Monnickendamse zeehelden



Dovnload 141.81 Kb.
Pagina1/9
Datum14.08.2016
Grootte141.81 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9

Monnickendamse zeehelden



Jaap Haag
Cornelis Dirksz., Pieter Florisz., Jan Mauw en Hermanus Reijntjes

Op 8 november 1658 sneuvelde de in Monnickendam geboren admiraal Pieter Florisz. in de zeeslag in de Sont, bij het Deense Helsingør. Dat is op 8 november 2008 precies 350 jaar geleden. Pieter Florisz. zag rond het jaar 1600 of kort daarna het levenslicht en woonde tot begin 1654 in Monnickendam. Vanwege zijn benoeming tot vice-admiraal bij de Admiraliteit van West-Friesland en het Noorderkwartier moest hij in dat jaar naar Hoorn verhuizen. Maar gezien de vrij korte periode, dat hij daar gewoond heeft, was hij in feite veel méér een Monnickendammer dan zijn beroemde leeftijdsgenoot Michiel de Ruyter een Vlissinger was.



Portret van Pieter Florisz. Afbeelding opgenomen in Geeraerd Brandts Historie der vermaerde Zee- en Koopstadt Enkhuisen, tweede druk 1747 (collectie Waterlands Archief).



Roem en onbekendheid

Anders dan in Vlissingen staat er echter geen standbeeld van Pieter Florisz. aan de Monnickendamse haven. Er is zelfs geen straat of laan naar hem vernoemd. Waarom Pieter Florisz. juist in zijn geboorteplaats Monnickendam in de vergetelheid raakte, is niet helemaal duidelijk. Op andere zeehelden is Monnickendam - terecht - trots. Dan gaat het in de eerste plaats om Cornelis Dirksz. Als admiraal van een geuzenvloot versloeg deze Monnickendamse burgemeester in 1573 een Spaans-Amsterdamse vloot op de Zuiderzee. Een overwinning, die van grote betekenis was voor de Nederlandse onafhankelijkheidsstrijd. De zeeslag is 35 jaar geleden groots herdacht, waarbij het gevecht werd nagespeeld met schepen, die tot 16e eeuwse oorlogsbodems waren omgebouwd.





In 1973 werd de slag op de Zuiderzee nagespeeld op de rede van Monnickendam (foto Theo Kampa).

Naar de geuzenadmiraal is ook een straat vernoemd, de Cornelis Dirkszlaan. Die eer viel ook de wat minder bekende zeehelden Jan Mauw en Hermanus Reijntjes te beurt1. Net als Cornelis Dirksz. liggen ook zij begraven in de Grote Kerk en wie daar wordt rondgeleid door een Monnickendamse stadsgids zal hun grafstenen zeker te zien krijgen. Die van Cornelis Dirksz. is eenvoudig, maar op die van Jan Mauw en Hermanus Reijntjes zijn fraaie lofdichten op hun heldendaden gegraveerd. Bij Jan Mauw wordt daarbij zijn heldendood in de slag bij Solebay in 1672 bezongen en bij Hermanus Reijntjes zijn moedige optreden in de slag bij Kamperduin in 1797. Aan de daar opgelopen verwondingen zou hij korte tijd later overlijden.

Maar al zijn er dan straten naar hen vernoemd, Jan Mauw en Hermanus Reijntjes hebben tot nu toe veel minder in de historische belangstelling gestaan dan Cornelis Dirksz. En dat is jammer, omdat het om zeelieden gaat, die de geschiedenis van Monnickendam niet alleen extra kleur hebben gegeven, maar die ook laten zien, hoe sterk de maritieme oriëntatie van Monnickendam vroeger geweest is. Want naast deze zeehelden van naam waren er nog tal van andere Monnickendammers die naar zee gingen, die gevaren trotseerden en die in oorlogssituaties evengoed hun leven waagden. Van de meesten van hen zullen we de namen echter niet in de geschiedenisboeken terugvinden. Om hen uit de anonimiteit te halen is nader onderzoek nodig maar dat viel buiten het bestek van deze bijdrage. Hier richten we ons op de uit Monnickendam afkomstige zeehelden, die naam hebben gemaakt.

Gewone matrozen kregen meestal minder aandacht dan hun bevelhebbers. Maar al zijn zij vaak anoniem gebleven, zij betoonden evengoed dapperheid en liepen grote risico’s. Het lot van in de strijd invalide geraakte zeelieden was niet te benijden (illustratie uit: Leuftink, A.E., Chirurgijns Zee-Compas, Baarn 1963).

Het verhaal van Cornelis Dirksz. zal menige lezer van het Jaarboek wel bekend zijn, maar wilde ik toch niet in deze portrettengalerij laten ontbreken. Ik heb daarbij dankbaar gebruik gemaakt van eerder onderzoek, onder andere dat van Leendert Appel2. Aan Pieter Florisz. werd vorig jaar in het Westfries Museum in Hoorn een expositie gewijd. Zijn levensverhaal is daarbij beschreven door John Brozius3 en daaraan kon ik de nodige biografische gegevens ontlenen. Voor het verloop van de zeeslagen, waaraan Pieter Florisz. heeft deelgenomen, heb ik echter ook uit andere bronnen geput. Wat het krijgsbedrijf op zee betreft bevond Pieter Florisz. zich namelijk in een overgangsfase. Daarbij maakte het enteren van tegenstanders in schip tegen schip gevechten, zoals Cornelis Dirksz. dat in de slag op de Zuiderzee had gedaan, geleidelijk plaats voor artillerieduels tussen tactisch manoeuvrerende, grotere vlootverbanden (eskaders of smaldelen). En waar Pieter Florisz. nog vertrouwd was met de oude strijdwijze, zo werd Jan Mauw als jong kapitein geoefend in de nieuwe strategische concepten en tactieken. Zijn leermeester was niemand minder dan Michiel Adriaansz. de Ruyter.

Over Jan Mauw viel overigens nauwelijks iets terug te vinden in de bestaande maritiem- historische literatuur. Nieuw onderzoek leverde een aantal nieuwe gegevens op, maar zijn levensverhaal is nog allerminst volledig. Over de meer dan een eeuw later naar voren tredende Hermanus Reijntjes is iets meer bekend. Zij het, dat de voor handen zijnde informatie grotendeels is toegespitst op zijn optreden in de slag bij Kamperduin in 1797. Ook hier was aanvullend onderzoek nodig. En het moet gezegd: blijft nodig. Want met deze bijdrage aan het Jaarboek van de Vereniging Oud Monnickendam zijn geen uitputtende biografieën geschreven. Het zijn slechts schetsen, die hopelijk uitnodigen tot nader onderzoek.







  1   2   3   4   5   6   7   8   9


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2019
stuur bericht

    Hoofdpagina