Modeste Moussorgsky (1839 – 1881)



Dovnload 11.26 Kb.
Datum24.08.2016
Grootte11.26 Kb.
In februari 1978 ben ik in de eindexamen klas van het VWO naar een jubileum concert geweest van 25 jaar Amsterdams Philharmonisch Orkest. Na de pauze werd als werk van Modeste Moussorgsky de “Schilderijen van een tentoonstelling” uitgevoerd. Door de uitgebreide voorbereiding door onze klassenleraar, waarvan hier de aantekeningen volgen, en het programmaboekje wat ik tot op de dag van vandaag heb bewaard, is het één van de weinige klassieke stukken waarvan ik delen zo op de radio herken.
Veel luister plezier!
Ruud

Modeste Moussorgsky (1839 – 1881)
Moussorgsky werd tot het werk geïnspireerd door een in 1874 te St. Petersburg gehouden tentoonstelling van werken van de een jaar daarvoor overleden architect en schilder Victor Hartmann, een van zijn dierbaarste vrienden bovendien. Meer dan 400 schilderijen, schetsen, ontwerpen voor monumenten en kostuumontwerpen voor het theater werden er getoond. Tien hiervan dienden Moussorgsky als basis voor zijn “Schilderijen van een tentoonstelling” De meeste van deze muzikale schilderijen zij met elkaar verbonden door een tussenspel, dat ook als inleiding (prelude) dienst doet en dat door de componist ‘Promenade’ (wandeling) is genoemd. En in deze Promenade met zijn onregelmatige ritme (5/4 afwisselend met 6/4) hoort men hoe de componist op deze tentoonstelling rondliep, dan vlug en dan weer langzamer. Men merkt er vaak reeds de invloed die een schilderij of de gedachte aan zijn zo jong gestorven vriend op zijn stemming heeft.
De in 1874 geschreven originele pianoversie is in 1922 door Maurice Ravel van een briljante orkestratie voorzien.
Je stapt de tentoonstellingsruimte binnen en loopt via de:
Promenade
1. Gnomus

(Aardgeest) Een notenkraker in de vorm van een afzichtelijk dwergje, waarvan Moussorgsky in zijn muzikale impressie vooral het fantastische heeft weergegeven.


2. Het oude kasteel

Een klein schilderijtje van een minstreel die voor een oud slot zijn geliefde een serenade brengt, door Moussorgsky uitgebouwd tot een klagend liefdeslied.


Promenade
3. Tuileries

Spelende kinderen in de tuinen van de Tuileriën te Parijs, waarbij de componist in het middendeel de toeziende kinderjuffen nog even met een beetje ironie belicht.


4. Bydlo

(Ossewagen) Een zware Poolse ossewagen met krakende veren (bassen!) waarboven de rijder op de bok een volkachtige, breed uitgebouwde melodie zingt (o.a. solo tuba)


Promenade
5. Ballet van uit het ei komende kuikentjes

Een kostuumontwerp van Hartmann, waarbij de pootjes en kopjes van de kuikens net uit de schalen zijn gekomen, door Moussorgsky vooral in hoge registers van de piano gesitueerd, waar meen de kuikentjes lustig hoort piepen en kwetteren.


6. Samuel Goldenberg en Schmuyle

Gebaseerd op twee in het bezit van Moussorgsky zelf zijnde tekeningen van Hartmann, die op de herdenkingstentoonstelling werden geëxposeerd. De rijke jood Goldenberg en de arme Schmuyle zijn hier tot een fraai dubbelportret verenigd en we horen een prachtige muzikale typering van de pompeuze Goldenberg (bassen) tegenover de glad van de tongriem gesneden, klagende Schmuyle (gestopte trompet), waarbij Moussorgsky van oude joodse muziek gebruik maakte.



7. Het marktplein van Limoges

We zien (en horen ook) het lawaai van de menigte op de markt en vooral een twistgesprek tussen een koper en een handelaar, wat uitloopt op een fikse ruzie.


8. De Catacomben

De onderaardse wereld van Parijs, waarin Hartmann zichzelf met een lantaarn de gang onderzoekende voorstelde. Hier gebruikt Moussorgsky het promenade thema om de rondgang door de catacomben muzikaal te illustreren en hij schreef zelf boven de partituur “Con mortui in lingua morta” (met de doden in een dode taal.)


9. De hut van Baba-Yaga.

Beter bekend nog als ‘De hut op kippepoten’. Hartmann beeldde de hut van de legendarische heks Baba-Yaga af als een klok op kippepoten en Moussorgsky laat zijn muzikale impressie van dit schilderij uitgroeien tot een ware heksensabbat.


10. De grote poort van Kiev.

Hartmanns ontwerp voor de (nooit gebouwde) monumentale poort van Kiev toont een hemelvormige koepel en werd door de schilder/architect zelf als zijn beste werkstuk beschouwd. Moussorgsky bekroonde er zijn schilderijententoonstelling mee. Zonder pauze gaat het voorgaande in het slotdeel over, waarbij het promenade thema voor de laatste maal voorkomt. Reusachtige akkoorden verbonden door vluchtig voorbijgaande melodische lijnen, bereiken een climax in de op volle sterkte weerklinkende carillonslagen, die het werk naar een triomfantelijk slot voeren.


Exit.




De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2019
stuur bericht

    Hoofdpagina