Johann Sebastian Bach (Eisenach, 1685 – Leipzig, 1750) Toccata in e minor bwv 914

Dovnload 27.06 Kb.
Grootte27.06 Kb.
(for Dutch scroll down)
Johann Sebastian Bach (Eisenach, 1685 – Leipzig, 1750)

Toccata in e minor BWV 914

The term toccata comes from the Italian word toccare, which means ‘to touch’. A toccata, accordingly, is a piece of music written for keyboard or plucked instrument in which a performer can show off virtuosity and dexterity: in other words, the way the fingers touch the instrument. The form combines free improvisational sections with one or several fugues (a fugue is a more complex type of canon). Bach wrote a total of six toccatas, all around the year 1710. Bach was living in Weimar at the time, where he worked as a court organist and chamber musician for duke Wilhelm Ernst. He acquired fame because of his virtuosity both at the organ and the harpsichord. Bach wrote this particular toccata in e minor when he was 22 or 23 years old. The piece is made up of four movements. The first is a slow introduction that reminds the listener of the sound of an organ. The second movement is a fugue that sounds like a choral piece that would have been very suitable for a Mass: one can imagine the words Kyrie eleison on the melodic lines. The third section is the true virtuosic improvisation, combining a recitative style, reminiscent of Bach’s Passions and cantatas, with surprising harmonic transitions. The last movement is also the longest: a striking three-voice fugue with many build-ups of tension.

Frédéric Chopin (Żelazowa Wola, 1810 – Paris, 1849)

Fantaisie-Impromptu op. posth. 66

A fantasy is a free form that springs from the imagination of the composer. Appearing for the first time in the Renaissance, one of the term’s connotations was composers’ freedom to express something unconnected to (religious) texts. Throughout the centuries, the most important characteristics of the fantasy are freedom in rhythm and tempo, writing over the bar lines, virtuosity and adventurous harmonies. The material used in writing a fantasy often comes from improvisations. The same is true of the impromptu, a term that first appears at the beginning of the 19th century and also indicates a composition with a free form. Chopin wrote this particular piece in 1834, shortly after he had moved to Paris. His fellow pianist and friend Julian Fontana had it published posthumously, together with other previously unpublished works, ignoring Chopin’s wish that all such compositions be burned after his death. Fontana also gave the piece its title. The work is written in an ABA form. The A section is marked allegro agitato and is characterised by the fast soaring right-hand melody. The B section forms a sharp contrast with this, with its singing melody in moderato cantabile: it is reminiscent of Chopin’s nocturnes. Then the A section returns, followed by a coda that starts passionately and ends quietly.

Ludwig van Beethoven (Bonn, 1770 – Vienna, 1827)

Sonata in E flat major op. 27.1 Quasi una fantasia

I. Andante – Allegro – Andante II. Allegro molto e vivace III. Adagio con espressione IV. Allegro vivace

Beethoven’s best-known sonata is op. 27.2 in c sharp minor, the Moonlight sonata. The sounds of the first movement especially hold an important place in the collective musical memory. Today, however, you will hear op. 27.1 in E flat major, the (entirely undeservedly) neglected brother of the Moonlight sonata. Beethoven wrote a total of thirty-two piano sonatas, of which this is the thirteenth. He wrote this piece in Vienna in 1800-1801. In this period of Beethoven’s life, his deafness was already setting in and the consequences of this affliction bothered him both on a professional and social level: we know this from his diaries. The sonata is dedicated to Countess Josephine von Lichtenstein. We do not know the exact nature of her relationship to Beethoven, yet it need not have been a particularly intimate one. It was very normal in Beethoven’s time to dedicate a work of art to a member of the aristocracy, as they were an important source of many artists’ income. Beethoven was very occupied with the renewal of traditional musical forms in his time, including that of the sonata. Naming this sonata “like a fantasy” is both remarkable and contradictory. The traditional sonata has a set form and structure, while the word fantasy implies freedom. This sonata has four movements, none of which is written in sonata form, and each movement pours seamlessly into the next. What is so revolutionary, is that Beethoven uses the term quasi una fantasia to indicate that he unites multiple and diverse movements to create a whole. The first movement starts with an idyllic theme that is suddenly interrupted by a German country-dance. The second movement opens with a spooky feel, yet this is also interrupted: this time by galloping horses. The third movement is a melodious adagio followed by the fiery fourth movement, a rondo.
Johannes Brahms (Hamburg, 1833 – Vienna, 1897)

Scherzo in e flat minor op. 4

Johannes Brahms’ parents had financial difficulties, yet strove to provide their children with a good education. The young Johannes proved to be an avid reader: his library, which has been preserved at the Gesellschaft der Musikfreunde in Vienna, comprises over 800 titles. Brahms also had piano lessons, and proved to be talented. This talent enabled him to receive free piano and music theory lessons from pianist and composer Eduard Marxsen, then one of the most important teachers in Hamburg. Brahms’ first documented participation in a public concert was at the age of ten, and he played his first two solo recitals, with works by Bach and Beethoven, at fifteen and sixteen. Furthermore, he contributed to the family income by accompanying in the theatre and by playing popular music at private venues and cafés. This is how he came into contact with folk and popular music, which would influence his compositions. The first piece he finished was this Scherzo op. 4 in 1851. In 1852-1853 Brahms completed his first two piano sonatas op. 1 en 2 and wrote the Sechs Gesänge op. 3. In 1853, Brahms travelled to Weimar where he met Franz Liszt, who played the Scherzo at first sight. On the 30th of September 1853, Brahms introduced himself to Robert and Clara Schumann in their home in Düsseldorf, showing them his first four opus numbers among other works. The Schumanns were very impressed: Robert called Brahms a “young eagle”. After this meeting Brahms travelled to Leipzig twice, where he performed the Scherzo and visited publishing houses. These had already received glowing letters of recommendation from Robert Schumann, so that by the time Brahms returned to Hamburg for Christmas his first four opus numbers had been accepted for publication by Breitkopf & Härtel. The term scherzo means “joke” in Italian. It arose with Haydn and Beethoven as a replacement of the minuet in a classical sonata and later evolved into a free-standing ironic/comic composition. The best description of this piece I’ve come across is by a friend of mine. After I had played parts of the piece to him, he said: “It sounds like a capricious monster stomping through the world.”

Felix Mendelssohn-Bartholdy (Hamburg, 1809 – Leipzig, 1847)

Etude in b flat minor op. 104.b nr. 1

From the beginning of the 19th century, the piano became an increasingly popular instrument, played by an increasing number of people. At the same time, didactic materials were being produced for amateurs and beginning professionals to learn the techniques necessary to play. An etude, therefore, is a short piece that casts a technical difficulty in a musically interesting form that provides an enjoyable listening experience. Great composers, however, such as Chopin, Liszt and Schumann, who were also the most distinguished pianists of their age, went further and wrote concert etudes in which technique was incorporated into a musically interesting concept, with challenging harmonies and structure. These etudes were meant for the concert stage and were an opportunity for pianists to show off their virtuosity. Felix Mendelssohn was, besides being a conductor, composer and organist, also one of the pre-eminent pianists of his age. His biography provides an insight into musical life at the beginning of the 19th century: Mendelssohn had a vibrant international career. Felix and his sister Fanny were musical prodigies of the calibre of Mozart: his first compositions were performed when he was only twelve years old. His style combines the counterpoint of Bach with the structure of Haydn, the drama of Beethoven and the lightness of Mozart. He wrote a great amount of music in many different genres, including piano music. Mendelssohn however had an ambivalent attitude towards the piano music of his contemporaries. For instance, he felt that the young Liszt had “many fingers but not much intelligence” and he criticised virtuosity for its own sake: he found it superficial, uninspired and manneristic. Mendelssohn wrote four etudes in total, three of which, all from around 1836, make up op. 104. This etude combines a bass line with a melody shared by the thumbs of both hands and a lightly flying upper voice. The result is a lyrical and dramatic whole.
Béla Bartók (Nagyszentmiklós, 1881 – New York, 1945)

Allegro Barbaro

The Hungarian composer Béla Bartók received a scholarship for the academy in Vienna. He decided, however, to go to Budapest: a decision that greatly influenced the rest of his life. In Budapest, Bartók came into contact with the Hungarian nationalist movement and heard a real Hungarian folk song for the first time in 1904. Bartók is not only remembered as a pianist, composer and teacher, but also as a collector of folk music. He is seen as one of the founders of ethnomusicology and folk music had a large influence on his music, with that very first folk song as the starting point. This can definitely be heard in Allegro Barbaro, which was composed in 1911 and first performed on the 27th of February 1921 in Budapest. Almost a year prior to this composition, on the 12th of March 1910, Bartók played a concert in Paris where he performed his own compositions as well as those of a number of his compatriots. A press commentary on this concert referred to the composers as “young barbarians from Hungary”, and Bartók derived the piece and its title from this commentary. One can hear the use of pentatonic scales in Allegro Barbaro, as well as a remarkable use of the piano as a percussive instrument, contrasted with melodic intermezzi. The audience is occasionally shaken up by means of sudden transitions and as a whole the piece has a very dance-like character. A recording of Bartók playing the piece himself, which is well worth listening to, can be found on YouTube. When a friend heard me play the piece, he commented that it made him feel the urge to “smash everything to bits”, a remark that would have pleased Bartók.

Johann Sebastian Bach (Eisenach, 1685 – Leipzig, 1750)

Toccata in e klein BWV 914

De term toccata komt van het Italiaanse woord toccare, wat aanraken betekent. Een toccata is dan ook een muziekstuk geschreven voor toets- of tokkelinstrument waarin de uitvoerder met zijn virtuositeit en supersnelle vingers kan pronken, oftewel, met de manier waarop zijn vingers het instrument aanraken. De vorm combineert vrije, improvisatorische gedeelten met een of meerdere fuga’s (een fuga is, kort gezegd, een ingewikkeldere variant op de canon). Bach schreef in totaal zes toccata’s, alle rond het jaar 1710. Bach woonde toen in Weimar, waar hij werkte als organist en kamermusicus aan het hof van hertog Wilhelm Ernst. Hij verwierf in die tijd faam door zijn virtuositeit op zowel orgel als klavecimbel. Deze toccata schreef hij op 22/23-jarige leeftijd. Het eerste van de vier delen is een langzame introductie dat de klanken van een orgel oproept. Het tweede deel is een fuga die klinkt als een koorstuk dat zo in een mis zou kunnen passen: de tekst Kyrie eleison kan bij de melodieën gedacht worden. Het derde deel vormt de echte virtuoze improvisatie, waarin een recitatieve stijl – die doet denken aan de Passies en cantates van Bach – wordt gecombineerd met verrassende wendingen. Het vierde en tevens langste deel is een spetterende driestemmige fuga met een sterke spanningsopbouw.

Frédéric Chopin (Żelazowa Wola, 1810 – Parijs, 1849)

Fantaisie-Impromptu op. posth. 66

Een fantasie is een vrije vorm die voortkomt uit de verbeelding van de componist. De term duikt voor het eerst op in de renaissance en hield toen vooral in dat componisten iets mochten uitdrukken wat geen connectie had met (religieuze) teksten. Door de eeuwen heen kenmerkt de vorm zich door zijn vrijheid in ritme en tempo, over maatstrepen heen schrijven, virtuositeit en avontuurlijke harmonieën. Het materiaal voor de fantasie vloeit vaak voort uit improvisaties, net zoals dat van de impromptu. De tweede term duikt voor het eerst op aan het begin van de negentiende eeuw en duidt ook op een compositie met een vrije vorm. Chopin schreef dit stuk in 1834 aan het begin van zijn leven in Parijs. Collega-pianist en vriend Julian Fontana liet het, samen met andere onuitgegeven stukken, na de dood van Chopin publiceren, ondanks het feit dat Chopin wilde dat ze verbrand zouden worden. De titel Fantaisie-Impromptu komt ook van Fontana. Het stuk heeft een ABA-vorm. De tempoaanduiding van de A-sectie is allegro agitato en het gedeelte wordt gekenmerkt door de snelle melodie in de rechterhand. De B-sectie heeft daarentegen een zangerige melodie, is moderato cantabile en doet denken aan Chopins nocturnes. Vervolgens komt het A’tje terug en wordt het stuk afgesloten met een coda dat verstild eindigt.

Ludwig van Beethoven (Bonn, 1770 – Wenen, 1827)

Sonate in Es groot op. 27.1 “Quasi una fantasia” I. Andante – Allegro – Andante II. Allegro molto e vivace III. Adagio con espressione IV. Allegro vivace

Beethovens bekendste sonate is op. 27.2 in cis klein, de Mondscheinsonate, waarvan u vooral het eerste deel zeker eens gehoord zult hebben. Vandaag zult u echter op. 27.1 in es groot horen, het (geheel onterecht) verwaarloosde broertje van de Mondschein. Beethoven schreef in totaal 32 pianosonates, waarvan deze de 13e is. Hij schreef het werk in Wenen in 1800-1801. In deze tijd begon Beethoven al doof te worden en de consequenties daarvan zaten hem dwars, zowel op professioneel als op sociaal vlak: dit blijkt uit zijn dagboeken. De sonate is opgedragen aan de aristocrate Fürstin Josephine von Lichtenstein. We weten niet wat Beethovens verhouding tot haar precies was, maar het was in zijn tijd heel normaal om werken aan een lid van de adel op te dragen. Voor veel kunstenaars vormde dit de belangrijkste bron van inkomsten. Beethoven was erg bezig met het vernieuwen van de traditionele muzikale vormen, en dus ook met die van de sonate. De titel, “zoals een fantasie”, is al opmerkelijk. De traditionele sonatevorm heeft namelijk een vaste opbouw en structuur, terwijl ‘fantasie’ juist vrijheid suggereert. Deze sonate heeft dan ook vier delen waarvan geen enkele conform de traditionele sonatevorm geschreven is, en ieder deel loopt ook nog eens naadloos over in het volgende. Het revolutionaire is dat Beethoven de term quasi una fantasia gebruikt om aan te geven dat hij vier delen met elk een heel eigen karakter aan elkaar smeedt tot één geheel. Het eerste deel heeft een idyllisch thema dat opeens wordt onderbroken door een Duitse boerendans. Het tweede deel is spookachtig, maar wordt ook weer onderbroken door paarden in galop. Het derde deel is een zangerig adagio waarop het vurige vierde deel, een rondo, volgt.

Johannes Brahms (Hamburg, 1833 – Wenen, 1897)

Scherzo in es klein op. 4

De ouders van Johannes Brahms vonden het belangrijk dat hun kinderen een goede opleiding kregen, ondanks financiële moeilijkheden. Brahms bleek heel erg van lezen te houden: zijn bibliotheek, bewaard gebleven bij de Gesellschaft der Musikfreunde in Wenen, omvat meer dan 800 titels. Daarnaast kreeg hij pianoles. Toen hij een begaafd pianist in wording bleek te zijn kreeg hij gratis piano- en muziektheorieles van pianist en componist Eduard Marxsen, een van de belangrijkste docenten van Hamburg. Zijn eerste (gedocumenteerde) deelname aan een openbaar concert was op tienjarige leeftijd; zijn eerste twee solorecitals waren op vijftien- en zestienjarige leeftijd, met werken van Bach en Beethoven. Brahms droeg bij aan het familie-inkomen door te begeleiden in theaters en door populaire muziek te spelen op privé-gelegenheden en in cafés. Hierdoor kwam hij in aanraking met volksmuziek en populaire muziek: invloeden die in zijn composities terug te horen zijn. In 1851 werd dit Scherzo het eerste stuk dat Brahms voltooide. In 1852-1853 maakte hij zijn eerste twee pianosonates op. 1 en 2 af, en schreef hij ook de Sechs Gesänge op. 3. In 1853 reisde Brahms naar Weimar en ontmoette daar Liszt, die zijn Scherzo prima vista (op het eerste gezicht) speelde. Op 30 september 1853 stelde Brahms zichzelf voor aan Robert en Clara Schumann in Düsseldorf en liet onder andere zijn eerste vier opusnummers zien. De Schumanns waren erg onder de indruk: Robert noemde Brahms een “jonge adelaar”. Na deze ontmoeting ging Brahms twee keer naar Leipzig, waar hij onder andere het Scherzo uitvoerde en uitgeverijen bezocht. Deze hadden al enthousiaste aanbevelingsbrieven van Robert Schumann ontvangen, dus toen Brahms met Kerst terugkwam naar Hamburg waren zijn eerste vier opusnummers voor publicatie geaccepteerd door Breitkopf & Härtel. De term scherzo betekent ‘grapje’ in het Italiaans. Het ontstond bij Haydn en Beethoven als een vervanging van het menuet in een klassieke sonate; later werd het een losstaande ironisch/komische compositie. De beste beschrijving van dit Scherzo die ik ken komt van een vriend. Nadat ik er stukjes voor hem uit had voorgespeeld zei hij: “Het klinkt als een nukkig monster dat door de wereld banjert en heel wispelturig is.”

Felix Mendelssohn-Bartholdy (Hamburg, 1809 – Leipzig, 1847)

Etude in bes klein op. 104.b nr. 1

Vanaf het begin van de negentiende eeuw werd de piano een steeds populairder instrument dat door steeds meer mensen bespeeld werd. In diezelfde tijd werd er ook veel didactisch materiaal geproduceerd om amateurs en beginnende professionals te helpen de moeilijke fysieke bewegingen van handen en vingers aan te leren die nodig zijn om composities goed uit te voeren: techniek. Een etude is dan ook een kort stuk dat een technische moeilijkheid in een muzikaal interessante en plezierige vorm giet. Grote componisten die ook werden beschouwd als de voornaamste pianisten van hun tijd – Chopin, Liszt en Schumann – gingen echter nog een stap verder en schreven concertetudes, waarin techniek verwerkt werd in een muzikaal concept, met uitdagende harmonieën en structuren. Deze etudes waren specifiek bedoeld voor het concertpodium en waren een manier waarop de pianist virtuositeit kon laten zien. Felix Mendelssohn was, naast dirigent, componist en organist, ook een van de beroemdste pianisten van zijn tijd. Uit zijn biografie krijgt men een goed beeld van het muziekleven in de eerste helft van de negentiende eeuw: Mendelssohn had een internationale carrière van formaat. Hij en zijn zus Fanny waren muzikale wonderkinderen van het kaliber van Mozart: toen Felix twaalf jaar oud was, werden al composities van zijn hand uitgevoerd. Zijn stijl combineert het contrapunt van Bach met de structuur van Haydn, het drama van Beethoven, en de lichtheid van Mozart. Hij schreef veel muziek in veel verschillende genres, waaronder pianomuziek. Mendelssohn stond echter zijn hele leven lang ambivalent tegenover de pianomuziek van zijn tijdgenoten. De jonge Liszt had volgens hem “veel vingers” maar “weinig intelligentie”. Mendelssohn was tegen virtuositeit als doel op zichzelf – dat vond hij oppervlakkig, ongeïnspireerd en geaffecteerd. Hij componeerde in totaal vier etudes waarvan drie in op. 104, geschreven rond 1836. Deze etude combineert een baslijn met een melodie gedeeld door de duimen van beide handen en een lichte, vliegende bovenstem. Het resultaat is een lyrisch en dramatisch geheel.

Béla Bartók (Nagyszentmiklós, 1881 – New York, 1945)

Allegro Barbaro

De Hongaarse componist Béla Bartók had met een beurs in Wenen kunnen studeren, maar ging toch naar Boedapest, wat beslissend bleek voor zijn verdere leven. Hij kwam daar in contact met de Hongaarse nationalistische beweging en hoorde in 1904 voor het eerst een echt Hongaars volksliedje. Bartók ontwikkelde zich dan ook niet alleen tot pianist, componist en leraar, maar ook tot verzamelaar van volksmuziek. Hij wordt wel gezien als een van de grondleggers van de etnomusicologie en volksmuziek had een grote invloed op zijn composities. Dit is zeker te horen in het Allegro Barbaro, dat hij componeerde in 1911 en voor het eerst werd uitgevoerd in Boedapest op 27 februari 1921. Op 12 maart 1910 speelde Bartók in Parijs, waar hij eigen werk en composities van andere Hongaren ten gehore bracht: een perscommentaar hierop refereerde naar de “jonge barbaren” uit Hongarije. Aan dit commentaar zijn het stuk en de titel ontleend. In Allegro Barbaro is veel pentatoniek te horen. Ook worden episodes waarin de piano wordt gebruikt als percussie-instrument afgewisseld met melodische intermezzo’s. Het publiek wordt af en toe de stuipen op het lijf gejaagd door plotselinge wendingen; in zijn geheel genomen heeft het stuk een erg dansend karakter. Op YouTube is een opname te vinden waarop Bartók het stuk zelf uitvoert: zeer de moeite waard. Toen een vriend van mij het stuk had horen spelen, zei hij dat hij zin kreeg “de tent af te breken”, een opmerking die Bartók vast deugd had gedaan.

De database wordt beschermd door het auteursrecht © 2017
stuur bericht