54 Bussummers
moesten in de winternachten hindernissen aanleggen tegen de Fransen.
“Help! De kozakken komen” Door Lo vd Wal (journlist), adhv (het boek van) Anne Aalders: 'Met gevelde lans en losse teugel'; en ‘Kozakken in Nederland 1813-1814’ (historische data).

Bewerking: F.van der Weegen



De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina