Lia-nieuwsbrief 15-3 au



Dovnload 45.9 Kb.
Datum25.07.2016
Grootte45.9 Kb.

LIA-nieuwsbrief 15-3 aug. 2015 www.ontdeknoordholland.nl

LIA-Nieuwsbrief 15-3





Landschappen ontdekken

In een

Aantrekkelijke vorm
Zie ook: www.ontdeknoordholland.nl 

Email: Lia@ontdeknoordholland.nl

Tel: 072-5051874
LIA staat voor Landschappen ontdekken In een Aantrekkelijke vorm.

Lia is ook de geograaf die zich gespecialiseerd heeft in de veranderende Noord-Hollandse Landschappen.
Limmen, 16aug. 2015
Beste belangstellenden,

Bij deze het LIA- activiteitenprogramma voor de (na-)zomer van 2015 over het rijk gevarieerde landschap van Noord-Holland
Voor alle activiteiten svp van te voren aanmelden bij de betreffende organisatie.

Als er geen organisatie wordt genoemd, kan de aanmelding bij LIA plaats hebben.


Aanmelding LIA: via website www.ontdeknoordholland.nl

of per mail LIA@ontdeknoordholland.nl

of telefonisch: 072-5051874 (eventueel voicemail inspreken)

Uiteraard is daarnaast ‘maatwerk’ altijd mogelijk. Op verzoek kan ik voor besloten groepen allerlei arrangementen verzorgen.
Deze nieuwsbrief wordt gestuurd naar allen die ooit belangstelling hebben getoond voor het LIA-aanbod of die zelf actief zijn op landschappelijk gebied in Noord-Holland.

Als u het niet op prijs stelt deze nieuwsbrief te ontvangen hoor ik dat graag en zal ik uw naam van de verzendlijst verwijderen.

Hopelijk (weer) een keer tot ziens.

Vriendelijke groeten,



Lia Vriend-Vendel, Drs Sociale Geografie


Fort a/d Ham en de noordwestelijke Stelling van Amsterdam

Een arrangement op zondag 30 augustus of op zondag 27 sept.2015

Kosten: €25, inclusief koffie, lunch entree fort + excursieboekje.

Tijd: 10.00 tot 15.30 uur

Startpunt Fort aan den Ham : Busch en Dam 13, Uitgeest

aanmelden bij LIA via website of email.
Programma:

10.00 uur Ontvangst met koffie +koek

10.15-11.00 Power point presentatie over het excursiegebied

11.15-14.15 Begeleide fietstocht van 20 km.

14.15-15.30 ‘Koffie + broodje’ en rondleiding door Fort aan de Ham
In 2005 is het gebied rond het Alkmaarder-Uitgeestermeer tot Provinciaal Aardkundig Monument benoemd. Met name worden de aardkundige aspecten van het gebied als onderlegger van de Stelling van Amsterdam benadrukt.

Daarom in Augustus/ September 2x een arrangement bezoek fort aan de Ham/ LIA-fietsexcursie door dit gebied.

Het natte land achter de duinen , het uitgestrekte veengebied dat oorspronkelijk een moeras was, heeft een geschiedenis achter de rug vol strijd tegen , om en met het water.

In de Middeleeuwen lag aan de binnenduinrand een groot meer, het Wijkermeer dat een uitloper was van het IJ maar ook via de Crommenije in verbinding stond met Schermer en Beemster. Voor het verkeer over water was dit gunstig. Beverwijk werd een belangrijke haven en marktplaats.

Sinds de 10e eeuw is het moeras in cultuur gebracht en begon het land sterk te dalen door o.a. inklinking. Het water kon steeds moeilijker wegkomen en vormt steeds meer een bedreiging. De start van een lange bedijkinggeschiedenis, waarbij de St.Aagtendijk een belangrijke rol heeft gespeeld. Veel waterlopen werden ook afgedamd.

Tijdens de fietstocht rijden we over een aantal van deze oude dijken en dammen die in een nog zeer landelijk gebied liggen.

Eind 19e eeuw is rond Amsterdam een militaire verdedigingszone aangelegd die volop gebruik maakte van de mogelijkheden van het aanwezige water; 'De Stelling van Amsterdam". Polders konden onder water worden gezet om de vijand tegen te houden. Op strategische punten (o.a. bij de dammen) werden forten gebouwd. Een brede zone om Amsterdam is om deze reden onbebouwd gebleven. De verstedelijking werd hier een halt toegeroepen.

De stelling van Amsterdam is sinds 1996 Unesco Werelderfgoed en ligt in een gebied met hoge aardkundige waarde en wordt ook opgenomen in de belangrijke ecologische verbindingszones.


Voor de HOVO-Alkmaar verzorgt LIA in het najaar geen cursus van 8 lessen, maar 2x een combinatie lezing+ excursie (die overigens ook los van elkaar kunnen worden ingeschreven)


Gekozen is voor :


1e Bergen , i.v.m.  BEM 450, het jubileumjaar van de Berger- en Egmondermeer
2e Schermer, Eilandspolder, omdat dit nu gemeente Alkmaar is geworden.

Aanmelden bij de Hovo-Alkmaar via hun website www.hovoalkmaar.nl

-------------------------------------------------------------------------------------------------

Met LIA op verkenning door het afwisselende landschap tussen Alkmaar en Bergen ( BEM450 )


Lezing: Donderdag 17 sept. 2015 10-12.30

Fietsexcursie: Donderdag 24 sept. 10-14.00 uur
Omschrijving landschap:

Ooit lag er tussen Alkmaar en Bergen een enorm zeegat , waardoor dagelijks bij vloed grote hoeveelheden water binnen kwam de achterliggende Waddenzee in waar nu de ‘Kop van het Noord-Holland’ ligt. De kustlijn hoogte Bergen liep hier toen West-Oost. Dit ‘Zeegat van Bergen’ slibde 3500 jaar geleden dicht, maar in het huidige landschap is de oude kustlijn nog herkenbaar als de hoger gelegen zandige ‘Haakwallen/vloedhaken’

Iets zuidelijker, hoogte Castricum, lag ook nog een zeegat waar een zijtak van de rivier de Rijn in uitmondde. Hier spreken we van het OerIJ. Deze monding is rond het begin van de jaartelling dichtgeslibd.

Door de sluiting van de kustlijn werd het achterliggende gebied steeds natter, doordat de afvoer van rivierwater en regenwater stagneerde. Ook kwam er zeewater binnen via het IJ en later ook de Rekere. Zo ontstond o.a. de Bergermeer.

Het huidige dorp Bergen is in de Middeleeuwen ontstaan op de west-oost georiënteerde oude kustlijn. Oorspronkelijk waren hier een 4-tal oude buurtschappen die gelegen waren bij de geesten (=akkers) op de hogere zandgronden, nl Oostdorp, Westdorp, Oudburgh en Zanegeest. Later kwam hier de Kerkbuurt bij.

De oude geestdorpjes zijn nog steeds herkenbaar.

Bij het ontstaan van de Bergermeer waren de bewoners van de geesten genoodzaakt hun akkers en huizen te beschermen tegen de hoge waterstanden door dijken aan te leggen. (o.a. Nesdijk en Wiertdijk)

Ten oosten stroomde de rivier de Rekere, (waar nu het Noordhollandskanaal loopt) die voor de afwatering van het omliggende moeras zorgde. Toen in de late middeleeuwen de Rekere contact maakte met de Zijpe kon het zeewater vanuit het noorden onder bepaalde omstandigheden dit gebied binnendringen. Ook hier was toen bedijking noodzakelijk. Rond Bergen vinden we daarom vele Middeleeuwse dijken.

Omdat het regionale vervoer heel lang over water ging, hebben de diverse buurtschappen een eigen haven gehad, die nu nog herkenbaar zijn in het landschap.
450 jaar geleden is de Bergermeer drooggemalen (BEM450!) en werd zo een van de eerste droogmakerijen van Nederland. Ook deze droogmakerij met ringvaart en ringdijk is nog duidelijk herkenbaar in het landschap. De ringvaart vormt een onderdeel van de Schermerboezem en wordt daarom ook op dit moment versterkt.

Door de grote variatie aan landschappen in en rond Bergen zijn hier veel overgangsgebieden die ecologisch zeer waardevol zijn. Er zijn hier dan ook diverse natuurontwikkelingsprojecten, o.a. in de Damlandpolder, en waterberging.

LIA-excursie:

We fietsen vanaf het Hovo-gebouw richting Bergen. Op diverse punten is een stop met verhaal. Afhankelijk van weer en conditie van de deelnemers kan route gewijzigd/ingekort/verlengd worden.




Ringvaart Bergermeer

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------


Het boeiende landschap van Schermer en Eilandspolder,

met nadruk op de ingenieuze waterhuishouding.

een LIA- lezing dinsdag 29 sept. 2015 10.00-12.30 uur

en een auto- excursie op dinsdag 6 okt. 2015 10.00-14.00 uur

Ten oosten van de stad Alkmaar ligt een typisch Hollands landschap van Droogmakerijen en Veenpolders, dat sinds 1-1-2015 binnen de grenzen van de gemeente Alkmaar is komen te liggen. Dit is onderdeel van het nationaal landschap ‘Laag-Holland’ Twee typen polders die totaal verschillen, maar in de vorming alles met elkaar te maken hebben.

In de LIA-lezing 29 sept. wordt de ontstaansgeschiedenis van dit unieke landschap behandeld, waar met name veel aandacht aan de waterhuishouding wordt gegeven.

De Schermer heeft een hele specifieke bemalinggeschiedenis. De getrapte bemaling, die kenmerkend is voor vele 17e eeuwse droogmakerijen, is hier gecombineerd met een binnenboezem.

Aan de oostkant van de Schermer, bij Schermerhorn, is goed te zien hoe het bemalingsysteem met de 51 molens bijna 3 eeuwen lang de polder heeft droog gehouden. In de 20er jaren van de 20e eeuw werden de vele molens vervangen door de gemalen Juliana, Wilhelmina en Emma, die ongeveer 70 jaar deze taak overnamen. Eind 20e eeuw zijn de moderne gemalen Beatrix en Willem Alexander ingezet. Deze 3 fasen van bemaling zijn langs de Molendijk nog duidelijk herkenbaar.

Bij Rustenburg staan nu nog 3 van de 4 strijkmolens, die weer een totaal andere functie hadden.

Tijdens de excursie verplaatsen we ons met auto’s, (op basis van carpoolen) maar stappen regelmatig uit voor een korte wandeling.

Het is mogelijk om een van de twee onderdelen apart te volgen.




De 3 bemalingsystemen bij Schermerhorn
De landschappelijke basis van het Noord-Hollands Kanaal

Datum vrijdag 25 september 2015. tijd: 14.00-16.00 uur

locatie: St.Pancras De Geist
Organisatie: ANBO St.Pancras contactpersoon: Jan Hendriks

Kosten: € 6,-, voor niet-leden.


In de 19e eeuw was de Zuiderzee zodanig aan het verzanden dat het scheepvaartverkeer steeds moeizamer ging. Het kostte steeds meer tijd om van uit Amsterdam de Noordzee te bereiken.

Er werden allerlei plannen gemaakt om een kanaal te graven naar de Noordzee. Het lijkt zo voor de hand te liggen om via het IJ westwaarts te gaan en dan bij Velsen de smalle strook duinen , bij ‘ Holland op zijn smalst’ te doorgraven. Dit durfde men echter pas een halve eeuw later aan.

Een plan van Goudriaan om dwars door Waterland en Marken een kanaal aan te leggen is nooit gerealiseerd. Er was wel een start gemaakt, maar halverwege is de uitvoering gestaakt.

Wel werd het plan van Jan Blanken gerealiseerd. Het werd een groots project van een Groot Kanaal door heel Noord-Holland van Amsterdam naar Den Helder.

Als je de kaart van het Groot Kanaal bekijkt valt het meteen op dat het een zeer grillig verloop heeft.
In de presentatie van LIA zal duidelijk worden dat deze loop te maken heeft met de landschappelijke variatie van Noord-Holland. Aan de hand van vele kaarten en andere illustraties zal zij het verhaal van het Groot Kanaal vertellen, waarbij diverse waterstaatkundige maatregelen uitgelegd zullen worden.


Het verrassende landschap van het OerIJ.

Zondag 1 nov. 2015 15.30-17.00 uur.

Locatie: De Bakkerij Castricum, Dorpstraat 30
Het is bijna niet voor te stellen dat het gebied waar we nu wonen 2500 jaar geleden gelegen was aan een grote rivier die bij Castricum in zee uitstroomde. Deze rivier , een zijtak van de Rijn, wordt het OerIJ genoemd, omdat het stroomgebied ongeveer samenvalt met de bedding van het latere IJ.

De leefomgeving in ons kustgebied was 2500 jaar geleden een hele andere . Geen hoge duinen langs de kust, maar een 'Biesbos'-gebied, waar het rivierwater de zee opzoekt en de zee met vloed de bedding van de rivier in stroomt. Er ligt hier een complex van zandplaten, slikken en kreken, een overgangsgebied tussen zout en zoet water dat talloze mogelijkheden bood aan de toenmalige bewoners.

Dit gebied is niet alleen geologisch een uniek gebied, maar ook cultuurhistorisch.

De laatste jaren ontdekken geologen en archeologen steeds meer over de ontwikkelingen in dit gebied. Plaatsen , waarvan we dachten dat die ongeschikt waren om te bewonen blijken nu allerlei verrassingen in petto te hebben. Mensen blijken al duizenden jaren terug de oevers van deze riviertak een geschikte woonlocatie te vinden.Toen rond het begin van de jaartelling de riviermond bij Castricum aan het dichtslibben was, stagneerde de waterafvoer en veranderde een groot deel van het OerIJ-gebied in moeras, en werd voor een deel ongeschikt voor bewoning.

Tijdens deze presentatie zal duidelijk worden dat bijvoorbeeld in de tot voor kort zeer natte Velserbroek, de Broekpolder bij Beverwijk/Heemskerk en bij Uitgeest onder een Middeleeuws klei en veenpakket een heel ander landschap is gevonden waar bewoning goed mogelijk was.
LIA zal met talloze illustraties laten zien hoe het landschap in de kustzone van Noord-Holland steeds verandert. Vanaf 5000 jaar geleden tot de Middeleeuwen zijn het natuurlijke processen, maar vanaf de Middeleeuwen wordt de mens de belangrijkste veroorzaker van de continu veranderende landschappen .

Landschappelijke veranderingen in

De Kop van Noord-Holland’ en ‘Westfriesland’.



5 bijeenkomsten op donderdagmiddag van half 2 tot half 4.

vanaf 29 okt. t/m 26 november 2015

Plaats: Nutzaal Cultuurschuur Loggersplein 1, Wieringerwerf



Organisatie ‘t Nut, Wieringermeer

Secretaris: Mevrouw W. Raijmakers tel: 0227 503500

E-mail: busraijmakers@planet.nl
De Kop van Noord-Holland en Westfriesland hebben landschappelijk een roerige geschiedenis achter de rug. We treffen hier oude ijstijdlandschappen aan, op Texel en Wieringen, en de heel jonge Zuiderzeepolder, de droogmakerij Wieringermeer.

1500 jaar geleden lag hier een uitgestrekt moeras waar Texel en Wieringen als keileembulten boven uitstaken. Het eilandkarakter kregen ze pas in de late Middeleeuwen.


Inhoud cursus

In deze cursus laat LIA aan de hand van vele kaarten en andere illustraties zien hoe in de loop van duizenden jaren dit gebied veranderde van een glaciaal landschap in een waddengebied en daarna in een uitgestrekt moeras. Pas in de Middeleeuwen wordt dit moeras omgezet in landbouwgrond, door er duizenden sloten te graven. Dit heeft echter catastrofale gevolgen gehad voor Noord- Holland. Door een sterke daling van het land en de continu stijgende zeespiegel verdwijnt de Kop in zee en wordt het wéér een waddengebied. Westfriesland blijft dankzij de Westfriese Omringdijk behouden als ‘ oud land’.

Het terugwinnen van land is pas goed op gang gekomen toen eind 16e eeuw het Zijperwad na 3 eerdere pogingen voor goed werd bedijkt. Pas in de 19e eeuw , toen het Noord-Hollands Kanaal werd aangelegd, is het kweldergebied Koegras bedijkt en iets later is ook de Anna Paulownapolder ontstaan.

De Watersnood van 1916 heeft er uiteindelijk toe geleid de grote Zuiderzeewerken uit te voeren; Wieringen werd verbonden met het vaste land en de het ‘Meer bezuiden Wieringen’ werd drooggelegd.


De landschappelijke ontwikkelingen in Noord-Holland kenmerken zich door een continue strijd tegen het water en hebben geleid tot een grote variatie aan landschappen.

Zelfs daar waar de natuur en het water weer de ruimte krijgen wordt het landschap door de mens gemanipuleerd.

En natuurlijk is de mensenhand dominant aanwezig bij de Hondsbossche Zeewering tussen Camperduin en Petten, met als meest recente ontwikkeling de nieuwe duinenrij voor de dijk. .

Centraal zal staan dat het landschap hier continu aan het veranderen is.
-------------------------------------------------------------------------------------------------

Overige aanbevelingen:
St.Oer-IJ geopark i.o. zie www. Oerij.nl
Het lezingenprogramma in het najaar van 2015 ziet er als volgt uit:

24 september 2015

Ron van ’t Veer: ‘De natuur van het Oer-IJ – 3000 jaar landschapsgeschiedenis’
22 oktober 2015

Wladimir Dobber ‘Pre-industriële ontwikkeling in het gebied tussen Alkmaar en Zaandam’
19 november 2015

Rob Veenman ‘Waterschaps-geschiedenis van het Oer-IJ gebied’
10 december 2015

Ronald de Graaf ‘De militair-strategische betekenis van het Oer-IJ gebied’

________________________________

PRAKTISCHE INFORMATIE

De lezingen worden gegeven in het Huis van Hilde (achter station Castricum) ’s avonds van 20.00 – 22.00 uur.
De kosten voor de reeks vier lezingen bedragen 40 euro. Deelname aan een van de lezingen is ook mogelijk, kosten 12,50 euro per avond.
Meer informatie vindt u op onze website http://www.oerij.eu/werkgroepen/oer-ij-academie/ of


Aanmelden vanaf 18 augustus via het inschrijfformulier op de website of via stichtingoer-ij@ziggo.nl

-------------------------------------------------------------------------

Huis van Hilde: Verlengd t/m 13 september: tentoonstelling wAARDEvol over de bodem van Noord-Holland

vrijdag 29 mei - zondag 13 sep 2015

wAARDEvol, de nieuwe tijdelijke tentoonstelling vertelt het verhaal van het ontstaan, de bedreiging en de bescherming van de bodem van Noord-Holland. Met historische kaarten, prenten en foto’s uit de Provinciale Atlas Noord-Holland wordt een ode gebracht aan de nog zichtbare aardkundige monumenten van de provincie. Met een spectaculaire installatie, de ‘augmented reality sandbox’ -een primeur voor Nederland- kun je zelf direct ervaren wat de gevolgen zijn van ingrepen in het landschap.



De ontwikkeling van het landschap

Tienduizend jaar geleden zag Noord-Holland er heel anders uit dan nu. Onder invloed van krachten als wind, water, ijs en getijden was er een natuurlijk landschap ontstaan. Landschapselementen als stuwwallen, duinen en strandwallen vertellen over het ontstaan van het landschap in de provincie en worden daarom ‘aardkundige waarden’ genoemd. Sinds de middeleeuwen is het natuurlijke landschap sterk veranderd en aangetast door menselijk ingrijpen. Op sommige plaatsen is het zelfs helemaal verdwenen. Om verdere bedreiging tegen te gaan, is een aantal bijzondere landschapselementen aangewezen als aardkundig monument. Dit zijn bijvoorbeeld het stuwwallengebied van het Gooi, het duingebied Nationaal Park Zuid-Kennemerland en de strandwal bij Spaarnwoude. Een korte film maakt duidelijk wat aardkundige monumenten zijn en waarom ze beschermd moeten worden; klik hier om de film te bekijken.

-------------------------------------------------------------------

2015 ROMEINENJAAR

De Archeologische werkgroep in de gemeente Velsen heeft in samenwerking met de gemeente Velsen het voornemen om in 2015 aandacht te schenken aan het nieuwsfeit dat 2000 jaar geleden de Romeinen in hun expansiedrang werden gestuit door de Friezen in het gebied waar nu de Velsertunnel en Wijkertunnel ligt.
De Stichting Romeinen in Velsen wil zorgen dat na het Romeinenjaar 2015 -in het Romeins schrift: MMXV- meer dan de helft van de Velsenaren van dit geschiedkundige feit op de hoogte is.

http://www.2000jrromeineninvelsen.nl/mmxv-evenementenkalender/

Een online magazine met nu ruim 350 artikelen, kaarten, foto's en films.



Met een enkele muisklik verruimen wij uw duinblik! 









De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina