Sébastien Baudart 2e licentie geschiedenis Eindverhandeling Stripverhalen in de Belgische dagbladpers



Dovnload 3.95 Mb.
Pagina55/158
Datum22.07.2016
Grootte3.95 Mb.
1   ...   51   52   53   54   55   56   57   58   ...   158

9.3.2. "De Bokkerijder"1 … of is het "De Collaborateur"


Het verhaal begint op een morgen dat Wiske net gedroomd heeft. Tante Sidonie interpreteert de droom en daaruit blijkt dat iemand haar hulp zal inroepen, maar dat ze daardoor in moeilijkheden zal geraken.

Het wordt allemaal nog mysterieuzer door het rare gedrag van Lambik. Hij verstuurt een mysterieuze brief, hij doet of hij niet thuis is … kortom, hij doet zeer raar.. Als Suske en Wiske eens gaan zien of alles wel in orde is, reageert hij geprikkeld : "Wat doet gij hier, onschuldige wichten ? Verlaat dit huis dat ik met mijn aanwezigheid bezoedeld heb."2, "Bekommer u niet om een verworpene der aarde ! Ieder woord scheurt de driegdraad van mijn hart verder open ! Laat mij gaan ! Ik zal de schande uitwissen !"3 Daarna verdwijnt hij, hij heeft duidelijk iets te verbergen.

Suske en Wiske besluiten dan maar de zolder van Lambik te doorzoeken en vinden er een kistje met perkamenten in. De documenten werden in 1772 geschreven door Johan Matheus Lambik, "den droetsten roever der wrede bokkerijdersbende uit den lande van Limburg"4, en voorvader van de hedendaagse Lambik.

De man heeft spijt van zijn leven en tekent daarom alles op. Hij was al een ruziestoker, zat aan de drank, sukkelde in de gevangenis, en na een ontsnapping werd hij door een gemaskerde uitgenodigd om bokkerijder te worden. Dat deed hij ook, zodat hij samen met andere bokkerijders op rooftocht ging. Eén van hun bezigheden was het stelen van zilver uit kerken, zilver dat ze op een zekere dag omsmolten tot een bok.

Maar bij het smelten kwamen de voorvader van Lambik en een andere bokkerijder een beeld van de Heilige Barbara tegen. Ze weigerden dat het gesmolten zou worden omdat het de patrones van hun moeder was. "Ende plots beseften wij dat wij seer snode sondaers ende heiligschenners waeren. Ende wij stortten tranen van berouw ende wilden ons seere bekeeren."5

Ze wilden zich dus gaan aangeven, maar werden door de andere bendeleden als verraders beschouwd en vastgehouden. Zonder hen werd de Zilveren Bok dan toch gemaakt en werd de "Geest van den Boze ende het Kwaad" opgeroepen om in de bok te komen, zodat het beeld kon praten.

Johan Matheus Lambik en zijn gezel Thijs slaagden er toch in om te ontsnappen, maar door een onvoorzichtigheid ontplofte het rovershol. Lambik was de enige overlevende, en ging zichzelf aangeven : "Dwaze rechteren vonden het niet noedzakelijck Thijs ende de Silveren Bok op te graven ende spraeken mijn vonnis uit."6 Hij wordt veroordeeld "tot het levenslange plakken van sakskens !"7

Dit verhaal schreef hij net voor zijn dood op. Aan zijn nazaten, die dat zouden lezen, vraagt hij twee dingen : Thijs terugvinden en de zilveren bok laten opgraven om het zilver aan de gestolen kerken terug te geven.

Voor Sidonie wordt alles helder na het lezen van dit verhaal : "Wel, dat verklaart veel. Lambik is beschaamd omdat een van zijn voorouders een Bokkerijder was en is op zoek gegaan naar die Thijs Sprinkhaan en die Zilveren Bok !" "Maar dat is toch al te belachelijk", reageert Wiske, "Wie heeft er nu al eens geen bokkerijder in zijn familie ?"8
Vandersteen legt in dit verhaal duidelijk de band naar de naoorlogse repressie. Hij gebruikt een verhaal over bokkenrijders om de houding ten opzichte van collaborateurs aan te klagen. De net vermelde opmerking van Wiske moet dan ook in die zin geïnterpreteerd worden. Men hoeft zich niet te schamen als men een bokkenrijder in de familie heeft, net zoals dat niet nodig is als men een collaborateur in de familie heeft.

De houding van Lambik is dus verkeerd, maar toont wel goed hoe hij zich voelt ten opzichte van de buitenwereld. Hij schaamt zich, hij bezoedelt zijn huis door zijn aanwezigheid, moet de "schande" uitwassen en beschouwt zich als een "verworpene der aarde". Daaruit kan men besluiten dat Vandersteen vindt dat verwanten van collaborateurs te veel met de vinger gewezen worden.

Ook het leven van Lambiks voorvader kan men door de bril van de repressie bekijken. Door een ongelukkig leven sukkelt hij per ongeluk in die bokkenrijdersbende, die hem meesleept om allerlei misdrijven te verrichten. Maar in het diepste van zichzelf blijft hij "goed", want hij komt door een heilgenbeeldje uiteindelijk tot inkeer. Hij gaat zich zelf aangeven, maar op een zachtere behandeling moet hij daarom niet hopen : hij krijgt geen eerlijk proces, en wordt door dwaze rechters tot levenslang veroordeeld. Omgezet naar de repressie betekent dit : collaborateurs hebben niet altijd gekozen voor de collaboratie, en zijn er soms onvrijwillig "ingerold". En eens men erin zit, is het moeilijk zich eruit te bevrijden. En ook al komt men tot inkeer en geeft men zichzelf aan, dan kan men nog niet op een rechtvaardige behandeling rekenen, want de rechters (dwaas, want met te weinig ervaring) spreken veel te zware straffen uit.
Even terug naar het verhaal. Lambik is verdwenen en Suske en Wiske gaan naar hem op zoek in de Limburgse mijnstreek. En daar gebeuren rare dingen … Zo worden ze bijna ontvoerd door een vliegende zilveren bok en blijkt Thijs Sprinkhaan, de bokkenrijder-collega van Johan Matheus Lambik de streek nog onveilig te maken. Zowel Lambik als Suske en Wiske vallen in zijn handen, en met behulp van zijn zilveren bok tovert hij dubbelgangers te voorschijn. Deze dubbelgangers zijn de "slechte ik-en" van de personages, en samen met Thijs gaan deze op rooftocht om de mensen hun spaarcenten af te pakken.

Maar op het einde komt alles terug in orde. Lambik, Suske en Wiske kunnen zich bevrijden en hun dubbelgangers verdwijnen. De zilveren bok, met Tijs op zijn rug, slaat op hol, vlucht en komt terecht in een moeras. Suske en Wiske tonen hem het beeld van de Heilige Barbara, en met resultaat, want Tijs wilt zich terug bekeren. Het is echter allemaal verloren moeite, want even later zinkt hij in het moeras.

En die nacht verschijnt "de goede en berouwvolle geest van Thijs !"9 Hij brengt de zilveren bok terug en vraagt om het zilver aan de kerken terug te schenken. Zijn laatste woorden zijn een waarschuwing : "Indien de beproevingen van het leven u verplichten bankier, doktoor, dagbladbestuurder, minister, uitgever of een ander bekoorlijk ambt te bekleden, gedenk dan de laatste ende wijze woorden van Thijs "Gestolen ende gepikt goed gedijt ende rendeert niet !""10
In het verhaal zijn nog enkele zeer duidelijke verwijzingen naar de repressie te vinden. Op een bepaald moment zien Suske, Wiske en Lambik opeens een brandende wagen in de lucht vliegen. De wagen moet landen omdat hij een wiel verliest. De aanvoerder van de wagen vertelt tegen een nieuwsgierige Wiske : "Gij kent zeker de legenden van uw volk niet ? Op 10 September van den jare 1743 werden hier op de heide mensen ende personen door redeloze magistraten onschuldig als Bokkerijders veroordeeld ende aan den galg opgeknoopt !" "Ieder jaar voer ick, Bertus den Haze, deze onschuldige ende jammerende geesten in dezen vurigen wagen over de heide tot stichting ende waarschuwing voor de lichtvaardige magistraten !"11 Maar Wiske heeft nog iets toe te voegen : "Met één wagentje ? Maar jongen toch, de dag van vandaag zoudt ge beter met een trein komen !"12

Met andere woorden : in 1948 kan men een trein vullen met onschuldige mensen die door te strenge magistraten als collaborateurs veroordeeld zijn. De repressie is dus veel te hevig, en allerlei mensen die het (volgens Vandersteen) niet verdienen, worden gestraft.

Patrick Vranken legt in zijn artikel over De Bokkerijder de link tussen deze "Bertus den Haze" en Bert d'Haese, Politiek journalist van De Standaard, die "in zijn artikels een polemiek tegen de misvattingen en onrechtvaardigheden van de repressie" voert.13

Dezelfde houding neemt Vandersteen aan tegenover journalisten die slachtoffer zijn van de repressie. In het verhaal wilt Thijs een "eenzame wandelaar" beroven. "Halt ende uw geld of uw leven !", roept hij. Maar de man reageert rustig : "Pf !.. Zo'n leven ! En daarbij ik ben maar een dagbladschrijver. Kultuur en zo … Heb geen geld !"14 Thijs krijgt zelfs medelijden met de man : "Arme kerel ! hier is vijf frank ende ga in vrede ende tracht liever koereur te worden !"15

Deze journalist zou volgens Vranken ook Bert d'Haese kunnen zijn. En ook voor het "tracht liever koereur" te worden heeft hij een uitleg. Tijdens de oorlog wilden de Duitsers dat feestelijkheden, en dus ook sportwedstrijden, gewoon doorgingen. En wielerploegen werden wel eens gesponsord worden door collaborerende kranten. Natuurlijk kregen deze wielrenners geen last met de repressie, in tegenstelling tot de sport- en cultuurjournalisten van diezelfde collaborerende kranten.16 Deze journalisten kwamen na de oorlog natuurlijk wel in de grootste problemen terecht.

Verder vermeldt hij ook de grote populariteit van het Bokkenrijdersthema in de jaren na de Tweede Wereldoorlog. Het werd op den duur een traditionele manier om indirect over de repressie te schrijven.17

Om te besluiten, nog enkele dubbelzinnige uitspraken die door Vranken vermeld worden en die inderdaad in het kader van de repressie kunnen geïnterpreteerd worden. Op een bepaald moment zegt Tante Sidonie : "Lambik is misschien niet slim maar heeft een goed hart. Men vraagt zijn hulp en hij gaat … zonder er bij na te denken !"18 Dit kan begrepen worden als een verdediging van de Oostfronters, die zo naïef waren zich te laten misleiden door de Duitse propaganda tegen het communisme.

Of nog het liedje waarmee de hoofdpersonages het verhaal afsluiten : "Wij rusten niet uit ! … Want wij willen vooruit ! Daar de toekomst aan ons behoort !"19, wat kan gelezen worden als : "we moeten niet blijven stilstaan bij wat gebeurd is, laat ons deze zwarte bladzijde omdraaien, de toekomst is belangrijker dan het verleden."20 Net als in de laatste woorden van Thijs een verwijzing kan gezien worden naar de onbestrafte economische collaboratie.





1   ...   51   52   53   54   55   56   57   58   ...   158


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina