Sébastien Baudart 2e licentie geschiedenis Eindverhandeling Stripverhalen in de Belgische dagbladpers



Dovnload 3.95 Mb.
Pagina56/158
Datum22.07.2016
Grootte3.95 Mb.
1   ...   52   53   54   55   56   57   58   59   ...   158

9.3.3. De Mottenvanger1, of de oorlogstheorie


De centrale thema's van dit verhaal zijn oorlog en propaganda. Met een in de Ardennen neergekomen Amerikaanse maanraket reizen Suske, Wiske, Sidonie en Lambik naar de achterkant van de maan. Ze komen terecht in een aarde-achtig landschap, maar "'t zal later uitkomen dat het er geen haar beter is dan bij ons !"2

Het ziet er daar allemaal erg Grieks uit op de maan : Griekse tempels sieren het landschap, Griekse goden lopen er rond. En de godin Diana maakt al snel duidelijk welke overeenkomsten er zijn tussen maan- en aardbewoners : "Ik ben van de godenwereld ! Maar ginds ver achter de bergen zijn mensen als gij en steeds als gij aardbewoners in twist en tweedracht levende !"3

Suske, Wiske, Sidonie en Lambik worden op de rug van een gevleugeld paard naar een stad gebracht die op Athene lijkt. "Het blijkt dat er twee volkeren met een Oudgriekse beschaving het maanhalfrond bevolken. De Feniksen, bij wie onze vrienden verblijven, bewonen de stad Feniksia. Deze worden door een zee van de stad Orakia gescheiden waar de bewoners Orakels heten. Beide volkeren drijven in de beste verstandhouding handel en hebben beide op het gebied van kunst, geest en lichaamscultuur een hoog peil bereikt."4

En de aardbewoners vinden al snel hun draai op de maan. Zo neemt Lambik deel aan de Olympische Spelen in de ploeg van de Feniksen, die een vijfkamp moeten winnen tegen de Orakels. Maar een geheimzinnige figuur, de Mottenvanger, heeft duistere plannen. Hij laat Lambik onbewust vals spelen door zijn schijf te saboteren en zet na de wedstrijd de twee volkeren tegen elkaar op.

"Hun sportfeest dat in vriendschap zal betwist worden, zal in haat, wrok en wapengekletter eindigen"5, dat was de bedoeling van de Mottenvanger, en dat gebeurt ook. De Orakels en de Feniksen beginnen onder elkaar te vechten. De gevechten houden maar op door de tussenkomst van Zeus, die hevige donder en bliksem tevoorschijn tovert.

De situatie loopt echter nog verder uit de hand. De Feniksen roepen Sidonie uit tot hun Keizerin, onder de naam Sidonihera. Lambik is enorm jaloers, gaat kwaad weg … en wordt even later ontvoerd door de Mottenvanger. "De Mottenvanger verdwijnt met Lambik in de duisternis. Dit feit zou een omwenteling worden in de geschiedenis van Feniksia."6

De betrekkingen tussen Oraklia en Feniksia verslechteren met de tijd. En ondertussen blijkt dat de Mottenvanger van Lambik - of Lambikares - zijn "groot orakel" gemaakt heeft : "Ik heb hem hier gebracht en door mijn invloeden door de Orakels tot Keizer laten uitroepen opdat hij mij thans zou helpen ! Mijn Glorioldrank en zijn afgunst op Sidonihera maken hem gehoorzaam !"7

Als de Mottenvanger ook Keizerin Sidonie in zijn macht krijgt, is de situatie helemaal om zeep. Er komt een regelrechte oorlog tussen Feniksia en Oraklia. En ook een echte propagandaoorlog ontketent zich : de bevolkingen worden tegen elkaar opgehitst, vredelievendheid wordt niet getolereerd, …

Uiteindelijk komt het toch weer in orde. Lambik wordt door een tegengif terug normaal en Wiske slaagt erin de twee kampen te verzoenen door de Feniks-vrouwen op de slagveld te brengen. Ineens denken de mannen aan andere dingen dan aan vechten en een verbroedering volgt.

De Mottenvanger onderneemt nog een laatste poging om de rust te verstoren en vuurt een V1-raket af. Hij wordt echter door de vliegende bom meegetrokken en beleeft even later zijn laatste momenten. Hij vertelt zijn verhaal en toont spijt over zijn daden.

En daarop keren Suske, Wiske, Sidonie en Lambik terug naar de aarde met de maanraket : "Joepieee !!… Terug naar de aarde ! Daar zijn tenminste geen Mottenvangers !", "Nee ??… Dat is maar een gedacht ! Wat zijn anders die ……", "Ssssst !.. Zwijgen Wiske !!"8
De Mottenvanger is een geheimzinnige figuur die verantwoordelijk is voor de oorlog op het maanhalfrond. De lezer krijgt een eerste keer meer over hem te weten als hij door Sidonie neergeslagen wordt : "Ik ben … een geest … mijn naam is … Pro-Pagandex … ik ben de voornaamste dienaar van mars, god van de oorlog ! Ik kreeg van mijn meester de toelating om op aarde te gaan leren hoe men een oorlog kan ontketenen !"9 Sidonie reageert verbolgen : "Ellendeling !.. Ge hadt beter gaan doppen ! Maar op die ene dag zult ge toch niet veel geleerd hebben !" "Toch wel", reageert de Mottenvanger, "Ik hoorde een gesproken dagblad en las enkele kranten ! Ik snapte dadelijk dat er tegenwoordig maar een middel is … de Leugencampagne !!"10

Hier wordt al veel duidelijk. De oorzaken van de oorlog (en van oorlogen in het algemeen ?) zijn propaganda en leugens. Met die leugencampagne doelt Vandersteen waarschijnlijk op de campagnes rond de koningskwestie, maar ook andere zaken zijn mogelijk.

De Mottenvanger bewerkt zijn slachtoffers met Glorioldrank, jaloezie, Gouddorst en Sanscrupules-elixir. Zo zorgt hij ervoor dat de vredelievende Lambik en Sidonie zich ontwikkelen tot wrede oorlogvoerders. Sidonie wordt een wrede veroveraarster : "Mottenvanger, ik zou bloed willen zien ! Ik zou willen grenzen verleggen, volkeren uitroeien en goud vergaren !"11 en Lambik en Sidonie kunnen elkaar niet meer uitstaan : "Lambik, de jaloezigaard", "Sidonie, de valse tik !!"12, klinkt het.

Hier komt nog een element bij. Sidonie en Lambik, leiders van de twee strijdende volkeren, zijn zelf niet verantwoordelijk voor de oorlog, ze worden opgehitst door de propaganda en de middeltjes van de Mottenvanger.

De Mottenvanger heeft dan weer wel een reden om oorlog te voeren : zichzelf verrijken door aan de twee partijen wapens te leveren. "Gij moet uw volk laten vechten en het zelf de oorlogskosten doen betalen ! Hits respectievelijk de Feniksen en Orakels tegen elkaar op en doe hen veel belastingen betalen waarmee gij dan bij mij wapens … zult kopen ! Helmen, zwaarden, pijlen. Ik lever alles aan de beide partijen en laat aan u, mijn stromannen, een flinke percent ! Elke druppel bloed met mijn zwaarden vergoten, brengt u elk een slordig 5 fr. stuk op."13

En de aanpak werkt : "Mijn Orakels staan vechtens gereed ! Lever mij direct twee stootwagens !", zegt Lambik. Sidonie blijft niet achter en bestelt ook. De Mottenvanger doet er zelfs een schepje bovenop : "Als de zaak goed gaat, geef ik zelfs een heel klein pensioen aan de weduwen der gesneuvelden !"14

De kosten van de oorlog blijken ook later nog eens, als Sidonie opmerkt : "Verdorie, aan die zware stukken is een schone stuiver verdiend ! Voor de prijs van zo een kan men zeker 20 werkmanswoningen bouwen."15

En dat de Mottenvanger voordeel heeft bij de oorlog en echt geen geweten heeft, blijkt duidelijk op het einde van het verhaal. Net als de vrede nabij is, lanceert de Mottenvanger een nieuw offensief. Hij zet raketbommen in en bombardeert er gebouwen mee. "Gevuld met brandstof en voortbewogen met een opgedraaide schroef is dit tuig het geschikte wapen om een doodbloeiende oorlog nog wat te rekken ! Dat verbittert de vredelievenden en geeft de verliezers nieuwe moed ! He ! He ! Waar zou deze nu terecht komen ?"16

Op het einde van het verhaal geeft de stervende Mottenvanger dan toch een uitleg voor zijn daden : "Toen ik nog in leven was, oefende ik het winstgevend bedrijf van wapenfabrikant uit ! En de Feniksen en de Orakels, die toen nog halve wilden waren, voerden oorlog om de tijd te doden ! De zaken draaiden goed … maar toen kwam de crisis …… ze werden beschaafd … ze lanten niet meer af … en ik bleef met een formidabele stock wapens zitten … Ik ging dood van honger en hartvreterij … Maar mijn geest …… kon geen rust vinden en keerde weer om die stock wapens te likwideren ! Na mijn reis naar de aarde wist ik dat ik met een goed gevoerde leugencampagne er nog middel was om beschaafde volkeren in 't harnas te jagen ! En gij hebt gezien hoe die massa ondanks haar beschavingsvernis, zich liet vangen … stomweg … door wat … leugens … Maar nu is mijn …… pijp uit… Ik ga deemoedig voor de Hoogste Goden verschijnen … om recht te laten spreken over mijn afschuwelijke drijverijen ……"17

Als Wiske opmerkt dat hij nog niets gezegd heeft over dat mottenvangen, gaat hij verder : "Och, dat Mottenvangen … Luister … Ik besefte dat ondanks al mijn oorlogsstokerij de ogen van de mensen TOCH eens zouden opengaan en mijn voor de mensheid schandelijk bedrijf zou stilvallen ! Geen mensen meer kunnen vangen … zou voor mij de verveling betekend hebben … In dit vooruitzicht oefende ik mij in 't motten vangen …… om als de oorlogen uitgeschakeld waren … een bezigheid te hebben, waarvangen en doden mee gemoeid waren ! Vaarwel ! En mogen alle stokers van mijn soort met twee molenstenen aan de hals …… Fwt… Vaarwel !!"18


De twee volkeren van het maanhalfrond hebben eigenlijk weinig redenen om vijandig tegenover elkaar te staan. Propagandaredevoeringen spelen dan ook een grote rol. Zoals deze van Lambik : "… zodus, volk en mensen van Oraklia, wij zijn het rijkste volk van het maanhalfrond en moeten verdekke zien dat we't blijven ! Maar … en hier krijgt mijn stem een holle klank …… dat zal bloed, zweet en tranen kosten !"19 "Er zal moeten afgelapt worden ! Sedert wij de Feniksen blokkeren om de vrede te bewaren, maken zij alles in erzats ! Zij maken al katoen uit gedroogde botermelk en volksstrijdwagens uit gekauwd papier ! maar wij zullen naar de wapens grijpen en er zolang op rammelen dat ze terug onze producten kopen ! En omdat wij geen sukkels hebben om 't voor ons te doen, roepen wij dus zelf "Oorlog aan Feniksia" !!!"20 De toespraak heeft effect, want de omstaanders beginnen allemaal "oorlog" te roepen. Lambik gebruikt hier vooral economische argumenten, de Feniksen moeten overwonnen worden omdat ze belangrijk zijn als afzetmarkt.

En Lambikares is zeer zeker van zichzelf. Enkele jonge meisjes komen hem iets vragen : "Lambikares, machtig Nieuw Orakel, waarom het bloed vergieten van onze echtgenoten, broeders en verloofden ?"21 Maar zijn antwoord is kortweg : "Troost u, maskes van Oraklia. 't Is 't bloed van de Feniksen dat zal vloeien ! Want ons kunnen ze niet raken ! Wij zijn de beste krijgers onder alle krijgers !"22

En "ondertussen begint Sidonie haar oorlogspropaganda". Ze schreeuwt het uit tegen de bevolking : "Wij zijn de goei en de rest zijn de slechten ! We zullen voortaan geen honing, vijgen of brood meer kopen maar …… zwaarden, speren en strijdwagens !"23 Ze weet zelfs een middel om de bevolking tot een oorlog te krijgen : "… als ik hen wijsmaak dat het voor de vrede is !"24 En ja, "de propaganda van Sidonie en enkele goed betaalde posten deden de Feniksen oorlogszuchtig worden."25

Vredelievendheid wordt niet echt op prijs gesteld. Na de agressieve toespraak van Keizer Lambik heeft één van de toehoorders een vraag : "… ik zal zelfs niet vechten ! Ik ben lid van "'t Gebroken Zwaard" en heb aan mijn kinderen geleerd "Gij zult niet aflappen" ! " Lambik kan er niet echt mee lachen : "Ja, maar ge moet niet beginnen te zeveren, he ! Wacht eens … Als gij zo vredelievend zijt, moet ge uw gebroken zwaard weer aan elkaar plakken, want … vrede is een periode tussen twee oorlogen ! Dus moeten we eerst oorlog voeren om vrede te bekomen ! Simpel, he ?"26

Ook Suske en Wiske moeten van Sidonie meedoen : "Hewel ?.. Niks anders te doen dan verzen lezen en duiven te verzorgen ?!? Ik ga naar Oraklia de oorlog verklaren, verstaan !?! En ik reken op u beiden om zelfs de onnozele kinderen naar de wapens te doen grijpen !"27

Wiske ziet dat echt niet zitten : "Maar … heu … Keizerlijke Tante … wat hebt u nu ? … Ik speel liever met de duifjes !" Sidonie reageert kwaad : "Ha gij weigert ?.. Gij wilt mij een affaire van 5 fr. de bloeddruppel doen missen, he ? Saboteurs ! Separatisten ! Staatsgevaarlijke elementen ! Kom hier dat ik u de vaderlandsliefde inklop."28 Waarop Sidonie haar zwaard trekt en Suske en Wiske laat opsluiten.

In de gevangenis hebben Suske en Wiske een gesprek : "Ik begrijp alleen niet hoe ze de Feniksen er zal toe krijgen lasten te betalen om oorlog te voeren." "Dat is nogal 't simpel. Degene die niet betaalt of niet wil vechten zal door de Gendarmarmex worden opgeschept !" "Dat is allemaal goed en wel ! Maar waarmee zal ze dan de soldaten van de Gendarmarex …… betalen ?" "Pf Ook met het geld der lastenbetalers, natuurlijk ! 't Zit goed in elkaar, jong !"29 Het volk betaalt het repressieapparaat dat hen verplicht te betalen, het zit inderdaad goed in elkaar, en dat zint Vandersteen duidelijk niet.

Het belang van propaganda blijkt misschien nog het meest uit de volgende uitspraak van Sidonie : "Seffens komt de Mottenvanger mij leren wat ge aan de mensen moet wijsmaken als ge een slag verloren hebt !"30


Het verhaal bevat ook duidelijke kritiek op de houding van (leger)leiders in oorlogssituatie. Zo vraagt Lambik op een bepaald moment of de generaals nog op hun posten zijn. Ze zijn er nog, en daaruit concludeert hij : "Dan is er nog geen gevaar ! Ik zal dan eens efkens heldhaftig gaan zijn !"31 Of nog deze : "Jakkes ! 't Wordt hier te gevaarlijk ! Ik ga de leiding van het Ver-van-achter-thuisfront nemen !"32, "Oei ! Liever bange Lambik dat gevangen Lambik !"33

En ook met Sidonie is het net hetzelfde. Haar terugtrekkende troepen maakt ze uit voor lafaards, maar zelf durft ze niets te ondernemen : "Al wat ik zou kunnen doen is zelf het voorbeeld geven en in eerste lijn gaan vechten !


Patrick Vranken legt in zijn artikel34 over De Mottenvanger de link tussen Feniksia en Engeland en tussen Oraklia en Duitsland. Sidonie staat dan voor de Engelse "Queen", Lambik voor Hitler. Dit laatste wordt nog versterkt door de fysieke gelijkenis tussen Lambik en de Duitse Führer. Zoals altijd bij Vandersteen, kloppen bepaalde elementen niet volledig bij deze interpretatie. Zo vinden de Olympische Spelen plaats in Feniksia (Engeland) en niet in Oraklia (Duitsland), waar ze in 1936 effectief plaatsvonden.

De benaming "'t Nieuw Orakel" kan gezien worden als een verwijzing naar de "Nieuwe Orde". En ook enkele gestrekte armen bij een oorlogstoespraak van Lambik wijzen naar het nazi-regime.

Ook een hoop andere elementen zijn geïnspireerd op de Tweede Wereldoorlog. Een aanvalsscène van de Feniksen lijkt geïnspireerd op de landing in Normandië (en net als Hitler slaapt Lambik tijdens deze landing). Het mislukte tegenoffensief van de Orakels tegen de Feniksen kan gezien worden als een verwijzing naar het mislukte Duitse Ardennenoffensief. En om het helemaal volledig te maken vuren de Orakels tegen het einde V1-bommen af.
Tot besluit is het verhaal heel gemakkelijk samen te vatten. De mens is zeer gemakkelijk tot oorlog te verleiden, ook al is hij "beschaafd". En externe invloeden spelen daarin een zeer grote rol : propaganda, leugens, stoken, repressie tegen vredelievenden, …

En door verschillende opmerkingen is het duidelijk dat Vandersteen doorheen de maanbewoners eigenlijk de aardbewoners viseert. Zo zegt hij in het begin van het verhaal al dat het er geen haar beter is dan bij ons. Of nog de opmerking van de godin Diana die zegt dat zowel maan- als aardbewoners constant in "twist en tweedracht" leven. En ook in het afsluitende gesprek wordt die link gelegd. Het gebruik van de Griekse beschaving op de maan wijst er dan weer op dat "beschaafde" volkeren met een hoog cultuurpeil heel goed in staat zijn om wrede oorlogen te voeren.

Achter deze oorlog zit de Mottenvanger, alias Propagandex, een wapenhandelaar die rijk wordt door aan beide partijen te leveren. Leveringen waar de leiders ook percenten van krijgen. De leiders verrijken zich dus met de belastingen van de bevolking.

In het verhaal zijn beide partijen even slecht, ze zijn allebei even dom zich in een oorlog te storten. En uiteindelijk komt alles weer goed dankzij een grote verbroedering. Vandersteen schuift de schuld van de oorlog ook volledig af op de Mottenvanger, Sidonie en Lambik hebben zich alleen laten meeslepen. Weer een verborgen verdediging van de collaboratie … En als men de link legt naar de Tweede Wereldoorlog, de vaststelling dat beide partijen even slecht waren.





1   ...   52   53   54   55   56   57   58   59   ...   158


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina