Met de moderne muziek mee? Inhoud



Dovnload 283.88 Kb.
Pagina9/11
Datum22.07.2016
Grootte283.88 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

11. Christelijke muziek

Van de dood naar het leven. Een verschil van dag en nacht is de christelijke muziek. Velen ontvingen eeuwig leven doordat zij christen zijn geworden194, en zingen daarover. Met name jodendom en christendom worden door zang en muziek gekenmerkt. Het onderwerp muziek komt 839 keer in de Bijbel voor en is dus blijkbaar heel belangrijk.195 Laten we goed beseffen dat satan oorspronkelijk aanbiddingleider was en dus een deskundige op muziekgebied. Voor hem is muziek is nog steeds een machtig middel, alleen beoogt hij nu niet meer God, maar zichzelf te laten aanbidden.


Maar is rockmuziek op zich verkeerd? Is het een kwestie van smaakverschil? Is elke muziekvorm inderdaad slecht noch goed? De in opspraak geraakte jongerenkerk ‘Gods Pleasure’ in Utrecht verdedigde het standpunt dat iedere stijl muziek, ieder ritme en ieder effect door God geschapen is en dat ‘gospel house party’s’ per definitie mogelijk (moeten kunnen) zijn196. Moeten we kiezen tussen cultuurmijding of cultuurwijding?

Volgens de met een vliegtuig verongelukte christen-zanger Keith Green, is niet het volume, noch het ritme, noch bepaalde composities bepalend, maar de G/geest.

Jan-Paul Lucas, alias Grimbold, drummer van de christelijke blackmetalband Slechtvalk, is het hier mee eens: ‘Het gaat niet om muziek op zich, die is niet fout of goed, maar om wie er áchter de muziek zit!’ 197.

Gaat het om zelfverheerlijking, het aanbeden worden als een idol (afgod dus!), of gaat het om de Persoon voor Wie wordt gezongen? Muziek op zich is net zo neutraal als een mes.198 Daarmee kun je creatief en constructief werken, maar ook destructief en moorddadig te keer gaan. Er is zoiets als heilig, voor God dansen, zoals bijvoorbeeld koning David deed bij het binnenhalen van de ark199, maar ook wellustig vanuit het vlees. De houding en het motief van het hart is dus bepalend. Luther, Bach, John en Charles Wesley, Moody en het Leger des Heils (William Booth)200 namen veel volksliedjes en zelfs populaire drinkliederen over en veranderden de teksten. De melodie van het bekende Lutherlied ‘Een vaste burcht…’ is oorspronkelijk van een straatlied geweest. Christenen pasten zich dus aan bij de cultuur, maar handhaafden het onopgeefbare evangelie. Wereldse muziek werd dus geheiligd of gesanctioneerd en in dienst gesteld van het evangelie. De tango stamt trouwens uit de Argentijnse bordelen en de ragtime (voorloper van de jazz201) uit de bars van Harlem. Welke christen ligt van deze duistere afkomst wakker? Het drumstel noemen sommige christenen een duivels instrument, omdat heidense volkeren trommels gebruiken bij occulte rituelen en afgodendienst. Percussie-instrumenten zijn wel in de lofprijzing van God te gebruiken, getuige de in de Bijbel genoemde tamboerijn en bekkens of cimbalen. Christenen die uit een dergelijke afgodencultuur stammen kunnen echter toch beter dit slagwerk vermijden. Negrospirituals, die voortkwamen uit heidense, extatische dansen uit het oude Afrika, zijn omgebogen ten dienste van het evangelie202. Zelfs het kerkorgel werd na de reformatie gezien als een ‘duivelse fluitkast’, die niet in een kerkdienst thuishoorde. Vervanging van de vertrouwde voorzanger door een orgel, kostte vaak veel moeite. Psalm 150 zingen met het inmiddels ingeburgerde pijporgel is makkelijker, dan het doen wat in deze oeroude psalm staat: God loven met snaar- slag- en blaasinstrumenten en zelfs met dans. Met dezelfde instrumenten kun je ook een afgod dienen (Daniël 3!).


Christelijke popmuziek is niet een apart sub-genre, maar niets anders en eenvoudig dan popmuziek gemaakt door een christen, stelt H. Rookmaker203
‘Het is niet toegestaan die en die melodie te zingen? Jazeker! Wereldse muziek, zegt u? Behoort aan de duivel, hè? Nou, als dat zo was, zou ik hem ervan beroven, want hij heeft geen recht op welke noot van de toonladder dan ook. Hij is een dief! … Elke noot en elke wending en elke harmonie is goddelijk en behoort ons toe. … Dus heilig nu eens en voor altijd jullie stemmen en instrumenten. Pak jullie harpen en orgels en fluiten en violen en piano’s en drums en al het andere dat muziek kan maken! Bied het God aan en gebruik het om alle harten rondom jullie vrolijk te maken voor de Heer!’ aldus William Booth 204.

‘Alles wat God geschapen heeft (dus ook de onreine dieren), is goed en niets daarvan is verwerpelijk, als het met dankzegging aanvaard wordt: want het wordt geheiligd door het woord van God en door gebed.’, stelt Paulus in 1Tim.4:4. Van op zich onreine spijzen mag je dus toch genieten, mits je geen aanstoot geeft aan je broeder (1Cor.8). Hier kunnen we een parallel met de muziek trekken. We kunnen zelfs verder gaan door te stellen dat de Schepper van alle muzikale mogelijkheden geen geheiligde stijlen kent. Geen enkele stijl is bij voorbaat verworpen, noch gevrijwaard voor gebruik ten kwade205.

En de modernere zanger Larry Norman vroeg zich af: ‘Why Should the devil Have All the Good Music?’

Satanisten hebben agressief geroepen tegen de christelijke blackmetalband Slechtvalk ‘God vindt het niet goed dat je deze muziek [black metal] maakt, dit is onze muziek.’206 De Noorse christelijke black-metalband Antestor, met tientallen andere bands combineert die ‘duivelse’ muziek met christelijke teksten waarin de duisternis wordt overwonnen207.


Elke muziek, vocaal en instrumentaal, kan daarom een middel in Gods hand zijn, mits de musicus zich totaal en dus onverdeeld aan God heeft toegewijd. Een slecht hart kan het heiligste perverteren208. Nieuwe muziekstijlen konden en kunnen wel vaak rekenen op veel weerstand van de traditionele kerken. Ongeacht of vernieuwing ook verbetering is, roept iets nieuws altijd tegenstand op. De macht van de traditie is immers sterk. Maar waarom lopen steeds christenen de wereld achterna in plaats van origineel te zijn? Door zang en muziek is en wordt de boodschap van het evangelie verspreid. Allerlei christenmuzikanten209 hebben allerlei muziekstijlen hiervoor gebruikt. Waarom zouden we de progressieve oproep ‘Zingt de Here een nieuw lied’210 niet laten slaan op de stijl? Onder andere door onze creativiteit lijken wij op onze Creator, en mogen Hem ook hiermee dienen en bejubelen. Christelijke hardrockgroepen als ‘Stryper’ (naam afgeleid van Jes.53:5) en ‘REZZ’ (voorheen ‘Resurrection Band’(opstandingsband)) ‘The Crucified’ (de gekruisigde), ‘Deliverance’ (bevrijding), ‘Believer’ (gelovige), ‘Mortification’ (versterving), ‘Die Happy’ (sterf gelukkig), ‘Guardian’ (wachter), ‘Bride’ (bruid), ‘Whitecross’ (witkruis), ‘The World Wide Message Tribe’ (de wereld wijde boodschap stam), ‘MIC’ (Men in Christ) (mannen in Christus), ‘Delirious’ (uitzinnig), bestaan, maar hebben zo ook bestaansrecht. De christelijke metalband Stryper was Gods middel in de bekering van Kees Kraayenoord. Kees was een van de sprekers op EO-jongerendag in 2005 en is zanger en tevens muziek- en aanbiddingsleider in dienst van de Meerkerk, een evangelische kerk in Hoofddorp.211

Na zo’n 40 jaar ‘christelijke’ rockmuziek, blijkt echter weinig of geen bijbelschoolstudent of zendeling hierdoor tot bekering te zijn gekomen.212 ‘Black metal is net zo min per definitie antichristelijk als kerkorgelmuziek per definitie christelijk is. Het hangt af van degene die het maakt.’ ‘De introductie van het drumstel betekende destijds volgens velen ook het einde van de kerk. Ik denk dat we over een paar jaar moeten lachen als iemand zegt dat black metal van de duivel is. Het is gewoon nog wat nieuw voor veel christenen.’, stellen twee christelijke Noorse black-metalband leden213.


12. Hoe deze moderne muziek te beoordelen?
Deze verhandeling over moderne muziek laat bewust niet alleen de modernste muziek de revue passeren. Om de ontwikkeling in decennia te kunnen waarnemen moet ook de wat oudere moderne muziek beschouwd worden. Inderdaad: veel genoemde popgroepen bestaan inmiddels al niet meer. Wel zijn zij een schakel geweest in een verontrustende ontwikkeling. De meningen van christenen over moderne muziek lopen uiteen. Grenzen worden op verschillende plaatsen getrokken. Wat de een toelaatbaar vindt en van geniet, verfoeit de ander. Meestal wordt erkend dat waarschuwingen voor met name black metal op zijn plaats zijn. Johan van Heuven werd beheerst door heavy metalmuziek. Na zijn bekering heeft hij er radicaal mee gebroken, maar zegt nog steeds hardrockfan te zijn. ‘Maar nu luister ik naar christelijke artiesten, zoals P.O.D. en Pillar. Ook daarin wordt geschreeuwd. Maar muziek is emotioneel en hierin schreeuwen de zangers naar God.’214
Wat is de visie van het orthodoxe jodendom op de muziek?215 Zij kennen de muziek uit het oude testament als een integraal deel van de tempeldienst. Hier kan men uit opmaken dat muziek een bijdrage kan leveren tot een spiritueel gevoel. Het tegenovergestelde is dan ook aan de orde. Muziek kan de gedachten van een mens langzaam maar zeker van richting laten veranderen. Kosjere muziek is dan ook bedoeld om dat gevoel van spiritualiteit te verkrijgen. Al is het maar een klein beetje. Muziek die niet die bedoeling heeft is niet kosjer. Dit is inderdaad nogal subjectief, en gaat het hier om een ‘vingertoppengevoel'. Hiervoor zijn dus geen objectieve maatstaven. Het jodendom kent geen verboden muziekstijlen, maar aangezien in bepaalde muziekstijlen de bedoeling per definitie negatief is, zou je die als verboden kunnen zien. Neutrale muziek bestaat wel.
Tien jaar draaide Henk van Zon als diskjockey in de popscene mee, maar nu wijst hij rockmuziek resoluut af: ‘Zogenaamde christelijke rockmuziek kan onmogelijk op zichzelf staan, losgekoppeld van de oorsprong en de geschiedenis van de rock. Het is en blijft een tak aan de stam van satanische rockmuziek en wordt door dezelfde geest geïnspireerd en beheerst.’ Ex-diskjockey Koos de Jong heeft eveneens radicaal gebroken met zijn oude liefde. Tot zijn bekering in 1984 was hij lange tijd diskjockey en verslaafd aan popmuziek, drank en porno. Volgens hem bestaat er geen onschuldige popmuziek, want ‘popmuziek en het leven met de Heere Jezus kunnen ábsoluut niet samengaan. Je kunt niet twee heren dienen.’216

Een zendingsechtpaar vertelde hoe inboorlingen in Kalimantan op “christelijke” rockmuziek reageerden. Ze zeiden: “Waarom roepen jullie de boze geesten op met jullie muziek?”Ze herkenden dezelfde opwindende werking, waardoor ze vroeger met duistere, demonische machten in contact waren gekomen.217 … Is het mogelijk dat er geestelijke rockmuziek bestaat? Een bekeerde rockmuzikant antwoordde met een tegenvraag: is er dan geestelijke porno mogelijk?218 Rockmuziek is specifiek ontworpen met het doel om gezinnen te ontwrichten en de maatschappij te ruïneren. Niet alleen legt het de bijl aan alles wat goed en eerbiedwaardig is, maar tevens beschadigt het de toehoorders in lichamelijke zin: emotionele instabiliteit, hersenbeschadigingen en soms zelfs geestesziekten. Dit is te wijten aan de beating: syncope, polyritmiek en de dissonanten.219


Muziek door niet christenen gemaakt is niet per definitie verwerpelijk. We mogen best genieten van dergelijke kunstenaars, evenals van seculier vakmanschap van loodgieter tot chirurg. Moderne muziek afschrijven omdat ze alleen modern is, is te kortzichtig. ‘Daarbij heb ik - ondanks allerlei vragen - liever te maken met een tiener die ‘uit zijn dak gaat bij Toby Mac en ‘radicaal voor Jezus wil leven’, dan met een heel paars kabinet dat de Mattheüs Passion uitzit, zonder ooit te buigen voor de gekruisigde220.’

Je uiterlijk zegt zeker iets van je innerlijk. Maar pas op. Een keurig geklede en gekapte heer hoeft om zijn outfit helemaal nog geen christen te zijn. Hij kan evengoed een gelikt werelds figuur zijn. Johannes de Doper, ruw gekleed, was echter wel een profeet van God. En trouwens: beter langharig dan kortzichtig.

Ronald Koops stelt: het fundamentele verschil tussen wereldse popmuziek en christelijke popmuziek is niet dat de muziek anders is, maar de maker van die muziek is anders. Eigentijdse gospelmuziek is wel werelds, maar niet wereldsgezind. Nogmaals: muziek-instrumenten kunnen zoveel tot eer van God (Psalm 150), als voor de aanbidding van een afgodsbeeld (Daniël 3) gebruikt worden. Christelijke artiesten mogen zich misschien hetzelfde kleden als hun ongelovige collega’s, maar ze hebben geen erotische of gewelddadige uitstraling, of een doe-maar-lekker-waar-je-zin-in-hebt-imago.221

Van Zon stelt: ‘Het is de gerichtheid van je hart die de ‘lading’ van je muziek bepaalt!’222 Hij geeft de volgende tip: ‘De meeste bands hebben hun eigen site, waar je al heel snel een indruk kunt krijgen van waar zo’n band voor staat. Lees de teksten van hun nummers, eventueel samen met je kinderen.223

Jef Vriens waarschuwt toch tegen christelijke rockmuziek, omdat men dezelfde middelen gaat gebruiken van anderen: lawaai, harde muziek en vooral de wijze van spelen van ritme.224

Stichting Naar House wil geen muziekstijl als onchristelijk uitsluiten, maar stelt: ‘Als we oprecht zoeken naar Gods weg met muziek in ons leven, zal de Heilige Geest ons leiden in alle waarheid. Belangrijk is wel dat we ons ook echt door God willen laten leiden. We moeten Hem om raad vragen met het uitgangspunt dat we alles zullen doen wat Hij van ons verlangt. Als we onszelf zo afhankelijk opstellen, zal God ons zeker antwoord geven op onze vragen.’ 225

Nog een tip van Grimbold: ‘Maar verder zie ik maar één remedie om te ontdekken met wie je te maken hebt: kijk naar de ogen! Ogen zijn de vensters van de ziel…’226
Ouders kunnen zich grote zorgen maken over de muziekkeuze van hun kind227. Een open gesprek met wederzijds respect, is beter dan het simpele gebod: ‘zet die herrie uit’. Oké, het is nu stil geworden, maar wat zeg je dàn? Leer jongeren ook kritisch te luisteren. Luister samen en analyseer. Wat is nou de boodschap van deze muziek? Let op de bron en het effect of de vrucht van de muziek. Scheer228 stelt: ’Ik omschrijf christelijke muziek over het algemeen niet in termen van stijl, maar als iets dat een goddelijke uitwerking heeft op de luisteraar. Het moet waarheid tot uitdrukking brengen met betrekking tot God en Zijn enige Zoon, waardoor mensen dichter naar Jezus toe groeien. De boodschap moet helder zijn en niet verkeerd kunnen worden begrepen. De luisteraar zou moeten weten of het lied handelt over liefde voor de Heer, bijvoorbeeld, of over een romance met een andere persoon. Het is niet bezoedeld door humanisme (verheerlijking van de mens en zijn ideeën), maar het brengt het leven naar buiten zoals dat in Gods Woord gevonden wordt. In zijn hoogste vorm zal christelijke muziek Gods volk stimuleren om Hem te aanbidden’. Wat korter geformuleerd: muziek van God verhoogt de Heer en bouwt de gelovigen op229. Niet de vormen, het volume of ritme, de stijl noch de vorm, maar in de eerste plaats moeten de geesten worden beproefd of ze uit God zijn (1 Joh. 4:1).

Criteria om muziek te beoordelen 230
1.Wat is de boodschap die wordt gebracht? Soms gebeurt het dat er door de muziek heen, buiten je weten om, godslasterlijke zinnen en woorden bij je naar binnen dringen, die vervloekingen zijn. Een voorbeeld hiervan op houseparty’s zijn de zogenaamde ‘dis-you’s’. Dit zijn woorden die over de bezoekers worden uitgesproken en betekenissen hebben als: onbekwaam maken, uitschakelen, kapot maken.231 Dit is precies het tegenovergestelde van wat God wil: zegenen, goede woorden over iemand uitspreken! Onderschat de kracht van deze negatieve woorden niet.

Welk wereldbeeld, mensbeeld en Godsbeeld wordt (impliciet) verkondigd? Wat wordt gecommuniceerd over de Here Jezus Christus? Vergelijk de tekst met de toetssteen bij uitstek: Gods woord. ‘Voorts broeders al wat waar, al wat waardig, al wat rechtvaardig is, al wat rein, al wat beminnelijk, al wat welluidend is, al wat deugd heet en lof verdiend, bedenkt dat’ (Fil.4:8). Leg het sjabloon van de tien geboden of tien leefregels en de lijst van werken van het vlees versus vrucht van de Geest in Gal.5:19-22 op het te onderzoeken onderwerp. Is er aanwijsbare zonde in het muziekspel of meer een stijl die slechts mijn persoonlijke voorkeur niet of wel heeft?


2. Wat is het motief van de artiest(en)? Mogelijkheden: eigen roem, geld, chaos, dood, opdracht van satan. Waarin ligt hun hart? Muziek en muzikanten kunnen verworden tot afgoden (idols). Kickt de artiest op enthousiast publiek, of wil hij zijn publiek juist dienen door eerlijke liederen te zingen die getuigen van de kleinheid van de mens en de grootheid van God? Dient de artiest dus zichzelf of de levende God?
3. Wat is het gedrag van de muzikanten op het podium en hoe is hun levensstijl achter de schermen in het dagelijks leven? Alcohol- en druggebruik, geweld, anarchistisch, seksuele uitspattingen? Stemmen leer en leven overeen? ‘Doe van Mij weg het getier van uw liederen, het getokkel van uw harpen wil Ik niet horen. Maar laat het recht als water golven, de gerechtigheid als een immer vloeiende beek’ (Amos 5:23).
4. Hoe hard is het volume? Hoezo MOET je de muziek hard horen? Is er naast functioneel (?) rauw geweld ook plaats voor fijngevoelige muziek?
5. Wat voor effect lijkt de muziek en/of de tekst te hebben op de luisteraar? Hoe is de beat (de maatslag van de drums) welke invloed heeft dit op de luisteraar? Overheersend, opzwepend? Welke sfeer ademt het uit? Vrede of onrust, depressie, agressie, rebellie, zelfmoord, aanbidding maar van wie? Voedt deze muziek mijn duistere kant, of brengt ze het beste in mij naar boven? Dus wat wordt erdoor gestimuleerd: heiliging of zonde? Aan de vruchten (zaad) is de boom te herkennen. Wat wordt er uiteindelijk geoogst van dit zaad? Verheerlijken de muzikanten God?
Met ander woorden: wat wil de componist doorgeven, wat straalt de muzikant uit en wat doet het de luisteraar?
Indien iemand overtuigd is van de slechtheid van bepaalde muziek, dan moet er een zuiverende actie op volgen. Kies wie je dienen wilt. Wellicht dat zonde beleden moet worden, en attributen moeten worden weggegooid. Laten we een heilig leven leven vol van de Heilige Geest. God kan van een eventuele muziekverslaving van welke soort ook bevrijden. Hij heeft recht op aanbidding, en wil met muziek, van welke soort ook, uit jouw mijn gereinigde hart aanbeden worden.

De in het verkeer geldende regel ‘Bij twijfel niet inhalen’, gaat ook in deze muziekmaterie op. Laat de vrede van Christus als een scheidsrechter in uw leven regeren232. Onvrede is dan als het fluitje van de hemelse scheidsrechter.


Het is goed de HERE te loven, Uw naam psalmen te zingen o allerhoogste, op het tiensnarig instrument en op de harp, bij snarenspel op de citer’ (Ps. 92: 2-4).
Soli Deo Gloria
drs. W.J.A. Pijnacker Hordijk



1 Larry Norman: ‘De geluidsstructuur van muziek is fundamenteel neutraal en is beschikbaar voor wie ook om er welke boodschap dan ook mee tot uitdrukking te brengen.’ Marleen Hengelaar-Rookmaker, Achter de schermen van de christelijke popmuziek in Pop in Perspektief, (Amsterdam: cahier van het Christelijk Studiecentrum, 1989) p. 61

2 Aanbevolen:

* Harry Blommaert (christen muziekleraar en beroepsmuzikant), ‘… en waar wil God met de muziek naartoe?’ Tijdschrift voor theologie en pastorale Counseling, 4e kwartaal 1994, nr. 24, pp.45-51,



5 artikelen over christelijk popmuziek door Ronald Koops en Bas Popkema (1.Onverstaanbare herrie of fantastische vorm? 2. Binnenkant in plaats van buitenkant 3. Rebecca heeft een passie voor God 4. ‘Een steun in de rug’ 5. Christelijke popmuziek, tot opbouw of ondergang?) in Visie, 13-19 feb. 2000 t/m 12-18 mrt. 2000
AuteurTitelISBNJacob AranzaVerborgen verleiders in de popmuziek ontmaskerd.90.66590033J.I. van BaarenWat u ook over popmuziek moet weten.90.66590785J.I. van Baaren(verborgen) gevaren in popmuziek90.66591218U. BaümerWij willen alleen maar je ziel Hardrock: data, feiten, achtergronden.Hengelo Ov.: Uitgave ‘Werkgroep Schepping’, 1988C.B. BeekhuizenPopmuziek en eredienst Jubal en Asaf Gebroken trompetklanken bij Pop- en GospelmuziekBennekom: St. Adullam, 1987LaMar BoschmanDe wedergeboorte van de muziek.90.64422699Arjan van den BijgaartWelke muziek maakt u ziek?90.80197726Johan van GelderPopmuziek en christendom 90.70005395Wim Jansen

Popmuziek en geloof, pleidooi en handreiking voor het werken met popmuziek in vieringen en geloofsoverdracht90.24223598Ronald KoopsDe kracht van muziek Met zes richtlijnen voor jongeren 90.85200040Leen la RivièreKaf & Koren90.70126176drs. C.M.H. van LieshoutHouse Uit je dak gaan De nieuwe dansreligie90.66591331drs. R.H.Matzken en A.Nijburg Kind en occultisme (je moet niet) spelen met het occulte90.66590807Steve MillerChristelijke muziek in beroering.90.80197718Drs. J. MulderMet House naar een andere wereld90.746920004-4G. Nienhuis, M.H. Hengelaar-Rookmaker, A. Schreuder, K. Blokhuis, H.R. Rookmaker jr., W. BoluytPop in perspectief90.71885089P.A. te VeldePopmuziek Een christelijke visie op populaire muziek90.60155467Jef VriensIn het net gevangen. De verborgen waarheid achter Rock- en Popmuziek Met exclusieve getuigenissen90.74901034Henk van ZonDuistere ondertonen van de popmuziek 90.80219363?Popmuziek onder de loep Stichting Naar House?Onderwijspakket De invloed van popmuziekStichting Naar House

3 Bach en Beethoven verdrijven hangjeugd, Reformatorisch Dagblad, 18-8-2004, zie ook bericht uit Rotterdam (metrostation Zuidplein): Hangjongeren verjaagd met draaiorgel, Reformatorisch Dagblad, 6-12-2005

4 Henk van Zon, Duistere ondertonen van de popmuziek (drukkerij Veldman: IJsselmuiden, 2005) p. 7 en 95: alle potplanten die aan rockmuziek werden blootgesteld legden binnen een maand het loodje.

5 Klassiek graag!, Reformatorisch Dagblad, 6-10-2003

6 Openb.18:22, met Babylon wordt waarschijnlijk Rome bedoeld.

7 Harco Ploegman, Dansen, zwijmelen, uit je dak… Wat is de kracht van muziek?, Str@k, okt. 2003, p.12

8 drs. C.M.H. van Lieshout, uit je dak House. De nieuwe dansreligie (Hilversum: Moria, 1994) p. 36, 37, 40, 43, 44

9 Petra Sjouwerman, Muziek ontspant patiënten en artsen, Trouw, 16-8-2003

10 LaMar Boschman, De wedergeboorte van de muziek (Den Haag: Gazon, 1985), p. 65

11 Dit zijn enkele uitkomsten van het onderzoek ‘Tijd onthult alles…’ over de gevolgen van het luisteren naar popmuziek onder jongeren van 11 tot 16 jaar van bijzonder hoogleraar Popmuziek T. ter Bogt aan de Universiteit van Amsterdam. Algemeen Dagblad 11-12-2003, zie ook Michel Dijkstra, Popmuziek biedt pubers kennis over de wereld; idolen, Trouw, 8-4-2004

12 Marleen Hengelaar-Rookmaker, Pleidooi voor popmuziek in Pop in Perspektief, (Amsterdam: cahier van het Christelijk Studiecentrum, 1989) p. 7, citaat van Steve Turner in Hungry for Heaven, rock and roll and the Search for redemption (Eastbourne: Kingsway, 1988) p. 158


1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina