Inleiding voor debat over ontslagbescherming, De Burcht, 12 september 2006



Dovnload 10.19 Kb.
Datum25.07.2016
Grootte10.19 Kb.
Inleiding voor debat over ontslagbescherming, De Burcht, 12 september 2006

Paul de Beer


Vroeger was het simpel. Was je links of lid van een vakbond, dan was je vóór ontslagbescherming; was je rechts of een werkgever, dan was je tegen. Immers, ontslagbescherming is bedoeld om de belangen van werknemers te beschermen tegen de willekeur van werkgevers. De argumentatie daarvoor was gelegen in de ongelijke machtspositie: een werknemer is voor zijn inkomen volledig afhankelijk van zijn werkgever, terwijl een werkgever niet is aangewezen op één werknemer. Een moderne kapitalistische economie wordt gekenmerkt door dynamiek, door een op- en neergaande conjunctuur, door bedrijven die ontstaan en weer ten onder gaan. Een bedrijf dat wil inspelen op die dynamiek wil zijn personeelsbestand soepel kunnen aanpassen. In feite wentelt de werkgever zijn behoefte aan flexibiliteit daarmee af op zijn personeel. Het ontslagrecht is bedoeld om die mogelijkheden enigszins in te perken, zodat de flexibiliteit evenwichtiger wordt gespreid over werkgever en werknemers. Let wel, ontslagbescherming maakt gedwongen ontslag nooit volledig onmogelijk, maar bemoeilijkt deze alleen. Niettemin zijn werkgevers(organisaties) traditiegetrouw van mening dat ontslagbescherming de flexibiliteit van de arbeidsmarkt belemmert en daarom economisch schadelijk is, terwijl vakbonden juist het belang van voldoende bescherming van de werknemers benadrukken.
Deze tegenstelling bestaat nog altijd en verklaart ook waarom de sociale partners het in de SER niet eens zijn geworden over een herziening van het ontslagrecht. Toch is de tegenstelling tussen voor- en tegenstanders tegenwoordig niet meer zo simpel als vroeger. Dat blijkt o.m. uit het feit dat ook linkse partijen nu soms voor versoepeling van het ontslagrecht pleiten (cf. GroenLinks). De reden hiervoor is gelegen in een ontwikkeling die zich de afgelopen 20 jaar heeft voorgedaan. Werkgevers zijn de ontslagbescherming steeds meer gaan omzeilen door gebruik te maken van flexibele contracten (tijdelijk, uitzend-, oproepwerk). Hierdoor slaagden zij er toch in hun flexibiliteitbehoefte af te wentelen op de werknemers, maar dan op een deel van de werknemers. Als gevolg hiervan is er een tegenstelling ontstaan tussen twee soorten werknemers: de kern met een vast contract en veel bescherming en de schil met een flexibel contract en weinig bescherming. De flexibiliteitbehoefte van werkgevers wordt nu afgewenteld op een specifieke groep werknemers, de flexwerkers. Er ontstaat, volgens sommigen, een tegenstelling tussen insiders, gevestigden, en outsiders, buitenstaanders. De bescherming van de insiders leidt ertoe dat de positie van de outsiders verslechtert. Zij zijn niet in staat door te dringen tot de kern en blijven langdurig aangewezen op losvaste contracten. Om deze scheidslijn te doorbreken, zou de ontslagbescherming van de vaste werknemers moeten worden versoepeld (en, zegt GroenLinks, de bescherming van flexwerkers verbeterd), zodat de flexibiliteit weer meer over alle werknemers wordt gespreid. De traditionele tegenstelling tussen werkgevers en werknemers is daarmee een tegenstelling tussen werknemers onderling geworden.
Hoe reëel is deze tegenstelling?

  • Het is niet waar dat strikte ontslagbescherming werkgevers terughoudend maakt om werknemers aan te nemen: zij kunnen werknemers immers eerst op een flexibel contract aannemen (en maken daar ook massaal gebruik van).

  • Het is evenmin waar dat er een scherpe scheidslijn loopt tussen flexwerkers en vaste werknemers: veel flexwerkers stromen na verloop van tijd door naar een vaste baan; een flexbaan is vaak een opstap naar vast werk.

  • Het is wel waar dat in een economische neergang de flexwerkers hun baan het eerst kwijt raken: in een recessie neemt het aantal flexbanen sterk af. Maar wordt dit veroorzaak door de ontslagbescherming?

Dat is maar de vraag: vaste werknemers zijn meestal langer in dienst, hebben meer ervaring en de werkgever heeft in hen geïnvesteerd. Bij een opgaande conjunctuur is het niet zo eenvoudig hen weer terug te krijgen. Werkgevers hebben er dus zelf belang bij om ervaren medewerkers langer vast te houden.

Echter: bij collectief ontslag kunnen werkgevers (eerst vanwege het LIFO-principe, nu vanwege het afspiegelingsprincipe) niet selecteren op kwaliteit en dreigen betere jongeren te worden ontslagen, terwijl minder goede ouderen blijven zitten. Dit lijkt onrechtvaardig. Bedenk echter, dat dit systeem twee belangrijke voordelen heeft:



  • dat je ontslagen wordt zegt niets over je kwaliteit, zodat dit niet stigmatiserend hoeft te werken bij het zoeken van een nieuwe baan;

  • wie op oudere leeftijd wordt ontslagen, heeft heel weinig kans op een nieuwe baan en moet dan ook als zeer kansarm worden beschouwd (temeer als je ontslagen wordt vanwege (vermeend) gebrek aan kwaliteiten!); bescherming van hem/haar is dus rechtvaardig en maatschappelijk verstandig (om langdurige en relatief hoge uitkeringen te voorkomen; uitkeringsduur en -hoogte beperken, zoals VVD en GL willen, betekent deze kosten afwentelen op de oudere werklozen zelf).

Bescherming van de insiders, de gevestigden heeft dus ten dele ook de functie om te voorkomen dat zij outsiders worden.
Conclusie

Ontslagbescherming maakt het voor werkgevers lastiger om hun flexibiliteitbehoefte af te wentelen op hun werknemers. Dit heeft het voordeel dat zij naar andere manieren moeten zoeken om flexibiliteit te organiseren of hun flexibiliteitbehoefte te verminderen. Bijv. door te investeren in hun personeel, zodat zij beter inzetbaar blijven, door de interne flexibiliteit te vergroten (via overwerk of functionele flexibiliteit) of door het productaanbod te diversifiëren. Investeren in kwaliteit in plaats van in flexibiliteit en kostenbesparing biedt op langere termijn een betere basis voor een gezonde economische ontwikkeling.


N.B. Dit alles zegt nog weinig over de concrete vorm van ontslagbescherming. Het Nederlandse duale systeem verdient geen schoonheidsprijs en kan ongetwijfeld gestroomlijnd worden. Uiteindelijk is dat echter een uitvoeringskwestie, die pas aan de orde komt als we het eens zijn over de principiële uitgangspunten.









De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2019
stuur bericht

    Hoofdpagina