Mei 2005 colofon intercommunale Ontwikkelingsmaatschappij voor de Kempen (iok) Antwerpseweg 1, 2440 Geel tel: 014/58 09 91 – fax 014/58 97 22 opdrachtgever: Gemeentebestuur Retie project: Opmaak milieubeleidsplan projectteam: Intercommunale Milieudienst



Dovnload 1.37 Mb.
Pagina4/17
Datum20.08.2016
Grootte1.37 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17

IIICluster Vaste stoffen

1Inleiding


Bij de opmaak van het gemeentelijk beleid met betrekking tot afvalstoffen en milieuverantwoord productgebruik, moet er rekening gehouden worden met volgende plannen/overeenkomsten:

  • Uitvoeringsplan huishoudelijke afvalstoffen 2003-2007;

  • Gewestelijke milieubeleidsplan MINA-plan 2003-2007;

  • Provinciaal Milieubeleidsplan 2003-2007;

  • Samenwerkingsovereenkomst ‘Milieu als opstap naar duurzame ontwikkeling’.

Het gevoerde beleid op gewestelijk en provinciaal vlak bepaalt reeds voor het grootste deel het te voeren beleid op gemeentelijk vlak. Het actieplan van Retie kan daardoor gezien worden als een uitvoeringsplan van de eerder vermelde overheidsdocumenten. Toch vormt dit slechts het algemene kader van deze cluster. Het zijn immers de specifieke knelpunten binnen de gemeente die ervoor zorgen dat bepaalde acties een hogere prioriteit krijgen, terwijl andere acties meer op de achtergrond komen te liggen.

2Wettelijk kader


  • Decreet van 2 juli 1981 betreffende de voorkoming en het beheer van afvalstoffen (gewijzigd bij decreet van 20 april 1994).

  • Wet van 9 juli 1984 betreffende de invoer, uitvoer en doorvoer van afvalstoffen.

  • Decreet van 28 juni 1985 betreffende de milieuvergunning en het Vlaams Reglement betreffende de milieuvergunning (VLAREM I).

  • Besluit van de Vlaamse Regering van 1 juni 1995 houdende algemene en sectorale bepalingen inzake milieuhygiëne (VLAREM II).

  • Decreet van 21 januari 1997 betreffende de goedkeuring door het Vlaams gewest van het samenwerkingsakkoord tussen de gewesten van 30 mei 1996 betreffende preventie en beheer van verpakkingsafval.

  • Besluit van de Vlaamse Regering van 17 december 1997 tot vaststelling van het Vlaams reglement inzake afvalvoorkoming en –beheer (VLAREA).

  • Decreet van 21 december 2001 houdende vermindering van het gebruik van bestrijdingsmiddelen door openbare diensten in het Vlaamse Gewest.

  • Besluit van de Vlaamse regering van 5 december 2003 tot vaststelling van het Vlaams reglement inzake afvalvoorkoming en –beheer.

  • Uitvoeringsplan Huishoudelijke Afvalstoffen 2003 – 2007.

3Actuele toestand/knelpunten van de gemeente


Het gevoerde beleid inzake de cluster vaste stoffen, zowel op gebied van afval als op gebied van milieuverantwoord productgebruik heeft in de vorige planperiode 2000-2004 tot heel wat resultaten geleid. De twee meest sprekende voorbeelden hiervan zijn:

  • het gebruik van pesticiden binnen de gemeentediensten werd sinds januari 2004 herleid tot een nulgebruik;

  • het gevoerde afvalstoffenbeleid zorgde voor een reductie van de hoeveelheid restafval (uitgedrukt in kg huisvuil en grofvuil per inwoner per jaar) van 130 kg in 1994 naar 108 kg in 2000 tot 90 kg in 2003.

Andere belangrijke resultaten van selectieve afvalinzameling in Retie in de planperiode van het vorige milieubeleidsplan staan weergegeven in Tabel 2. Ook wordt in deze tabel vergeleken met de resultaten van selectieve afvalinzameling in Vlaanderen. Een belangrijke vaststelling is dat samen met de opvallend kleine fractie restafval, de totale hoeveelheid huishoudelijk afval een dalende trend kent. Met deze resultaten voldoet Retie in 2003 reeds aan de gestelde doelstellingen van het UHA 2003-2007 (150kg restafval tegen 2007) en van de IOK (120kg restafval tegen 2007).

Daar tegenover staat:



  • dat de integratie van de duurzaamheidsgedachte in verschillende gemeentediensten en onder de bevolking niet steeds omgezet werd in concrete acties. Het meest sprekende voorbeeld hiervan is het slechts beperkt gebruik van duurzame bouw- en onderhoudsmaterialen (secundaire grondstoffen, duurzaam geëxploiteerd hout, houtverduurzamingsmiddelen, verven, vernissen, breekpuin met COPRO-keuring,…) bij de (ver)nieuwbouw van gemeentegebouwen;

  • dat sensibilisatie van de bevolking inzake het verbranden van afval in de tuin in het verleden, niet tot positieve resultaten heeft geleid;

  • dat in 2003 135 kg GFT-afval per inwoner werd ingezameld;

  • dat het in gebruik zijnde containerpark van Retie te klein is bevonden, waardoor dringend moet uitgekeken worden naar een groter park;

  • veel van het ingezamelde materiaal voor het kringloopcentrum wordt ingezameld via het containerpark, en niet door WEB zelf.

Om de meeste van deze gemeentelijke knelpunten aan te pakken zal een gerichte sensibilisering moeten gebeuren naar specifieke gemeentediensten en doelgroepen. Het is trouwens ook voornamelijk op dit gebied (het voeren van actieve en passieve sensibilisatieacties naar eigen diensten en scholen) dat Retie extra inspanningen zal moeten leveren om de overstap naar niveau 2 van de SO 2005-2007 voor de cluster Vaste stoffen te realiseren.

Tabel 2: verloop van enkele afvalfracties over de periode 2000-2003, uitgedrukt in kg per inwoner.

Afvalfracties (in kg per inwoner per jaar)

Retie 2000

Retie 2003

Vlaanderen 2003

Restafval

108

90

161

PMD

9.8

14.8

10.82

KGA

1.28

1.6

2.55

GFT

163

135

129.5

Totaal afval

571

540

535

Bron: IOK-afvalbeheer

4Algemene visie


In het milieubeleid van Retie krijgt de cluster Vaste stoffen een prioritaire rol toegewezen. Het gevoerde gemeentelijke beleid inzake vaste stoffen is erop gericht om enerzijds de milieubelasting door haar eigen activiteiten zo veel mogelijk te beperken en om anderzijds eenzelfde milieuvriendelijk gedrag bij haar burgers en doelgroepen te stimuleren. De werking van de gemeentelijke diensten moet daarbij als voorbeeld kunnen gesteld worden naar de bevolking toe. Wat de gemeente zelf niet verwezenlijkt krijgt kan ze moeilijk promoten naar de burgers toe. Vandaar dat het aankoopbeleid binnen de gemeentelijke diensten sterk dient gewijzigd te worden.

5Doelstellingen


Volgende doelstellingen staan vermeld in het Gewestelijk milieubeleidsplan 2003-2007:

  • 2005: 165 kg restafval/inwoner/jaar op Vlaams niveau

  • 2007: 150 kg restafval/inwoner/jaar op Vlaams niveau

  • De totale hoeveelheid huishoudelijk afval (huisvuil, grofvuil en gemeentevuil) blijft minstens gelijk of vermindert t.o.v. 2000

Retie voldoet met zijn 90 kg restafval per inwoner in 2003 reeds aan de doelstellingen inzake restafval, vooropgesteld door het UHA 2003-2007, de IOK en het gewestelijk milieubeleidsplan. Daarom is de ambitieuze doelstelling van Retie om de behaalde resultaten in 2003 van selectieve afvalinzameling minstens te behouden en te streven om deze nog te verbeteren. Ook zal ernaar gestreefd worden de totale hoeveelheid huishoudelijk afval minstens gelijk te houden aan de situatie in 2000. Daarbij zal veel aandacht gaan naar communicatie en sensibilisering van de bevolking, omdat de gemeente zich ervan bewust is dat goede resultaten kunnen ongedaan worden door ontwijkgedrag, ontwenningsgedrag en motivatieverlies bij de burgers.

6Milieuverantwoord productgebruik

6.1Actuele toestand/knelpunten van de gemeente


Een specifiek knelpunt voor Retie is het feit dat de provincie en het Vlaamse Gewest nog steeds pesticiden gebruiken voor onkruidbestrijding langs provinciale en gewestelijke wegen in Retie. Dit staat in fel contrast met het nulgebruik van de gemeente én de sensibilisatie die de gemeente tracht te voeren naar haar bevolking inzake het gebruik van pesticiden. De voorbeeldfunctie van de hogere overheden laat het hier volledig afweten.

Voor het overige wordt verwezen naar hoofdstuk 3 van deze cluster.


6.2Visie/doelstellingen


Het uitwerken van één of meerdere voorbeeldprojecten, vb. in het kader van (ver)nieuwbouw, waarbij milieuverantwoord productgebruik (en ook andere aspecten zoals REG en duurzaam watergebruik) de volle aandacht krijgt, zou een duidelijk signaal zijn vanuit de gemeente dat er werk wordt gemaakt van het idee van een duurzame samenleving. De uitvoering van dergelijke projecten zorgt ervoor dat de gemeente ervaringen opdoet op gebied van materiaalkeuze, aankoopprijzen, gebruik van nieuwe producten, … die ze kan communiceren naar de bevolking tijdens opendeurdagen, infosessies e.d. Hierdoor wordt de theoretische kennis van de milieudienst aangevuld met praktijkervaringen, zodat met echte kennis van zaken naar de burger kan worden gestapt.

6.3Actieplan

6.3.1Algemeen

Actie VS.1: Implementeren van het milieuverantwoord productgebruik in de werking van de eigen gemeentelijke diensten.

Retie heeft reeds een milieuverantwoord gebruik van kantoormaterialen (papier/karton, toners voor printers, rekenmachines, computermonitors), schoonmaakmiddelen, cateringproducten (thermossen, duurzaam servies, retourflessen, biologisch fruit), materialen voor tuin- en groenaanleg (o.a. nulgebruik pesticiden) en bouw- en onderhoudsmaterialen (o.a. gerecycleerd straatmeubilair, compost met VLACO-label, standaardbestek 250 voor de wegenbouw, gebruik van steenpuin voor verhardingen, FSC-hout). De implementatie van deze actie wordt ondersteund door de oprichting van werkgroepen, o.a. met de verschillende schoonmaakdiensten.

Deze actie is conform de bepalingen van de SO niveau 1. Tijdens het jaar 2005 wordt het milieuverantwoord productgebruik van de volgende prioritaire producten geïmplementeerd in de werking van de eigen diensten: bestrijdingsmiddelen, duurzaam geëxploiteerd hout en secundaire grondstoffen (minstens voor compost en breekpuin). Vanaf het jaar 2006 wordt het milieuverantwoord productgebruik van de prioritaire producten verdergezet en wordt er voor een ander product eveneens het milieuverantwoord productgebruik geïmplementeerd. In het jaar 2007 wordt bijkomend het milieuverantwoord productgebruik voor nog een ander product opgenomen in de werking van de eigen diensten.

Bovendien geldt vanaf het jaar 2006 dat de producten, waarvoor het milieuverantwoord productgebruik geïmplementeerd wordt in de eigen diensten, uit minstens drie verschillende productgroepen (dit zijn 1. kantoormaterialen, 2. cateringproducten, 3. schoonmaakmiddelen, 4. materialen voor tuin- en groenaanleg en meubilair, 5. bouw- en onderhoudsmaterialen) komen.

Vb.: Invoeren van niet-chloor gebleekt papier, gepersonaliseerde hervulbare schrijfpennen voor elk personeelslid, het plaatsen van een drinkwaterbar om het verbruik van drankblikjes en aankoop van water in plastic flessen te verminderen, in de verschillende diensten milieuaanspreekpunten aanstellen als contactpersoon voor interne milieuzorg (zorgen voor coördinatie en controle van het effectief toepassen), communicatiebeleid rond interne milieuzorg uitwerken.

Opmerking: Retie zal aan het gebruik van FSC-gelabeld hout ook het vermijden van chemische verduurzaming koppelen. Wat milieuvriendelijke verven en vernissen betreft, zal waar mogelijk gebruik worden gemaakt van natuurverven. In toepassingen waar dit niet mogelijk is opteert men voor watergedragen verven, vervolgens kiest men voor high-solids en pas in laatste instantie voor solventrijke verven. De gemeente kan in het kader van haar voorbeeldfunctie projecten met natuurverven uitwerken en hieraan een sensibilisering van haar inwoners koppelen.

De gemeente kan ook in het kader van de verdunning van de ozonlaag een rol spelen door te kiezen voor het gebruik van milieuvriendelijke alternatieven voor ozonafbrekende stoffen vb. m.b.t. koel- en airconditioninginstallaties (verstrengde Vlaremreglementering sinds 2003) betreft. Zij kan haar voorbeeldfunctie opnemen door binnen de eigen stedelijke werking acties te ondernemen. Nu wordt nog gemakkelijk als alternatief voor ozonafbrekende stoffen gefluoreerde broeikasgassen zoals HFK’s gebruikt. Het is belangrijk dat gekozen wordt voor milieuvriendelijke alternatieven (zie ook www.emis.vito.be/ozon/.

Actie VS.2: De voorbeeldfunctie van de gemeente toepassen op de geplande (ver)nieuwbouw.

In Retie zijn volgende werken van (ver)nieuwbouw gepland:



  • er zal een gemeenschapszaal gebouwd worden in 2005. Het ontwerp hiervan is al achter de rug;

  • het klooster naast de vrije school zal een nieuwe bestemming krijgen;

  • de pastorie waar nu de politie zetelt, zal verbouwd worden;

  • er wordt een gloednieuw sportpark gebouwd. Dit nieuwe sportpark zal zich bevinden op grond in eigendom van de gemeente maar zal niet door de gemeente zelf worden gebouwd.

Deze in de planperiode 2005-2009 geplande (ver)nieuwbouw in Retie biedt heel wat mogelijkheden rond milieuvriendelijk productgebruik (gebruik van FSC-hout, gerecycleerde materialen, milieuvriendelijke verven, zonnepanelen,…) . Zie ook de opmerking bij actie VS.1. De verantwoordelijke gemeentedienst(en) zullen in samenspraak met de milieudienst tot acties overgaan. Een duurzame uitvoering van deze werken biedt een uitgelezen kans aan de gemeente om de burgers als voorbeeld te dienen. Daarom wordt verder afgesproken dat rond dit onderwerp de nodige sensibilisatie zal worden gevoerd zodat:

  • de (ver)nieuwbouw in de eerste plaats op een zo milieuvriendelijk mogelijke wijze wordt uitgevoerd. Met betrekking tot het nieuwe sportpark kunnen naar milieuvriendelijk productgebruik toe afspraken worden gemaakt met de opdrachtgevers. Retie zal daarom zowel verplichte als niet verplichte regels opleggen voor de bouw van het sportpark. Met betrekking tot de gemeenschapszaal zal nagegaan worden welke mogelijkheden er nog zijn om milieuverantwoord productgebruik maximaal toe te passen op bouw en afwerking van dit gebouw;

  • de uitgevoerde acties bij de (her)opening van de gebouwen zo goed mogelijk in de verf worden gezet door middel van een actieve informatiecampagne, waarbij de burgers worden uitgenodigd om een kijkje te komen nemen naar de uitvoering en het resultaat.

Actie VS.3: Opnemen van milieuvriendelijke/gerecycleerde producten in de bestekken van de gemeentediensten en dit duidelijk kenbaar maken bij de architecten, studiebureaus, aannemers, … .

Er wordt de collegebeslissing genomen om gelabeld hout op te nemen in de bestekken die betrekking hebben op de werken die door de gemeente worden uitgevoerd.



Actie VS.4: Aankoop van milieuvriendelijke/gerecycleerde producten en producten uit de eerlijke handel.

    Er bestaat reeds een lijst met aanbevelingen voor de aankoop van milieuverantwoorde kantoorartikelen. Bovendien gebruikt Retie koffie met de Max Havelaar Fairtrade Garantie.

Naast aspecten als prijs, kwaliteit, smaak,… zal bij aankopen ook ernstig rekening gehouden worden met de milieuvriendelijke eigenschappen van de producten en met de eerlijke handel (dit in het kader van de Noord-Zuid-relatie).

Actie VS.5: Rapporteren over het aankoopgedrag van de gemeente inzake milieuverantwoorde producten.

Retie beschikt over een inventaris van alle gebruikte kantoorartikelen en een analyse van de huidig gebruikte poetsproducten. Beide lijsten worden geëvalueerd op milieuvriendelijkheid.

Voor alle andere producten wordt het milieuverantwoord productgebruik aangetoond door te rapporteren over het aankoopgedrag van de gemeente voor de respectievelijke producten waarvoor het milieuverantwoord productgebruik geïmplementeerd wordt in de werking van de eigen diensten.

Actie VS.6: Reductie van pesticidengebruik.

In Retie is men sinds 1 januari 2004 overgegaan op een volledig pesticidenvrij beheer wat betreft de werking van de gemeentediensten.

Retie zal dit pesticidenvrij beheer verderzetten gedurende de volledige planperiode 2005-2009.

Actie VS.7: Gericht sensibiliseren rond de monitoring van de stopzetting van het gebruik en de afvoer van halonen.

Dit impliceert onder meer dat de ontmanteling van halonbevattende brandbeveiligingsapparatuur op een correcte wijze gebeurt en wordt opgevolgd.

Halonen zijn gevaarlijke afvalstoffen. Daarom zijn er met erkende ophalers afspraken nodig voor de registratie van de opgehaalde hoeveelheden zodat de overheid op een degelijke manier kan toezien of de gebruikers zich er op een correcte manier van hebben ontdaan. Een gerichte sensibilisering via beroepsfederaties, provinciale en gemeentelijke overheden ondersteunt deze actie. In een latere fase zullen gemeentelijke en provinciale overheden samen een specifieke controle uitvoeren op de naleving van het verbod.

Actie VS.8: Huishoudelijke VOS-emissies reduceren.

VOS-emissies ontstaan door het gebruik van allerlei solventhoudende producten zoals white spirit, thinners, lijmen, verven en vernissen, solventhoudende kuis- en reinigingsproducten, beitsmiddelen, enz. Productbeleid is het belangrijkste beleidsinstrument.

Om het gebruik van solventhoudende stoffen binnen de gemeente te beperken is het interessant een oplosmiddelboekhouding op te stellen. Hierbij wordt elk product met relevante solventen in een logboek genoteerd met VOS- en Vaste stof-gehalte. Elk jaar kan dan de evolutie gevolgd worden hoe verhouding VOS t.o.v. vaste stof daalt. Aanvullend zullen er sensibilisatiecampagnes voor de bevolking opgezet worden.

6.3.2Communicatie en sensibilisatie

Actie VS.9: Sensibilisatie en voorlichting om een verminderd gebruik van bestrijdingsmiddelen te stimuleren bij industrie, landbouw, particulieren en openbare dienst.

Bij de landbouwtelling wordt sinds 2004 de code van goede praktijk bestrijdingsmiddelen meegegeven.

Voor de landbouw betekent dit voorlichting m.b.t. puntlozingen, mechanische onkruidbestrijding, stimuleren van biologische en geïntegreerde landbouw, actieve verspreiding en voorlichting van de Code van Goede Landbouwpraktijk Bestrijdingsmiddelen, gebruik van waarschuwingssystemen.

Actie VS.10: Jaarlijks een actieve sensibilisering voeren rond milieuverantwoord productgebruik (niveau 2).

Alle kinderen brengen een brooddoos mee naar school en een tentoonstelling werd ingericht over duurzaam consumeren.

In 2005 wordt ter gelegenheid van een opendeurdag een tentoonstellingsstand opgesteld in het gemeentehuis rond FSC-hout (i.s.m. provincie). Op deze en andere manieren van actieve sensibilisering wordt jaarlijks het milieuverantwoord gebruik van producten gestimuleerd met betrekking tot minstens één product. Hierbij komt de voorbeeldfunctie van de gemeente duidelijk aan bod en wordt het gebruik ervan gestimuleerd bij de eigen gemeentelijke diensten en de scholen.

Actie VS.11: Een passieve sensibilisering voeren voor minstens drie producten (niveau 2).

Jaarlijks een passieve sensibilisering voeren voor minstens drie producten door minstens een artikel te publiceren in het gemeentelijk infoblad en/of via de gemeentelijke website.

De gemeente zal haar burgers sensibiliseren om het gebruik van milieu-onvriendelijke producten te beperken. Zo kan in het kader van de verspreiding van milieugevaarlijke stoffen aandacht geschonken worden aan een milieuverantwoord beleid m.b.t. asbest: wat is asbest, wat zijn de risico’s, hoe te herkennen, hoe te verwijderen, overzicht van de meest toegepaste asbesthoudende producten,… (zie ook informatiecampagne van het Vlaams Gewest: “Asbest in en om het huis!”). Hiernaast kunnen ook organisatorische maatregelen getroffen worden m.b.t. afvalverwijdering bij particulieren, door bijvoorbeeld het plaatsen van een container voor selectief inzamelen van asbest, de opleiding van containerparkwachters, enz.

Een ander voorbeeld is het gebruik van milieuvriendelijke alternatieven voor ozonafbrekende stoffen vb. m.b.t. koel- en airconditioninginstallaties. Nu wordt nog gemakkelijk als alternatief voor ozonafbrekende stoffen gefluoreerde broeikasgassen zoals HFK’s gebruikt. Het is belangrijk dat gekozen wordt voor milieuvriendelijke alternatieven. Voor bijkomende informatie kan verwezen worden naar www.emis.vito.be/ozon/.



Actie VS.12: Stimuleren van duurzame producten naar buiten uit.

Bestaande folders en informatiebrochures worden ter beschikking gesteld aan de burgers en artikels worden gepubliceerd in het gemeentelijk informatieblad, alle kinderen brengen een brooddoos en hervulbare drankflesjes mee naar school.



Actie VS.13: Informeren over duurzaam bouwen en verbouwen.

Bij elke aanvraag tot bouwen en verbouwen wordt een handleiding meegeven m.b.t. duurzaam bouwen.

Deze actie beoogt het stimuleren van duurzaam bouwen en verbouwen in de gemeente.

7Afvalstoffen

7.1Actuele toestand/knelpunten


Er is momenteel op het huidige containerpark geen mogelijkheid tot weging van het aangevoerde afval mogelijk. Omdat het park bovendien te klein is en gezocht wordt naar een andere, grotere bestemming, is de bouw van een weegbrug in het huidige park geen optie.

Voor het overige wordt verwezen naar hoofdstuk 3 van deze cluster.


7.2Visie/Doelstellingen


Het is de ambitieuze doelstelling van Retie om de behaalde resultaten in 2003 van selectieve afvalinzameling minstens te behouden en te streven om deze nog te verbeteren. De goede resultaten van 2003 zijn een gevolg van een goed werkend systeem van afvalinzameling, dat in al zijn aspecten voldoet aan de richtlijnen van het UHA 2003-2007.

Uiteraard moet er in de eerste plaats op worden toegezien dat dit systeem ook in de toekomst zijn goede werking behoudt. Omdat de gemeente zich ervan bewust is dat goede resultaten kunnen ongedaan worden door ontwijkgedrag, ontwenningsgedrag en motivatieverlies bij de burgers, zal daarom veel aandacht gaan naar communicatie en sensibilisering van de bevolking. Bovendien zal de gemeente erop toezien dat de werking van de selectieve inzameling verder wordt geoptimaliseerd. Dit kan door in de toekomst door middel van sorteeranalyses selectief aangeboden afvalfracties van individuele gezinnen te controleren en daar rond een gerichte sensibilisering te voeren.

Anderzijds zorgt de goede inburgering van het selectief inzamelen van afval ervoor dat er ruimte vrij komt om extra aandacht te schenken aan preventie van afval. Immers, “wat je vermijdt moet je achteraf niet kwijt”. Voorbeelden van te vermijden afval in Retie zijn GFT, wegwerpluiers en afval op evenementen. Daarom wil Retie prioriteit maken van het terugdringen van deze hoeveelheid afval door in de eerste plaats de burgers te informeren (via het informatieblad, de website, de compostmeesterwerking, de demo-plaats …), te sensibiliseren en te belonen.

Initiatieven die in het verleden reeds genomen werden door de gemeente, zullen verder ondersteund worden en bovendien aangevuld worden met nieuwe acties, zoals het promoten van milieuvriendelijke en afvalarme tuinen, het voorkomen van reclamedrukwerk, het promoten van afvalarme evenementen (herbruikbare bekers), …

Volgende meetinstrumenten/indicatoren voor afvalpreventie zullen worden gebruikt om na te gaan in hoeverre het gevoerde beleid tot resultaten leidt op het terrein: (zie ook actie IN. 11):


  • aangeboden (totale) hoeveelheid huishoudelijk afval in kg/inwoner/jaar;

  • restafval/inwoner/jaar;

  • hoeveelheid per inwoner door VLAREA erkende kringloopcentra in hergebruik gebrachte goederen.

7.3Actieplan

7.3.1Overleg

Actie VS.14: Voortzetten van de activiteiten binnen het provinciaal overlegplatform.

De IOK vertegenwoordigt de gemeente.

Voortdurend overleg en opvolging van het Uitvoeringsplan Huishoudelijke Afvalstoffen is essentieel voor een goede uitvoering van dit plan, een betere afstemming van het afvalbeleid en een betere samenwerking op de diverse bestuursniveaus. Deze actie wordt overgenomen door de IOK in opdracht van de gemeente.

7.3.2Preventie en hergebruik

Actie VS.15: Preventie van GFT- en groenafval binnen de eigen werking (voorbeeldfunctie).

    Retie past zijn bermbeheersplan toe en gebruikt houtsnippers als bodembedekker.

Actie VS.16: Verderzetten van de preventieacties voor GFT- en groenafval naar buiten uit.

    Retie biedt compostvaten aan, heeft een demoplaats ingericht voor thuiscomposteren, er was reeds een cursus thuiscomposteren en een cursus compostmeester, er werden folders verspreid over thuiscomposteren en de ecologische tuin en er werd een tentoonstelling ingericht over thuiscomposteren. In 2004 komt er een toelage voor de compostmeesterwerking en worden vergaderingen georganiseerd met de Retiese compostmeesters, wordt deelgenomen aan het weekend van de compostmeester, worden infoborden van de VLACO aangekocht, komt er een opleiding tot compostmeester en thuiscomposteren voor gemeentearbeiders, … .

Actie VS.17: Papier- en kartonafval: voorkomen van reclamedrukwerk.

    Anti-reclamestickers worden gratis ter beschikking gesteld en via verschillende kanalen onder de aandacht gebracht. De coördinaten van de Robinsonlijst werden bekend gemaakt. In 2004 wordt een adressenbestand bijgehouden van het aantal uitgedeelde stickers.

Actie VS.18: Educatieve werking inzake milieu en afval via scholen.

Eén school past MOS toe.



Actie VS.19: Promoten afvalpreventie op evenementen.

In Retie worden veel tentfuiven geörganiseerd. Bovendien wordt in 2005 een gemeenschapszaal gebouwd. Beide gelegenheden zijn te gebruiken om acties rond afvalpreventie door te voeren.

Indien Retie overstapt naar niveau 2 van de samenwerkingsovereenkomst, dan stelt de gemeente een gemeentelijk politiereglement in met betrekking tot afvalarme evenementen. Het Vlaamse gewest stelt, in samenwerking met het VVSG, een modelreglement ter beschikking.

Actie VS.20: Ondersteunen initiatieven rond afvalarm winkelen.


    Eén handelaar werkt mee aan het initiatief “ecoshopping”. Dit werd bekendgemaakt.

Actie VS.21: Ondersteunen kringloopcentrum WEB.

    Herbruikbaar materiaal wordt door de parkwachters op het containerpark ingezameld voor het kringloopcentrum. In 2004 wordt er opnieuw campagne gevoerd voor de bekendmaking van WEB en wordt er een actieplan opgesteld i.s.m. WEB.

Actie VS.22: Aankoop van gesubsidieerde voorzieningen voor preventie.

Actie VS.23: Bekendmaken/promoten van herbruikbare luiers.
7.3.3Selectieve inzameling

Actie VS.24: De gemeente zal de behaalde resultaten in 2003 van selectieve afvalinzameling minstens behouden en streven om deze nog te verbeteren.

Voor de hoeveelheid ingezameld restafval per inwoner per jaar zal er gestreefd worden om de interne doelstelling van de IOK, nl. 120 kg restafval per inwoner per jaar in 2007 te behalen.

Retie voldoet in zijn huidige situatie reeds aan deze voorwaarden.

Actie VS.25: Verder uitvoering geven aan de selectieve inzameling van fracties uit het huishoudelijk afval.

Retie voldoet in zijn huidige situatie reeds aan de voorwaarden van het UHA 2003-2007.

Volgende fracties worden afzonderlijk ingezameld: huisvuil, grofvuil, papier en karton, glas, steenachtige fracties van bouw- en sloopafval, groenafval, textielafvalstoffen, houtafval, AEEA, KGA van huishoudelijke oorsprong, hout- en metaalafvalstoffen.

Actie VS.26: Organiseren van de selectieve inzameling van de eigen bedrijfsafvalstoffen binnen haar diensten in overeenstemming met de bepalingen opgenomen in de vigerende wetgeving.

Plastic, papier en karton, PMD, glas, GFT en KGA worden selectief ingezameld bij de gemeentelijke diensten. Er wordt een registratiesysteem opgestart voor alle gemeentediensten.



Actie VS.27: Kwalitatieve verbetering van de selectieve inzameling.

Soms gebeuren er controles bij de ophaling en worden de adressen waar het afval niet volgens de sorteerregels werd gesorteerd doorgespeeld aan de milieudienst. Deze stuurt dan een brief naar dit adres met verduidelijking van de sorteerregels.

Er wordt permanent gewaakt over de kwaliteit van de selectief ingezamelde fracties (zie ook actie VS.43), alsook over de afvoer van de selectief ingezamelde afvalfracties.

Actie VS.28: De werking van containerparken optimaliseren.

Retie voorziet reeds in een functioneel containerpark, conform de bepalingen in het UHA 2003-2007, dat optimaal bereikbaar is voor de inwoners.

Het bestaande containerpark is te klein bevonden. Daarom moet gezocht worden naar een nieuwe locatie voor een groter park, ev. in samenwerking met omliggende gemeenten.

Actie VS.29: Opleiding van containerparkwachters tot afvalbemiddelaars.

Retie voorziet reeds in minimum één goed opgeleid halftijds personeelslid per 100 bezoekers per dag, volgens de aanbevelingen in het UHA 2003-2007.

Retie zal ook in de nieuwe planperiode het nodige personeel voorzien op het containerpark.

Takenpakket van de parkwachter:



  • ontvangen van de bezoeker;

  • toezicht op correct sorteergedrag;

  • informatie bezorgen over het hoe en waarom van sorteren;

  • aanrekenen en/of ontvangen van contantbelasting;

  • i.s.m. kringloopcentrum: selectie op hergebruik of het doorsturen van bezoekers met herbruikbare goederen.

Actie VS.30: Beperken hoeveelheid aangeboden huisvuil.

Volgens de aanbeveling van het UHA 2003-2007 wordt niet meer dan tweewekelijks het huisvuil huis-aan-huis opgehaald.



Actie VS.31: Inzamelen afzonderlijke afvalfracties.

Retie verzorgt de inzameling van volgende afvalfracties:



  • inzameling GFT-afval: ophaling minimum tweewekelijks (GFT-afval moet zuiver en vers zijn om te composteren).

  • inzameling papier en kartonafval: deze fracties zal minstens maandelijks opgehaald worden.

  • inzameling glasafval: zal selectief ingezameld worden via glasbollen, ondergrondse verzamelcontainers, in of nabij het containerpark of huis-aan-huisinzameling minstens 1 keer per maand gecombineerd met een inzameling op het containerpark.

  • inzameling PMD-afval: bij een huis-aan-huis-inzameling (tweewekelijks, ev. maandelijks) dient een heffing op de zak te worden ingesteld die maximaal de helft is van de retributie op het restafval.

  • inzameling grofvuil: grofvuil wordt permanent op het containerpark ingezameld, zodat de huis-aan-huis-ophaling op afroep beperkt wordt tot 2 keer per jaar. Herbruikbare fracties van het grofvuil kunnen door een kringloopcentrum ingezameld worden.

  • inzameling groenafval: het groenafval zal niet te lang op het containerpark opgeslagen worden, conform de aanbevelingen van het UHA 2003-2007.

  • inzameling oude metalen: ophaling enkel door ophalers die een contract met de gemeente hebben.

  • inzameling houtafval.

  • inzameling KGA.

  • inzameling oude en vervallen geneesmiddelen.

Retie zal haar beleid inzake selectieve inzameling van afval verderzetten.

Actie VS.32: Uitbouwen en optimaliseren inzameling dierlijk afval en textiel.

Actie VS.33: Opstellen beheersplan en optimaliseren inzameling afval van thuiszorg.

Actie VS.34: Optimaliseren aanpak zwerfvuil/sluikstorten.

    Retie beschikt reeds over een reglement inzake sluikstorten.

De eerstelijnshandhaving berust bij de gemeenten. Betere afstemming en uitbreiden van de handhavingsbevoegdheden van bevoegde ambtenaren zal het toezicht op het terrein verbeteren.

  • Retie zal het bestaande reglement omvormen tot een politiereglement volgens het model van OVAM

  • In het kader van het verbeteren van de kwaliteit van bermmaaisel, zal het zwerfvuil eerst worden opgeruimd.

Actie VS.35: Stopzetten verbranden door particulieren.

De gemeente zal er op toezien dat de wetgeving inzake het gebruik van allesbranders en het verbranden van afval wordt nageleefd en zal ze ook periodiek onder de aandacht brengen. De eerstelijnshandhaving berust bij de gemeente. Betere afstemming en uitbreiden van de handhavingsbevoegdheden van bevoegde ambtenaren zal het toezicht op het terrein verbeteren. Het toezicht door de politie zal worden opgedreven. De gemeente voert een sensibilisatie-actie over het gebruik van allesbranders, de wetgeving en de goede naleving ervan. Sensibilisatie hierrond is noodzakelijk maar complex en ligt zeer gevoelig bij de burgers. Ze kan alternatieven voor afvalverbranden promoten, vb. onder de aandacht brengen dat composteren verschillende voordelen biedt en dus een betere oplossing is voor tuinafval dan het verbranden ervan.



Actie VS.36: Optimaliseren aanpak uitwerpselen van huisdieren.

Er worden maatregelen getroffen tegen het achterlaten van uitwerpselen op openbare plaatsen. Een globale informatiecampagne kan hierbij zeker helpen!

Aanbeveling: uitwerpselen van vleesetende huisdieren worden het beste meegegeven met het huisvuil.

Actie VS.37: Zoeken naar een oplossing van het afvalprobleem veroorzaakt door verblijfsrecreatie.

Actie VS.38: Optimaliseren producentenverantwoordelijkheid via aanvaardingsplichten en milieubeleidsovereenkomsten.

Voor de afvalstromen waarvoor de aanvaardingsplicht al operationeel is, zal aandacht besteed worden aan 1. het verbeteren van de selectieve inzameling; 2. de milieuverantwoorde verwerking van de aanvaarde afvalstoffen; 3. duidelijke communicatie naar de burger; 4. verbetering samenwerking tussen de actoren; 5. kwalitatieve handhaving en rapportering over bereikte resultaten; 6. kwalitatieve handhaving: opsporen van freeriders; 7. financiering van het inzamel- en verwerkingssysteem; 8. beter respecteren afvalbeheerhiërarchie.



Actie VS.39: Stort- en verbrandingsverboden voor selectief ingezameld afval naleven.

Al wat selectief wordt ingezameld kan noch gestort, noch verbrand worden, tenzij:



  • de verontreiniging van het selectief ingezamelde inerte materiaal te groot is voor recyclage en het niet gaat om niet brandbaar materiaal;

  • de verontreiniging van het brandbaar afval te groot is voor recyclage.

Deze actie wordt uitgevoerd door de IOK.

Actie VS.40: Verder invullen van het principe "de vervuiler betaalt".

Retie past hiervoor een DIFTAR-systeem toe voor het selectief ingezamelde afval via huis-aan-huis ophaling en inzameling op het containerpark.

Retie past DIFTAR verder toe volgens het principe van “de vervuiler betaalt”, gebouwd op het drietrapssysteem (preventies is gratis, vermijdbare selectieve fracties gedeeltelijk tariferen en restafval volledig tariferen). Daarbij wordt evenwel ook rekening gehouden met de maatschappelijke, ecologische en economische kost van neveneffecten zoals ontwijkgedrag en handhaving van het tariefsysteem.

Actie VS.41: Optimaliseren van registratie afvalaanbod.

De gegevens betreffende de inzameling en verwerking van elke fractie van het huishoudelijk afval wordt jaarlijks gemeld aan OVAM (jaarlijks voor april).



Actie VS.42: Inventariseren hoeveelheid bedrijfsafval in huishoudelijk afval.

Met bedrijfsafval wordt in dit geval bedoeld, de extra hoeveelheden afval die door de werkzaamheden van kleine zelfstandigen (bakkers, beenhouwers, dokters, thuisverplegers,...) worden geproduceerd. Deze fractie kan voor een aanzienlijke bijdrage zorgen aan de totale hoeveelheid huishoudelijk afval.

Door een systeem toe te passen dat toelaat deze fractie te onderscheiden krijgt de gemeente inzicht in de hoeveelheid bedrijfsafval die samen met het huishoudelijk afval wordt ingezameld. Vervolgens kan men jaarlijks de ingezamelde hoeveelheden bedrijfsafvalstoffen aan OVAM meedelen.

Mogelijke systemen: 1. mini-onderzoek waarbij het huishoudelijk afval van kleine ondernemers apart wordt ingezameld; 2. kleine zelfstandigen krijgen afvalzakken met een andere kleur, zodat de hoeveelheid zakken bij ophaling eenvoudig kan worden geregistreerd; 3. Diftar-door-weging.

Een voorstel van een dergelijk systeem moet worden voorgelegd aan OVAM.

Actie VS.43: Uitvoeren van massabalans-, enquêteonderzoek en/of sorteeranalyse.

Via het opzetten van plaatselijk enquêteonderzoek en het onderzoek van de massabalansen (hoeveelheid selectief ingezamelde huishoudelijke afvalstoffen afgezet tegen de inhoud van de huisvuilzak) komen onder andere gegevens beschikbaar over het sorteergedrag en de motivatie van de bevolking en over kwaliteit en kwantiteit van de selectief ingezamelde stromen. Op basis van de evaluatie hiervan kunnen voorstellen ter verbetering van de inzamelingen worden gedaan. De gemeente kan ook een sorteeranalyses van de huisvuilzak, de huisvuilcontainer of zelfs van de selectief aangeboden afvalfracties van individuele gezinnen uitvoeren. De resultaten vormen de uitgangsbasis voor gerichte sensibilisering.


7.3.4Communicatie en sensibilisatie

Actie VS.44: Aanbieden van een centraal meldpunt voor vragen en klachten rond afval.

Eén centraal telefoonnummer wordt via de afvalkrant van de IOK gecommuniceerd naar de burgers waar ze terecht kunnen met alle problemen rond afvalinzameling, sorteren, preventie, …



Actie VS.45: Voeren van algemene sensibiliserings- en informatiecampagnes inzake afval naar de bevolking.

Er verschijnen regelmatig artikels in het gemeentelijk informatieblad, er is een wekelijkse duurzaamheidstip via mailbrief en advertentiebladen, er worden folders verspreid, informatiebrochures worden ter beschikking gesteld

Er wordt aandacht besteed aan thema’s zoals “de vervuiler betaalt”, kostprijs van het afvalbeleid, negatief ontwijkgedrag en handhaving. Deze acties moeten aangepast worden aan de doelgroepen. Ingebed in de preventiecampagne moet rond hergebruik en levensduurverlenging worden gecommuniceerd.

Actie VS.46: Voeren van onderwerpgebonden actieve sensibilisering inzake afval naar de bevolking.

Er werd een tentoonstelling ingericht over thuiscomposteren, een compostkoffer wordt ter beschikking gesteld door de IOK en in 2004 wordt een uitgebreid artikel gepubliceerd in het gemeentelijk informatieblad over thuiscomposteren en komt er een stand van de compostmeesters op verschillende evenementen in de gemeente.

Jaarlijks wordt een actieve sensibilisering gevoerd rond de preventie van minstens één afvalstof. De gemeente kan kiezen uit volgende niet-limitatieve keuzelijst voor welke afvalstof zij een actieve sensibilisering voert: keuze uit onder andere GFT-afval, papierafval, verpakkingsafval, afvalarme tuin, afvalarm evenement, katoenen luiers, e.d.

Actie VS.47: Jaarlijks minstens een passieve sensibilisering voeren rond illegaal ontwijkgedrag of rond de inzamelkanalen voor KMO’s en zelfstandige ondernemers.

Rond sluikstorten en –verbranden en zwerfvuil werden reeds artikels gepubliceerd, is er samenwerking met de IPZ en bestaat er een belastingsreglement voor sluikstorten. Handelaars en KMO’s worden op dezelfde manier geïnformeerd als de bevolking inzake selectieve afvalinzameling.



  • thema 1: sluikstorten, sluikstoken, zwerfvuil;

  • thema 2: het verkeerd aanbieden van afvalstoffen of andere vormen van illegaal ontwijkgedrag;

  • thema 3: Ten aanzien van de KMO's en zelfstandige ondernemers creëert de gemeente duidelijkheid over de mogelijkheden om van de gemeentelijke inzamelkanalen voor afvalstoffen gebruik te maken. De gemeente communiceert dit naar de KMO's en zelfstandige ondernemers, gevestigd in haar gemeente (zie ook actie VS.50).

De gemeente zorgt ervoor dat jaarlijks een ander thema aan bod komt en dat elk thema minstens eenmaal aan bod komt tijdens de periode 2005-2007.

Actie VS.48: Aanpakken specifieke doelgroepen inzake de afvalproblematiek.

Sensibilisatie naar de sociale wijken in Retie in het verleden heeft geleerd dat dit vaak weinig resultaat heeft (vb. de inwoners van deze wijken verhuizen dikwijls, waardoor sensibilisatie steeds herhaald moet worden).

Er zal bijzonder veel aandacht besteed worden aan de verschillende doelgroepen in onze gemeente. Belangrijke doelgroepen zijn: scholen, inwoners van appartementen, allochtonen, alleenstaanden, compostmeesters en handelaars.

Actie VS.49: Ondersteunen van toekomstige informatiecampagnes naar kleinere bronnen van dioxines en particulieren.

Er komen informatiecampagnes gericht op bedrijven met kleine stookinstallaties op hout en campagnes over stoffen die het best niet als brandstof worden ingezet en over optimale verbrandingsomstandigheden.

Voor gebouwenverwarming worden gebruiksreglementering, typekeuring, politiereglement en informatiecampagnes gepland. Er wordt over deze maatregelen overlegd met de federale overheid en lokale overheden.

Actie VS.50: KMO’s informeren inzake de afvalproblematiek en haar oplossingen.

Handelaars en KMO’s kunnen gebruik maken van het containerpark en ontvangen dezelfde informatie als de bevolking.

KMO’s worden geïnformeerd inzake milieuverantwoord productgebruik, afvalpreventie en legale kanalen voor inzameling, ophaling en verwerking van bedrijfsafval via website, brochures, infosessies en individueel bedrijfsadvies. Er wordt een gemeentelijk reglement opgemaakt dat het gebruik van het containerpark door KMO’s en handelaars regelt.

Actie VS.51: Duurzaam verhuispakket.

Dit pakket bevat informatie over milieuvriendelijke producten voor de inrichting van huis en tuin, gemeentelijke informatie, kortingsbonnen en een aantal presentjes zoals ecologisch geteelde bloembollen, onkruidkrabber, een spaarlamp, … . Het project is geïnspireerd op de theorie van verandermomenten. Ten tijde van een verhuizing valt het gewoontegedrag weg en ontstaat een unieke kans om nieuw gedrag te ontwikkelen.


8Link met milieubeleidsplannen van hogere overheden

8.1Milieuverantwoord productgebruik


Link met Vlaams milieubeleidsplan 2003 – 2007

DEEL 2: THEMABELEID

Thema 1: Verdunning van de ozonlaag




4.1 Emissiebeperking van ozonafbrekende stoffen en gefluoreerde broeikasgassen

  • Monitoring van de stopzetting van het gebruik en de afvoer van halonen




4.2 Milieuvriendelijke alternatieven voor ozonafbrekende stoffen stimuleren

  • Een plan opstellen en uitvoeren voor de reductie van de emissie van ozonafbrekende stoffen en gefluoreerde broeikasgassen

Thema 3: Verontreiniging door fotochemische stoffen




4.2 Huishoudelijke VOS-emissies reduceren

Thema 6: Verspreiding van milieugevaarlijke stoffen




4.1 Uitvoering maatregelenprogramma’s metalen, dioxines, PAK’s en bestrijdingsmiddelen

  • Informatiecampagnes voeren naar kleinere bronnen van dioxines en particulieren

  • Uitvoering verzekeren van het ‘decreet tot vermindering van het gebruik van pesticiden door openbare diensten in het Vlaamse Gewest’

  • Verminderd gebruik van bestrijdingsmiddelen bij industrie, landbouw, particulieren en openbare diensten stimuleren via voorlichting en sensibilisering




4.2 Eliminatie van asbest, PCB’s, kwik en cadmium, lindaan, endosulfan, tributyltin en gebromeerde brandvertragers

  • Informatievoorziening betreffende asbestrisico’s voor de belangrijkste doelgroepen opzetten

Thema 8: Verontreiniging door afvalstoffen




4.3 Milieuverantwoorde recuperatie neemt beduidend toe

  • Bewustwording en gedragsverandering van de doelgroepen stimuleren

  • Afzetmarkt voor gerecycleerde materialen vergroten




PROJECT 12: Uitvoeringsplan huishoudelijke afvalstoffen

Link met provinciaal milieubeleidsplan 2003 – 2007

  • D 1.1.2 Milieuverantwoord productgebruik

  • D 2.1.2: Hergebruik van afval en gebruik van compost stimuleren

  • D 2.1.3: KMO’s informeren inzake milieuverantwoord productgebruik, afvalpreventie en legale kanalen voor inzameling, ophaling en verwerking van bedrijfsafvalstoffen

8.2Afvalstoffen


Link met Vlaams milieubeleidsplan 2003 – 2007

DEEL 2: THEMABELEID

Thema 1: Verdunning van de ozonlaag




4.1 Emissiebeperking van ozonafbrekende stoffen en gefluoreerde broeikasgassen

  • Monitoring van de stopzetting van het gebruik en de afvoer van halonen




4.2 Milieuvriendelijke alternatieven voor ozonafbrekende stoffen stimuleren

  • Een plan opstellen en uitvoeren voor de reductie van de emissie van ozonafbrekende stoffen en gefluoreerde broeikasgassen

Thema 5: Vermesting




4.6 Vermestingsproblemen in de industrie en huishoudens aanpakken

Thema 6: Verspreiding van milieugevaarlijke stoffen




4.1 Uitvoering maatregelenprogramma’s metalen, dioxines, PAK’s en bestrijdingsmiddelen

  • Informatiecampagnes voeren naar kleinere bronnen van dioxines en particulieren




4.2 Eliminatie van asbest, PCB’s, kwik en cadmium, lindaan, endosulfan, tributyltin en gebromeerde brandvertragers

  • Informatievoorziening betreffende asbestrisico’s voor de belangrijkste doelgroepen opzetten

Thema 8: Verontreiniging door afvalstoffen




4.2 Hoeveelheid huishoudelijke afvalstoffen verminderen

  • Milieubewustwording en gedragswijziging (ecoconsumptie) stimuleren, selectieve inzameling verplichten en verder optimaliseren

  • Aanbod aan wegwerpverpakkingen reduceren en hergebruik stimuleren

  • Hergebruik van producten bevorderen

  • Thuiscomposteren bevorderen




4.3 Milieuverantwoorde recuperatie neemt beduidend toe

  • Bewustwording en gedragsverandering van de doelgroepen stimuleren

  • Afzetmarkt voor gerecycleerde materialen vergroten




4.4 Best Beschikbare Technieken (BBT) voor geselecteerd hoogcalorisch afval toepassen

  • Kwaliteit van geselecteerde hoogcalorische afvalstromen verbeteren




4.5 Storten en verbranden beperken




4.7 Toepasbaarheid van het afvalstoffenbeleid optimaliseren en illegale praktijken van afvalbehandeling en ontwijkingsgedrag verminderen




PROJECT 12: Uitvoeringsplan huishoudelijke afvalstoffen

Link met provinciaal milieubeleidsplan 2003 – 2007

  • D 1.1.3: Hergebruik en selectieve inzameling van eigen bedrijfsafvalstoffen

  • D 2.1.1: Burgers sensibiliseren inzake afvalpreventie en illegaal ontwijkgedrag

  • D 2.1.2: Hergebruik van afval en gebruik van compost stimuleren

  • D 2.1.3: KMO’s informeren inzake milieuverantwoord productgebruik, afvalpreventie en legale kanalen voor inzameling, ophaling en verwerking van bedrijfsafvalstofen


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina