Inhoudstafel



Dovnload 176 Kb.
Pagina4/8
Datum22.07.2016
Grootte176 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Les 10 De woordtekens

a. Het deelteken of trema


We schrijven een deelteken of trema in afleidingen, ongelede woorden of grondwoorden (woorden die niet als samenstellingen of afleidingen beschouwd worden), en samengestelde telwoorden om te voorkomen dat twee opeenvolgende klinkerletters als één klank (klinker of tweeklank) gelezen kunnen worden. Dat gebeurt uitsluitend bij de volgende veertien lettercombinaties.
aa ae ai au

ee ei eu

ie

oe oi oo ou

ui uu
* Afleidingen:
- (altijd als er maar twee klinkerletters zijn) beëdigd, cafeïne, cocaïne, egoïsme, egoïst, farizeïsch, farizeïsme, geëmmer, geënga­geerd, geërgerd, geürbaniseerd, ideële, linguïst, zoöloog ...
- (als er meer dan twee klinkerletters zijn uitsluitend op een e of een i, maar nooit op een a, een o of een u) bantoeïstiek, beëin­digd, farizeeër, feeën, feeë­riek, geëerd, geëurope­ani­seerd, ideëel, jeuïg, jezuïet, knieën, moeë, onder­zee­ër, Pyre­neeën, smeuïg, weeïg, zeeën ...
- (maar nooit na een i in een combinatie van meer dan twee klinkerletters) aaien, artificieel, truien, uien ...
- (maar een koppelteken in afleidingen met achtig) lila-achtig, maffia-achtig ...
- (meervoud van zelfstandige naamwoorden die eindigen op -ie en de klemtoon hebben op –ie -ie + ën) melodieën, fantasieën, parodieën, allergieën, amfibieën, industrieën, biografieën, braderieën, calorieën, epidemieën ...
- (meervoud van zelfstandige naamwoorden die eindigen op -ie en de klemtoon niet hebben op -ie -ie + ¨n) poriën, provinciën, oliën, auspiciën, bacteriën, chemicaliën, ceremoniën, evangeliën, financiën, genitaliën, koloniën, fecaliën ...
* Ongelede woorden (grondwoorden):
- (altijd als er maar twee klinkerletters zijn) biënnale, coëfficiënt, coïncidentie, coöperatie, coöperatief, continuüm, coördinatie, creëren, druïde, hygiëne, Kaïn, Oekraïne, Oriënt, patiënt, poëzie, preëminent, reünie, ruïne, ruïne­ren, tetraëder, vacuüm ...
- (als er meer dan twee klinkerletters zijn uitsluitend op een e of een i, maar nooit op een a, een o of een u) bedoeïen, mozaïek, Oekraïens, naï­­­­­­­­ef ...
- (maar nooit na een i in een combinatie van meer dan twee klinkerletters) copieus, ooievaar, serieus ...
* Telwoorden:
tweeëntwintig, drieëndertig ...

Uit de bovenstaande regels leiden we bovendien af dat:


- bij ea en eo geen trema voorkomt: beademen, beoefenen, geautomati­seerd, geoordeeld, geout ...
- bij combinaties met meer dan twee klinkerletters andere letters dan de e en de i geen trema krijgen: geuit ...
- bij de combinaties i+j, e+ij, e+ui en i+i geen trema voorkomt: bijectie, beijveren, geuit, kopiist, begroeiing, glooiing, kleiig, uitroeiing ...
- De combinaties i+j, e+ij, e+ui en i+i leiden in een samenstelling wél tot de inlassing van een koppelteken: gummi-jas, vanille-ijs, college-uitstapje, sproei-installatie ...
We schrijven geen trema in woorden met de Franse en Latijnse uitgangen -ei, -eum, -eus en  ien(ne).
baccalaurei, extranei, atheneum, museum, baccalaureus, elektricien, lesbienne, opticien, petroleum ...
We schrijven ten slotte geen trema in woorden met de uitgang -uum als die nog als authentiek Latijn aangevoeld worden.
perpetuum mobile, per obliquum ...
Bij woordafbreking (op het einde van een regel) vervalt het trema.
beëindigd be-eindigd, onderzeeër onderzee-er, mozaïek moza-iek ...

Oefening 3.4 Schrijf het deelteken waar nodig.

  1. reeel

  2. geopereerd

  3. ministerieel

  4. Israelier

  5. atheneum

  6. kanoen

  7. voltooiing

  8. drieentachtig

  9. financien

  10. financieren

  11. ongeevenaard

  12. egoist

  13. beambte

  14. klasreunie

  15. neurien

  16. kopieerders

  17. efficient

  18. varieteiten

  19. gearresteerd

  20. geensceneerd


Oefening 3.5 Gebruik waar nodig het deelteken.

Er kunnen zinnen voorkomen waarin geen enkele woord aangepast moet worden.




1. Hoeveel brachten de geinde belastingen op?

2. Gister werd het maisdoolfhof feestelijk geopend.

3. De dietist heeft vader een streng dieet voorgeschreven.

4. De geallieerden wonnen de lange oorlog.

5. Zie je die reliefkaart van Belgie?

6. Geillustreerde tijdschriften lagen er bij de vleet.

7. Er werden drieendertig mecaniciens aangeworven.

8. Sommige kunstwerken in dat Oekraiense museum ogen nogal artificieel.

9. Die dokter heeft veel patienten verloren.

10. De advocaat zei dat zijn client verslaafd was aan heroine en cocaine.

11. Wat een buiig weer vandaag!

12. De ruine was prachtig geillumineerd.

13. Na de ramp konden heel wat drenkelingen niet meer geidentificeerd worden.

14. Je moet die motor eens olien.

15. We zagen een gevarieerd programma.





1   2   3   4   5   6   7   8


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina