Hoofdstuk Ontvangers



Dovnload 29.29 Kb.
Datum24.08.2016
Grootte29.29 Kb.

Hoofdstuk 4. Ontvangers


4.1 Uitvoering
-Enkelsuperheterodyne ontvanger

In het N-examen voorjaar 2002 is bij de opgaven 20, 21 en 22 het schema gevoegd van een eenvoudige AM-enkelsuperheterodyne ontvanger (zie “750 Examenvragen voor de N Zendvergunning” van de VERON)

Als we van deze ontvanger een blokschema tekenen ziet dat er als volgt uit:

Op de werking en de functies van de diverse blokken komen we nog terug.

De enkelsuperheterodyne ontvanger heeft belangrijke voordelen t.o.v. de rechtuit-ontvanger waarvan hieronder het principe schema en het blokschema is afgebeeld.
- Rechtuit-ontvanger

De rechtuit-ontvanger stamt uit de beginjaren van de radio en is inmiddels verdrongen door de enkelsuper, alhoewel dit ontwerp zich de laatste tijd toch weer mag verheugen in de belangstelling van de zelfbouwers. Waarschijnlijk omdat de schakeling zo eenvoudig is.

De rechtuit-ontvanger heeft een aantal vervelende nadelen; de selectiviteit en gevoeligheid is slecht en varieren beiden met de afstemming van de frequentie.

De super lost dit probleem op door gebruik te maken van een middenfrequentversterkertrap, waarvan de kringen op een vaste, relatief lage, frequentie zijn afgestemd.

Doordat de frequentie van de middenfrequenttrap vast is ingesteld is de selectiviteit en de gevoeligheid onafhankelijk van de afstemfrequentie.

De selectiviteit is hoog doordat men op een lagere frequentie gemakkelijker een smalle bandbreedte kan realiseren dan op een hogere frequentie.

De gevoeligheid is hoog doordat men de versterking kan optimaliseren voor de frequentie van de middenfrequenttrap


4.2 Blokschemas

-AM-ontvanger



-FM-ontvanger


-CW-ontvanger


-EZB-ontvanger


4.3 Werking en functies van de volgende schakelingen
-Hf-versterker
De Hf-versterker dient het hoogfrequente antennesignaal ( 0,1 a 10 uV) te versterken, d.w.z. in amplitude te vergroten (een factor 100 a 1000).

Ook dient er een zekere voorselectie in de versterker plaats te vinden, d.w.z. signalen die in frequentie relatief ver van de te ontvangen frequentie liggen dienen verzwakt te worden. Om dit te bewerkstelligen is de Hf-versterker vaak afstembaar.

Een Hf-versterker heeft een ingang voor het Hf-antennesignaal en een uitgang voor het versterkte Hf-signaal.

-Oscillator

Een oscillator produceert een wisselspanningssignaal, in dit geval een Hf-wisselspanningssignaal.

Indien men slechts een frequentie wenst te ontvangen, kan men een oscillator met een vaste frequentie toepassen. Een kristal is dan vaak het frequentiebepalende element.

Wil men alle frequenties kunnen ontvangen in een bepaalde band dan moet men gebruik maken van een oscillator met een variabele frequentie.

In deze oscillator is een af te stemmen kring het frequentie bepalende element.

De resonantiefrequentie van deze kring kan gevarieerd worden door de capaciteit of de zelfinductie van de kring te varieren.

Een oscillator heeft geen ingang maar slechts een uitgang ten behoeve van het opgewekte wiselspanningssignaal.
-Mengtrap
In een mengtrap worden twee wisselspanningssignalen met elkaar gemengd.

Het resultaat is een aantal frequenties aan de uitgang.

De twee oorspronkelijke frequenties: fHf en fosc

en de som- en verschilfrequentie van deze twee: fHf - fosc en fHf + fosc

De middenfrequenttrap selekteert de verschilfrequentie fHf - fosc eruit, maar dit kan ook al in de mengtrap plaatsvinden als aan de uitgang een filter aanwezig is, dat op deze frequentie is afgestemd.

Een mengtrap of mixer heeft heeft twee ingangen en een uitgang:

een ingang voor het versterkte antenne signaal,

een ingang voor het oscillatorsignaal

en een uitgang voor de mengproducten of als de filtering al plaats heeft gevonden, het signaal met de verschilfrequentie.
-Middenfrequentversterker
De middenfrequentversterker doet hetzelfde als een Hf-versterker, alleen op een andere in het algemeen beduidend lagere frequentie, op de middenfrequentie.

Veel gebruikte middenfrequenties zijn 455 kHz en 10,7 MHz.

Doordat deze frequentie relatief laag is, is er een hoge selectiviteit te realiseren, die nog verbeterd kan worden door de toepassing van een kristal-, mechanisch- of keramisch- filter. Dit filter moet natuurlijk passen bij de bandbreedte van de toegepaste modulatie, CW: 250 a 500 Hz, EZB: 2700 Hz, AM: 6kHz en FM: 12,5 of 25 kHz (afhankelijk van de kanaalafstand behorend bij de toegepaste frequentiezwaai).

Ook de versterking en daarmee de gevoeligheid kan, doordat de middenfrequentversterker op een vaste frequentie werkt, geoptimaliseerd worden.


-Detector
Elke modulatiesoort heeft zijn eigen detector.

Amplitude Modulatie
De AM detector is vrij simpel; slechts een diode, een weerstand en een condensator.

Frequentie Modulatie

De FM-detector is beduidend gecompliceerder; 2 dioden, een speciale MF-trafo met 2 secundaire wikkelingen, waarvan een met een middenaftakking, 5 weerstanden en 3 condensatoren.




CW en EnkelZijBand Modulatie

De productdetector wordt zowel voor de detectie van EZB als CW toegepast.

Een productdetector is 0pgebouwd uit een mixer en een oscillator.

De oscillator wekt een signaal op met een frequentie die past bij de draaggolf van het EZB-signaal. Het middenfrequent EZB-signaal wordt toegevoerd aan de mixer. Hetzelfde gebeurt met het oscillatorsignaal.

De verschilfrequentie is dan het gewenste audiosignaal.
-Zwevingsoscillator (BFO)
Wekt de oscillator een variabele frequentie op dan heeft men een BFO of Beat Frequentie Oscillator. Men kan dan de toonhoogte instellen van het CW-signaal.
-Lf-versterker
In deze versterker wordt het audiosignaal op een niveau gebracht, waarbij dit signaal krachtig genoeg is om de conus van de luidspreken te bewegen.

-Automatische VersterkingsRegeling (AVR)
Vaak is er achter de midenfrequentversterker, parallel aan de audiodetector, een tweede diode en een afvlakschakeling aanwezig die een gelijkspanning produceren evenredig met het mf-signaal.

Met deze gelijkspanning wordt de instelling van de transistoren in de Hf-trap en de middenfrequenttrap beinvloed.

Dit heeft als resultaat dat de versterking afneemt als het signaal groter wordt. Hiermee wordt een nagenoeg constant audiosignaal verkregen.

Dit is erg prettig als er sprake is van “fading”. Bij “fading” varieert het antennesignaal sterk. De AVR zorgt er dan voor dat we hier niets van merken.


-Ruisonderdrukker (Squelch)
De ruisonderdrukker kijkt of het signaal boven een bepaalde (vaak instelbare) drempel uitkomt. Is dit het geval dan wordt het Lf-signaal aan de Lf-versterker doorgegeven.

Is dit niet het geval dan gebeurt dit niet en komt er dus geen geluid uit de luidspreker.

Hiermee voorkomt men dat een ontvanger hinderlijk staat te ruisen als er geen signaal is.

De ruisonderdrukker is meestal te vinden tussen de detector en de Lf-versterker.


-De voeding
De voeding zet de wisselspanning van het net om in gelijkspanningen die de ontvanger nodig heeft om goed te kunnen functioneren.

Elke trap van de ontvanger waarin actieve elementen voorkomen (transistoren, fet’s, buizen, ic’s, opamp’s enz) moet gevoed worden met gelijkspanning om te kunnen functioneren. Deze gelijkspanningen kunnen verschillend zijn, zowel wat spanning, vermogen en stabilisatie betreft.

Dus van de voeding lopen er electrische verbindingen naar deze actieve componenten om deze te voeden.
Examenvraagstukken 20, 21 en 22, voorjaar 2002, zie “750 examenvragen.....”, VERON.

Functies van de onderdelen van de ontvanger, getekend in het bijbehorend schema.

L1 en C1 vormen een seriekring, op de resonantiefrequentie gedraagt deze kring zich als een

kortsluiting, bijvoorbeeld voor een stoorsignaal van buiten.

C2 koppelt het antenne signaal door naar de afgestemde kring en de basis van Q1, de Hf-versterker

L3 en C3 vormen samen met C4 een parallelkring die afgestemd is op de te ontvangen frequentie (filter)

C4 heeft een grote capaciteit en dus een lage impedantie op de te ontvangen frequentie. C4 voorkomt dat de basisspanning van Q1 naar massa wordt kortgesloten.

R2 en R3 stellen de basisgelijkspanning in van Q1. Deze gelijkspanning wordt nog beinvloed door de AVR-spanning

R1 Voert de AVR-spanning toe, waarmee de insteling en daarmee de versterking van Q1, de

Hf-versterker wordt beinvloed

Q1 is het hart van de Hf-versterker

R4 bepaalt samen met R2 en R3 de gelijkstroom door de transistor Q1 (gelijkstroominstelling)

C7 sluit de Hf-spanning op de emitter van Q1 kort en fungeert als ontkoppelkondensator.

L6 en C6 vormen een parallelkring (hoe?) en filteren het Hf-signaal alvorens het door te geven.

C5 legt de bovenkant van L6 voor wisselspanning aan massa

C8 koppelt het Hf-signaal door naar de basis van Q2, de mixer

R5 en R6 stellen de basisgelijkspanning in van Q2

R7 bepaalt samen met R5 en R6 de gelijkstroom door de transistor Q2, gelijkstroominstelling

C7 koppelt het oscillatorsignaal in op de emitter van de mixer

Q2 is het hart van de mengtrap (mixer)

L10,11 en C10,11 vormen een bandfilter afgestemd op de middenfrequentie

R8 en R10 stellen de basisgelijkspanning in van Q3

R9 Voert de AVR-spanning toe, waarmee de insteling en daarmee de versterking van Q3, de

Mf-versterker wordt beinvloed

C12 legt het knooppunt van R9, R8 en R10 voor wisselspanning aan massa

Q3 is het hart van de Mf-versterker

R11 bepaalt samen met R8 en R10 de gelijkstroom door de transistor Q3, gelijkstroominstelling

C16 sluit de Hf-spanning op de emitter van Q3 kort en fungeert als ontkoppelkondensator

L13,15 en C13,15 vormen een bandfilter afgestemd op de middenfrequentie

C14, C17 en R12 vormen een afvlakfilter voor de AVR-spanning

C18 sluit eventuele Hf-wisselspanning op de voedingslijn kort naar massa, ontkoppelt de

voedingsspanning

D2 richt de Mf-wisselspanning gelijk en produceert samen met C14, C17 en R12 de AVR-gelijkspanning

D1, C19 en R14 vormen de AM-detector

R13 reduceert de voedingsspanning

C20 koppelt het Lf-signaal door naar de basis van Q4, de eerste Lf-versterkertrap

R15 en R16 stellen de basisgelijkspanning in van Q3

R18 bepaalt samen met R15 en R16 de gelijkstroom door de transistor Q3, gelijkstroominst.

C22 sluit de Lf-spanning op de emitter van Q4 kort en fungeert als ontkoppelkondensator

Q4 is het hart van de eerste Lf-versterkertrap

R17 is de collector weerstand, waarover het versterkte Lf-signaal (audio) wordt afgenomen

R19 reduceert de voedingsspanning

C23 koppelt het Lf-signaal door naar de basis van Q5, de eindversterker

R20 en R21 stellen de basisgelijkspanning in van Q5

R22 bepaalt samen met R20 en R21 de gelijkstroom door de transistor Q5, gelijkstroominst

C24 sluit de Lf-spanning op de emitter van Q4 kort en fungeert als ontkoppelkondensator

Q5 is het hart van de eindversterker

T2 deze trafo past de collector uitgangsimpedantie aan op de luidsprekerimpedantie

R23 en R24 stellen de basisgelijkspanning in van Q6

R25 bepaalt samen met R23 en R24 de gelijkstroom door de transistor Q6, gelijkstroominst

C26 sluit de Lf-spanning op de emitter van Q6 kort en fungeert als ontkoppelkondensator

Q6 is het hart van de oscillator

L26 koppelt een deel van het Hf-oscillator signaal terug naar basis van Q6

C27 legt het knooppunt van R23, R24 en L26 voor wisselspanning aan massa

L25, C25 vormen de parallelkring die de oscillatorfrequentie bepaalt

C26 legt de onderkant van L25 voor wisselspanning aan massa

T1 is de voedingstrafo die de netspanning verlaagt tot een spanning die na gelijkrichting en

afvlakking bruikbaar is voor de ontvanger

D3 en D4 zijn de gelijkrichtdioden

C29 is de afvlakcondensator

R26 en D5 vormen een stabilisatieschakeling voor een tweede lagere voedingsspanning

C30 fungeert als buffer voor wisselende belastingen
De weg die het signaal volgt:

Het Hf-signaal komt binnen via de antenne en via C2 naar de bassis van de Hf-versterker, Q1, gevoerd.

(de parallelkring L3 C3 filtert het gewenste signaal eruit) Het door Q1 versterkte signaal wordt afgenomen van de middenaftakking van L6 en via C8 toegevoerd aan de basis van Q2, de mixer.

In de mixer wordt het signaal, wat frequentie betreft, getransformeerd naar de middenfrequentie.



Via het bandfilter L10, C10, L11 en C11 komt het signaal tercht op de basis van Q3, de middenfrequent versterker. Na versterking gaat het signaal via het bandfilter L13, C13, L15 en C15 naar de detector D1, C19 en R14. Het Lf-signaal wordt afgetakt van R14 en via C20 toegevoerd aan de basis van de eerste Lf-versterker-trap, Q4. Na versterking wordt het signaal afgenomen van de collector van Q4 en via C23 toegevoerd aan de basis van de eindversterker, Q5. Na enige vermogensversterking wordt het signaal via een uitgangstrafo afgenomen van de collector van Q5 en toegevoerd aan de luidspreker.



De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina