Inhoudsopgave introductie lesbrief joods leven in Nederland en Elburg



Dovnload 162.01 Kb.
Pagina1/9
Datum24.08.2016
Grootte162.01 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9


JOODS LEVEN IN NEDERLAND EN IN ELBURG

Lesbrief Voortgezet Onderwijs
Nuborgh College Lambert Franckens

Samensteller: W. van Norel

INHOUDSOPGAVE

Introductie lesbrief joods leven in Nederland en Elburg

1. Joods leven in Nederland

2. Joodse religie


3. Persoonlijk joods leven
4. Joden in Elburg
5. Synagoge in Elburg
6. Levensverhaal van Roosje Vecht (1881-1915)
7. Familie De Hond
8. Joodse begraafplaats in Elburg
9. Deportaties van de joden uit Elburg (1942-1943)
10. Museum Sjoel Elburg

OPDRACHTEN

1. Joodse attributen


2. Levensverhaal van Klaartje de Hond (1916-1942)
3. Joods ABC
4. Museum Sjoel Elburg
5. Maquette
6. Joods leven in de Mediene
7. Joodse begraafplaats
8. Deportaties
9. Joodse jongeren
10. Slotopdracht

INTRODUCTIE LESBRIEF JOODS LEVEN IN NEDERLAND EN ELBURG

In deze lesbrief maken de leerlingen kennis met de joodse cultuur in Nederland. Daarbij zetten we de schijnwerpers op Elburg. Immers, in Elburg hebben joden gedurende lange tijd gewoond en gewerkt te midden van de Elburger bevolking. De sporen van dit joods leven zijn in Elburg tot op heden nog steeds zichtbaar. De voormalige synagoge (museum Sjoel Elburg), de joodse begraafplaats en de voormalige joodse woningen bepalen nog steeds het straatbeeld van Elburg.

Het accent in de lessen ligt op de Tweede Wereldoorlog. Tijdens deze oorlog voltrok zich ten aanzien van de joden een drama van ongekende orde. De joden werden vervolgd, gedeporteerd en vervolgens in vernietigingskampen als Sobibor en Auschwitz vergast.


In Nederland woonden voor de Tweede Wereldoorlog ongeveer 140.000 joden. Tijdens de oorlog wist een deel van hen op tijd onder te duiken. Ongeveer 107.000 joden werden via de kampen Westerbork en Vught in treinen afgevoerd naar de vernietigingskampen in het oosten. Ruim 5.000 joden overleefden uiteindelijk de kampen en keerden terug.
Om de leerlingen nog concreter bij het onderwerp te bepalen is een bezoek aan museum Sjoel Elburg noodzakelijk. Dit prachtige museum is officieel geopend op 6 juni 2008 door de Commissaris van de Koningin van de provincie Gelderland, de heer C. Cornielje, en rabbijn Jacobs, opperrabijn in de Mediene (provincie) van joods Nederland.

Sinds de opening hebben inmiddels ruim 30.000 mensen museum Sjoel Elburg bezocht.

In het museum voeren de leerlingen een aantal opdrachten uit. In deze lesbrief kunnen de leerlingen veel informatie lezen, maar in het museum en via internet (www.sjoelelburg.nl) kan men ook veel informatie vinden.
Na het bezoek aan museum Elburg kan een wandeling door joods Elburg worden gemaakt. Heel bijzonder daarbij is een bezoek aan de joodse begraafplaats.

Daarnaast zou ook een bezoek kunnen worden gebracht aan Amsterdam. De mogelijkheid bestaat om aldaar een wandeling te maken in de joodse buurt en bezoeken te brengen aan het Joods Historisch Museum, de Portugese Synagoge en de Hollandsche Schouwburg. Wat zich in Elburg op micro niveau afspeelde, voltrok zich in Amsterdam op macro niveau. Er zijn overeenkomsten, maar ook grote verschillen tussen het joodse leven in Elburg en Amsterdam.


Deze lesbrief bevat een informatief gedeelte bestaande uit tien beknopte hoofdstukken. Het tweede deel van de lesbrief omvat tien (uitgebreide) opdrachten. Alle opdrachten uitvoeren vergt (te) veel tijd. Aan te bevelen is om een keuze te maken in het aanbod van de opdrachten.
Voor nadere inlichtingen kunt u contact opnemen met Willem van Norel (0525-684595). Zijn e-mailadres is: wnorel@nuborgh.nl
Heel veel succes met de uitvoering van dit project.
Namens het bestuur van Sjoel Elburg,

Willem van Norel (projectleider Educatie Voortgezet Onderwijs)

www.sjoelelburg.nl
Elburg, 5 februari 2011
1. JOODS LEVEN IN NEDERLAND
Volgens de halacha, de joodse wet, is iemand joods als zijn of haar moeder joods is. Je wordt dus joods geboren. Maar ook mensen die alleen een joodse vader hebben, kunnen zich joods voelen. Joods zijn betekent niet automatisch gelovig zijn. Dat hangt af van de opvoeding en de persoonlijke keuze die je later zelf maakt. Je kunt ook joods worden. Dat is niet gemakkelijk. Je moet daarvoor eerst leren over de regels en de tradities van het jodendom en daar vervolgens naar leven.
Joodse identiteit

Er zijn verschillende manieren om het jodendom te beleven. Neem bijvoorbeeld de religie: iemand die leeft volgens de leefregels van de Tora, maakt waarschijnlijk deel uit van de traditionele of orthodoxe gemeente. Bij het liberale jodendom zijn bepaalde regels meer aangepast aan de moderne tijd. Maar er zijn ook joden die niets met religie hebben. Misschien dat zij hun jodendom op andere manieren ervaren, bijvoorbeeld door culturele tradities (muziek,literatuur, eetgewoonten). Allen maken deel uit van het joodse volk.


Hoe is het jodendom ontstaan?

Joden zijn een volk geworden op het moment dat zij de leefregels in de Tora, de vijf boeken van Mozes, accepteerden als richtlijn voor het leven. Dit was ongeveer vierduizend jaar geleden toen God Mozes de Tora gaf op de berg Sinaï. In de Tora staan leefregels en verhalen die vertellen over de vroegste geschiedenis van de mensheid en van het joodse volk.

Tot het jaar 70 van de gebruikelijke jaartelling speelde het joodse leven zich voornamelijk rond de Tempel in Jeruzalem af. De eerste Tempel werd in de tijd van koning Salomon gebouwd. Ongeveer vierhonderd jaar later (in 586 voor de gebruikelijke jaartelling) werd deze verwoest door de Babyloniërs. De joden werden als ballingen meegevoerd naar Babylonië (het zuidelijk deel van het huidige Irak). Daar kwamen de joden bijeen in gemeenschappelijke ruimten, als vervanging voor de Tempel. Deze ontwikkelden zich later tot de eerste synagogen. Men kwam hier bijeen om de joodse feesten en riten uit te voeren, behalve het offeren. Nadat de Perzen Babylonië hadden veroverd, mochten de joden weer terug naar Jeruzalem en zij herbouwden daar de Tempel. Deze tweede Tempel werd verwoest in het jaar 70 van de gebruikelijke jaartelling, dit keer door de Romeinen. Na deze verwoesting verspreidden de joden zich over de hele wereld. Dit wordt de diaspora (= ballingschap) genoemd. Sinds 1948 bestaat er een joodse staat, Israël. Tegenwoordig wonen er in Israël ongeveer vijf miljoen joden. De meeste joden wonen nog steeds verspreid over de wereld in de diaspora.
Geschiedenis van de joden in Nederland

Aan het eind van de zestiende eeuw kwamen de eerste joodse migranten uit Spanje en Portugal naar Amsterdam: de Portugese joden. Ook uit Oost-Europa kwamen veel migranten: de Hoogduitse joden. Gevlucht voor vervolging waren ze op zoek naar een plaats waar ze in relatieve rust konden leven. Amsterdam stond bekend als een handelsstad, die andersdenkenden onder bepaalde omstandigheden accepteerde. Joden waren weliswaar welkom, maar toch mochten ze niet veel. Doordat joden zich niet bij een gilde mochten aansluiten, waren de meeste beroepen voor hen niet toegankelijk. Voor gebedsdiensten kwamen ze aanvankelijk in huiskamers bijeen. In 1671 werd de eerste synagoge in Amsterdam gebouwd en ingewijd: de Grote Synagoge (nu onderdeel van het Joods Historisch Museum). Al snel volgden er meer. Een jaar na instelling van de Bataafse Republiek in 1795 kregen de joden net als de andere burgers van Amsterdam gelijke rechten. Toch zou het nog lang duren voordat hun sociale positie zou verbeteren.


1940 – heden

Tussen 1940 en 1945 bezette nazi-Duitsland Nederland. De nazi’s verboden de joden alles en lieten ruim 102.000 joden (van de ca. 140.000 joden) in Nederland wegvoeren en vermoorden. Synagogen en huizen van joden werden geplunderd en bleven leeg achter. De overlevenden hebben met veel pijn en moeite het leven na de oorlog weer opgepakt en voortgezet.

Anno 2010 wonen er ongeveer 45.000 joden in Nederland, deels hier geboren en deels afkomstig uit Oost-Europa, het Midden-Oosten en Noord-Afrika. De huidige joodse gemeenschap is kleurrijk en multicultureel.
2. JOODSE RELIGIE
‘Tora’ betekent letterlijk leer/aanwijzing. Er staan regels in over wat wel en niet moet, en over wat wel en niet mag: in totaal 613 geboden en verboden. De Tora is een rol van aan elkaar genaaide vellen perkament die met de hand in het Hebreeuws wordt geschreven. Behalve uit de Tora wordt er ook wekelijks uit de Profeten (Neviiem) en de Geschriften (Ketoeviem) gelezen. Deze drie boeken vormen samen de Tenach, oftewel het Oude Testament.

Het lezen uit de Tora gebeurt op een speciale zangtoon en vormt het belangrijkste gedeelte van de dienst.

De diensten in de synagoge worden geleid door een chazan (de voorzanger) en soms een rabbijn. De rabbijn geeft uitleg over de Tora en doet ook naast de diensten veel werk voor de joodse gemeente. De chazan zingt de gebeden op speciale melodieën en geeft vaak les aan kinderen die hun bar- of bat mitswa doen.
Sjabbat

Het woord sjabbat komt van het Hebreeuwse woord ‘sjavat’ dat ‘ophouden’ en ook ‘opnieuw ademen’ betekent. Sjabbat is een feestdag die iedere week gevierd wordt en herinnert aan het verhaal van de schepping van de wereld. Daarin wordt verteld dat God de hemel en aarde schiep in zes dagen. Op de zevende dag rustte God. Nu is die zevende dag een rustdag voor de joden.

De sjabbat vier je thuis en in de synagoge. Het begint vrijdagavond met het aansteken van twee kaarsen. Wie wil kan naar de dienst in de synagoge gaan. Thuis wacht er een feestelijke maaltijd. Op zaterdagochtend is er weer een dienst in de synagoge waarop een hoofdstuk uit de Tora wordt voorgelezen.

De sjabbat is een rustdag voor iedereen. Samen met familie en vrienden wordt er van deze rust genoten. Werken mag niet, maar leren mag altijd. Veel mensen bestuderen op sjabbat een fragment uit de Tora. Sjabbat ziet er dus anders uit dan alle andere dagen van de week. Als er ’s avonds drie sterren aan de hemel staan, neem je afscheid van de sjabbat. Dat gebeurt door aan een kruidenbusje te ruiken waarin kaneel en kruidnagel zitten. Die kruiden ruiken net zo lekker als sjabbat zelf. Door de zoete geuren hou je het gevoel van vrij zijn gedurende de werkweek vast.


Joodse feestdagen

Volgens de joodse traditie heeft God de wereld geschapen met de bedoeling dat de mensheid de schepping zou afmaken. De joodse opdracht is een bijdrage te leveren aan een betere wereld. Dit doe je door bewust te leven. Feesten helpen je bepaalde gebeurtenissen te herdenken die in de loop van de tijd plaatsvonden en die je niet wilt vergeten.

Het joodse jaar wordt gekenmerkt door verschillende feesten, die zowel een religieuze als agrarische oorsprong hebben, namelijk het ontstaan van het joodse volk en de wisseling van de seizoenen. Door gezamenlijk feest te vieren bevestigen joden hun onderlinge verbondenheid en hun band met God.
De Hoge Feestdagen

Rosj Hasjana (Joods nieuwjaar) en Jom Kippoer (Grote Verzoendag) zijn de Hoge Feestdagen. Deze dagen vormen een periode van inkeer en omkeer.

Rosj Hasjana herinnert aan de schepping van de wereld. Het feest begint op de vooravond. Tijdens de maaltijd of in de synagoge eet je een stukje appel dat in de honing is gedoopt. Daarmee wens je elkaar een goed en zoet jaar toe. In de synagoge wordt er op een sjofar, een ramshoorn geblazen. De hoorn geeft een heel scherp geluid dat de mensen oproept om naar zichzelf te kijken: hoe heb ik het afgelopen jaar geleefd, wat ging goed en wat niet, hoe heb ik me gedragen en hoe wil ik verder? Tien dagen lang is er tijd om dingen goed te maken. En dan is het Grote Verzoendag.

Er wordt gevast en de hele dag is er dienst in de synagoge. Mensen verzoenen zich met zichzelf, de mensen om hen heen en uiteindelijk met God. Aan het einde van deze lange dag wordt er in de synagoge nog een keer op de ramshoorn geblazen.


Soekot en Simchat Tora

Soekot (Loofhuttenfeest) valt in de herfst, de zevende maand van het joodse jaar. Gedurende zeven dagen verblijft men zoveel mogelijk in de Soeka (hut), ter herinnering aan de veertig jaar durende woestijntocht, toen de Israëlieten op weg waren naar het land Kanaän. Soekot verwijst tevens naar de herfstoogst.

De negende en laatste dag van Soekot is Simchat Tora, Vreugde der Wet. Het markeert het lezen van het laatste tekstfragment van Deutoronomium en het eerste van Genesis: het omslagpunt dat de jaarlijkse cyclus van de lezing van de Tora markeert.



  1   2   3   4   5   6   7   8   9


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina