Kerken en kapellen



Dovnload 8.85 Kb.
Datum07.10.2016
Grootte8.85 Kb.
Historische nieuwtjes [4]

Kerken en kapellen

Op het Brabants Historisch Informatie Centrum [BHIC] kreeg ik een pak archiefdocumenten in handen van ruim 700 pagina’s. Dit 17e-eeuwse pak, met een boeiende variatie aan handschriften van diverse secretarissen en notarissen, behoort tot de collectie Van Leefdael en is in het verleden eigenlijk nog onvoldoende uitgewerkt, zodat de meeste geschiedenisvorsers maar amper weten wat er aan prachtige historische informatie in te vinden is. Ik heb het inmiddels op me genomen er een nadere studie van te maken en alle wetenswaardigheden bloot te leggen. De eerste klap is een daalder waard wordt wel eens gezegd, want wat wil het geval……het 2e document uit de serie bevat al meteen interessante informatie over Schijndel, zoals we die nog niet eerder hebben aangetroffen in andere bronnen. Midden 17e eeuw, zo rond 1648, is er op last van de Staten Generaal in de Meierij van ’s-Hertogenbosch, een inventarisatie gemaakt van alle kerken en kapellen. Men wilde graag weten door welke instantie de pastoors en rectoren benoemd werden en om hoeveel gebedshuizen het in werkelijkheid ging. In de lijst van het Meierijse kwartier Peelland is de informatie van Schijndel terug te vinden. Men noemt daar natuurlijk allereerst de parochiekerk. Overigens geeft men in dat document te kennen dat er de nodige twijfels bestaan of het patronaatsrecht o.a. de benoeming van de pastoors, berust bij de Theologische Faculteit van Leuven of de proost van het Servaaskapittel te Maastricht. Daarna wordt melding gemaakt van maar liefst vier kapellen in Schijndel. We laten even de letterlijke tekst volgen: “op seker ghehucht aldaer ghenaempt het Weijbos is gheleghen eene cappelle; aldaer is noch gheleghen een cappelleken ghenaempt in den Hermael; noch een cappelleken inden Borne; item een int Elschot inden Bogaert een cappelleken”. De uit 1428 daterende kapel van Wijbosch met de naast liggende boerderij ‘de Kapelhof’ levert geen probleem op. Dat van het Achterste Hermalen zou een bescheiden Antonius- of St.Teuniskapelleke geweest zijn verband houdend met de pestepidemieën die Schijndel heeft moeten doorstaan. In de Borne lag onder de Mijldoorn een zgn. ‘heilig huisje’, misschien een soort wegkapelletje in de directe omgeving van een zgn. ‘koortsboom’. Het laatste kapelletje onder Elschot in d’n Bogaard is minder goed bekend. Blijkbaar is het eveneens een ‘heilig huisje’ geweest, getuige een archiefdocument uit het archief van de Fundatie Verhagen, waar Jos Broeders mij op attendeerde. Daar staat immers te lezen: “Den Heuvel was vroeger een stuk broekgrond, de gemeente toebehorende, met huizen omgeven, doch thans verkocht en tot kultuur gebracht, in welks midden een heuvel lag, waarop in vroeger eeuwen, volgens bescheiden in het gemeente-archief voorhanden, een kapelletje of een zgn. heilig huis gestaan heeft”.


Gipsen beeldjes van Bolsius

De uit 1870 stammende Schijndelse firma Bolsius aan de Kerkendijk doet weer goede zaken. Overal in den lande branden de kaarsen en lichtjes in deze kersttijd met het bekende fabrieksmerk. Toch heeft de kaarsenfabriek in het verleden niet altijd even florissant kunnen produceren. Er is een periode geweest waarin men zelfs moest uitwijken naar andere producten. Volgens Pieter Heessels stagneerde na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog de aanvoer van grondstoffen voor de was- en kaarsenfabricage. Men is zich toen, mede ook om zoveel mogelijk werknemers als arbeidskrachten uit Duitsland weg te kunnen houden in het kader van de ‘Arbeitseinsatz’, gaan toeleggen op de fabricage van gipsen beeldjes. Er was in die dagen geen huis in Schijndel of er stond wel een ‘kniertje’ voor het raam. Zelfs complete kerstgroepen schijnen geproduceerd te zijn. De vraag is….zijn er binnen Schijndel nog beeldjes in omloop die ons herinneren aan dat Bolsius’ verleden. Mocht dat zo zijn….meld u dan als u wilt via archiefcollectie@home.nl – de heemkundekring zou dit heel graag willen weten!


Rioleringsbuizen uit 1901

Het is een bekend gegeven dat heel veel van het 19e-eeuwse en vroeg 20e-eeuwse archiefmateriaal van de gemeente Schijndel in vlammen is opgegaan. Daarom is elk historisch gegeven uit die periode, al lijkt het nóg zo’n ‘onnozel detail’, bij de heemkundekring bijzonder welkom, zodat we nog iets van de ontwikkelingen tussen 1800 en 1920 kunnen reconstrueren. Gelukkig is er nog een zéér uitgebreid archief van de provincie Noord Brabant onder de kop ‘Provinciaal Bestuur’, waarin vermoedelijk veel van het Schijndelse verleden verborgen zit. Een simpel voorbeeld hiervan werd mij onlangs toegestuurd door Anton Vissers uit Deurne, die een schitterend overzichtskaartje doormailde over de aanleg van de riolering in de omgeving van de Hoofdstraat in 1901, uiteraard met een uitgebreid rapport. Het schetskaartje is met name historisch interessant omdat men er diverse zaken uit af kan lezen. Waar nu tot voor kort de AMRO stond op hoek Hoofdstraat/Kluisstraat, staat hier nog de bierbrouwerij ingetekend van Smits. De drietip aan de Kluis wordt er nog ‘Kluijskuijl’ genoemd, verwijzend naar de brandkuil die er lag. De weg naar Heeswijk was nog een zgn. ‘kunstweg’ in de terminologie van die dagen. De Hoofdstraat stond bekend als ‘provinciale weg’. De pomp staat er uiteraard ook nl. op zijn oude locatie hoek Pompstraat/Hoofdstraat. En tenslotte…….een boeiend gegeven is ook de bebouwing in die tijd en het smalle binnenstraatje dat er op ingetekend staat, wat in de volksmond bekend zou zijn geweest als het ‘Zeikstraatje’ [mondelinge overlevering]. De heemkundekring zou het bijzonder toejuichen als iemand zou opstaan die er min of meer een ‘levenswerk’ van zou willen maken om dat prachtige archief van het Provinciaal Bestuur eens héél systematisch te gaan omspitten op Schijndelse informatie! Een prachtige en zinvolle vrijetijdsbesteding en beslist dankbaar werk. Dat zou een schitterende bijdrage zijn aan de Schijndelse geschiedschrijving. Eventuele belangstellenden kunnen zich bij het bestuur melden van onze kring of voor nadere informatie rechtstreeks mailen naar bovengenoemd emailadres.

illustratie

Het centrum van Schijndel anno 1901 [archief Provinciaal Bestuur]


wordt vervolgd

Henk Beijers



De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina