Popcorn, Pils en Pringles: onbetaalbaar in de toekomst?



Dovnload 425.46 Kb.
Pagina1/10
Datum23.08.2016
Grootte425.46 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10
Erasmus Universiteit Rotterdam

Faculteit Economische Wetenschappen

Bachelorscriptie Algemene Economie

Popcorn, Pils en Pringles: onbetaalbaar in de toekomst?
Over de bepaling van de Europese maïsprijs en de invloed van China en India

Eline Leijten – 294588

Laura Pleumeekers – 296571

Begeleider:Begeleider: Dr. Bettendorf

10 – 05 – 2008



Samenvatting [achter titelpagina]
Onze bachelorsciptie is getiteld: “Popcorn, Pils en Pringles: onbetaalbaar in de toekomst?” De Europese maïsprijs is de afgelopen drie jaar zeer snel gestegen. Dit heeft nadelige gevolgen voor Europese consumenten, maar vooral ook voor producenten die maïs als grondstof voor hun producten gebruiken. “Popcorn, Pils en Pringles” worden dus duurder in de toekomst. Onze scriptie is als het ware een zoektocht naar de redenen van de prijsstijging van maïs op de Europese markt. Hierbij dragen we verschillende oorzaken aan die wij van invloed achten, te weten de olieprijs, de beschikbare landbouwgrond, de gemiddelde opbrengt per hectare, de groei van de wereldbevolking, het BBP per hoofd van de bevolking en het aantal varkens op de wereld. Na een regressie-analyse te hebben gedaan zijn we tot de conclusie gekomen dat vooral de opbrengst per hectare van invloed is op de prijs van mais. Hierbij moet in acht genomen worden dat het beleid van de Amerikaanse -, Europese - en Chinese overheid ook van grote invloed is op de prijs van maïis. Het advies dat wij uitbrengen is dan ook gericht op marktfactoren én op beleidsfactoren. Het sluit aan bij het advies dat een week geleden is uitgegeven door de Wereldbank en de Wereldvoedselorganisatie.

We willen de organisatie van het Erasmus Advies Project danken voor hun begeleiding gedurende dit traject.



Inhoudsopgave

Inleiding 4


Hoofdstuk 1: De bepaling van de prijs van een agrarisch product 5

1.1 Productiefactoren op de boerderij 6


1.2 Waardeketen integratie 6

1.3 Marketing 7

1.4 Regels en handelsbelemmeringen 7

1.5 Handel 8

1.6 Technologie en innovatie 11

1.7 Dynamiek van de consument 11


Hoofdstuk 2: De ontwikkelingen op de wereldmarkt van maïs en het effect 12

ervan op de Europese prijs



    1. De Europese maïsprijs 12

    2. De algemene ontwikkelingen op de wereldmarkt van maïs 14

    3. Karakteristieken van de huidige wereldmarkt van maïs 15

Hoofdstuk 3: Westcott en Hoffman 16


Hoofdstuk 4: De mogelijke oorzaken van de stijgende Europese maïsprijs 19

4.1 Aanbodgerelateerde factoren 19

A Wereldolieprijs 19

B Beschikbare landbouwgrond geschikt voor cultivatie 21

C Opbrengst per hectare beschikbare landbouwgrond 22

4.2 Vraaggerelateerde factoren 25

A Grootte wereldbevolking 25

B Reëel BBP per hoofd van de wereldbevolking 26

C Biobrandstofindustrie 27

D Aantal varkens op de wereld 29

4.3 Beleidsmatige factoren 30

A Beleid Verenigde Staten 30

B Beleid China 32

C Beleid Europese Unie 34


Hoofdstuk 5: Regressie analyse 35
Advies en conclusie 43
Literatuurlijst 45

Bijlage 47



Inleiding

“Prijzen maïs rijzen de pan uit”, “Staan we nu aan het begin van de nieuwe tortilla oorlog?”, “Maïs, het kaviaar van de toekomst!”. Dit is maar een fractie van het aantal krantenartikelen dat recentelijk is verschenen naar aanleiding van de enorme stijgingen van de maïsprijs.. In delen van de wereld heerst ten gevolge van de hoge voedselprijzen al maanden grote sociale onrust, er is in China zelfs iemand doodgedrukt in een winkel toen maïsmeel in de aanbieding was.

Ook Europa heeft momenteel te kampen met hoge maïsprijzen en de verwachtingen zijn dat deze stijgende lijn zich in de toekomst zal voortzetten. Reden genoeg om je af te vragen of het niet tijd is voor maatregelen. Om deze te kunnen treffen zal echter eerst onderzocht moeten worden hoe de Europese maïsprijs tot stand komt en welke factoren hierin de belangrijkste rol spelen. Er wordt bijvoorbeeld vaak gezinspeeld op de grote economische groei in landen als China en India als oorzaak van de hoge maïsprijzen waar wij ons geconfronteerd mee zien. Dit vinden wij een interessante kwestie om nader te onderzoeken; is het echt zo dat wij bij de groenteboer meer moeten betalen voor onze maïskolf omdat de Chinese respectievelijk Indiase bevolking en inkomens recentelijk zo zijn toegenomen? Of moet de oorzaak toch gezocht worden in bijvoorbeeld de opkomende biobrandstofindustrie of de klimatologische veranderingen waar boeren overal ter wereld mee te kampen hebben?

Deze vragen hebben voor ons geleid tot de volgende onderzoeksvraag:


Door welke factoren wordt de prijs van maïs bepaald en hoe groot is de invloed van China en India hierop?
Als wij deze factoren eenmaal in hun mate van invloed hebben kunnen onderscheiden, zullen we in staat zijn om een advies uit te brengen aan de Europese Commissie ten aanzien van passende maatregelen die zij in dit kader zou kunnen treffen.

Allereerst zullen we uitleggen hoe de prijs van een agrarisch product in het algemeen tot stand komt. Vervolgens zullen we de ontwikkelingen op de wereldmarkt van maïs bespreken en het effect hiervan op de Europese prijs. Dan zullen we uitleg geven over het rapport van Westcott en Hoffman (1999), (1999), dat wij als leidraad hebben gebruikt bij het schrijven van deze scriptie, om in het hoofdstuk daarna over te gaan op de bespreking van de verschillende mogelijk van invloed zijnde factoren. Hierna kunnen we de regressie analyse uitvoeren; de bijbehorende conclusie en het advies behandelen wij tot slot.


Hoofdstuk 1

De bepaling van de prijs van een agrarisch product

Maïs is een product dat door Europeanen gretig wordt geconsumeerd; de Europese burger heeft een gemiddelde maïsconsumptie van 22,08 kilogram per jaar1. Nu de maïsprijs zowel binnen de Europese Unie als op wereldniveau almaar stijgende is ondervinden veel huishoudens hier financiële schade van. Maar om te kunnen onderzoeken door welke factoren deze buitensporige prijsstijgingen nu worden veroorzaakt is het zaak om eerst eens te onderzoeken hoe die prijs nu eigenlijk tot stand komt.

De verschillende fases in het productieproces van maïs dragen logischerwijs ieder bij aan een verhoging van de prijs van het eindproduct. De ene fase heeft hier echter altijd een grotere invloed op dan de andere. De uiteindelijke prijs van agrarische producten wordt bepaald door verschillende factoren2, die we in de volgende paragrafen elk m.b.t. maïs nader zullen toelichten.


  1. Productiefactoren op de boerderij

  2. Waardeketen integratie

    • De verschillende niveaus van verticale integratie van activiteiten

    • De schaalvergroting van verwerkings- en productiefaciliteiten

  3. Marketing

    • De druk op producenten om producten steeds verder te differentiëren voor steeds meer specifieke marktsegmenten

    • De globalisering van merken

    • De kwaliteitsdifferentiatie van eindproducten

  4. Regels en handelsbelemmeringen

    • De kosten van regulatie voor producenten

    • Het bestaan van barrières die hogere winsten binnen een waardeketen belemmeren

    • De vraag naar producten die moeten voldoen aan ethische standaarden en eisen t.a.v. de integriteit van het product

  5. Handel

    • De reikwijdte en invloed van export van het product

    • De reikwijdte en timing van import van het product

  6. Technologie en innovatie

  7. Dynamiek van de consument

- De kracht van de ‘convenience market’; de consumentenvoorkeur voor kant-en-klaar maaltijden e.d. gemakshalve aantrekkelijke producten
1.1 Productiefactoren op de boerderij

Het productievolume van maïs is afhankelijk van externe factoren en dan met name van het weer. Dit kan hele oogsten laten mislukken met als gevolg dat er veel minder maïs op de markt komt, wat een verhogend effect op de prijs heeft. Om nog maar niet te spreken over de gevolgen van klimatologische rampen als overstromingen of orkanen.

De productie van maïs is seizoensgebonden. Het seizoen in Europa loopt van

mei tot september, waardoor er in de overige maanden altijd relatief veel maïs geïmporteerd wordt. (Dit meestal tegen een hogere prijs i.v.m. transportkosten.)

Wat betreft de houdbaarheid is maïs een product dat je vrijwel direct na aankoop dient te eten, wil de smaak behouden blijven. Je kunt maïs eventueel wel invriezen, maar de Europese consument zal het product in principe kopen om het op zeer korte termijn na aankoop te consumeren. Deze korte houdbaarheid laat de waarde van het goed dalen en hiermee ook de prijs. Als maïs echter aangewend wordt als voedergewas voor veestapels, wordt dit wel vaak in grote hoeveelheden opgeslagen. Naarmate er grotere hoeveelheden maïs voor deze toepassing worden gebruikt, neemt dus de waarde van het goed toe.
1.2 Waardeketen integratie

De mogelijkheden voor verticale integratie zijn beperkt. Belangrijkste actoren in het proces zijn de leveranciers aan de boer, de boer die het product verbouwt, het distributiecentrum of de groothandel die het aan de winkel doorverkoopt en de winkel die het tot slot aan de consument aanbiedt. Deze vier hebben alle hun eigen rol, waardoor ze niet zo makkelijk bijeen te voegen zijn. Maïs op zich is een primair goed, dat nauwelijks bewerkt behoeft te worden alvorens het op de markt kan worden verhandeld.


1.3 Marketing

De vraag naar productdifferentiatie is hier niet aan de orde, omdat het in deze scriptie gaat om het primaire product maïs en niet om de cornflakes of de boterhammen die ervan gemaakt worden. Gezien de vele mogelijkheden voor productdifferentiatie is maïs wel een waardevol goed voor producenten, wat de waarde van het product laat stijgen.


1.4 Regels en handelsbelemmeringen

De prijs van maïs op de Europese markt wordt beinvloed door handelsrestricties. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid (Common Agricultural Policy, CAP) van de Europese Unie is erop gericht boeren een redelijke levensstandaard te bieden, de consument tegen een eerlijke prijs te voorzien van kwaliteitsvoedsel en ons landelijk erfgoed in stand te houden.3

Het Europese handelsbeleid wordt bepaald aan de hand van de Gemeenschappelijke Marktordening (GMO) voor Granen en de interventie in de graansector wordt door de Europese Commissie beheerd. De afgelopen jaren is er ter bescherming van de interne markt altijd een interventieprijs voor maïs vastgesteld. Als de marktprijs zakte onder deze interventieprijs, kwam de EU de boeren tegemoet door hoeveelheden maïs op te kopen tegen deze interventieprijs. Deze indirecte vorm van subsidie aan de producenten wordt echter afgeschaft vanaf het verkoopseizoen 2009/2010. Ook zijn er afspraken gemaakt over de in- en uitvoer van granen. Als men maïs wilt importeren dient men de invoerrechten van het gemeenschappelijk douanetarief te betalen en in sommige gevallen komen daar nog aanvullende invoerrechten bij. Dit betreft meestal gevallen waarbij de wereldmarktprijs lager ligt dan de prijs die de Europese Unie heeft doorgegeven aan de WTO, of gevallen waarbij de import van maïs schadelijke gevolgen kan hebben voor de stabiliteit op de Europese markt. Exporteurs van maïs kunnen een uitvoerrestitutie toegerekend krijgen; dit ter voorkoming van discriminatie tussen de verschillende partijen op de markt.

Aangezien Europa geen zelfvoorzienende gemeenschap is, heeft ook de regelgeving in andere delen van de wereld invloed op onze prijs. Zo is het handelsbeleid van de Verenigde Staten als grootste producent en exporteur van maïs ook van belang voor de Europese maïsprijs. Dit beleid is grotendeels vastgelegd in de zogeheten ‘farm bills’. De US Department of Agriculture verstrekt torenhoge subsidies aan de producenten van graan en in het bijzonder maïs. De voornaamste reden voor deze verhoogde subsidies is de voor de overheid aantrekkelijke mogelijkheid om maïs in te zetten voor de productie van ethanol, dat gemengd met benzine een lucratieve biobrandstof oplevert. Hoezeer de Amerikaanse overheid deze subsidies de afgelopen jaren heeft opgevoerd is in onderstaande grafiek te zien:
FIGUUR 1.1: Overheidssubsidies t.b.v. de productie van graan in de Verenigde Staten

(Bron: Babcock, 2007)


Dit proces is in 2006 en 2007 alleen maar geaccelereerd. Deze subsidies verstrekt door de Amerikaanse overheid leiden ertoe dat de maïsprijs kunstmatig wordt verlaagd. Onderzoek wijst uit dat alleen in 2004 de wereldmarktprijs van dit goed zonder Amerikaanse subsidies al 7% hoger had gelegen4 en die subsidies zijn nadien in rap tempo verhoogd.

Op de precieze invloed van regels en handelsrestricites op de Europese maïsprijs zullen we terugkomen in hoofdstuk 4.


1.5 Handel5
Maïs neemt steevast een prominente plek in binnen de wereldhandel in granen. Er zijn gebieden waar men overschotten aan maïs heeft en delen van de wereld die kampen met tekorten, vandaar dat er veel wordt geëxporteerd respectievelijk geïmporteerd.

De Verenigde Staten is de grootste exporteur van maïs; in de jaren negentig was dit land bijvoorbeeld verantwoordelijk voor 70% van de exporten wereldwijd. In de meeste jaren gedurende de periode die wij onderzoeken was Argentinië na de VS de grootste exporteur. Argentijnse boeren bepalen hun productievolume nadat bekend is hoeveel maïs er geproduceerd is op de Amerikaanse markt; zo kunnen zij ondanks de grote marktpositie van de VS toch het hoofd boven water houden door de resterende gevraagde hoeveelheden op de markt aan te bieden.

Verder zijn als grote exporteurs nog te noemen Brazilië, Oekraïne, Roemenië en Zuid-Afrika.

Binnen Europa wordt er vooral op de Balkan veel maïs geproduceerd. Sinds de toetreding van landen als Hongarije tot de Europese Unie worden deze geproduceerde hoeveelheden echter niet meer zozeer op de wereldmarkt aangeboden als wel binnen Europa verhandeld.

China neemt een aparte plek in op de wereldmarkt van maïs. Het aanbod daar is de afgelopen decennia in zeer grote mate bepaald door beleidsmatige factoren in plaats van het marktmechanisme van vraag en aanbod; hierover meer in hoofdstuk 4.3 B. Naar aanleiding van de tendens die zich de afgelopen jaren heeft voorgedaan kun je China tegenwoordig ook onder het rijtje exporteurs scharen.

Hieronder zijn bovenstaande ontwikkelingen grafisch weergegeven:


FIGUUR 1.2: ’s Werelds grootste exporteurs van maïs


(Bron: USDA, Foreign Agricultural Service, PS&D Database)
Aan het begin van de periode die wij onderzoeken vierde de handel in maïs hoogtij. In het seizoen 1980/1981 werd er veel maïs geïmporteerd door de toenmalige Sovjet Unie en de Europese Unie.

Sindsdien zijn de Europese importen gedaald. Redenen hiervoor zijn de aangescherpte CAP (zie hoofdstuk 4.3 C) en de toetreding tot de EU van maïs producerende Oost-Europese landen, wat ervoor zorgde dat Europa aan een groter deel van de vraag intern kon voldoen. Toen de Sovjet Unie aan het eind van de jaren ‘80 ineenstortte zijn de importen ook daar flink gedaald. Dit gat werd opgevuld door een toenemende vraag naar maïs in landen als Japan en Zuid-Korea, dit ten gevolge van de stijgende vleesconsumptie aldaar.

Japan is wereldwijd de grootste importeur van maïs. Dit vanwege het feit dat Japan zelf bijna geen maïs verbouwt, maar wel veel vlees produceert. Om de varkens te kunnen voederen is maïs essentieel, hier zullen we later nog op terugkomen. De op een na grootste importeur is Zuid-Korea. Zuid-Korea is echter zeer prijsbewust in de keuze tussen de verschillende granen en importeert maïs tegen zo goedkoop mogelijke prijzen. Tot slot is Mexico in toenemende mate actief als importeur op de markt van maïs.

Grafisch zien deze ontwikkelingen er als volgt uit:


FIGUUR 1.3: ’s Werelds grootste importeurs van maïs


(Bron: USDA, Foreign Agricultural Service, PS&D Database)

1.6 Technologie en innovatie

De productie van maïs is relatief niet erg kapitaalintensief. Het wordt op de markt gebracht als primair goed, waar het vervolgens wordt verhandeld en dan pas verwerkt tot allerlei specifieke producten. Het boerenbedrijf is door de jaren heen natuurlijk wel geindustrialiseerd, maar de bewerking levert een relatief kleine bijdrage aan de prijs van het eindproduct.

Verder is er niet zozeer sprake van innovatie als wel van genetische modificatie. Vooral producenten in de VS kweken de producten zodanig dat zij kwalitatief steeds beter worden. De EU benadrukt de morele aspecten van de maïsproductie door een verbod in te stellen op de import van sommige soorten maïs die genetisch gemodificeerd zijn.
1.7 Dynamiek van de consument

De dynamiek van de consument is bij de prijsbepaling van maïs niet zozeer aan de orde, omdat deze pas in een veel later stadium van de bewerking van maïs om de hoek komt kijken. Pas als het gaat om de specifieke producten waar maïs in verwerkt wordt, kun je dit aspect meenemen bij de prijsbepaling. Maïs als goed op zich is dusdanig basaal in ons voedingspatroon, dat de prijselasticiteit van de vraag erg laag ligt en de consument wat dit betreft dus niet dynamisch te noemen is.




Hoofdstuk 2

De ontwikkelingen op de wereldmarkt van maïs en het effect daarvan op de Europese prijs
De prijs van maïs stijgt exorbitant snel en de desastreuze gevolgen daarvan in de toekomst zijn bijna niet te overzien. Dit is een doemscenario wat in menig krantenartikel is geschetst de afgelopen tijd. In dit hoofdstuk willen we een degelijk beeld schetsen van de ontwikkeling van de Europese prijs van maïs, alsook van de wereldprijs.



  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina