Science seldom proceeds in the straightforward logical manner imagined by outsiders. Instead, its steps forward (and sometimes backward) are often very human events in which personalities and traditions play major roles.”



Dovnload 381.8 Kb.
Pagina1/7
Datum23.07.2016
Grootte381.8 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7
Dankwoord.

Science seldom proceeds in the straightforward logical manner imagined by outsiders. Instead, its steps forward (and sometimes backward) are often very human events in which personalities and traditions play major roles.”



(James Watson)

Een dankwoord schrijven is misschien wel het moeilijkste wat ik tot nu toe, in het kader van deze scriptie, heb gedaan. Iemand uit de grond van zijn hart bedanken, is iets wat niet vaak meer gedaan wordt, en goede voorbeelden zijn zeldzaam. Het feit dat bepaalde mensen het zelfs ‘niet kunnen’ vinden, maakt wat ik hier ga doen misschien iet of wat gewaagd. Ik kan echter niet anders, want mijn opvoeding vertelde me anders.


Dus, met het risico een poseur genoemd te worden, wil ik iedereen bedanken die mij in dit drie jaar durende project heeft aangemoedigd en gesteund. Bedankt voor het vertrouwen en het geduld dat jullie met mij hebben gehad, voor jullie tijd, voor de vele uren luisteren naar mijn gebabbel over vrouwelijke psychopaten en vele ongeordende hersenspinsels, mijn gezaag over hoe lastig het allemaal wel niet geweest is. Kortom, bedankt om er te zijn op mijn meest kleinmenselijke momenten. Maar, nog meer bedankt, om mij in deze periode, van deze scriptie te hebben verstrooid en voor de mooie momenten samen, om mij te helpen uit te kijken naar wat hierna komt. Zonder namen te noemen, kan ik hiermee eigenlijk niemand vergeten zijn…

Lien Decorte




Inhoud.
Van buitenaf gezien, heeft alles inhoud.”

(George Herbert)1

Voorwoord.


1. Psychopathie. Wat je erover moet weten om te kunnen meespreken.

1.1. Inleiding.

1.2. Wat is psychopathie.

1.2.1. Inleiding: wie is de psychopaat?

1.2.2. Historisch overzicht en definitie van het begrip psychopathie.

1.2.3. Het profiel van de psychopaat..

A. Emotioneel / Interpersoonlijk.

B. Levenswijze.

1.2.4. Van kleine psychopaat tot…: ontwikkelingsverloop van de stoornis.

1.2.5. De oorzaken van het probleem.



2. “La femme fatale”. De vrouw in het psychopathieverhaal.

    1. Inleiding en vraagstelling.

    2. Psychopate vrouwen, fantasie of werkelijkheid?

    3. “Moordvrouwen”. Een schets van een psychopate vrouw.

2.3.1. “Princess Die”. Het geval Diane Downs, de moeder die moordde.

2.3.2. Bespreking volgens de PCL-R.



    1. Me Tarzan, you Jane:

Genderdifferentiatie tussen mannelijke en vrouwelijke psychopaten.

      1. Resultaten uit onderzoek.

A. Prevalentie.

B. Overte gedragsmatige manifestaties.

B1. Soort geweld en agressie.

B2. Recidivisme.

B3. Karakterstijl.

B4. Factorstructuur?

2.4.2. Now, hold your horses!

Enkele bedenkingen bij de gevonden onderzoeksresultaten.

2.5. Het belang van een goede visualisering van vrouwelijke psychopathie.
3. I have some explaining to do. Wat emotionele intelligentie en sociale rolpatronen ermee te zien hebben.

3.1. Inleiding

3.2. Het idee van de “succesvolle” psychopaat.

Een mooi imago tegen een duistere ondergrond.

3.3. Ontnuchterende inzichten in de vrouwelijke psychopaat.

Haar dynamiek sociaal – emotioneel bekeken.

3.3.1. Mijn stoer ventje en mijn lieve poppemie.

A. Gender(rollen), rolsocialisatie en genderrolstereotypen: een woordje uitleg

B. Ik, mijn gender en mijn psychopathie.

3.3.2. Vrouwen komen van Venus, mannen van Mars.

A. Het feit van “de vrouw als emotioneel intelligenter wezen”.

B. Psychopaten, met hun voeten in het emotioneel ondiepe.

3.3.3. De hartverscheurende empathieonmogelijkheid.

A. Het waarnemen van de ‘inner’-wereld van een ander.

B. In de huid van “de psychopaat”.

3.3.4. Gewetenloze, sta op, u kan ‘mede-lijden’. Over behandeling van psychopaten.

A. Ze zijn al erg genoeg zeker!

B. En dan is er dit!

C. De maatschappij als ‘gentleman’ ten opzichte van de psychopate femme fatale.
4. De echte strijd moet nog beginnen… Enkele voorzichtige conclusies en aanbevelingen.
Bibliografie.
Appendix A:

“De bloedgravin”. Het geval Erzébet (Elizabeth) Báthory van Hongarije.


Appendix B:

“The Damsel of Death”. De jonkvrouwe des doods, het geval Aileen Carol Wuornos.



Voorwoord.
Ik wil schrijven over iets waar normaal denkende mensen met hun gezond verstand maar moeilijk bij kunnen. Het moet choqueren en tegelijk intrigeren, eigenlijk alles behalve ‘normaal’ zijn.” Op dit aangeven van mijn kant, bracht mijn begeleidster me op het onderwerp psychopathie. Deze eeuwenoude persoonlijkheidsstoornis blijft zeer actueel. Maar het eerste waar je in je zoektocht op stuit, is een groot onbegrip – net wat ik wilde. Het is tot op heden een “bangelijk” onopgelost raadsel. De kille berekendheid waarmee de psychopaat allerlei wreedaardigheden begaat, de complete gewetenloosheid en meedogenloosheid waarmee het psychopate roofdier tekeer gaat, jaagt rillingen over onze collectieve ruggengraat. Dit kan toch niet! Dit is inderdaad moeilijk te vatten vanuit een maatschappelijk gedachtegoed waarin schuld een warm aanbevolen gevoel is voor de weldenkende mens, het geweten bijna onderwerp van reclame is en de sociale verwachtingen bijzonder hoog zijn.
Psychopathie spreekt ons basisgevoel van onveiligheid des te meer aan en het maakt ons onwennig. Mensen worden tegenwoordig ook, via allerlei media, met toenemende mate geconfronteerd met de “psychopaat” en zijn bestialiteiten. Maar het was pas tijdens het doornemen van literatuur over het onderwerp, dat de ondergerepresenteerdheid van vrouwen in dit verhaal, mij opviel. Het idee van vrouwelijke psychopathie alleen al voelde vreemd, de onbekendheid met deze gedachte, hoe onbegrepen de vrouwelijke psychopate is, en vooral als je bedenkt wat de rol van de vrouw in onze samenleving is. Dit is waanzin! Dit zou dan ook mijn onderwerp worden: “de rol van de vrouw in het psychopathieverhaal”.
In de publieksgeest zijn gewetenloze criminelen duidelijk mannen. Het zou nog nooit in ons opkomen dat het evenwel een moeder, een babysit, een verpleegster of een huisvrouw zou kunnen zijn. Het wordt zelfs een rasechte feministe teveel wanneer zij hierover doordenkt. Erger is, dat deze waanzin, tot nog toe, een onbegrepen feit is. Mijn scriptie zou een poging worden een inzicht te geven in haar bestaan.
Now, what’s the point? Vrouwelijke criminelen, laat staan vrouwelijke psychopaten, zijn toch een ver-van-ons-bed-show. Waarom zouden wij ons hiervoor interesseren? Die vraag verdwijnt allicht wanneer we ons bedenken hoe gemakkelijk vrouwen in onze samenleving, toegang hebben tot zwakkeren (ik denk bijvoorbeeld aan kinderen, bejaarden, geesteszieken, gehandicapten…), wanneer wij ons bedenken dat deze “femmes fatales” al hun charmes in de strijd zouden gooien om onze geliefden bij ons weg te verleiden, wanneer wij ons bedenken hoe tolerant onze samenleving is voor de vrouwelijke fout. Begin je maar eens voor te stellen wat de gevolgen van een onbezorgdheid voor deze charmante maar gewetenloze vrouwen zouden kunnen zijn, van de vrijgeleide die ze in onze maatschappij krijgen. Het belang van enige aandacht zou wel eens groter kunnen zijn dan we oorspronkelijk durfden denken.

In het kader van deze scriptie, met het doel een inzicht te geven in haar bestaan, heb ik mijzelf verschillende vragen gesteld. Om te beginnen heb ik mij de vraag gesteld of deze ‘femmes fatales’ wel bestaan, gezien het geringe onderzoek over vrouwelijke psychopaten. Daarnaast. weet men al veel meer over mannelijke psychopaten. Zijn vrouwelijke dan te vergelijken met die mannelijke soortgenoten? Of met andere woorden: bestaan er geslachtsgerelateerde verschillen tussen beiden? En zo ja: welke? Gezien ik mij gemakkelijk kon voorstellen dat die er wel zouden zijn, vroeg ik mij op welke vlakken deze er waren, en hoe ze te verklaren zouden zijn. Een derde vraag die ik mij heb gesteld is, of er evidentie te vinden is voor het idee of de verklaring dat er eigenlijk evenveel vrouwelijke als mannelijke psychopaten bestaan, maar dat ‘succes’ besloten zit in het vrouwelijke geslacht waardoor zij minder gedetecteerd worden. De basis van dit succes zou gelegen zijn in genderverschillen in sociale rolpatronen/stereotypen, emotionele intelligentie en empathie, waarbij de vrouw alle voordeel aan haar kant heeft.



Om antwoorden te vinden op mijn vragen, ben ik vooreerst gaan kijken wat een psychopaat precies is en wat de stoornis precies inhoudt. Het eerste hoofdstuk is dan ook een schets van de geschiedenis van het concept psychopathie, van “de psychopaat” in al zijn algemeenheid en van de kennis die men hieromtrent reeds heeft verzameld. Pas na deze verduidelijking wordt de focus vernauwd tot de vrouwelijke psychopaat. Haar bestaan wordt verduidelijkt aan de hand van een casus, tevens om een beeld te kunnen vormen van waarover het hier gaat. Met dit voorbeeld in het achterhoofd, start het onderzoek naar enige verschillen tussen mannelijke en vrouwelijke psychopaten – steunend op onderzoeksresultaten uit wetenschappelijke literatuur. Hieraan worden enkele bedenkingen gekoppeld en het belang van onderzoek bij vrouwelijke populaties nogmaals geduid. Het derde hoofdstuk vormt de uiteenzetting een verklaring voor de voor de waargenomen verschillen, en voornamelijk voor die lage prevalentiecijfers voor vrouwen. Dit in wetenschap over de ‘succesvolle’ psychopaat, in sociale geslachtsgebonden rolpatronen die onze samenleving uitschrijft voor mannen en vrouwen en of dit eventueel invloed heeft op het psychopathiebeeld, in eventuele verschillen in emotionele intelligentie waarbij vrouwen typisch als het meer emotionele geslacht worden gezien. Er wordt nagegaan of dit voordelen heeft voor psychopate vrouwen, samen met empathiemogelijkheden. Er worden bedenkingen geformuleerd met betrekking tot de behandeling van psychopaten, om dan uiteindelijk enkele voorzichtige bevindingen, conclusies en aanbevelingen te schetsen met betrekking tot de vrouwelijke psychopaat, in de hoop inzicht te hebben gegeven in haar bestaan.

1.1. Inleiding
Mensen vandaag de dag hebben een vaag idee van wat de term ‘psychopaat’ inhoudt en weten zeker dat ze die liefst niet tegenkomen. We denken dan aan koude ‘killers’, mensen die wreedheden begaan waar wij, als gewone mensen, met ons verstand niet bij kunnen. De gedachte aan wat ze doen, doet ons huiveren. We speculeren naar een motief voor deze wreedaardigheden (Stanton, 1984). Van sommige mensen die vermeld worden in het nieuws, de krant of via andere media, denken we zeker te zijn dat het psychopaten zijn. Enkele voorbeelden waar niemand aan lijkt te twijfelen zijn Marc Dutroux, Andras Pandi, Michel Fourniret, Billy the Kid... (crimelibrary). En ze hebben ook gelijk. In andere gevallen, hebben ze het compleet mis. Stel mensen de vraag een definitie te geven van wat iemand tot psychopaat maakt, blijven ze je een antwoord schuldig. Wat is nu net het verschil tussen een crimineel, een psychopaat en een gestoord persoon? Is dat niet hetzelfde?
“ ‘Hij is een psychopaat’ is min of meer een begrip geworden voor iemand waarvan men vindt dat hij eigenlijk niet meer in de maatschappij thuis hoort omdat zijn gedragingen zo aanstootgevend zijn dat hij langdurig zo niet levenslang ‘opgeborgen’ zou moeten worden.” (wikipedia). We willen ze maar op één plaats zien, namelijk achter tralies. De meeste psychopaten zijn ook misdadigers en belanden in de gevangenis. Maar men moet zich bedenken dat er meer onbekende psychopaten zijn dan bekende. Ze lopen vrij rond in onze samenleving en begaan geen moord (Hare, 2003). Hun misdaad is meer verdoken, minder ernstig of zijn ze slimmer dan die anderen en vinden ze een manier om ermee weg te komen? “Deze groep psychopaten weet buiten de gevangenis te blijven en ze gebruiken hun aanpassingsvermogens om zich een weg te banen in onze samenleving, daarbij een spoor van verwoeste levens achterlatend”(Hare, 2003, p.13). De verhalen van slachtoffers van psychopaten zijn allemaal verschillend, maar elke ontmoeting heeft pijnlijke gevolgen. Zijn er dan verschillende soorten psychopaten: de erge, de verschrikkelijke en de monsters?
‘Je moet dat toch merken dat je met zo iemand te doen hebt!’ Met deze meesters in misleiding is dit geenszins het geval. Ze voeren soms een schitterende show op die de beste mensenkenner fataal kan worden (Hare, 2003). Hooguit komen ze je wat vreemd over, maar ja, de mensen tegenwoordig zijn al eens raar. Bedenk dat voor ze worden opgepakt, het mensen zijn zoals jij en ik, door de meeste mensen rondom hen ongekend om hun ware aard.

Het spel dat de psychopaat speelt is een bevrediging van de eigen begeerten ten koste van anderen (Hare, 2003). Wat voor mensen zijn dit nu? Wie doet nu zoiets? ‘Ze moeten wel gek zijn, anders doe je zoiets toch niet.’ In werkelijkheid gaat het hier om een psychische stoornis, een syndroom bestaande uit een verzameling met elkaar verbandhoudende symptomen, en is er sprake van een zeer ernstige psychische afwijking waar de betrokkene weinig of niets aan kan doen (Hare, 2003; wikipedia). Wil dit zeggen dat men de psychopaat niets mag verwijten? ‘Die mens kan er nu eenmaal niet aan doen, hij is ziek in zijn hoofd, gek om het zo te zeggen.’ Dit is bij psychopaten niet het geval. Door deskundigen worden ze toerekeningsvatbaar verklaard (McCord, 1964; Hare, 2003). Wat maakt hem dan anders dan mensen met een andere psychische stoornis?


Dit zijn heel wat vragen en opvattingen, en men heeft er ongetwijfeld nog veel meer. In dit hoofdstuk zal ik proberen een beeld te schetsen van “de psychopaat” en mij aan een poging tot definiëring wagen. Psychopathie is een stoornis die een lange weg afgelegd heeft op inhoudelijk vlak, en ik geef hier dan ook kort overzicht van 200 jaar geschiedenis van het concept. Ik probeer een profiel aan te reiken van de symptomen die in geval van psychopathie voorkomen. Een verklaring voor de stoornis is hier echter niet aan mij besteed, en dit zal dan ook maar een weinig aan bod komen. Ik hoop hier voor de leek in psychopathie enige klaarheid te scheppen en een antwoord te geven op de vele vragen die hem bezighouden.

1.2. Wat is psychopathie

1.2.1. Inleiding: Wie is de psychopaat?


Misschien de meest destructieve en probleemgevende personen in de maatschappij zijn de moreel en emotioneel onaangepaste mensen die men omschrijft als zijnde psychopathische persoonlijkheden (McCord, 1964). Ze richten enorme persoonlijke, maatschappelijke en economische schade aan. Allemaal nemen ze veel meer dan ze geven (Hare, 2003). Psychopaten zijn asociale, agressieve, sluwe en zeer impulsieve personen die volkomen gewetenloos en zonder enig gevoel voor anderen nemen wat hun belieft. Ze vertonen een verontrustend onvermogen om zich in de pijn en het lijden van anderen in te leven, een volslagen gebrek aan empathie en kunnen geen blijvende affectieve relaties met mensen opbouwen door gebrek aan relationele vermogens (McCord, 1964; Millon, 1998, crimelibrary & Hare, 2003). Ze kennen de normale menselijke gevoelens niet en missen de eigenschappen waardoor samenleven en sociale harmonie mogelijk worden. Het zijn roofzuchtige egoïsten die zich met charme, manipulaties en zonder mededogen een weg banen door het leven. Ze hebben een onvoorstelbaar vermogen om mensen te misleiden, liegen zonder zich in te spannen (wikipedia; Hare, 2003; Cleckley, 1941 & McCord,1964). Ze overtreden zonder het minste schuldbesef of berouw maatschappelijke normen en verwachtingen (Hare, 2003 & McCord, 1964). Er is een gebrek aan interne controle. In bijna elke cultuur, elk ras, elke samenleving en maatschappelijke stand bestaan psychopaten. Wat de cultuur veroordeelt kan verschillen, maar de doelloze rebel, de niet gesocialiseerde persoon, de persoon die geen schuldgevoel heeft bij het overtreden van sociale grenzen, kan men overal terugvinden (McCord, 1964; Hare, 2003; Linder, 1944).
Weinig mensen zijn zulke volleerde en scherpzinnige mensenkenners dat ze zich niet laten misleiden door een “goede” psychopaat (Hare, 2003). Psychopaten hebben volgens de buitenwereld vaak lieve, charmante en plezierige manieren. Ze zijn zeer innemend en weten mensen volledig voor zich te winnen (McCord, 1964 & crimelibrary). “Ze hebben een masker op van schone schijn, voeren een show op die onze aandacht trekt en ons bedriegt: een knap uiterlijk, een charismatische uitstraling, een woordenstroom, geplande afleidingen, een vermogen te weten welke knoppen moeten worden ingedrukt. De combinatie van een goed uitziende, rad pratende psychopaat en een slachtoffer met zwakke plekken is catastrofaal.”(Hare, 2003, p. 176) In werkelijkheid kunnen zij de gevoelens die voorwaarde vormen voor liefde niet ervaren. Psychopaten zijn geneigd elk sociaal contact te zien als een gelegenheid om zich te voeden, om anderen uit te zuigen. Hun beweegredenen zijn om te manipuleren en te nemen, zonder enig berouw. Ze spelen een spel van onmiddellijke behoeftebevrediging ten koste van anderen (McCord, 1964 & Hare, 2003). “Ze zijn verkopers in vertrouwen en na het te hebben gewonnen schenden ze het met een verbijsterende harteloosheid.”(Hare, 2003 p. 133) Psychopaten hebben ook de neiging onze persoonlijke ruimte binnen te dringen. Ze herkennen de obsessies en onzekerheden die mensen hebben, en buiten die uit in hun eigen voordeel. Ze weten psychisch zwakke, eenzame, naïeve mensen te vinden en laten ze uitgebuit, gekwetst en verbijsterd achter. Het gewetenloze gebruik van mensen die eenzaam zijn, is een handelsmerk van psychopaten (Hare, 2003 & McCord, 1964). Ze dehumaniseren hun slachtoffers tot ze niet meer betekenen dan waardeloze objecten, een middel om een persoonlijk doel te bereiken, voer voor hun manipulaties.
“Psychopathie betekent letterlijk ‘geestesziekte’ (psyche = geest, pathos = ziekte). Psychopaten zijn echter niet gedesoriënteerd en missen het contact met de realiteit niet. Ze lijden ook niet aan wanen, hallucinaties of intense subjectieve pijn die kenmerken zijn van de meeste andere geestesstoornissen.” (Hare, 2003 p.34 & Cleckley, 1941) Psychopathische moordenaars zijn volgens de gangbare juridische en psychiatrische standaarden niet gek (McCord, 1964). “Hun daden zijn niet het product van een ontspoorde geest, maar van een kille, beredeneerde rationaliteit in combinatie met een ijzingwekkend onvermogen om anderen te behandelen als denkende, voelende, menselijke wezens.” (Hare, 2003, p.17) Het zijn slechts uitingen van een zieke persoonlijkheidsstructuur. Psychopaten vormen een bedreiging voor de veiligheid, sereniteit en zekerheid in onze samenleving (McCord, 1964 & crimelibrary). Het punt hier is dat ze zich bewust zijn van wat ze doen en waarom. Bijgevolg worden ze bij overtredingen geestelijk gezond geacht, toerekeningsvatbaar op het moment van de gepleegde feiten en naar de gevangenis gestuurd.


1.2.2. Historisch overzicht en definitie van het begrip psychopathie 2

Het concept psychopathie heeft inhoudelijk reeds een lange weg afgelegd, hoewel het slechts een geschiedenis kent van 200 jaar, die begint bij de erkenning door P.Pinel (Hare, 2003; McCord, 1964; Millon, 1998 & Martens, 1997). Theorieën werden geformuleerd en geherformuleerd gedurende deze voorbije twee eeuwen (Millon,1998.). “Deze geschiedenis van het definiëren en indelen van gedragingen die men typisch toeschrijft aan psychopaten en de houding die men ertegenover heeft laat een rijke sociale ontwikkelingstred zien” (Martens, 1997 p.5).



Tijdens de middeleeuwen waren de Westerse ideeën die men had over abnormaliteiten gebaseerd op de opinies van de Kerk. Het belangrijkste criterium om mentale gezondheid vast te stellen werd afgeleid uit het oude testament. “Alleen een kind of iemand die als idioot beoordeeld is, kan de straf ontlopen.” (Deuteronomium, 19:4,6,10 volgens Martens, 1977 p.5) “Men geloofde in bovennatuurlijke krachten en deze zouden een rol spelen in abnormaal gedrag. Mensen die abnormaal gedrag vertoonden werden beschouwd als waren ze door de duivel of een demon bezeten. Ook heksenvervolgingen vloeiden voort uit deze ideeën. De psychopaten ontsnapten echter aan deze praktijken omdat zij rationeel en niet krankzinnig bevonden werden. Ze werden niet als abnormaal beschouwd, hoewel ze zich manipulerend gedroegen en zich uitleefden. Het is dus niet verwonderlijk dat de diagnose psychopathie ten tijde van de heksenprocessen onbekend was.” (Martens, 1997,p.5) Met de Franse revolutie van 1789, die mede beschouwd kan worden als een morele revolutie, kon de “zedelijke behandeling” openbloeien en ging de humanisering van de psychiatrie van start. Dit leidde tot de verwerping van de gangbare visies over mentale problemen. Maar het bleef wachten tot de 19e eeuw voor de proclamatie van de rechten van de mens.
De 19e eeuw
De herkenning en erkenning van psychopathie als specifieke mentale stoornis wordt toegeschreven aan Philippe Pinel begin 19e E. (Hare, 2003; McCord, 1964; Millon, 1998 & Martens 1997). Hij observeerde patiënten die zich op een impulsieve en zelfdestructieve wijze gedroegen, ondanks het feit dat hun redeneervermogen in tact was. Ze hadden de mogelijkheid om te redeneren, ondanks het feit dat zij ‘waanzinnig’ gedrag stelden. Hij noemde de stoornis “manie sans delire” (waanzin zonder hallucinatieverschijnselen) (Hare, 2003; Millon, 1998). In 1835 gebruikte de Britse Dr. J.C. Pritchard de woorden ‘moral insanity’ om het beeld te omschrijven waarbij de morele en actieve geestesprincipes sterk verarmd of geperverteerd waren, zelfcontrole gebrekkig of verloren gegaan was en men niet tot rede kon gebracht worden om zich te gedragen volgens de regels van de maatschappij. Dit verdiende volgens hem sociale veroordeling. Volgens hem was het een stoornis gekenmerkt door een gebrekkige zelfcontrole, met een gebrek aan normale gevoelens voor goedheid, juistheid en verantwoordelijkheid, ondanks de intellectuele mogelijkheden om hun eigen keuzes te begrijpen (McCord, 1964; Millon, 1998). Maudsley benadrukte in 1863 de egocentriciteit van de psychopaat. In 1878 schetste Gouster als eerste een klinisch beeld van de symptomen van morele krankzinnigheid. Zijn beschrijving was sterk gebaseerd op het meer algemene werk van Cesare Lombroso (1835-1909), een Italiaanse dokter. Een categorie mensen die hij beschreef als geboren misdadigers, lijkt enorm goed op het moderne concept van psychopathie. Hij beschreef deze mensen als “morele imbecielen”; geen schuld ervarend, zeer agressief, impulsief, opschepperig en zeer ongevoelig voor sociale kritiek en fysieke pijn (wikipedia; ACM; McCord, 1964). Het Duitse psychiatrische gezelschap introduceerde de term “psychopathische inferioriteit”, via de persoon van Koch (1888), omdat de term moral insanity een negatieve connotatie had gekregen. Hij bracht het morele onvermogen in verband met een genetisch gedetermineerde zwakte (McCord, 1964).

Tegen 1870 was het concept “morele krankzinnigheid” door de geneeskunde algemeen aanvaard, maar werd het door religie en wet met afschuw onthaald. Het zou de basis voor criminele verantwoordelijkheid onderuithalen. Er ontstond een verhit debat omtrent de schuldvraag. Tijdens de 19e eeuw gingen onderzoek naar oorzaken en behandeling van psychopathie gebukt onder speculatieve discussies. De pioniers op dit vlak verwezenlijkten weinig, maar stimuleerden wel een intellectuele beweging heel wat observationele data heeft verzameld (McCord, 1964).


De 20e eeuw
Men ging heel wat beelden uitsluiten van deze categorie. Meyer (1908) sloot neurotici uit van het concept. In die tijd ontwikkelde ook Kraeplin zijn theorie over psychopathie (Martens, 1997). Hij zag als etiologie voor psychopathie een degeneratieverschijnsel. In 1914 wees Birnbaum erop dat crimineel gedrag op zich niet gelijk stond aan psychopathie, en dat psychopaten niet noodzakelijk intellectuele deficieten vertoonden. Hij introduceerde de term sociopathie en benadrukte de psychogenetische aard van de stoornis. Tegen het einde van de 1e wereldoorlog hadden psychiaters een overeenstemming bereikt dat psychopathie een speciale stoornis was die zich manifesteerde bij sterk gewelddadige of criminele personen op wie straf weinig of geen blijvend effect had. Ze konden het echter niet eens raken over de oorzaken van de stoornis. Bernhard Glueck (1918) was de eerste in Amerika die een empirische studie deed naar de psychopaat. Hij postuleerde dat elke criminele daad het resultaat was van een interactie tussen een bepaalde persoonlijkheid en een specifieke omgeving. Gestimuleerd door dit onderzoek, volgden velen zijn voorbeeld. Het opmaken van de psychologische vorm van psychopathie werd een belangrijke zaak. Vooral het werk van John Visher (1922) is ons bijgebleven uit die periode. Hij beschreef een bijna modern beeld van de karaktertrekken van psychopaten. (McCord, 1964)

In 1930 gaven twee nieuwe intellectuele stromingen een wending aan de studie van psychopathie, namelijk de biologisch georiënteerde psychiatrie en de psychoanalyse. Van al de psychoanalisten die zich met het onderwerp hebben bezig gehouden, heeft het werk van Franz Alexander de grootste invloed gehad. Maar zijn nadruk op innerlijke spanning en conflict als dominante motieven voor het gedrag van de psychopaat faalt in de moderne aanvaarding van de psychopaat als ongecontroleerd door geweten, vrij van angst en gedreven door een drift naar primitieve plezierbeleving. Ondertussen was naast deze twee stromingen ook een groep van classificeerders aan het werk die de zaak vertroebelden. Onder hen was bijvoorbeeld Eugene Kahn. Sommigen revolteerden tegen deze verwarring door complete afwijzing van het concept psychopathie, anderen argumenteerden dat psychopathie een aparte stoornis was. Voor hen was al het werk te herdoen dat in de jaren 18OO was begonnen. Elk pakte het probleem op zijn manier aan.



Sir David Henderson classificeerde de klinische symptomen van psychopathie en in 1939 verscheen zijn boek “psychopathic states” waarin hij de connectie tussen de motieven van de psychopaat en de gevaarlijke manifestaties van de stoornis analyseerde. Hij wees ook op het dichte verband tussen het gebrek aan schuldgevoel en het asociaal gedrag van de psychopaat (McCord, 1964).De 2e wereldoorlog verleende de discussie een nieuwe, praktische urgentie. De onthulling van de vernietigingsmachinerie van de nazi’s en hun meedogenloze uitroeiingsprogramma deed nog meer onheilspellende vragen rijzen.” (Hare, 2003 p.39) Veel auteurs namen de uitdaging aan, maar geen enkele had zoveel invloed als Hervey Cleckley (Hare, 2003; Reid, 1968). In zijn boek “the mask of sanity” (1941) beschreef hij het best een compleet klinisch beeld van deze persoonlijkheidsstoornis voor zijn tijd. Ook hij benadrukte de persoonlijkheidstrekken van gewetenloosheid, onmogelijkheid tot objectliefde, emotionele oppervlakkigheid, egocentrisme, doelloosheid en impulsiviteit. Zijn gevalsbeschrijvingen zijn doorspekt met uitdrukkingen als sluwheid en lenigheid van geest, onvermogen tot het begrijpen van persoonlijke waarden (McCord, 1964; Hare, 2003; Chapman et al., 2003; Cale and Lilienfeld, 2002 & Cleckley, 1941). Een aantal zaken laten de psychopaat onverschillig zoals schoonheid en lelijkheid (behalve dan in een zeer oppervlakkige betekenis), goedheid en slechtheid, liefde, afgrijzen en humor. Ze hebben geen werkelijke betekenis, ze kunnen hem niet roeren. Verder mist hij het vermogen te zien dat anderen geroerd zijn (McCord, 1964; Cleckley, 1941). Hij nam ook de charme waar waarmee de psychopaat soms zijn asociaal gedrag weet te verbergen, het onderhoudende praten en de aanzienlijke sociale vaardigheden, hij erkende de karakteristieke onmogelijkheid van de psychopaat om te leren door ervaring en wees op de neiging om externe controle te zoeken, soms zelfs straf, voor zijn gedrag. Hij gaf ons een conceptueel kader om mee te werken en was een rijke bron van ideeën voor verder onderzoek. Hij formuleerde 16 criteria voor psychopathie (Martens, 1997; Cale and Lilienfeld, 2002; McCord, 1964 & Cleckley,1941). Hij stelde de benaming “semantische dementie” voor, maar deze term werd nooit wijd verspreid (McCord, 1964; Reid, 1968 & Cleckley, 1941). Benjamin Karpman voegde hieraan nog droomanalyse toe, analyse van denkprocessen en van het wisselvallige karakter. In 1941 probeerde hij een onderscheid te maken tussen idiopatische en symptomatische psychopathie. Hij sloot psychologische oorzaken voor psychopathie uit, wat op veel weerstand stootte van andere wetenschappers. Robert Lindner deed onderzoek naar de kindertijd, persoonlijkheid en fysiologie van psychopaten. Tegen het einde van de oorlog was de sociale wetenschap het belang en het gevaar gaan inzien van de psychopaat. De basis werd gelegd voor verder onderzoek naar oorzaken en behandeling. Eindelijk was de discussie over het feit of psychopathie al of niet bestond beëindigd. De meesten zagen psychopathie nu als een afzonderlijke stoornis (McCord, 1964; Hare, 2003; Martens, 1997).
Rond 1950 kwam het probleem van behandeling meer centraal te staan en ging heel wat aandacht hier naar toe. Hiernaast ontwikkelde zich nog een andere trend, nl. het linken van psychopathie aan politiek (in het kader van het nazi-regime). Maar tot dan toe zat men nog steeds met het causaliteitsprobleem. Het debat hierover begon. Tot dan toe werd de term psychopathie gebruikt voor ernstig gestoorde individuen, maar Kurt Schneider (1950) gebruikte de term als aanduiding voor persoonlijkheids- en gedragsstoornissen bij antisociale personen, die meestal niet werden beschouwd als mentaal gestoord. Hun contact met de realiteit was goed en ze leden niet aan waanvoorstellingen (McCord, 1964). De term psychopathie had een negatieve connotatie gekregen en daarom is men op zoek gegaan naar omschrijvingen en definities met minder waarde-oordelen. In de DSM-I (1952) probeerde men de term “sociopathie” in te voeren om de betekenis van gestoorde geest te elimineren. In de DSM-II werden zowel de term sociopathie als psychopathie vervangen door “antisociaal” (1962) (Martens, 1997; Cale and Lilienfeld, 2002). Deze term moest de connotatie van weerzinwekkende schepsels elimineren en duiden op het lijden aan een antisociale persoonlijkheidsstoornis. Men bleef verder zoeken naar een beschrijving waarbij ongunstige connotaties niet overheersten. In de DSM-III tot DSM-IV (1980-1994) werd de term “antisociale persoonlijkheid” gebruikt. Deze introduceerde een lijst van expliciete criteria voor psychopathie als APD (Antisocial Personality Disorder). Er kwam echter heel wat kritiek op deze DSM-criteria voor antisociale persoonlijkheidsstoornissen, o.a. door R.D. Hare (vanaf 1981) (Martens, 1997). Hare wees erop dat in forensische populaties, de diagnose van APD weinig bruikbaar was, met betrekking tot behandelingsresultaat, institutionele aanpassing en voorspellingen van gedrag na vrijlating, in vergelijking met een degelijke assessment van psychopathologie gebaseerd op het traditionele gebruik van verweven persoonlijkheidstrekken. Terwijl 90 procent van de psychopaten aan de criteria van APD beantwoorden, was de grote meerderheid van de mensen met APD geen psychopaat. Er moest een preciezer onderscheid gemaakt worden. Hij stelde voor om in zijn onderzoek met een team clinici psychopaten op te sporen in de gevangenispopulatie door lange, gedetailleerde interviews af te nemen en door zorgvuldige bestudering van de dossiers. Als richtsnoer gebruikte hij de lijst van kenmerken van psychopathie volgens Cleckley. Het uiteindelijke resultaat van zijn onderzoek was de Psychopathology Checklist (1991): een zeer betrouwbaar diagnostisch instrument dat door iedere clinicus of onderzoeker kan gebruikt worden (mits het volgen van een opleiding) en dat een zeer gedetailleerd profiel van de persoonlijkheidsstoornis psychopathie oplevert (Martens, 1997). Lilienfeld & Andrews (1996) stelden een model voor met 8 ongecorreleerde dimensies voor psychopathie, waaronder gebrek aan angst, koudbloedigheid… (Chapman et al., 2003).
De 21e eeuw
De laatste jaren is de omvang van onderzoek enorm toegenomen. Men bouwt verder aan de kennis op basis van wat men als wist, maar de blik en het werkveld zijn enorm verruimd. Onderzoek naar psychopathie is dan ook dringender geworden, en werd meer op de agenda geplaatst. Beeldvorming door de media, en verschillende recente gebeurtenissen, zullen daar zeker voor iets tussen zitten. In België bijvoorbeeld zijn er de kwesties Dutroux en Fourniret geweest. Andere landen kennen hun eigen voorbeelden. Telkens schreeuwde de bevolking om antwoorden; antwoorden die vanuit wetenschappelijke hoek verwacht werden. De bezorgdheid rond deze manipulerende mensen die niet in staat zijn tot het tonen van enige vorm van berouw, was en is nog altijd zeer groot. Een hard inslaand feit was, dat onze kennis en begrip tekort schoten op die cruciale momenten. Het heeft echter duidelijk een alarmbel doen rinkelen in België en ook in de rest van de wereld. Doel is de psychopaat te kennen en vooral te stoppen voor het te laat is, te zorgen dat ze achter slot en grendel zitten en gepaste maatregelen te kunnen nemen.

1.2.3. Het profiel van de psychopaat.
Psychopathie is een persoonlijkheidsstoornis die wordt gedefinieerd door een kenmerkende verzameling gedragingen en daaruit afgeleide persoonlijkheidskenmerken die voor het merendeel als maatschappelijk ongewenst gelden. Daarom is het nog geen eenvoudige zaak om de diagnose psychopaat te stellen. Evenals bij iedere psychiatrische stoornis is een diagnose gebaseerd op het verzamelen van bewijs dat iemand ten minste aan de minimale criteria om van de stoornis te kunnen spreken voldoet (Hare, 2003 p.7). Het profiel dat ik hier schets, is gebaseerd op de criteria van R. D. Hare, aangevuld met inzichten van andere auteurs.3 Eerst volgt een beschrijving van de symptomen op emotioneel en interpersoonlijk vlak, en vervolgens op vlak van levenswijze.
A. Emotioneel / Interpersoonlijk.
Glad en oppervlakkig: Psychopaten komen vaak leuk, welbespraakt, gevat, innemend, charmant en intelligent over (Hare, 2003; McCord, 1964 & crimelibrary). Ze komen meestal aangenaam over en laten bij een eerste ontmoeting vaak een opmerkelijk positieve indruk na (Cleckley, 1941). Ze zetten een sterke show op en weten mensen te misleiden. Een knap uiterlijk, een charismatische uitstraling, een woordenstroom, geplande afleidingen... verhullen hun holle bestaan (Hare, 2003). Ze kunnen onwaarschijnlijke verhalen vertellen die hen in een gunstig daglicht stellen, maar op een zeer overtuigende manier, zijn effectief in het presenteren van zichzelf. Ze doen dit zo goed dat ze niet gezien worden met een gladde verkoper, een achterbaks persoon... (crimelibrary; Hare, 2003 & Cleckley, 1941). Onder het oppervlak roert echter een persoon die in de verste verte niet te rijmen valt met het beeld dat hij van zichzelf opzet. Sommige mensen krijgen echter de indruk dat ze een toneel opvoeren en mechanisch hun teksten opzeggen. Men merkt dat er iets mis is met hen, maar kan er niet precies de vinger op leggen. Achter de façade van normaalheid verschuilt zich een persoon met maar 1 doel: anderen uitzuigen voor de eigen behoeftebevrediging. Ze doen zich vaak voor als iemand die ze niet zijn, bijvoorbeeld als expert in bepaalde thema’s en misbruiken hun professionele positie om te krijgen wat ze willen (Hare, 2003). Psychopaten leven als het ware onder de emotionele armoedegrens ten opzichte van andere mensen. Hun emotioneel leven is oppervlakkig en kleurloos, gekenmerkt door een spiegelen van de waarden, interesses, doelen, levenstheorieën, voorkeuren, gewoonten, eerlijkheid en gulheid van hun slachtoffers. Ze lijken de zielsverwant te zijn die mensen al zo lang zoeken, maar voor de psychopaat zijn die slachtoffers niets meer dan een middel om iets te bereiken, een object dat gemakkelijk overboord te gooien is wanneer het doel is bereikt. (crimelibrary) Vaak vertonen ze ook een gladde onverschilligheid voor een eventuele ontmaskering. Ze kunnen gruwelijke zaken vertellen op een zeer luchtige manier (Hare, 2003). Het lijkt hen niet te raken.
Egocentrisme en een opgeblazen gevoel van eigenwaarde. “Psychopaten hebben een narcistische en zwaar opgeblazen kijk op hun eigen waarde en belangrijkheid. Ze worden gekenmerkt door een waarlijk verbluffend egocentrisme, zijn hoogdravend en zien zichzelf als het middelpunt van het heelal, als superieure wezens die het recht hebben om volgens hun eigen regels te leven.” (Hare, 2003, p.53) Deze ziekelijke mate van egocentriciteit wordt zelden gezien bij normale mensen (Cleckley,1941). Psychopaten komen vaak over als arrogante, schaamteloze opscheppers, als zelfverzekerd, eigenwijs en dominant. Ze zien vooral zichzelf graag, hoewel ik twijfel of ze al weten wat ‘graag zien’ betekent. Ze hebben graag macht over anderen en kunnen vaak niet accepteren dat anderen geldige meningen kunnen hebben die afwijken van de hunne. Op sommige mensen maken ze zo echter een charismatische en enthousiasmerende indruk (Hare, 2003).
Ontbreken van berouw of schuldgevoel. Psychopaten kennen weinig geïnternaliseerde schuld. Ze kennen de regels, maar volgen alleen diegene ze verkiezen te volgen (McCord, 1964). “Ze zijn niet helemaal ongevoelig voor de talloze wetten en taboes van de samenleving, het is alleen zo dat ze zich veel vrijer voelen dan de rest van ons om de regels en beperkingen te kiezen waar ze zich aan zullen houden. Ze beoordelen een situatie zonder de talloze mogelijkheden die mensen met scrupules overwegen als ze over mogelijke stappen nadenken.” (Hare, 2003, p.99) Ze kunnen moeilijk weerstand bieden aan verleidingen, en hun overtredingen roepen geen schuldgevoelens bij hen op. Ze vertonen een aangrijpend gebrek aan bezorgdheid om de verwoestende effecten die hun daden op anderen hebben. Vaak zijn ze daar volkomen openhartig over, verklaren ze kalmpjes dat ze geen schuldgevoel hebben, geen spijt hebben van wat ze hebben aangericht en geen reden hebben om erover in te zitten (Hare, 2003). Het is deze harteloosheid van de psychopaat die ons het meest doet verbazen (McCord, 1964 & Hare, 2003). Ze zijn net als wij, hebben dezelfde wensen, kleden en praten hetzelfde, maar de kern ontbreekt: een geweten (McCord, 1964). Ze hebben geen innerlijke stem die hen leidt, er is een gebrek aan innerlijke controle. (citaat: zie voetnoot 4)

Dit is ook een onderscheidend kenmerk van andere misdadigers. Gewetenloosheid vormt het centrale kenmerk van psychopaten. Ze kunnen wel doen alsof ze schuld ervaren, maar dit masker is inhoudloos (McCord, 1964; Hare, 2003 & Cleckley, 1941). Ze brengen soms berouw onder woorden, maar spreken zichzelf dan in woorden of daden tegen. Het gebrek aan berouw of schuldgevoel gaat gepaard met een opmerkelijk rationaliseringsvermogen en het niet willen opnemen van persoonlijke verantwoordelijkheid voor hun daden die geschoktheid en teleurstelling teweeg brengen. Ze kunnen geen beschuldigingen aanvaarden voor de verschillende ‘ongelukkigheden’ die hen te beurt vallen en waarmee ze anderen overvallen. Gewoonlijk ontkennen ze alle verantwoordelijkheid, hebben ze excuses voor hun gedrag bij de hand, en in sommige gevallen ontkennen ze zelfs dat het heeft plaatsgevonden. Hoewel een psychopaat soms zal toegeven de handelingen te hebben begaan, zal hij de consequenties voor anderen bagatelliseren of zelfs ontkennen. Vreemd genoeg zien ze zichzelf vaak als de echte slachtoffers (McCord, 1964; Hare, 2003 & Cleckley, 1941).


Een algemeen gebrek aan empathie. De gevoelens van anderen laten hen volledig koud. Ze zien mensen als weinig meer dan voorwerpen om te gebruiken voor hun eigen bevrediging. De zwakken en de kwetsbaren zijn favoriete mikpunten (Hare, 2003 & Cleckley, 1941). Ze zijn in staat tot het geven van voorkeuren en afkeuringen en kunnen doen alsof de andere belangrijk voor hem is, maar emotionele reacties zijn steeds beperkt in diepgang en meestal een sterk staaltje van voorliegen. Doordat ze niet in staat zijn zich in de gevoelens van anderen te verplaatsen kunnen sommige psychopaten dingen doen die normale mensen afschuwelijk en verbazingwekkend vinden (Hare, 2003). Eigenlijk plegen maar heel weinig psychopaten dit soort misdaden (moord, verkrachting, verminking...) (Cleckley, 1941; Hare, 2003). Hun gevoelloosheid manifesteert zich meestal op minder dramatische, zij het nog altijd destructieve manieren. Sommige van hun operaties zijn geraffineerd en goed uitgedacht, andere zijn heel eenvoudig. Wat het plan ook is, het wordt op een koelbloedige, zelfverzekerde, brutale manier uitgevoerd (Hare, 2003).
Leugenachtig en manipulatief. Pathologisch liegen, bedriegen en manipulatie zijn natuurlijke gaven van de psychopaat. Ze lijken zich hier niet voor te hoeven inspannen en zijn hierin meer dan succesvol (Hare, 2003). “Met hun verbeeldingskracht ingeschakeld en op zichzelf gericht lijken psychopaten zich verbazingwekkend weinig te bekommeren om de mogelijkheid of zelfs de zekerheid dat ze betrapt worden.” (Hare, 2003, p.63) Als ze geconfronteerd worden, staan ze zelden met hun mond vol tanden. Ze geven een draai aan hun verhaal en proberen feiten in overeenstemming te brengen met de leugen. Dit kan zo ver gaan dat ze een serie uitspraken bekomen die met elkaar in strijd zijn en de luisteraar in grote verwarring verkeert. (Hare, 2003) Niemand weet nog wat de waarheid is. De psychopaat lijkt er zich ook niet het minst druk om te maken. Als de mogelijkheid zich voordoet, geven ze zich uit voor ‘een man van mijn woord’. Dit is echter niet meer dan een inhoudloos statement, een manipulatie van een psychopaat op oorlogspad (Cleckley, 1941). Ze lijken vaak ook trots te zijn op hun vermogen tot liegen. Veel waarnemers krijgen de indruk dat psychopaten zich soms niet bewust zijn dat ze liegen. Het is alsof de woorden een eigen leven gaan leiden (Hare, 2003).
Oppervlakkige emoties. Psychopaten lijken aan een soort emotionele armoede te lijden die het scala en de diepgang van hun emoties beperkt. Terwijl ze zo nu en dan koud en ongeëmotioneerd lijken, zijn ze geneigd tot dramatische, oppervlakkige en kortstondige vertoningen van emotie. Het is een emotieshow die ze uitmuntend acteren en verregaand misleidend. Soms beweren ze prooi te zijn van hevige emoties, maar zijn ze niet in staat de details van de verschillende gevoelstoestanden te beschrijven. Een normaal gevoel en emotionele diepgang ontbreken. De emoties van psychopaten zijn weinig meer dan primitieve reacties op onmiddellijke behoeften (Hare, 2003 & Cleckley, 1941).

Psychopaten missen de fysiologische reacties die normaal gesproken bij angst optreden (Hare, 2003 & Cleckley, 1941). 5 Het belang hiervan is dat de angst die dreiging van pijn of straf teweegbrengt, voor de meeste mensen onaangenaam is en een krachtige drijfveer vormt voor hun gedrag. Angst weerhoudt ons ervan sommige dingen te doen. Angst is verbonden met een hele reeks onaangename fysieke gewaarwordingen. Deze maken geen deel uit van wat psychopaten als angst ervaren. Voor hen is angst, evenals de meeste andere emoties, incompleet, oppervlakkig, grotendeels cognitief van aard, en zonder de fysiologische beroering of inkleuring die de meesten van ons beslist onaangenaam vinden en wensen te vermijden of te verminderen (Hare, 2003).



B. Levenswijze.
Sociale deviantie. Psychopaten houden er een chronisch instabiele en doelloze levensstijl op na die gekenmerkt wordt door terloopse en flagrante schendingen van maatschappelijke normen en verwachtingen. Hun bereidheid om te profiteren van iedere situatie die zich voordoet, in combinatie met hun gewetenloosheid, vormt een krachtig recept voor misdaad (Hare, 2003). Psychopaten zijn veel eerder dan andere mensen en criminelen gewelddadig en agressief. Hun gewelddadigheid is gevoelloos en instrumenteel, wordt gebruikt om in een simpele behoefte te voorzien of iets te verkrijgen dat ze wensen. Ze doen dit zonder een lange termijn doel voorop te stellen, ze plannen bijna niets (Cleckley, 1941, McCord, 1964). Hun reacties op de gebeurtenis zullen veel eerder onverschilligheid, een gevoel van macht, genot of zelfvoldaanheid zijn dan spijt over de aangerichte schade. In het algemeen is psychopathisch geweld achteloos en koelbloedig, eerder direct, ongecompliceerd en zakelijk dan een uiting van diepe geestelijke nood of begrijpelijke motieven. Het mist de normale emotionele kleuring, de drijfveer of de krachtige emotie waarmee het geweld van de meeste andere mensen gepaard gaat. Vaak slagen ze erin buiten de gevangenis te blijven, en zelfs als ze gepakt en veroordeeld worden, komen ze al gauw weer voorwaardelijk op vrije voeten, en gaan door waar ze waren opgehouden (Hare, 2003).
Er zijn ook tal van psychopaten die nooit in de gevangenis komen. Ze blijken redelijk goed te functioneren. Deze personen zijn even egoïstisch, gevoelloos en manipulatief als de doorsnee criminele psychopaat, maar hun intelligentie, familieachtergrond, sociale vaardigheden en omstandigheden stellen hun in staat een façade van normaalheid op te bouwen en tamelijk ongestraft te krijgen wat ze willen. Hoewel hun gedrag technisch gesproken niet illegaal is, schendt het doorgaans wel conventioneel ethische standaarden en balanceert het op het randje van wat nog legaal is (Hare, 2003).
Impulsief. Psychopaten besteden doorgaans niet veel tijd aan het afwegen van de voor- en nadelen van een gedragslijn of aan mogelijke consequenties. “Meer dan de driftbuien komen impulsieve handelingen vaak voort uit een doel dat een cruciale rol speelt in de meeste gedragingen van een psychopaat: het bereiken van directe bevrediging, direct genot of directe verlichting.” (Hare, 2003, p. 76) Ze matigen hun begeerten niet en negeren de behoeften van anderen, ze zijn volledig op zichzelf gericht, enkel smachtend naar hun eigen plezier (McCord, 1964 & Hare, 2003). De maatschappij staat gewoon vaak in hun weg naar voldoening. De psychopaat is als een kind, geabsorbeerd door zijn eigen noden, driftig om voldoening vragend (McCord, 1964). Banen worden plotseling opgezegd, relaties worden verbroken, plannen gewijzigd, huizen leeggeroofd, mensen overvallen en aangevallen, vaak om wat weinig meer dan een gril lijkt. Psychopaten zijn geneigd van dag tot dag te leven en hun plannen vaak te veranderen. Hun leven lijkt een aaneenschakeling van onsamenhangende daden, hun avonturen doelloos. Ze plannen bijna niets, hebben geen stabiele doelen voor ogen, denken maar zelden serieus aan hun toekomst en maken er zich nog minder zorgen over. Ook bekommeren ze zich over het algemeen niet erg om hoe weinig ze met hun leven gedaan hebben (Hare, 2003; McCord, 1964 & Cleckley, 1941).
Gebrekkige gedragsregulering. De psychopaat komt vaak in conflict met de maatschappij wat leidt tot agressieve daden en brutale agressie (McCord, 1964). Ze reageren sterk op vermeende krenkingen of beledigingen en worden boos en agressief over kleine dingen, vaak in een context die anderen misplaatst lijkt. Remmingen zijn zwak en de geringste provocatie is voldoende om deze te overwinnen. Als gevolg daarvan zijn psychopaten opvliegend of heethoofdig. Ze reageren op frustratie, mislukking, tucht en kritiek met plotseling geweld, bedreigingen en scheldpartijen. Meestal zijn de uitbarstingen van korte duur en doen al snel weer alsof er niks ongewoons gebeurd is (Hare, 2003). Psychopaten lijken weinig angst, zorgen of innerlijk conflict te ervaren. Controle irriteert hen en verwerpen elke vorm ervan (McCord, 1964). “Hoewel psychopaten op scherp staan en hun agressie elk moment in actie kan komen, is het gedrag dat ze vervolgens vertonen niet onbeheerst. Ze weten precies wat ze doen.” (Hare, 2003, p.78) Hun agressieve vertoon is koelbloedig; het mist de hevige emotionele beroering die anderen doormaken als ze een woedeaanval hebben. Ze zien hun uitbarstingen vaak als natuurlijke reacties op provocatie (Hare, 2003).
Behoefte aan opwinding. Ze leven graag op het randje waar leven in de brouwerij is. In veel gevallen houdt dit de overtreding van regels in (Hare, 2003). Sommige psychopaten gebruiken een hele reeks drugs in het kader van hun voortdurende jacht op iets nieuws en opwindends. Deze middelen werken soms als katalysator voor de uitingen van de stoornis, maar zijn op zich niet causaal (Hare, 2003 & Cleckley, 1941). Ze verhuizen vaak van de ene plaats naar de andere en gaan van de ene baan naar de andere, op zoek naar een nieuwe kick. Dit hangt ook sterk samen met hun impulsiviteit. “Veel psychopaten beschrijven het ‘doen van misdaden’ om de opwinding en de kicks.” (Hare, 2003, p. 79) De keerzijde van dit verlangen naar opwinding is een onvermogen om routine of eentonigheid te verdragen. Ze raken zeer snel verveeld.(Hare, 2003) Het lijkt zo te zijn dat psychopaten geen plezier vinden in stabiliteit, ze zoeken meer opwinding in variëteit dan de meeste mensen, hebben nood aan constante verandering. Ze willen er heel veel voor opofferen. De zoektocht naar opwinding is een belangrijk motief voor hun daden (McCord, 1964).
Gebrek aan verantwoordelijkheidsgevoel. Verplichtingen en beloften betekenen niets voor psychopaten. Hun bedoelingen zijn op zijn zachtst uitgedrukt oneervol. Ze houden zich niet aan officiële of impliciete verplichtingen jegens mensen, organisaties en principes (Hare, 2003 & McCord, 1964). De onverantwoordelijkheid en onbetrouwbaarheid van psychopaten bestrijken ieder aspect van hun leven. Ze laten zich niet afschrikken door de mogelijkheid dat hun daden leed of gevaar voor anderen opleveren (Hare, 2003). Veel voorkomend is een onverschilligheid voor het welzijn van kinderen, die ze eerder als een ongemak zien. Ook hier zijn hun daden in tegenspraak met hun woorden. Psychopaten aarzelen niet de middelen van familie en vrienden te gebruiken om zichzelf uit de nesten te helpen. Psychopaten slagen er vaak in zich uit de moeilijkheden te praten, het strafrechtsysteem van hun goede bedoelingen en betrouwbaarheid te overtuigen, maar negeren echter de voorwaarden die rechtbanken hen stellen eens ze weer vrij zijn. Zelfs als ze onder direct toezicht van het strafrechtsysteem staan, voldoen ze niet aan hun verplichtingen (Hare, 2003).
Vroegtijdige gedragsproblemen. Je wordt niet plots psychopaat. Je wordt als psychopaat geboren. Reeds op jonge leeftijd vertonen ze ernstige gedragsproblemen. Daartoe kunnen behoren voortdurend liegen, bedriegen, diefstal, brandstichting, spijbelen, verstoring van lessen, drugsmisbruik, vandalisme, geweld, pesten, van huis weglopen, promiscue gedrag en voortijdige seksualiteit (Hare, 2003 & geocites). Deze geschiedenis is veel omvangrijker dan bij andere stoornissen. Er is ook sprake van vroegtijdige wreedheden jegens dieren. “Volwassen psychopaten beschrijven de dierenmishandelingen uit hun kinderjaren als gewone gebeurtenissen, zakelijk, zelfs als iets prettigs.” (Hare, 2003, p.86) Ze begaan ook wreedheden tegenover andere kinderen. Hoewel niet alle psychopaten in hun jeugd zoveel wreedheden begaan hebben, hebben ze zich vrijwel allemaal in allerlei nesten gewerkt (Hare, 2003).
Antisociaal gedrag als volwassene. Psychopaten beschouwen regels en verwachtingen van de samenleving als hinderlijk en onredelijk, obstakels voor de uiting van hun verlangens (Hare, 2003 & McCord, 1964). Ze hanteren hun eigen regels. Ze continueren het zelfzuchtig en antisociaal gedrag van in hun kindertijd (Hare, 2003). Veel van de antisociale handelingen van psychopaten leiden tot een strafrechtelijke veroordeling. Hun antisociale en illegale activiteiten zijn veelsoortiger en veelvoudiger dan die van andere misdadigers, en hebben geen bijzondere affiniteit of speciale voorkeur voor een bepaald type misdaad. Ze lijken er nog trots op te zijn ook. Niet alle psychopaten belanden in de gevangenis. Veel van de dingen die ze doen worden niet ontdekt of niet vervolgd, of zijn te kwalificeren als louche praktijken (Hare, 2003).

Het complete beeld. De diagnose psychopathie wordt alleen gesteld als er overtuigend bewijs is dat de persoon aan het hele profiel voldoet, dat wil zeggen de meeste symptomen bezit (Hare, 2003). Het is een syndroom, een verzameling van met elkaar verband houdende symptomen.

1.2.4. Van kleine psychopaat tot...: ontwikkelingsverloop van de stoornis6
Psychopathie ontstaat niet plotseling, onaangekondigd op volwassen leeftijd. Psychopathie wordt geclassificeerd als een ontwikkelingsstoornis. De elementen van deze persoonlijkheidsstoornis manifesteren zich reeds op zeer jonge leeftijd, zelfs al voor ze naar school beginnen gaan. “De ouders van psychopaten kunnen weinig anders dan hulpeloos staan toekijken hoe hun kinderen een kronkelig pad van egocentrische bevrediging opgaan, gepaard gaande met een gevoel van almacht en aanmatiging.” (Hare, 2003, p.189) Reeds tijdens de kindertijd vertonen psychopaten ernstige gedragsproblemen. Daartoe kunnen behoren: voortdurend liegen, bedriegen, diefstal, brandstichting, spijbelen, verstoring van lessen, drugsmisbruik, vandalisme, geweld, pesten, van huis weglopen en voortijdige seksualiteit (Hare, 2003 & geocites). Deze geschiedenis is veel omvangrijker dan bij andere stoornissen. Er is ook sprake van vroegtijdige wreedheden jegens dieren. Wanhopig zoeken de ouders van psychopaten hulp bij een reeks van therapeuten en psychiaters, maar niks helpt. “Verbijstering en pijn nemen geleidelijk de plaats in van de verwachte genoegens van het ouderschap. Ze gaan zich keer op keer afvragen wat ze verkeerd hebben gedaan.” (Hare, 2003, p. 189)



  1   2   3   4   5   6   7


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2019
stuur bericht

    Hoofdpagina