Natuurwetenschap in het Nieuws



Dovnload 151.09 Kb.
Pagina1/4
Datum25.07.2016
Grootte151.09 Kb.
  1   2   3   4

Natuurwetenschap

in het Nieuws

nummer 31, februari 2007

Alle artikelen zijn ingekort. De volledige artikelen zijn, net

als de digitale versie van deze krant te vinden op:

www.phys.uu.nl/natunieuws/


DNA, Stamcellen & Klonen

Alcoholisch gen

Drankzucht diep in DNA

noorderlicht.vpro.nl, januari 2007

De ene zuipschuit smacht meer naar alcohol dan de andere. Psychologe Esther van den Wildenberg onderzocht de verschillen in drankzucht bij Maastrichtse mannen met verschillende varianten van een gen.

Alcoholisme wordt voor ongeveer de helft bepaald door genen. Eén van die genen in dit complot ligt op het zesde chromosoom en komt in twee variaties voor: een G- en een A-versie. Mensen met de G-versie, het G-allel, hebben een veel sterkere hunkering naar alcohol.

Zo'n stoornis wordt vastgesteld als iemand aan een aantal criteria voldoet. Daar horen bijvoorbeeld controleverlies, het vertonen van alcoholtolerantie en ontwenningsverschijnselen bij. "Gek genoeg is een duidelijke hunkering naar alcohol geen maatstaf," zegt Van den Wildenberg, die juist die alcoholzucht onderzocht.



Bij het zien van welk glas voelt u zich het meest gelukzalig?

"Er zijn aanwijzingen dat alcoholisme bij mannen sterker overerfbaar is. Alcoholverslaving zie je ook meer bij mannen. Vrouwen grijper eerder naar slaappillen," vertelt de psychologe.


Vandaar dat ze voor mannen koos bij deze studie.

Elke dag een kakelvers eitje tegen de kanker

Volkskrant, 20 januari 2007



Onderzoekers hebben kippen genetisch zo gemanipuleerd dat ze eieren met menselijk eiwit leggen. Slim?

Het maken van geneesmiddelen en andere medisch werkzame stofjes is bewerkelijk en kostbaar. Het kan dan goedkoper, sneller en efficiënter zijn die stoffen door genetisch gemanipuleerde organismen te laten maken. Zo worden bacteriën al jaren ingezet voor de bulkproductie van insuline. Als biofabriekjes.

Voor complexere eiwitten heb je echter hogere organismen nodig. Biotechnologiebedrijven zoals het Nederlandse Pharming sleutelen daarom aan transgene geiten, koeien en konijnen die de nuttige stofjes afscheiden in hun melk.

Aan dat rijtje kan de kip worden toegevoegd. Deze week meldde het Roslin Institute bij Edinburgh – waar in 1996 schaap Dolly, de eerste zoogdierkloon, werd geboren – dat ze kippen zó hebben gemanipuleerd dat ze eieren leggen met eiwitten waarmee je onder meer een kankermedicijn kunt maken.



Druivengen maakt tomaat gezonder

Trouw, 1 februari 2007



Genen uit onder andere druiven en alfalfa zorgen ervoor dat in tomaten meer gezondheidsbevorderende stoffen ontstaan. Met deze genetische modificatie zouden op termijn allerlei fruit- en groentesoorten nog veel gezonder kunnen worden dan ze al zijn.

Tomaten bevatten net als onder meer appels, spruitjes, rode wijn en peulvruchten veel flavonoïden. Van deze stof is een gunstig effect op de gezondheid bekend, maar er zijn al meer dan 6000 verschillende soorten gevonden. Er lopen tal van onderzoeken naar bijvoorbeeld het effect op diverse kankersoorten, huidveroudering, afslankeffecten en hart- en vaataandoeningen.

Een woordvoerder van de Wageningen Universiteit, waar Schijlen zijn onderzoeken deed, verwacht niet dat er snel gezondere fruit- en groentesoorten in de winkel zullen liggen. Daarvoor is het onderzoek nog te experimenteel. Maar dat de genetisch gemodificeerde producten op termijn de gewone, en minder gezonde soorten verdringen, lijkt wel zeker



Genen uit onder andere druiven en alfalfa zorgen ervoor dat in tomaten meer gezondheids-bevorderende stoffen ontstaan.

Kanker komt én blijft door zelfde genfout

NRC, 25 januari 2007



Het opnieuw activeren van één niet meer werkend gen in tumoren is voldoende om die kankers te doden. Voor het kankerveroorzakende p53-gen is deze week aangetoond dat het de kanker ook in leven houdt.

Met twee publicaties in de Nature van vandaag en een derde publicatie in het wetenschappelijke tijdschrift Cell, laten drie concurrerende onderzoeksgroepen zien dat tumoren vaak maar door één beslissende genfout in leven blijven en groeien. Het beslissende gen dat een tumor groeiend houdt, is bijna altijd een van de kankerbevorderende of -onderdrukkende genen die de afgelopen decennia bekend zijn geworden.

In de nu gepubliceerde onderzoeken is in muizen – op verschillende manieren – een stuk DNA in het p53-gen geplaatst dat ervoor zorgt dat het gen niet werkt. De muizen groeien op met een niet-functionerend p53-gen en krijgen al snel kanker. Maar het geïntroduceerde DNA heeft een ‘schakelaar’ waardoor het in de levende muis met een specifiek stofje uitschakelbaar is. Na toedienen van dat stofje werd het p53-gen actief, stopte de kanker met groeien en verdween zelfs vaak grotendeels.

Kruisen mens en dier: handig maar eng

NRC, 11 januari 2007



De doorgaans liberale Britten durfden vandaag nog niet te beslissen of je een embryo mag maken van een koe of konijn en een mens. De Nederlandse wet geeft de wetenschap veel vrijheid.

De Chinese onderzoekster Hui Zhen Sheng maakte begin 2003 in het vakblad Cell Research bekend maakte dat zij menselijk DNA had ingebracht in de eicel van een konijn en zo een embryo had gemaakt. Sindsdien zijn dit soort hybriden realiteit. Dat is zeker te merken in het Verenigd Koninkrijk, dat geen verbod heeft op het maken van menselijke embryo’s voor experimenten. Twee onderzoeksteams hebben een aanvraag lopen voor onderzoek naar vergelijkbare studies als die van Sheng, met gefabriceerde mens-dier-embryo’s. Chimaera’s heten ze, naar monsters, (deels geit, slang en leeuw) uit de Griekse mythologie.





Omstreden gebruik van hybride embryo’s is volgens Nederlandse wet toegestaan

En het DNA kan ook van een mens komen, om een menselijke kloon te maken. Het is de laatste jaren een veelgenoemde utopie geworden van het stamcelonderzoek. Stap één: neem, bijvoorbeeld, een Parkinson-patiënt. Stap twee: maak met zijn DNA een kloon en haal er embryonale stamcellen uit. Stap drie: kweek zo nieuwe hersencellen en spuit die in bij de patiënt. In de praktijk komt de techniek nog niet verder dan stap één. Alleen de Koreaan Woo Suk Hwang kon stap twee, maar alleen cum fraude.



Prionvrije koeien blijven gezond

NRC, 4 januari 2007



Runderen die door een genetische ingreep prionvrij gemaakt zijn, blijken na ruim anderhalf jaar even gezond als normale soortgenoten.

De hoop is dat de dieren dankzij de ingreep niet langer vatbaar zijn voor gekkekoeienziekte (BSE). Deze dodelijke infectieziekte wordt overgebracht door verkeerd gevouwen prioneiwitten. De verkeerde vouwing is besmettelijk: gezonde prionen in het runderlichaam vouwen zich ook verkeerd, waardoor eiwitklonters ontstaan. De dieren worden ziek, krijgen omvangrijke hersenbeschadigingen en gaan ten slotte dood.

Wetenschappers rond het Amerikaanse biotechnologiebedrijfje Hematech in Zuid-Dakota kweekten een cellijn van een Holsteinstier, waarbij ze het gen dat codeert voor het prioneiwit uit het DNA knipten. Deze cellen gebruikten ze om klonen te maken. Zo werden er twaalf stierkalfjes geboren.

Ziekte & Gezondheid

Alles weten heeft een prijs

NRC, 19 januari 2007



Van welke van de vele erfelijke ziekten zou je willen weten of je pasgeboren baby eraan lijdt, vroeg Symone Detmar van onderzoeksinstituut TNO aan ouders die net een kind hadden gekregen of nog net niet. Ze vroeg het ook aan ouders van kinderen met erfelijke ziekten die wel en die niet behandeld konden worden.

De ouders wilden alles weten. Allemaal. Ook als de ziekte van hun kind niet te genezen zou zijn, zoals bij taaislijmziekte. Maar, zeiden ze er wel bij, alléén als daarmee onherstelbare schade kon worden voorkomen. Als er toch niets aan te doen was, zeiden veel minder ouders hun kind te willen laten screenen.

Sinds 1 januari van dit jaar en na veel discussie, worden pasgeboren baby’s in Nederland niet meer getest op drie erfelijke aandoeningen, zoals in veel landen, maar op zeventien. Daarmee zullen jaarlijks bij gemiddeld 89 extra kinderen, ziekten in een vroeg stadium kunnen worden opgespoord. De ziekten die het kabinet op advies van de Gezondheidsraad sinds 1 januari van dit jaar aan de screening toevoegde, zijn ziekten die niet altijd te genezen zijn, maar waarbij door vroeg te behandelen schade kan worden voorkomen. Ouders zouden anders onnodig ongerust gemaakt worden.

Amper twee dagen na de invoering van de uitgebreidere hielprik pleitte een klinisch geneticus er al voor de hielprik nog verder uit te breiden. Ook onbehandelbare ziekten zouden volgens hem in de screening kunnen worden opgenomen. Ouders kunnen met die kennis over de ziekte bijvoorbeeld de geboorte van een tweede kind met diezelfde erfelijke aandoening voorkomen.



Antibiotica zinloos bij griep

Trouw, 30 januari 2007

Het slikken van antibiotica is zinloos bij griep, acute bronchitis, verkoudheid en de meeste vormen van keel- en oorontsteking. Met een campagne over de misvattingen rond antibiotica wil het Belgische ministerie van Volksgezondheid het gebruik terugdringen.

Griep, verkoudheid, acute bronchitis en keel- en oorontsteking zijn infecties die veroorzaakt worden door virussen. Antibiotica werken alleen tegen bacteriën. Dankzij eerdere antibioticacampagnes is het gebruik ervan in België in vijf jaar tijd met 24 procent gedaald



Anti-hiv gel faalt

noorderlicht.vpro.nl, februari 2007



Een vaginale gel die bedoeld was om vrouwen tegen het aidsvirus te beschermen, blijkt het aantal besmettingen in de praktijk juist te verhogen. De proeven ermee zijn ijlings gestopt.

Vrouwen in Zuid-Afrika, Benin, Oeganda en India deden mee aan een experiment met het virusdodende middel Ushercell, 1333 in totaal. Maar bij een tussentijdse evaluatie bleek, dat gebruiksters juist vaker besmet waren geraakt dan een controlegroep. De proef is daarom met onmiddellijke ingang gestopt, kondigde fabrikant Polydex Pharmaceuticals gisteren aan. Ook een andere praktijkproef met ditzelfde middel, onder 1700 Nigeriaanse vrouwen, is direct beëindigd, hoewel daar geen aanwijzingen waren voor een verhoogde besmettingskans. De aandelenkoers van het Canadese Polydex stortte na die mededeling in.





Na seksuele onthouding nog steeds het meest effectieve middel om hiv-besmetting te voorkomen: het condoom.

Onderzoek naar alcohol-baby’s

Toenemende bezorgdheid over drankgebruik tijdens zwangerschap

Trouw, 12 januari 2007

Kinderartsen melden sinds 1 januari alle kinderen met het foetaal alcoholsyndroom (FAS) aan bij een centrale databank. Dit landelijke onderzoek moet aantonen hoe vaak deze aandoening in Nederland voorkomt.

FAS is een combinatie van groeiachterstand, afwijkingen in het gelaat en een hersenbeschadiging als gevolg van (fors) alcoholgebruik tijdens de zwangerschap.

Zo publiceerde de Gezondheidsraad in 2005 een rapport waarin werd gesteld dat niet aan te geven is hoeveel alcohol zonder risico is. Het enig veilige advies aan vrouwen die zwanger willen worden of zijn, is géén alcohol drinken. Ook af en toe een glaasje kan schadelijk zijn en leiden tot een miskraam.

Beschadigd voor je hele leven

Drank en zwangerschap

Trouw, januari 2007

Ach, af en toe een glaasje als je zwanger bent, kan toch geen kwaad?! Voor Diane Black en Martha Krijgsheld is er geen enkele reden voor dergelijke nonchalance. De twee hebben de zorg voor kinderen met het foetaal alcoholsyndroom.

Diane Black en Martha Krijgsheld wensen niet laconiek te doen over drankgebruik tijdens de zwangerschap. Black is de moeder van de 14-jarige Niek en de tweeling Willem en Sonja van 12, die ze zo’n tien jaar geleden met haar man vanuit Rusland adopteerde. Krijgsheld is pleegouder van de 8-jarige Jos, die kort na zijn geboorte bij haar in huis kwam. Alle vier hebben ze het foetaal alcohol syndroom (FAS), een combinatie van groeiachterstand, gezichtsafwijkingen en een hersenbeschadiging als gevolg van alcoholgebruik tijdens de zwangerschap.

De vrouwen hadden daarvan geen idee op het moment dat de kinderen aan hen werden toevertrouwd. Krijgsheld: „We wisten dat de moeder van Jos veel dronk. Hij moest afkicken toen hij bij ons kwam wonen. Hij zweette enorm, overstrekte zich voortdurend, kon bijna niet huilen. De eerste zes maanden waren erg zwaar, maar ik dacht: we moeten er doorheen, daarna wordt het beter.”

Het foetaal alcohol syndroom wordt veroorzaakt door drankgebruik tijdens de zwangerschap. Alcohol beinvloedt de aanleg van de hersenen en het centrale zenuwstelsel. Gevolg daarvan: Vertraagde groei. FAS-kinderen hebben een groeiachterstand bij de geboorte en groeien ook daarna heel traag. Doorgaans blijven ze mager.

Gezichtsafwijkingen. Hoewel niet zo duidelijk als bij kinderen met Down hebben kinderen met FAS vaak een ’eigen’ gezicht: een platte neus, smalle bovenlip, smalle oogspleetjes.

Neurologische aandoeningen. Hierbij valt te denken aan een laag IQ (soms verstandelijke handicap), leerstoornissen, dyslexie, slecht sociaal functioneren, hyperactiviteit en autistisch gedrag.



Sterrenkijken op klaarlichte dag

noorderlicht.vpro.nl, januari 2007



Waar gaat het naartoe met de medische beeldvorming? Een gesprek met twee experts leert dat het vakgebied nog lang niet uitgegroeid is, zowel in het maken van plaatjes als het slim oppikken van informatie daaruit. Maar het trekken van conclusies blijft artsenwerk.

Beeldvormende technieken zijn er om anatomische afbeeldingen te maken, maar ook steeds meer om te kunnen zien wat er in het lichaam gebeurt. Welke stoffen zitten waar, zijn er ergens nog ontsnapte kankercellen, hoeveel bloed stroomt er op een bepaald moment naar een orgaan of een hersengebied?

Een tweede belangrijke ontwikkeling is volgens Luijten het real-time combineren van verschillende scantechnieken. Het combineren van scans gebeurt al langer, alleen zijn die scans dan niet tegelijk gemaakt.

"Een hoge concentratie ultrasoon geluid kan op een specifieke plek in het lichaam warmte genereren en zo plaatselijk weefsel vernietigen. Met MRI kun je warmteverschillen waarnemen en dus kun je de sterkte en focus van de geluidsgolven sturen en controleren."









Schildkliertumor (SPECT) en Schildklier (CT). Als de twee beelden gecombineerd worden, is precies te zien waar de tumor zich bevindt. Beelden: Universiteitskliniek Erlangen (Duitsland)

Chromosoom voorspelt hartaanval

NRC, 16 januari 2007



Mensen met korte telomeren (chromosoomuiteinden) in hun witte bloedcellen hebben bijna tweemaal zoveel kans op hartziekten als mensen met lange telomeren. Cholesterolverlagers verkleinen het risico.

De kans op een hartaanval daalt bij het slikken van statinen (cholesterol verlagende pillen) bijna tot het niveau van de mensen met de lange telomeren. Mensen die een hartaanval krijgen, hebben bijna allemaal ook al korte telomeren.

Telomeren zijn de stukken DNA aan de beide uiteinden van het lange DNA-molecuul dat in ieder chromosoom ligt. Bij iedere celdeling wordt de telomeer iets korter en een cel met een te sterk ingekorte telomeer kan niet meer delen. Niet-delen betekent dat weefsels zich niet meer verjongen. Korte telomeren zijn daardoor een kenmerk van veroudering. Sommige kankercellen zijn in staat om hun telomeren ‘op lengte’ te houden, waardoor ze bij deling niet verouderen. Sommige verouderingsonderzoekers kijken of ze de telomeerverkorting ook in gezonde cellen kunnen tegengaan.

De killer van 1918 leeft weer

Volkskrant, 16 februari 2007



Veertig miljoen doden eiste de griepepidemie van 1918. Onderzoekers wekten het virus weer tot leven en ontdekten hoe het te werk gaat. Het Spaanse griepvirus remt kennelijk de afweer

'Herbouwd virus stuit op angst en wantrouwen ‘Als Taubenberger in een Iraans laboratorium zat, zou zijn werk beslist worden beschouwd als een smoking gun voor een agressief biologisch wapenprogramma.’ Dat schreven Amerikaanse vredesactivisten jaren geleden al over hun landgenoot Jefferey Taubenberger, de microbioloog van het US Armed Forces Institute of Pathology in Washington die sinds midden jaren negentig werkt aan een reconstructie van het griepvirus dat in 1918-’19 wereldwijd circa veertig miljoen mensen doodde. Een levende reconstructie, om precies te zijn.

Het Spaanse-griepvirus, dat in 1918 circa veertig miljoen doden veroorzaakte, zet het hele immuunsysteem op zijn kop. Dat is een belangrijke oorzaak achter de extreme virulentie van dat virus, menen Japanse, Canadese en Amerikaanse virologen in Nature van deze week.

Hepatitisvirus eist duizenden levens

Volkskrant, 2 februari 2007



Vierduizend Nederlanders zullen de komende twintig jaar sterven aan chronische hepatitis B. Als er niets verandert aan het huidige beleid, komt het aantal doden twee maal zo hoog te liggen als het aantal aids-slachtoffers in die periode.

In Nederland lopen zestigduizend tot 75 duizend mensen rond die besmet zijn met het chronische hepatitis B-virus. Dat blijkt uit een studie van de universiteit van Bielefeld en het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam.

Dit aantal besmette mensen is de laatste decennia verdubbeld door immigratie uit landen waar het virus op grote schaal rondwaart, zoals in Afrika en Oost-Europa. Bij tijdige diagnose is een chronische besmetting, die vaak sluimert zonder ziekteverschijnselen, adequaat te behandelen.

De leverspecialisten pleiten voor vaccinatie van alle baby’s, zoals in veel omringende landen, om de verspreiding van het virus in te dammen. Zo’n vaccin tegen hepatitis B is al meer dan twintig jaar voorhanden.



Malaria komt naar je toe deze zomer!

Kennislink.nl, februari 2007



Rijdend over de ‘route du soleil’ dwalen je gedachten af naar de witte stranden van Lloret de Mar. Zonnebrandcrème genoeg in je bagage, maar plotseling...! Helemaal vergeten om de malariaprofylaxe mee te nemen. Gelukkig dat de apotheek in Spanje ze ook verkoopt.

Malariapillen? Spanje? Er is toch helemaal geen malaria in Europa? Pas maar op: dat ga je nog meemaken! Toename in temperatuur doet wetenschappers vermoeden dat dit de toekomst is. Het broeikaseffect heeft tot gevolg dat er opwarming van de aarde optreedt. Het klimaat verandert langzaam en de gemiddelde temperatuur stijgt. Het warmer worden van de wereld heeft niet alleen tot gevolg dat bijvoorbeeld de zeespiegel stijgt, maar ook infectieziekten kunnen zich wijder te verspreiden.





Malariamug

Met een verschuiving van de grenzen van het tropische klimaat is het niet ondenkbaar dat de tropische ziekten zullen volgen. Ziektes als malaria, Westelijk Nijl virus en dengue (knokkelkoorts), die worden overgebracht door geïnfecteerde muggen, steken steeds vaker de kop op in gebieden waar ze tot voor kort niet voor kwamen.



Partnerruil nierdonoren is een succes

Volkskrant, 12 januari 2007



Het Nederlandse experiment met het kruislings doneren van nieren van partners van patiënten is een succes. In twee jaar tijd is tien procent van alle levende nierdonaties op het nieuwe systeem gebaseerd.

Bij gepaarde-donorruim van nieren wordt een nier van een gezonde partner van een nier-patiënt aangeboden aan een andere patiënt die ook een partner heeft die een nier ter donatie aanbiedt.

Partners van een nierpatiënt zijn doorgaans gemotiveerd om een nier af te staan voor donatie, maar hun nier is niet noodzakelijk geschikt voor hun eigen partner.

Door een kruisruil uit te voeren met een andere partner van een andere nierpatiënt worden twee patiënten toch geholpen door nauwbetrokkenen.



Plakken tegen Alzheimer

noorderlicht.vpro.nl, januari 2007



Inenten via de huid komt uit Amerikaans onderzoek naar voren als een veelbelovende manier om de ziekte van Alzheimer te bestrijden. Muizen worden er deels mee beschermd tegen eiwitklontering in hun hersenen. Zou het bij mensen ook zo goed werken?

Wekelijks een pleister op je rug plakken om te voorkomen dat je seniel wordt, dat klinkt eerder als volksverlakkerij dan als serieuze wetenschap. Jun Tan en collega's maken vaccins tegen de ziekte van Alzheimer, een hersenaandoening die gekenmerkt wordt door eiwitophopingen in en tussen hersencellen. Ze hopen te bereiken dat het lichaam van de patiënten die ophopingen zelf gaat afbreken, na toediening van een vaccin dat deels uit dezelfde stof bestaat: fragmenten van het eiwit amyloïd-beta.





De geest van Alzheimerpatiënten lijkt langzaam te vervliegen, naarmate hun hersenen verder worden aangetast.

Een pleister die de ziekte van Alzheimer kan voorkomen ligt morgen natuurlijk nog niet in de apotheek, en over tien jaar waarschijnlijk nog steeds niet. Dat het ooit zover komt, lijkt na dit onderzoek goed mogelijk. Maar voorlopig zult u zich moeten behelpen met gezond eten, voldoende bewegen, rode wijn en groene thee drinken en regelmatig de hersenen flink aan het werk zetten. Want dat zijn allemaal activiteiten waarvan min of meer vaststaat dat ze de gevreesde eiwitklontering tegengaan





Hersencellen gaan uiteindelijk massaal dood door de eiwitophopingen, waardoor het brein krimpt. Links een normaal stel hersenen, rechts dat van een Alzheimerpatiënt.

Uitslapen helpt tegen dik worden – een beetje

Volkskrant, 10 februari 2007



Een kind dat vijf jaar lang een uur minder slaapt, komt anderhalve kilo aan, althans statistisch. Maar is dat nou veel?

Eindelijk een aanpak van overgewicht bij kinderen die ook kinderen zal aanspreken: langer uitslapen. Tot deze onontkoombare aanbeveling komt een groep Amerikaanse onderzoekers in het jongste nummer van het blad Child Development. Heel veel maakt het niet uit, moet er direct bij gezegd worden, maar geen enkele aanpak van overgewicht bij kinderen lijkt heel veel uit te maken. En een uur later naar school zal kinderen als muziek in de oren klinken.

Het verband tussen weinig slaap en veel gewicht is al eerder aan de orde geweest, maar daarbij ging het vooral om het effect bij volwassenen. De studie van Emily Snell en collega’s is de eerste die het effect op kinderen tracht te ontrafelen.




  1   2   3   4


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2019
stuur bericht

    Hoofdpagina