Meerten B. ter Borg & Berend ter Borg Zingeving als machtsmiddel



Dovnload 0.65 Mb.
Pagina1/35
Datum17.08.2016
Grootte0.65 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   35

Meerten B. ter Borg & Berend ter Borg



Zingeving als machtsmiddel

Van zinverlangen tot charismatisch leiderschap


90 211 4230 2

NUR 757 Uitgeverij Meinema, Zoetermeer

Ontwerp omslag: Geert de Koning

ISBN 978

Inhoudsopgave


Inleiding

Deel 1 MACHT

1.1 Wat is macht?

1.2 Verlangens

1.3 Vermogens

1.4 Macht en match

1.5 De dynamiek van de macht

Deel 2 SYMBOLISCHE MACHT

2.1 Wat is symbolische macht?

2.2 Het proces van de symbolische macht

2.3 Macht en de zinvraag

2.4 Macht en ontologische geborgenheid

2.5 Macht, geloofwaardigheid en vertrouwen

2.6 Transcendentie als machtsmiddel

Deel 3 SYMBOLISCHE MACHT EN LEIDERSCHAP

3.1 De mythologisering van de leider

3.2 Typen van leiding

3.3 De symbolische macht van de manager

3.4 De symbolische macht van de leider

3.5 Charisma en macht

Deel 4 RELIGIE EN MACHT

Noten


Bibliografische verantwoording

Glossarium van enkele sleutelbegrippen

Geraadpleegde literatuur

Inleiding: Waar dit boek over gaat


Er verschijnt een veelheid aan boeken over macht. Dit boek onderscheidt zich van de andere door de machtsbron die centraal wordt gesteld: zingeving.

Contra-intuïtief: zingeving als machtsmiddel


Het lijken twee werelden die van elkaar verschillen als dag en nacht: macht en zingeving. Aan de ene kant is er de wereld van de macht, een slimme, berekenende, rationele en soms ook brute, gewelddadige wereld, en aan de andere kant is er de wereld van de zingeving, authentiek, gepassioneerd, verheven, diepzinnig. Zingeving zien als een machtsmiddel gaat dan ook tegen onze intuïtie in. Waar blijven wij als we deze twee sferen gaan vermengen? Als we ook dat verhevene gaan inzetten voor het platvloerse? Is dat niet op zijn best onzinnig en op zijn slechtst pervers?

Een dergelijke zienswijze, hier wat gechargeerd weergegeven, gaat uit van eenzijdige concepten: aan de ene kant dat van een verheven, te verheven zingeving, aan de andere kant dat van een onaangename, averechtse machtsuitoefening, tegen de zin van de betrokkenen in. Met reëlere begrippen van zingeving en macht verdwijnt die ongerijmdheid en wordt de verbinding tussen beide begrippen plausibel.

Zo komen we tot de vraagstelling van dit boek: op welke wijze fungeert zingeving als machtsmiddel?

Alledaagse zingeving en macht


Discussies over zingeving gaan vaak over diepzinnige of verheven zaken: de zin des levens, de zin van het lijden, de zin van het bestaan, de zin van het werk dat men doet. Maar zingeving kan ook gaan over zin in chocola of zin om de liefde te bedrijven. Tussen zin om een dutje te doen en het leiden van een zinvol bestaan gaapt in het alledaagse spraakgebruik een bijna onoverbrugbare kloof. Maar er is in feite sprake van een continuüm. Mensen geven voortdurend zin aan alles om hen heen, klein of groot, onbenullig of verheven. Of het nu een verre vakantiereis betreft of een vredesmissie; in beide gevallen geven we zin aan het je verplaatsen van A naar B. Mensen geven alles om hen heen zin en dit is wat mensen doet verschillen van andere dieren. Mensen leven in een wereld die zij zelf zin hebben gegeven. Ze oriënteren zich mede op de zin die ze hechten aan de wereld om hen heen. Zonder die zin is hun leven een verlammende chaos. Maar mensen kunnen niet in een chaos leven en daar ligt een aanknopingspunt voor machtsuitoefening.

Zingeving doen mensen met elkaar. Ze hebben elkaar nodig voor het telkens opnieuw en voortdurend geven van zin, bevestigen en eindeloos herbevestigen van zin. Juist hierin is de mens een sociaal wezen. Zingeving is een sociale activiteit. En daarin ligt ook een samenhang met macht.


Averechtse en gerechte machtsuitoefening


De meeste mensen merken pas dat er macht wordt uitgeoefend als ze er op een onaangename manier mee in botsing komen. Vandaar dat macht wel een ‘vies woord’ genoemd wordt. Macht wordt geassocieerd met dwang en gewelddadigheid. Dit noemen we hier averechtse machtsuitoefening. Het is machtsuitoefening die ons tegen de haren in strijkt. Het is de machtsuitoefening die ons vervult met tegenzin. Het voelt als afbraak. Het is machtsuitoefening die neemt, die ons verarmt.

Verreweg de meeste machtsuitoefening is gerechte machtsuitoefening. We worden met zachte drang een richting opgeduwd die we zelf niet verzonnen zouden hebben en we vinden het goed zo. Opvoeding is een voorbeeld. Het is machtsuitoefening die we goed vinden omdat hij ons in overeenstemming lijkt met de dingen zoals die nu eenmaal zijn. Het lijkt zinnig. Het verrijkt eerder dan dat het verarmt, het geeft eerder dan dat het neemt. Ook dit is machtsuitoefening: gerechte machtsuitoefening.


Het belang van zingeving als machtsmiddel


Hierover gaat dus dit boek: over hoe zingeving, of hij nu alledaags is of verheven, werkt als bron voor de uitoefening van macht, of die nu averechts is of gerecht.

Zingeving is op twee manieren van belang bij de machtsuitoefening.

Ten eerste: omdat mensen aan alles waarmee ze bezig zijn zin geven, geven ze ook voortdurend zin aan machtsuitoefening, ongeacht de machtsbron. Maar het is, ten tweede, ook een machtsbron op zich. Door de manier waarop men zin geeft kan men macht uitoefenen.

Een model


Het gaat in de redenering van dit boek niet om een historische beschrijving van hoe macht door middel van zingeving is uitgeoefend in verleden en heden, maar om een model. Het gaat, met andere woorden, om een denkschema waarmee men dit soort machtsuitoefening kan herkennen en analyseren. Hoe dat zou kunnen wordt geïllustreerd door middel van voorbeelden die betrekkelijk los staan van de hoofdredenering.

De opbouw van dit boek


Dit boek bestaat uit drie delen en een toegift, die op hun beurt bestaan uit hoofdstukken.

In het eerste deel behandelen we macht in het algemeen. We houden dit gedeelte kort, het dient als voorbereiding op de delen die volgen

Het tweede deel is toegespitst op zingeving en het soort macht dat daarmee kan worden uitgeoefend: symbolische macht.

In wat volgt worden de ontwikkelde begrippen in verband gebracht met twee instituties die bij uitstek getekend zijn door symbolische macht. In het derde deel is dat: leiderschap en in het vierde deel: religie.

We besluiten het boek met een bibliografische verantwoording en met een glossarium van enkele sleutelbegrippen.

Het betoog is doorspekt met illustratieve voorbeelden die betrekkelijk los staan van de hoofdtekst en dan ook een aparte typografie hebben gekregen.





  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   35


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2019
stuur bericht

    Hoofdpagina