Lesmap het Ongerijmde



Dovnload 85.9 Kb.
Datum23.07.2016
Grootte85.9 Kb.



LESMAP


Het Ongerijmde

Het Ongerijmde is in de eerste plaats een gezelschap van spelers. Spelers die er voor kiezen aan de slag te gaan met materiaal uit het klassieke theaterrepertoire. Niet met de bedoeling om door een ingewikkelde, intellectualistische analyse tot een vergezochte interpretatie te komen, maar via spel en scenografie een persoonlijke en hedendaagse visie neer te zetten.

De wetmatigheden van o. a. komedies, tragedies, conversatiestukken etc. worden blootgelegd via transparant acteren. De spelers wisselen van realistische inleving enerzijds naar het doorprikken van de situatie anderzijds. Het bewust combineren van verschillende speelstijlen, het optrekken en neerhalen van de vierde wand, het rechtstreeks aanspreken van het publiek, spelen met de chronologie, knippen in scènes enz. houdt de toeschouwer alert en nieuwsgierig.

Naast deze specifieke manier van spelen wordt er ook veel aandacht besteed aan het zoeken naar theatrale beelden. Voor dit visuele aspect halen we onze inspiratie uit film, fotografie, schilder- en beeldhouwkunst, etc. Abstractie van decor, geluids- en lichteffecten creëren een specifieke sfeer en prikkelen de verbeelding van het publiek.

Als gezelschap trachten we theater te maken dat de diverse toeschouwer op verschillende niveaus aanspreekt. Vertrekkende vanuit een heldere vertelling en steeds op zoek naar culturele referenties streven we – van de eerste repetitie tot en met de laatste voorstelling –naar toegankelijke theaterproducties die bij verschillende bevolkingscategorieën weerklank vinden.

HIPPOLYTOS

KORTE INHOUD:

Nadat Theseus met Phaedra getrouwd is, stuurt hij zijn bastaardzoon, Hippolytos, naar Pittheus, de koning van Troizen, die hem als zijn troonopvolger grootbrengt. Hippolytos belangstelling gaat vooral uit naar jagen, vechten en paardrijden. Hij aanbidt de kuise Artemis, godin van de jacht. en voor Aphrodite, godin van de liefde, heeft hij vooral minachting. Deze laatste voelt zich tekort gedaan en besluit zich te wreken. Ze zorgt ervoor dat Phaedra hartstochtelijk verliefd wordt op haar stiefzoon. Phaedra vecht tegen die hartstocht die ze voor iedereen verzwijgt, totdat haar oude voedster haar geheim ontfutselt. De voedster, die niets begrijpt van de nobele inborst van Phaedra, denkt haar meesteres een dienst te bewijzen door Hippolytos op de hoogte te brengen van Phaedra’s hopeloze verliefdheid in de verwachting dat hij zal toegeven aan haar verlangen. De reactie van Hippolytos is extreem. Hij vervloekt in uitzinnige termen alle vrouwen. Phaedra heeft zijn uitbarsting gehoord en ze besluit zich te wreken. Ze schrijft een brief aan Theseus waarin ze Hippolytos beschuldigt haar te hebben aangerand en ze verhangt zich. Daarop volgt een tragische conflict tussen vader en zoon. Hippolytos wordt door zijn vader vervloekt en met de hulp van Poseidon ter dood gebracht. Artemis verschijnt en legt de waarheid bloot. Theseus ziet zijn dwaling in en blijft eenzaam en ongelukkig achter.



AUTEUR: EURIPIDES

Euripides werd ergens rond 485 voor Chr. geboren. Zijn ouders behoorden tot de bezittende klasse. Hij groeide op tot een man met een sterke intellectuele belangstelling. Tot zijn leermeesters behoorde de filosoof Anaxagoras, die omstreeks 434 in vrijwillige ballingschap ging toen hij van goddeloosheid werd beschuldigd (en vrijgesproken). Hij was ook bevriend met Socrates, van wie gezegd werd dat hij alleen naar het theater ging als er een stuk van Euripides werd opgevoerd.

In tegenstelling tot de meeste van zijn medeburgers speelde Euripides geen belangrijke rol in het openbare leven van Athene en gaf hij de voorkeur aan een teruggetrokken bestaan. Hij had de naam een nors en gesloten man te zijn. Hij trok zich vaak terug op het eiland Salamis, waar hij een buitengoed bezat. Daar zou hij zijn toneelstukken hebben geschreven in een grot met uitzicht op zee. Hij was getrouwd en had drie zonen.

Zijn eerste stuk werd in 455 opgevoerd, een jaar vóór de dood van Aeschylos, die bijna vijftig jaar ouder was dan hij. Euripides schreef tussen de 80 en 90 toneelstukken. Daarvan zijn er 19 bewaard gebleven, 18 tragedies, 1 saterspel en daarnaast nog een zestigtal fragmenten. In een carrière die bijna synchroon liep met die van Sophocles, won hij op de Dionysusfeesten vier keer de eerste prijs, en nog één keer postuum. De omvang van zijn oeuvre in aanmerking genomen was de officiële waardering niet groot: Sophocles won vierentwintig eerste prijzen.

De reden van dit (relatieve) gebrek aan erkenning moet vermoedelijk gezocht worden in de sceptische en kritische geest die uit zijn werk sprak en die veel tijdgenoten schokte. Dat hij in bepaalde milieus niet erg populair was, blijkt ook uit de vijandigheid van satirische schrijvers als de komediedichter Aristophanes (van diens elf overgebleven stukken zijn er twee hoofdzakelijk aan Euripides gewijd).

Een realist.

Om Euripides te onderscheiden van de andere twee tragedieschrijvers (Aeschylos en Sophocles) heeft men hem wel eens een ‘realist’ genoemd. De term moet echter met omzichtigheid worden gebruikt. Euripides’ realisme heeft niets te maken met de betekenis die in de hedendaagse literatuur aan het begrip wordt gehecht. Hij koos net als zijn voorgangers zijn thema’s uit de schat van historische en mythologische legenden. De lyrische koren blijven bij hem een belangrijke rol spelen. Hij laat herhaaldelijk goden optreden: zeven van zijn bewaard gebleven stukken eindigen met een goddelijke tussenkomst (Deus ex-machina).

Het realisme van Euripides zit voornamelijk in de uitbeelding van zijn personages, waarvan hij de zwakheden, de geestelijke ontreddering en de obsessies analyseert. Zijn bijzondere aandacht ging daarbij uit naar de vrouw. Acht stukken hebben een vrouw als hoofdfiguur en drie hebben betrekking op de lotgevallen van een groep vrouwen (Trojaanse vrouwen, Phoenicische vrouwen en De smekelingen). Omdat hij de vrouwelijke personages eveneens uitbeeldt met zijn gebruikelijke psychologische scherpte en dus ook de negatieve aspecten van hun karakter belicht, kreeg hij de naam een vrouwenhater te zijn.

Een ander aspect van Euripides’ realisme, dat bij het voorgaande aansluit, is de relatie tussen god en mens zoals die bij hem wordt voorgesteld. Er is tussen beiden een breuk gekomen. De mens is een wezen geworden dat onafhankelijk handelt, een eigen keuze heeft en verantwoordelijk is voor zijn eigen daden. Zijn noodlot ligt in zijn eigen aard, zijn passies en zijn impulsen, waarover geen god macht uitoefent. Nu is het de mens die de god ter verantwoording roept en beschuldigt, of twijfelt aan zijn bestaan.



Zijn relatie met het sofisme.

In zijn stukken schotelt Euripides het publiek allerlei morele en religieuze vraagstukken voor. Dit is kenmerkend voor het sofisme, zij trekken de traditionele opvattingen over politiek, religie en ethiek in twijfel. Doordat Athene de culturele hoofdstad werd van Griekenland, trok deze stad ook sofisten aan. Rondtrekkende professoren die door heel Griekenland hun diensten aanboden als leraar. Niettemin ze door Plato als oppervlakkige profiteurs bestempeld werden, heeft deze filosofie daadwerkelijk iets bijgedragen aan de ontwikkeling van het westerse denken. Centraal bij deze filosofen stond de mens als maat van alle dingen. Sofisten wilden weten hoe menselijk gedrag door opvoeding of sociale context wordt beïnvloed. Dit was vernieuwend want tot dan toe ging men uit van een absolute waarheid die boven de mens uitstijgt. In plaats van absolute waarheden erkenden de sofisten alleen meningen. Dit relativisme is typerend voor het sofistisch denkgoed, en tevens de een van de grootste ergernis van Plato. Sofisten onderwezen dan ook geen absolute waarheden maar de kunst van de retorica. Het succes van de spreker hing volgens de Sofisten niet af van wat iemand verkondigt, maar van hoe hij het verkondigt. Sofisten ontwikkelden methodes om mensen te overtuigen. Dit werd in Athene goed ontvangen. Aangezien Athene een democratie was, moest de burger zijn mond open kunnen doen, zijn standpunten duidelijk maken en de meerderheid overtuigen. Ook handig want men moest zichzelf verdedigen in de rechtszaal. Rijke en ambitieuze burgers betaalden deze leraren graag voor een retorische scholing om zo (mogelijk) meer maatschappelijk succes te boeken.

In Euripides zijn werken is er een duidelijke retorische inslag te herkennen. Voor- en tegenstanders proberen elkaar te overtuigen en te overtroeven. Daarbij kan iedereen zijn zeg doen, los van elke maatschappelijke status

De min in Hippolytos is hier een mooi voorbeeld van. Phaedra merkt al snel dat de voedster haar gedrag probeert te manipuleren door oneervol gedrag als normaal en aanvaardbaar voor te stellen.

VOEDSTER: Vergeef mij, kind. Mijn reactie van daarnet was dom en impulsief. ’t Is beter uw tong een paar keer rond te draaien alvorens iets te zeggen. Wat hier aan de hand is, is toch het einde van de wereld niet. Een godin heeft het op u gemunt! Ge zijt verliefd, en dan? Hoevelen zijn er niet in uw situatie, denkt ge? Moeten die allemaal dood? Afrodiet geniet ervan haar macht te laten gelden. Wie toegeeft komt ze met zoetheid tegemoet, wie tegenstribbelt zet ze onder extreme druk. Ze is overal aanwezig. Te land, ter zee en in de lucht. Al wat leeft is dankzij haar uit liefde ontstaan. Werd Zeus destijds niet verliefd op Semele1 en ontvoerde Aurora Cephalus niet uit liefde naar de godenwereld2. Als zij berustten in hun lot, waarom zoudt gij dat dan niet doen? Hoeveel mannen houden zich niet blind voor een misstap van hun vrouw? Hoeveel vaders helpen hun zonen niet met liefdesavontuurtjes? Geen enkele mens is volmaakt. Als het goede in uw leven beter scoort dan het slechte moogt ge van geluk spreken. Dus stopt met uw halsstarrig gedrag. Het is pretentieus beter te willen zijn dan de goden. Ge zijt ziek, we vinden wel iets om u te helpen.

Zijn relatie met Socrates.

Euripides was bevriend met de filosoof Socrates, die elk stuk van Euripides kwam bekijken. Nochtans vertegenwoordigde Socrates een filosofie die lijnrecht tegenover die van de sofisten stond. Hij geloofde namelijk wel in een absolute waarheid en probeerde deze zijn hele leven te vinden. Hij deed onderzoek naar de menselijke deugden en ging op zoek naar wat begrippen als rechtvaardigheid, dapperheid en ingetogenheid inhielden. Socrates was ervan overtuigd dat er een absoluut geldende waarheid bestond. Zijn zoektocht naar een exacte definitie van ‘het goede’ zou volgens hem, de mens ook in staat stellen goed te leven. Iemand die het ‘goede’ kende, kon geen ‘kwaad’ doen. Deed hij dat wel dan betekende dit dat hij onvoldoende kennis bezat over het goede. In deze filosofie is het emotionele volledig ondergeschikt aan het rationele.

Dit gedachtegoed is tevens te zien in de tragediën van Euripides. Zo vermoord Medea haar kinderen, terwijl ze weet dat het slecht is, omdat haar gevoelens sterker zijn dan haar verstand. Phaedra probeert haar hartstocht met het verstand te onderdrukken, maar komt tot de conclusie dat dat niet lukt en besluit dan ook te sterven i.p.v. toe te geven aan datgene waarvan ze weet dat het fout is. Maar wanneer Hippolytos zich zo extreem minachtend uitlaat over haar gevoelens, sleurt ze hem doelbewust mee de afgrond door haar brief waarin ze hem valselijk beschuldigd van vergrijp.

DE PERSONAGES:

Aphrodite: Godin van de liefde. Er bestaan verschillende verhalen omtrent Aphrodites geboorte in de Griekse mythologie of wat daartoe gerekend mag worden. Volgens Homerus was ze een dochter van Zeus en Dione, een titanide of oceanide. Met deze moeder, het symbool van de vruchtbaarheid van de natuur, die het in haar gestrooide zaad met rijke oogst teruggeeft, werd Aphrodite soms geïdentificeerd, hoewel Theia (Dione) als afzonderlijk goddelijk wezen haar eigen betekenis en persoonlijkheid had.

Anderen noemen Aphrodite een dochter van Uranus en van de godin van de dag Hemera; nog anderen trachten de omtrent haar afkomst afwijkende mythen in overeenstemming te brengen, doordat zij drie of vier godinnen van die naam aannemen.



Het meest bekend is echter de door Hesiodus verhaalde mythe, volgens welke Aphrodite uit het zilveren schuim (Grieks: ἀφρóς / aphrós) van de zee is ontstaan op het moment dat de golven van de zee bevrucht werden door enige neervallende bloeddruppels van de eerste wereldgebieder en godenkoning Uranus, nadat deze door zijn zoon Kronos met een diamanten sikkel was gecastreerd en daarna van de heerschappij beroofd. Zij rees uit de baren van de zee op als de schoonste van alle vrouwen, blank als het schuim, waaruit ze geboren werd, en beminnelijkheid en lieftalligheid lagen op haar glimlachend gelaat en over haar gehele wezen. Zo kreeg ze de naam Aphrodite, "de uit schuim geborene", of Anadyomene, "de opduikende".



Artemis: De godin van de jacht en ook godin van de maan. Haar oudste functie was die van heerseres over het wild, een godentype dat vooral in de gebieden van het Midden-Oosten zeer verbreid was, maar reeds Homerus beschrijft haar als de jachtgodin. Zij wordt afgebeeld met een zilveren pijl en boog(gemaakt door Hephaistos), met een hinde naast zich, en ook vaak met de maan. Soms is de maan op haar voorhoofd afgebeeld met twee kleine puntjes (de punten van de net nieuwe maan, die er ook uitziet als een boog). Vergezeld van haar nimfen doorkruiste zij de bergen en wouden van Arcadië enLacedaemonië; van de dieren waren vooral de hinde en de beer haar geliefd. Andere attributen die bij Artemis horen zijn de gans, wilde honden en vooral op Delos ook de olijfboom. De bijnaam van Artemis is Dhelia, vernoemd naar het eiland Delos.

Maar Artemis is ook de godin voor de barende vrouw, hoewel zijzelf altijd maagd is gebleven. Maagd bleef zij uit vrije wil, waarvoor haar vader Zeus bovendien toestemming gaf. Haar priesteressen zijn dan ook ongehuwde vrouwen. Artemis werd vooral vereerd in het bosrijke Arcadia. Als maagd was ze ook de beschermgodin van de kuisheid.



Theseus: Theseus groeide op in Troizen, aan de oostkust van Peloponnesos. Zijn moeder, Aithra, wist niet wie zijn vader was. Ze had negen maanden geleden geslapen met Poseidon, de god van de zee, en met Aigeus, de koning van Athene. Deze zei tegen Aithra dat, mocht ze een zoon krijgen, ze hem goed moest opvoeden tot een sterk man. Hij zou zijn zwaard en sandalen onder een steen leggen. Als Theseus sterk genoeg was om de steen te kunnen optillen moest hij naar Athene komen.

Toen Theseus 16 werd kon hij de steen optillen en ging hij naar Athene. Op zijn weg kwam hij allerlei rovers tegen die hij van kant maakte met het zwaard van zijn vader. Ondertussen was Aigeus getrouwd met Medeia, een zieneres, en had een zoon gekregen die Medos heette. Toen Medeia Theseus zag wist ze dat, als ze niet snel iets deed, Theseus de troonopvolger zou worden in plaats van haar zoon Medos. Ze besloot hem een test te laten doen: Theseus moest de stier van Marathon vermoorden. Dit lukte Theseus echter en toen hij terugkwam probeerde Medeia hem tijdens het feestmaal tevergeefs. Aigeus had echter nog één probleem. Koning Minos van Kreta dreigde met oorlog met Athene. Die kon alleen voorkomen worden zolang Athene om de zeven jaar 14 jongeren, 7 jongens en 7 meisjes, liet overvaren als voedsel voor de Minotaurus. Theseus was één van de 14 die de reis maakten. Zijn doel was om de Minotaurus te doden en de levens van de andere Atheense jongeren te redden. Hij werd op Kreta verliefd op Ariadne, de dochter van koning Minos. Ariadne wilde hem helpen en gaf hem de draad van Ariadne en een zwaard. Theseus doodde de Minotaurus en kon ontsnappen uit het labyrint.

Theseus nam Ariadne mee op de boot en samen met de andere Atheense jongens en meisjes voeren ze richting Athene. Ze stopten op het eiland Naxos en dansten daar een dans. Op de zevende dag beloofde Theseus alles aan Ariadne wat een getrouwde man en vrouw aan elkaar beloven. De volgende dag ging Theseus in alle vroegte weg zonder Ariadne. Ariadne was namelijk door Dionysos mee naar de hemel genomen. Theseus hoorde het roepen van Dionysos en werd toen vervloekt. Hierdoor vergat hij het witte zeil te hijsen. Theseus had namelijk vóór zijn reis met zijn vader afgesproken dat als hij het had overleefd met een wit zeil terug te komen. Nu voer hij met een zwart zeil. Toen Aegeus het schip met het zwarte zeil zag, dacht hij dat Theseus gestorven was. Hij liet zich in de zee vallen waarna hij overleed. Theseus werd daardoor koning van Athene. De zee waar Aegeus in viel heette sindsdien de Egeïsche Zee.

Verder nam Theseus deel aan de Argonautentocht en de Calydonische jacht. Hij hielp Herakles met de tocht om de gordel van de Amazonen in het bezit te krijgen.

Hij schaakte Hippolyte, en kreeg met haar een zoon, Hippolytos.

Ook hielp hij zijn goede vriend Pirithoüs tegen een Centaur en schaakte met hem Helena. Toen zij ook nog Persephone wilden schaken, werd Hades kwaad en liet hen via een list plaatsnemen in de 'Zetel van de Vergetelheid', die zich in hun lichaam drong en hen belette overeind te komen.

Herakles redde Theseus, maar Menestheus had er al voor gezorgd dat hij koning werd. Theseus trok toen naar het eiland Skyros. De koning verwelkomde hem vriendelijk en nodigde hem uit voor een wandeling. Tijdens die wandeling duwde hij Theseus van een rots in zee. Theseus verdronk in de zee van Poseidon. Mocht Poseidon zijn vader zijn, dan had hij hem in elk geval niet gered.

Phaedra: Dochter van Minos (zoon van Zeus en Europa) en Pasiphae (dochter van Helios) van Kreta. Jongere zus van Ariadne. Huwt met Theseus en gaat naar Athene. Phaedra is het best bekend door haar rol in de Hippolytos.

Hippolytos: Hij was de zoon van de Attische koning Theseus en van de Amazonenkoningin Antiope (of, volgens andere versies, van de Amazonen Hippolyte of Melanippe). Het leven van alle Amazonen was zozeer ingesteld op vechten, jagen en paardrijden, dat zij voor de liefde gewoonlijk heel weinig belangstelling hadden. Van zijn moeder erfde Hippolytos dit gebrek aan belangstelling voor de liefde en voor het andere geslacht. Onder de goden vereerde hij vooral de kuise Artemis, en voor Aphrodite had hij niets dan minachting, tot grote ergernis van deze laatste.

HISTORISCH KADER


  1. Het Griekse theater

Oorsprong en ontwikkeling

H
et Griekse theater vond rond de 6de eeuw voor Chr. haar oorsprong in de cultus ter verering van Dionysos, de god van de wijn, de roes, de extase. Hierbij trok een uitgelaten menigte, verkleed als satyr (de halfdierlijke, halfmenselijke metgezellen van Dionysos) rond. Zij zongen geïmproviseerde schunnige liederen, waarin scherts en spot de hoofdtoon vormden. Geleidelijk aan ontstond er een zekere vorm van samenhang en structuur in deze liederen en werden er zelfs wedstrijden georganiseerd. Sinds ca. 500 v.Chr. werd ieder jaar door de Atheense overheid een toneelwedstrijd uitgeschreven waaraan iedereen mocht deelnemen. Deze wedstrijd maakte onverbrekelijk deel uit van de Grote Dionysia (in maart - april). Alle deelnemende dichters moesten vooraf een trilogie indienen: drie ernstige stukken, gevolgd door een saterspel. Uit al de inzendingen selecteerde een overheidscommissie drie finalisten. Er bestonden ook aparte wedstrijden voor komedieschrijvers tijdens de Grote Dionysia (sinds ± 485 v.Chr.).

De oude Grieken kenden enkel openluchttheaters. Die openluchttheaters hadden een perfecte akoestiek, die op natuurlijke wijze verkregen werd door de theaters op akoestische plaatsen te bouwen, zoals bvb. een dal.




Het openluchttheater was uitgerust met:

  • Een théatron [afgeleid van het Griekse werkwoord theásthai = toekijken]: rijen zitplaatsen in een halfrond, met vooraan erezetels voorpriesters, hoogwaardigheidsbekleders en oudstrijders

Een Orchèstra [afgeleid van het Griekse werkwoord orcheisthai = dansen]: cirkelvormige vloer waar het koor zingt en danst, in het midden dethymele, een klein (wierook)altaartje ter ere van Dionysos)

  • Een Skene: berghok / verkleedruimte, met een proskenion, een podium waar de acteurs optreden; de wand kan dienst doen als achtergronddecor (met verplaatsbare panelen)

  • De Parodoi, toegangswegen links en rechts (voor publiek én acteurs)

Het Atheense theater bood plaats aan vijftienduizend, misschien zelfs dertigduizend toeschouwers. Voor dat enorme publiek zong en danste, op klaarlichte dag, een koor van vijftien leden op de half cirkelvormige dansplaats voor het toneel, in een choreografie van de schrijver.

Het koor is een essentieel element van een Griekse tragedie. Het vervult de rol van een soort ideale toeschouwer, de beschouwende partij die meeleeft met het gebeuren, er op reageert, en lucht geeft aan haar gevoelens (van vrees, medelijden en hoop), of de goden om bijstand bidt.

Er werd een half jaar gerepeteerd. Bij monde van een of meer koorleiders kon het koor ook een gesprek voeren met de hoofdpersonen van het stuk.



De hoofdrollen werden bij Euripides gespeeld door twee, later drie acteurs. In de grote ruimte was de stem dus hun voornaamste uitdrukkingsmiddel.

Grieken waren van jongs af aan gewend om in koren te zingen en te dansen. Na maaltijden werd gezongen, bij huwelijken, en bij sterfgevallen en begrafenissen. Met de vaak voorkomende zangerige rouwklachten was het publiek vertrouwd.



De acteurs waren uitsluitend mannen, maar met behulp van maskers speelden ze ook de vrouwenrollen (hetgeen acteurs vaak een bedenkelijke reputatie bezorgde). Doch acteren was in Griekenland een job van aanzien, in tegenstelling met de Romeinen.

DE GRIEKSE KOMEDIE

De “Oude Komedie”

De handeling is verzonnen en situeert zich in de fantasiewereld. De personages zijn karikaturen. Parodie. In deze oude vorm van het theater werd er ongenadig kritiek gespuid op alles wat afweek van de gevestigde waarden. In taal en gebarentaal werden de grenzen van het fatsoen vaak overschreden.

Het koor heeft hier een belangrijke functie. De maskers worden regelmatig afgezet om zo rechtstreeks en persoonlijk kritiek te uitten op bepaalde personen of toestanden.

Bekendste dichter: Aristophanes ( 466voor Chr. tot 385 voor Chr.).



De “Midden-Komedie”

Na de nederlaag van Athene tegen Sparta in de Peloponnesische oorlog evolueerde de komedie tot een intrigekomedie. Hier zagen de komediedichters af van toespelingen op de actualiteit. Ook het koor verliest aan belang: koorliederen verwateren tot muzikale intermezzo’s zonder verband met de rest van het stuk.

Centraal als thema stond hier het parodiëren van de Griekse mythen.

De “Nieuwe Komedie”

Deze fase begon met de regering van Alexander de Grote, toen Athene zijn politieke vrijheid voorgoed verloren had. Er bleef alleen nog vrijheid over om te lachen met de eigen komische situatie in het alledaagse leven.

Onderwerpen werden niet meer gezocht in het openbare leven of in de mythologie, maar in het particuliere leven van de stedelijke bourgeoisie.

Belangrijkste vertegenwoordigers: Menander,…



DE GRIEKSE TRAGEDIE

De letterlijke vertaling van het woord tragedie is ‘bokkenlied’.

Volgens verschillende antieke bronnen was de dichter Thespis de eerste die, rond 534 voor Chr., een prijs won met een tragedieopvoering.

De Atheense filosoof Aristoteles vermeldt dat de tragedie is ontstaan uit de dithyrambe, een koorlied ter ere van Dionysus. Blijkbaar stelde hij zich voor dat degene die voorging in zang en dans op een gegeven moment als acteur is gaan optreden. In ieder geval is ook de tragedie altijd een combinatie geweest van (koor)zang en gesproken woord.

In de beginperiode trad slechts één acteur (de protagonist) op tegenover het koor. Aeschylus voerde een tweede acteur ( de antagonist) in en Sophocles een derde (de tritagonist).

De meeste van de tragedies die in de vijfde eeuw v. Chr. op de Dionysia zijn opgevoerd, zijn voor ons verloren gegaan.



Aeschylus (ca. 525-456 v. Chr.), Sophocles (ca. 495-406 v. Chr.) en Euripides (ca. 485-406 v. Chr.) zijn de meest belangrijke tragedie schrijvers.

Onderdelen van de tragedie
Vaste bestanddelen:

De proloog: Het gesproken gedeelte voordat het koor het orchestra (orkestbak) heeft betreden.

De parodos: Het intochtslied van het koor.

De epeisodia: De verschillende bedrijven die van elkaar gescheiden door koorliederen.

Een stasimon: Een koorlied dat de bedrijven van elkaar scheidt.

De exodos: Het laatste bedrijf.
Binnen epeisodia komen de volgende elementen vaak voor:

Een bodeverhaal: Ook in onze enscenering worden er geen bloederige gebeurtenissen getoond. Ze worden, zoals bij vele Griekse tragedies, beeldend verteld.

Een stichomythie: Een levendig debat (vaak ruzie) waarin twee tegenstanders elkaar telkens van één versregel van repliek dienen.

THESEUS:

Oh, dat kwezelachtig geblaat! Ik word er zot van. Uit mijn ogen!


HIPPOLIET:

Waar kan ik heen? Wie neemt mij binnen met deze beschuldiging op mijn schouders?


THESEUS:

Soortgelijken, verkrachters, bandieten.


HIPPOLIET:

Zó door u te worden benoemd is ondragelijk.


THESEUS:

Had u bezonnen vòòr g’ aan uw misdrijf waart begonnen.


HIPPOLIET:

Oh, als de muren konden spreken.


THESEUS:

Altijd handig, stomme getuigen oproepen.


HIPPOLIET:

Kon ik mezelf maar als buitenstaander gadeslaan, ik zou huilen om dit lijden.


THESEUS:

Da ’s eens wat anders dan ’t bewieroken van uw kwaliteiten.


HIPPOLIET:

Oh mama, ik wens het niemand toe een bastaard te zijn.


THESEUS:

Knechten, verwijder hem. Hebben jullie mijn bevel tot ballingschap gemist?


HIPPOLIET:

Wie mij aanraakt zal ’t berouwen. Zet mij zelf het land maar uit.


THESEUS:

Dat zal ik doen en denk maar niet dat ik medelijden met u heb. (Theseus af)


Een agon: Een groep tegengestelde toespraken waarin tegengestelde standpunten omtrent hetzelfde probleem worden verdedigd en uiteengezet, behouden.

Bijvoorbeeld de uiteenzetting van Theseus, die Hippoliet beschuldigt van de dood van zijn vrouw en de uiteenzetting waarin Hippoliet zich verdedigt.



De kommos: Een lyrische beurtzang tussen koor en personages, vaak een klaagzang:

KOOR:


O, arme, arme, arme vrouw.

Uw heengaan hult dit huis in rouw.

Uw zielenleed heeft u tot deze onheilige daad gedreven.

Wie, arme vrouw, vergalde uw leven?

THESEUS:


Arme, arme, arme ik

Ik stort mezelf in de dieperik…
Tekstsoort:

De tekstsoort van een tragedie is overwegend dialogisch; alle tekst wordt in de mond gelegd van personages in een gespeelde wereld. Naast gesproken dialogen en monologen zijn er ook lyrische passages, niet alleen bij het koor in de stasima, maar ook bij de acteurs. De lyrische passages werden gezongen, begeleid door dans en muziek.


Stofkeuze:

De tragedieschrijvers putten voornamelijk uit de oude mythologische verhalen. De hoofdlijnen van zo’n verhaal werden door de tragedieschrijvers doorgaans gevolgd, maar zij namen ook de vrijheid om elementen weg te laten of nieuwe aan te brengen. Dit betekende dat de toeschouwers, ook al hadden ze, door de traditionele stofkeuze, een bepaald idee van hoe het stuk zou verlopen, telkens opnieuw in spanning zaten over hoe de dichter het bekende onderwerp vorm zou geven.



  1. Tijdsgeest en politieke situatie

Tijdsgeest:

De periode die voor het ontstaan van het Griekse theater belangrijk is duurt van de zevende eeuw tot de vierde eeuw voor onze jaartelling. In deze tijd kun je niet spreken van Griekenland als een land, maar van boerengemeenschappen en steden met een eigen bestuur, poleis genaamd. De belangrijkste polis die een rol speelt in het ontstaan van het theater is Athene. Deze stad telde op haar hoogtepunt een inwonertal van 150.000 mensen, was een belangrijk cultureel centrum en toeristische trekpleister. In de lente en zomer, als de zeeën bevaarbaar waren, kwamen mensen uit allerlei streken de tempels en bontbeschilderde gebouwen bezichtigen of de goden om gunsten vragen. Vooral de georganiseerde spelen en processies zorgden voor grote drukte in de stad. Deze gelegenheden waren publieke uitingen van godsdienst en waren meestal verbonden met de agrarische kalender.

Tegenover dit soort feestelijke gelegenheden was er ook altijd dreiging. Er was altijd gevaar van buitenaf van bijvoorbeeld plunderaars of vijandige legers, gevaar van epidemieën en in veel wijken van Athene heerste grote armoede. In deze tijd veranderden er ook een aantal zaken in het denken over filosofie en religie. Mensen kregen meer vrije tijd en gebruikten die onder andere om na te denken over het leven. Voor vrouwen was dit over het algemeen niet de beste tijd, de vrouw werd in het oude Griekenland beschreven als “koud en nat” tegenover de warme droge man, een vriendschap werd geacht alleen mogelijk te zijn tussen twee mannen en in sommige streken hadden vrouwen niet eens het recht boodschappen te doen.
Politieke situatie

Euripides groeide op in een politiek, economisch en cultureel voortvarend Athene. De twee Perzische oorlogen waren voorbij en Athene had dankzij deze oorlogen een aanzienlijke reputatie opgebouwd. In 478 v.Chr. werd het Delisch-Attische Zeebond opgericht als defensief bondgenootschap tegen de Perzische dreiging, maar werd al snel gebruikt als Atheens instrument voor een maritiem imperium. De inkomsten van de Zeebond werden gebruikt om Athene mee op te bouwen. Athene werd mooier opgebouwd dan dat het voorheen was en werd snel een culturele hoofdstad waardoor zich kunstenaars en geleerden naar de stad trokken. De motor achter de wederopbouw was de staatsman Pericles (Περικλής).


Kaart van het Oude Griekenland

Athene’s macht nam steeds meer toe, waardoor voormalige gelijkwaardige bondgenoten niet meer dan vazallen werden. Grootmacht Sparta, die ook een eigen bond had opgericht, probeerde de macht van Athene, waar mogelijk, in te dammen. Uiteindelijk breekt in 431 de Peloponnesische Oorlog uit, die met pauzes tot 404 zou duren. In 430 werd Attica door Spartanen veroverd en in 429 brak de pest uit in Athene waardoor hun staatsleider Pericles de geest gaf. In 421 sloten de Atheners een non-agressiepact met de Spartanen, maar niet veel later zocht Athene weer ruzie met Sparta. Na strategische blunders van Atheense kant, het overlopen van een Atheense generaal, een oligarchische staatsgreep, een democratische contracoup, een Pyrrusoverwinning in 406 en een hongersnoodramp gaf Athene zich over in 404 wat dus het einde betekende van het Atheense Imperium.

HIPPOLIET VAN HET ONGERIJMDE


  1. Tekstbewerking en taalgebruik

Voor de tekstbewerking van dit stuk hebben we voor een hedendaags, gebald taalgebruik gekozen. Vaak krijg je een snelle opeenvolging van korte zinnen, deze geeft het stuk een enorme vaart zonder aan intensiteit te verliezen.

PHAEDRA:

Hoe zoudt gij de liefde omschrijven?


VOEDSTER:

De liefde? Als iets bitterzoets.


PHAEDRA:

Voor mij is ’t enkel bitterheid.


VOEDSTER:

Wablief!? Zijt ge verliefd, mijn kind. Op wie?


PHAEDRA:

Op de Amazonezoon.


VOEDSTER:

Wat! Op Hippoliet!? ♪


PHAEDRA:

Dat zegt gij, ik niet.


Er wordt ook gespeeld met alliteratie:

AFRODIET:

Hij heeft lak aan het liefdesspel en hoont het huwelijk…

die hij op een misselijkmakende manier vereert en aanbidt…

Maar mij op zo’n walgelijke wijze misprijzen…


En met rijm:

Het koor, dat hier, net als bij de Grieken, een belangrijke functie heeft spreek altijd in rijm. De protagonisten doen dit ook wanneer ze in dialoog staan met het koor. Door onze transparante speelstijl permitteren wij het ons om bepaalde personages hiermee te laten breken:



KOOR:

Wat is er? Laat ons toch iets weten.

Deel met ons uw hartenkreten.


THESEUS:

Wat ik hier lees, ’t is vitriool.

Dood me, zodat ik hier niet langer ronddool.

Help me, ik kan deze ellende niet meer dragen.


KOOR:

Laat ons weten hoe zwaar ’t lot nu weer heeft toegeslagen.


THESEUS:

Stop met rijmen! Ik kots de waarheid uit. Hoort mij aan! Hippoliet heeft zich aan mijn vrouw vergrepen. Haar schoot besmeurd met zijn kwalijke zaad. Vader Poseidon, door u zijn mij in ’t verleden drie vervloekingen beloofd. ’t Is nu aan u om mij te bewijzen dat dit geen loze woorden waren. Dood met de eerste mijn zoon nog voor de zon terug ondergaat.




  1. Een toren als centraal beeld

Naar goede gewoonte zijn wij in onze voorstellingen heel economisch in het gebruik van decor en attributen.

Hier hebben wij voor één centraal beeld gekozen, namelijk een toren.

Dit beeld roept associaties op zoals:

De toren van Babel:

Spraakverwarring en miscommunicatie tussen de min en Phaedra, tussen Hippoliet en Phaedra, tussen Theseus en Hippoliet. Hierdoor ontketent zich een ramp, die tot verwoesting van verschillende mensenlevens leidt.



De ivoren toren:

Door de afstand missen de godinnen voeling met de andere personages. Van bovenuit zijn ze zo goed als ongenaakbaar. Zo kunnen ze straffeloos de gevoelens en het denken van hun slachtoffers manipuleren. Ze laten hun kleine kanten zoals jaloezie en wrok op een destructieve manier kennen. Doordat ze zich letterlijk boven de mens verheven weten, krijg je het gevoel dat niks hun alziend oog ontgaat. Ze ‘hangen’ boven de hoofden, als een soort zwaard van Damokles.



De kooi:

Doordat de toren rondom met metalen draadwerk is afgewerkt, krijgt het geheel de vorm van een soort kooi of gevangenis.

De mens zit gevangen in zijn onafwendbaar noodlot.

De kappen gedragen door het koor:

Ten tijde van de Grieken droegen de acteurs maskers om verschillende personages te vertolken.

Wij hebben in deze voorstelling voor zwarte kappen gekozen om van personage te wisselen. Aangezien wij de voorstelling met vier acteurs spelen en wij zelf regelmatig koor moeten zijn, is het bedekken van het hoofd met een zwarte kap een duidelijk teken.

Het koor/ Johan Lipowitch/Do-wah muziek:

Ook in onze bewerking heeft het koor een prominente rol.

Wij gaan er vanuit dat de impact van een theatervoorstelling vaak staat of valt met het contrast tussen extremen, bvb. sterke emoties/drama t.o.v. vrolijke deuntjes. Vandaar dat wij het koor bepaalde woorden laten uitbeelden met grappige gebaren, geïnspireerd op de motoriek van Johan Lipowitch.

De dramatische koorteksten (de stasimon) tussen de verschillende bedrijven (de epeisodion) zijn op Do-wah muziek gezet en worden door het koor gezongen.



DE ACTEURS

K
adér Gürbüz
werd geboren op 29 juli 1969. Ze studeerde af aan het Conservatorium Gent en al snel kwam haar eerste opdracht bij het BALLET VAN VLAANDEREN, “Je Anne (Anne Franc) waar ze de hoofdrol op zich nam. Verder was ze nog te zien bij o.a. ARCA, “Hysteria”, bij de KNS speelde ze mee in “Equus” en “Trojaanse vrouwen”, “Sneeuw” in het JEUGDTHEATER, “God van de Slachting” in het RAAMTHEATER, “Beestig” (Fat Men In Skirts) van Nicky Silver in DE KOMEET, “Julius” en “Tsjechov In Love” van HET ONGERIJMDE. Ook voor de televisie speelde ze mee in W817, Aspe, Witse, Flikken, F.C. De Kampioenen, Thuis, Jes e.a. Ze presenteerde “Huis Zoekt Date” en ook bij Life TV was ze de gastvrouw die het huis Life Style programma aan elkaar praatte.

Jenne Decleir voltooide zijn toneelopleiding in ’99 bij Studio Herman Teirlinck. Als eindproject speelde hij mee in “Raving Not Drowning”, een samenwerking tussen Het Toneelhuis en Studio. Hij speelde in verschillende theaterproducties, oa. “Weeskinderen” van T ECHT ANTWERPS THEATER, “De Vinger En De Mond” van FROE FROE, “Schipper Mag Ik Overvaren” bij DE MAAN, “Norway Today bij HET GEVOLG en ook in de eerste productie van HET ONGERIJMDE “Julius” en later in “Tsjehov In Love”. Voor de camera was hij te zien in oa. W818, Dief, Antonia, De Verlossing, De Kavijacks, Waiting For Dublin, Sextet, Dennis P, De Amazones, Rwina en Click ID.

M
achteld Timmermans
werd geboren op 27 oktober 1970 te Hasselt. Ze studeerde sociologie aan de K. U. Leuven maar na twee kandidatuurjaren ging ze naar Brussel om daar een toneelopleiding te volgen aan het Koninklijk Conservatorium. In 1996 behaalde ze haar diploma “meester in de dramatische kunst” en werd datzelfde jaar geëngageerd door het repertoiregezelschap Ensemble Leporello. Buiten deze toneelgroep speelt/speelde ze o.a. bij BRONKS, TONEELGROEP CEREMONIA, MUZIEKTHEATER TIRASILA, HET ONGERIJMDE e.a. Ze gaf les aan de stedelijke academie van Zaventem en regisseerde bij zowel beroeps- als amateur-gezelschappen. Van 1996 vertolkte ze rollen in verschillende televisieproducties. Ze was te zien in: Dokters (VTM), Wittekerke (VTM), Thuis (VRT), W817 (Ketnet), 16+ (VRT), Kinderen van Dewindt (VRT), FC. De Kampioenen e. a.

Danny Timmermans is bij toeval terecht gekomen in de klas van “Meester, hij begint weer!” en maakte daar zijn TV debuut. Ook bij toeval is hij bij het amateur-theater in Mechelen zijn eerste stappen op de planken gaan zetten. Hij speelde mee in een vijftal produkties bij figurentheater “De Maan” waar ook zijn regie debuut tot stand kwam, “De jongen Van Zee” van Ignace Cornelis. Verder was hij mede-oprichter en acteur bij het gezelschap “De Komeet” waar hij meespeelde in oa.: “Popcorn” van Ben Elton en “Beestig” van Nicky Silver. Ook was hij enkele jaren actief bij het gezelschap “Ensemble Leporello”, waar hij meespeelde in “Britannis”, “Bekket”, “Fool For Love” en “Beestenbende”. Voor HET ONGERIJMDE is dit, na Julius, Tjsechov In Love en Emmeken zijn vierde produktie. Voor de televisie is hij voornamelijk bekend als Robin uit “Buiten De Zone” of als ‘Tom’ uit “W817”. Hij speelde ook mee in oa. Smos (Ketnet), en Flikken (één).

Muziek: Didier Francois

Dekor en Lichtontwerp: Marc Cnops

Techniek: Luc Focke

Bewerking en Regie: MagDa Timmermans

Produktie: Collage Producties.

BRONMATERIAAL:

literatuur:

Euripides: Hippolytus, Iphigenia in Taurië, Ion. Vert. Willy Courteaux en Bart Claes. Ambo Amsterdam 2002.

EURIPIDES: Verzameld werk I. Vert. Gerard Koolschijn, Athenaeum – Polak & Van Gennep Amsterdam 2001.

HUGO CLAUS: Phaedra. Inetrnational Theatre and Film Books, Het Zuidelijk Toneel, Amsterdam 1995.

ROBERT GRAVES: Griekse Mythen I, Olympus, Vert. Paul Syrier en Kees Helsloot, 2008.

ROBERT GRAVES: Griekse Mythen II, Olympus, Vert. Paul Syrier, Kees Helsloot en Leo Huisman, 2008.

FILMS:

Mighty Aphrodyte, Woody Allen.

You Tube, Johan Lipowitch.

MUZIEK:

The Platters, Collection.

Little Willy John, Fever.

The Crew Cuts, Sh Boom



INTERNET:

Wikipedia



1 Zeus werd verliefd op haar en bezocht haar in de gedaante van een sterfelijk mens. Semele werd zwanger van hem. De jaloerse Hera verleidde Semele ertoe Zeus te vragen zich in zijn goddelijke gedaante te tonen. Daarop vroeg Semele aan Zeus of ze een wens mocht doen. Zeus stemde ermee in en zwoer zelfs bij de Styx dat hij haar wens zou inwilligen. Roekeloos vroeg Semele om de oppergod in zijn goddelijke gedaante te mogen zien. Bij het aanschouwen van Zeus' bliksems werd zij gedood. Zeus kon wel nog haar ongeboren zoon Dionysos redden door hem in zijn eigen lichaam over te planten. Semele werd toen Dionysos volwassen was door hem uit de Hades gehaald en onsterfelijk gemaakt. Door Dionysos' toeneiging die hieruit spreekt heeft Semele de bijnaam Thyone gekregen, wat 'zij aan wie geofferd moet worden' betekent.

2 Cephalus was getrouwd met Procris. Eos werd verliefd op Cephalus en adviseerde hem te onderzoeken hoe trouw Procris was. Dit deed hij door zich te vermommen als vreemdeling. In deze hoedanigheid ging hij naar Procris toe. Toen zij zich door hem liet verleiden maakte Cephalus zich bekend, en Procris vluchtte naar Kreta. Eos en Cephalus kregen tijdens hun relatie drie kinderen. Cephalus verlangde echter weer naar Procris, dus een tijd later volgde een verzoening tussen de twee. Hun relatie werd echter wederom beëindigd; De jaloerse Procris bespiedde Cephalus terwijl hij op jacht was, en hoorde hem Aura (= wind) zingen. Zij dacht dat hij het over Aurora (= Eos) had. In de veronderstelling dat hij een dier zou treffen, doodde Cephalus Procris. Uiteindelijk pleegde Cephalus zelfmoord door van de Leucadische rots te springen. Dit deed hij uit schuldgevoel, omdat hij Procris met Eos had bedrogen.






De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2019
stuur bericht

    Hoofdpagina