Vaghbhata (sūtra-sthana XI,4): Verzorging, onderhoud van de levensactiviteiten, bedekking, smering, steungevend, vullend en de productie van het embryo zijn de belangrijke functies van de dhātu’s respectievelijk



Dovnload 86.85 Kb.
Datum26.08.2016
Grootte86.85 Kb.

Dhātu’s




Vaghbhata (sūtra-sthana XI,4): Verzorging, onderhoud van de levensactiviteiten, bedekking, smering, steungevend, vullend en de productie van het embryo zijn de belangrijke functies van de dhātu’s respectievelijk.

Heel veel kennis omtrent de anatomie (incl. osteologie) uit de Atharva Veda, uit Sushruta en Charaka is bekend geworden door het boek Studies in the Medicine of Ancient India van de Indoloog Hoernle (1841-1918). Hij beschrijft ook de 7 dhātu’s.


Heel kort gezegd: een dhātu = een weefseltype. De Ayurveda onderscheidt zeven weefseltypes, die we kunnen beschouwen als subtiele fysiologische verbanden. In deze weefsels vindt de omzetting van alle substanties plaats en worden nuttige stoffen en afvalstoffen gescheiden. De dhātu’s worden vaak meer beschouwd als de energiën, de blauwdruk die achter de aanmaak van een weefseltype ligt dan als het weefseltype zelf1.
Gedurende het leven worden de dhātu’s constant gevormd, vernietigd en weer opgebouwd. De materialen zijn afkomstig uit de voeding. K zorgt voor het aanbod, P voor de transformatie en V voor de beweging.
Het dhātu-proces heeft 18090 kala’s (tijdseenheden van 2,15 min.), d.w.z. 27 dagen of een maanmaand nodig om zich te voltrekken2. Bij V en P zal het wat sneller gaan dan bij K.
Er zijn drie theoriën over de genese van de dhātu’s:

  • ‘pikken van de duivel’: de dhātu’s pikken uit het voedsel wat ze nodig hebben;

  • irrigatiesysteem: de rasa- dhātu stroomt overal en brengt zo de voeding rond.

  • (belangrijkste!) enzymtheorie: iedere dhātu heeft zijn eigen enzymen en zet om uit de voedselbrij (chylus) wat het nodig heeft en geeft dat wat overblijft door aan de volgende dhātu.

In het proces van de transformatie door de agni van een bepaald dhātu zijn drie fundamentele activiteiten te onderscheiden:



  1. irrigatie (vervoer);

  2. selectiviteit (iedere dhātu neemt die voedingsstoffen op die hij nodig heeft);

  3. directe transformatie.

En er worden 4 typen product geproduceerd:

  1. eigen weefselvoeding;

  2. voorvoeding voor het volgende dhatu;

  3. een afvalproduct dat representatief is voor die dhatu (kiţţa);

  4. een bijproduct (tevens eindproduct), dat een eigen supplementaire functie heeft in het lichaam (upa-dhātu). Ook deze bijproducten steunen het lichaam, maar ze voeden het niet. (De moedermelk voedt wel de baby!)

In het onderstaande overzicht kun je aflezen welk lichaamssysteem bij welke dhatu betrokken is en wat de bijprodukten en afvalprodukten van de respectievelijke dhatu’s zijn.





De eindprodukten van de bhūta agni’s (lever) worden poşakadhātu genoemd (= hij die de dhātu voedt).


dhātu

upa-dhātu

kiţţa

karma / systeem

puş = voeden

poş-a = voeding, voorspoed, ontwikkeling

poş-aka = hij die voedt

poş-ana = voeding

dhātu = structuur vormend element,

steunpilaar,


upa (prefix) = naartoe, op, verder, onder, boven, met

kiţţa = secretie, afscheiding, vuil

karma = actie

poşakadhātu die o.i.v. Water m.b.v. enzymen door

rasa dhātu agni in de

rasa vaha srota’s wordt omgezet in: + ↓



rasa = essentie, sap

vah = transporteren




plasma, chylus, extra- en intra-cellulaire vloeistoffen.

moedermelk (stanya =

moedermelk)

menstruatie-vloeistof3

(asŗc = men-struatiebloed)


mucus en slijm

Voedend (prīnana = aangenaam, verzachtend). Immuunsysteem.

Bevat alle nutriënten uit het verteerde voedsel en voedt alle weefsels, organen en systemen.





poşakadhātu die o.i.v. Vuur m.b.v. enzymen en vitamines (o.a. B11, B12, A en K) door

rakta dhātu agni in de

rakta vaha srota’s wordt omgezet in: + ↓



rakta = bloed


rakta of bloedserum

peesachtige structuren (kandara?), bloedvaten

sirā = bloedvat, kanaal4

gal5


Energiegevend (jīvana = verkwikkend; verlevendigend). Zuurstofvoorziening. Reguleert de verbranding in alle weefsels en vitale organen en zorgt voor de instandhouding van het leven.



poşakadhātu die o.i.v. Aarde m.b.v. enzymen door

mam.sa dhātu agni in de

mamsa vaha srota’s wordt omgezet in: + ↓



mām.sa = vlees (spreek uit: maasa)


mamsa of spier


spiervet (vasa?),

7 lagen v.d. huid



tvac = huid6

Secreties van neus, ogen, en oren: van vagina, en penis, haarfollikels, melkzuur

Kracht/steungevend (lepana = bepleisterend, steungevend). Bedekt de tere vitale organen, zorgt voor de beweging v.d. gewrichten en is verantwoordelijk voor de fysieke kracht v.h. lichaam.



poşakadhātu die o.i.v. Aarde en Water m.b.v. enzymen door

meda dhātu agni in de

meda vaha srota’s wordt omgezet in: + ↓



meda = vet


meda of vet


ligamenten, vliezen7

snāyu = pees, zenuw, spier

zweet8


Smering (snehana = smerend, liefdevol). De thermostaat v.h. lichaam. Zorgt voor de smering en de vetbevoorrading van alle weefsels.


poşakadhātu die o.i.v. Lucht en Aarde m.b.v. enzymen en vit. D door

asthi dhātu agni in de

asthi vaha srota’s wordt omgezet in: + ↓



asthi = bot, pit

asthi of bot


tanden (danta = tand)

nagels, haren, baard, haarzakjes9

Steungevend (dhāraņa = steunend, dragend). Geeft structuur aan het lichaam.


poşakadhātu die o.i.v. Vuur en Water m.b.v. enzymen en verschillende B-vitamines door

majja dhātu agni in de

majja vaha srota’s wordt omgezet in: + ↓



majjan = merg

majja of beenmerg (ook hersenen en ruggemerg)


?10

olieachtige glans v.d. huid (door talgklieren), faeces, tranen (akshivit sneha?; akşa/akşi = oog)

snehah. = smeer, vettigheid, zachtheid

Vullend (raņa = vullend). Het merg vult de botten (en dat wat ze maken vult het bloed) en geeft zenuwimpulsen (motorisch en sensorisch) door, incl. de cellulaire communicatie.



poşakadhātu die o.i.v. Water11 m.b.v. enzymen door

sukra dhātu agni in de

sukravaha srota’s wordt omgezet in:



śukra = helder, puur, licht gekleurd, sap, essentie, zaad, goud, weelde

ārtava = vr. voortplan-tingsweefsel

sukra of zaad en ārtava;

het is ook wat uit de poriën van de botten komt; het bevat het DNA.







?12

Leven doorgeven (garbhotpatti; garbha = conceptie, buik, kind; utpatti = geboorte, afkomst, productiviteit) en productie van ojas. Het continue proces van vernieuwing van cellen. Bevat genetische informatie. Bevatten de ingrediënten van alle weefsels en zijn verantwoordelijk voor de voortplanting.



In het volgende overzicht is aangegeven de link met de elmenten, de guna’s van iedere dhatu, het orgaan waarin de dhatu’s zich m.n. manifesteren, de voeding voor de respectievelijke dhatu’s en medicijnen voor als de dhatu te zwak is.





De eindprodukten van de bhūta agni’s (lever) worden poşakadhātu genoemd (= hij die de dhātu voedt).


bhūta en dosha

guna’s13

orgaan

voeding

medicijnen

puş = voeden

poş-a = voeding, voorspoed, ontwikkeling

poş-aka = hij die voedt

poş-ana = voeding

bhūta = element

doşa = fout, gebrek













poşakadhātu die o.i.v. Water m.b.v. enzymen door

rasa dhātu agni in de

rasa vaha srota’s wordt omgezet in: + ↓



rasa = essentie, sap

vah = transporteren




water

aarde14

(kapha)


vochtig,

vloeibaar

troebel,

visceus,


olieachtig

huid + lymfe-banen en lymfe-klieren.

zoet: melk, ghee, granen.

Alle rasayana middelen;

chyavanaprash, amla, guduchi.

Rasa herstellen: glas water met tl citroensap, tl suiker en ¼ tl zout.


poşakadhātu die o.i.v. Vuur m.b.v. enzymen en vitamines (o.a. B11, B12, A en K) door

rakta dhātu agni in de

rakta vaha srota’s wordt omgezet in: + ↓



rakta = bloed


vuur

water15

(pitta)


vochtig,

vloeibaar,

troebel,

olieachtig,

zacht,

visceus


nieren en milt + lever, maag (intr. factor), beenmerg, huid.

afkoelend, bitter, zoet; groene blad-groenten.

Loha bhasma, saffraan, rubia cordifolia. Leverkruiden als: eclipta alba, andrographis panniculata, picrorrhiza kuroa.

poşakadhātu die o.i.v. Aarde m.b.v. enzymen door

mam.sa dhātu agni in de

mamsa vaha srota’s wordt omgezet in: + ↓



mām.sa = vlees (spreek uit: maasa)


aarde

(kapha)


grof,

stabiel,


zwaar,

ruw,


hard


geen specifiek orgaan; alle gespierde organen, zoals het hart.

vlees, dadels, bananen, rietsuikersap

alles wat van kapha-aard is; ashwaganda, zoethout, chyavanaprash, shilajit.

poşakadhātu die o.i.v. Aarde en Water m.b.v. enzymen door

meda dhātu agni in de

meda vaha srota’s wordt omgezet in: + ↓



meda = vet


aarde

water

(kapha)


vloeibaar,

zacht


zetel is buikholte; geen specifiek orgaan.

alles wat vettig is en wat zoet is

taila’s; olieachtige en zware kruiden als satavari en zoethout.

poşakadhātu die o.i.v. Lucht en Aarde m.b.v. enzymen en vit. D door

asthi dhātu agni in de

asthi vaha srota’s wordt omgezet in: + ↓



asthi = bot, pit

aarde

lucht


zwaar,

ruw,


hard,

grof,


stabiel,

vorm-gevend



geen specifiek orgaan.

calciumrijk voedsel: zuivel, zalm, brandnetels, peterselie, kokosnoten, kreeft.

guggul en boswellia serrata zuiveren de kleine kanalen zodat de toevoer goed blijft; praval bhasma is een calcium aanvullend preparaat

poşakadhātu die o.i.v. Vuur en Water m.b.v. enzymen en verschillende B-vitamines door

majja dhātu agni in de

majja vaha srota’s wordt omgezet in: + ↓



majjan = merg

water16

(kapha)


olieachtig,

zacht.


hersenen en zenuwstelsel.

zoet, sappig, vata-verlagend voedsel: walnoten, amandelen, ghee, zuivel, pasta’s

medhya-rasayana’s of bewustzijnsverryuimende kruiden: brahmi, kalmoeswortel, shankhapuspi, jatamamsi.

poşakadhātu die o.i.v. Water17 m.b.v. enzymen door

sukra dhātu agni in de

sukravaha srota’s wordt omgezet in:



śukra = helder, puur, licht gekleurd, sap, essentie, zaad, goud, weelde

water

aarde 18

(kapha)


kristallijn en wit,

vloeibaar, visceus,

zoetig,

naar honing ruikend,



zwaar,

dik



alle organen en cellen; geslachts-organen.

melk, honing en ajuin vullen deze dhatu binnen een dag aan.

ashwaganda, satavari, rasapreparaten; bala, zoethout, pippali, gember.

Als alle dhātu’s gezond zijn, dan volgt als laatste: ojas = levenskracht, vitaliteit, uitstraling, aura [ojas = kracht, energie]. Deze is niet direct fysiek herkenbaar, maar hij is essentieel voor het behoud van de immuniteit. Het is een harmonische vormgevende kracht die belangrijk is voor ondersteuning van het leven. Vergelijkbaar met positief kapha19. Vanwege zijn krachtige vitale energie is ojas de kern van de dhātu’s. De hoofdzetel van ojas is het hart. Dat zou 8-12 druppels (of: een vingerhoed vol) bevatten. Ojas steunt op een goede vertering (agni dus). Het houdt de dosha’s in balans. Sattvische kruiden (m.n. ashwaganda20) versterken deze energie.


Volgens Charaka kan ojas verzwakt raken door: overmatige lichaamsbeweging, vasten, verlies van bloed en zaad, zorgen, angst, verdriet, en verwondingen. Overmatige seks vermindert ojas bij beide seksen. Verminderde ojas vermindert de weerstand van het lichaam. Het maakt je angstiger, mager, vermindert je geestelijke vermogens en verstoort je zintuigen21.

Klachten bij niet goed werkende dhatu’s22:

Een verstoring in het evenwicht tussen V, P en K heeft direct invloed op de dhātu’s. Het is dus belangrijk die drie in evenwicht te houden.

Bij het bepalen van de gezondheid van ieder weefseltype wordt rekening gehouden met de hoeveelheid en de kwaliteit van de bijprodukten. Zo kan een lichte menstruatie een aanwijzing zijn dat het eerste weefseltype is aangetast door een overmatige vata.
Rasa:

Goed: Huid is glanzend, soepel en zacht, opgwekt uiterlijk. Psychisch: slagvaardige, intelligente geest, vrolijkheid, gelukkige uitstraling. Geeft trek in eten en een gezonde eetlust.

Niet goed: gevoel van druk op het hart of in de borstregio, tremors in de extremiteiten, leeg gevoel in de maag of in het hele lichaam, dorst. Anorexia, slechte smaak, vieze smaak in de mond, misselijk, zwaar, loom gevoel, hoofdpijn, koorts, flauwvallen, bleekheid, kanalen verstoppend, impotentie, esthenia (vermoeidheid), zwakte, slechte spijsvertering, vroeg rimpels, vroeg grijze haren.

Ook:


Verhoogd? Onprettig en neerslachtig gevoel, verhoogde speekselvloed (als verhoogd kapha).

Verlaagd? Hartkloppingen, overgevoeligheid voor geluiden, doofheid, vermagering, dorst, droge, ruwe huid, gevoelens van neerslachtigheid.

Rakta:

Goed: Oren zijn roodachtig23 evenals de tong, de mondholte, de lippen, voetzolen, nagels, genitaliën en gelaatskleur. Blos op de wangen. Psychisch: opgewekt, fijngevoelig, moedig, buitengewone intelligentie.

Niet goed: ruwe huid, verlangen naar zure en koude dingen, en zwakte in de aderen. Laag immuunsysteem (witte bloedcellen laten te veel door), huidklachten (t.g.v. onzuiver bloed acne, cellulitis), bloedingen (ook haemofilie), overvloedige menstruatie, stomatitis (ontsteking v.h. mondslijmvlies), tumor (bloedafhankelijk, miltvergroting, abces, blauwe plekken, geelzucht, wijnvlekken, sproeten, huidklachten (ringworm, leukoderma, ronde cirkelvormige vlekken).

Ook:


Verhoogd? Overdreven rode ogen, huid en urine, stijfheid v.d. bloedvaten, miltziekten, bloedingen, abcessen, huidziekten, spijsverteringsproblemen, leverproblemen, geelzucht, jicht.

Verlaagd? Bleek uiterlijk, gevolgd door droge, ruwe, gebarsten huid. Gevoelens van inertie. Behoefte aan koud en zuur eten.
Mamsa:

Goed: Goede spierontwikkeling over het hele lichaam. Geeft gezondheid. Niet de massa, maar de rekweerstand is doorslaggevend. Psychisch: gezonde werklust, geduld, uithoudingsvermogen, evenwichtigheid, openheid, standvastigheid, bewustzijn van eigen kracht en vitaliteit.

Niet goed: vermagering van achterwerk, kaken, heupen, lendenen, borst, dijen, oksels, penis, buik en nek. Granuloma (abnormale groei in spierweefsel), tumor, wratten, mond- en keelklachten als pharingitis, laryngitis en tonsilitis, gangreen, struma, opgezette lymfeklieren in hals, uvilitis (huigontsteking).

Ook:


Verhoogd? Overgewicht en traagheid, soms gevolgd door zwellingen (m.n. in de nekstreek) en tumoren.

Verlaagd? Vermagering, stekende pijnen, gewrichtspijnen, problemen met lichamelijk werk.
Meda:

Goed: Totale indruk van lenigheid. Huid is glanzend en soepel, gewrichten kraken niet, stem klinkt gesmeerd. Psychisch: open, vitaal, zachtaardig, vriendelijk, meevoelende naastenliefde.

Niet goed: miltvergroting, leeg gevoel in de gewrichten, algemene ruwheid, verlangen naar vettig voesel en vlees. Belangrijkste oorzaken vet-tekort: armoede, zontekort (vit. D -> Ca) en stress -> IBS. Er is een directe relatie Ca + andere mineralen - vet. Belangrijkste: zoete smaak in de mond, droge mond, verhemelte en keel, toegenomen mala’s; verder: matte haren, brandend gevoel in lichaam, m.n. in palmen en voetzolen (altijd Ca-gebrek), doof gevoel in lichaam, DM, cholesterolklachten.

Ook:


Verhoogd? Overgewicht, lusteloosheid en inertie, ademhalingsmoeilijkheden, hoest en zwakte.

Verlaagd? Zwakte, fragiele gewrichten, gewrichtspijnen, droge ogen, vermindering v.d. buikspieren, vermagering en een droge huid. Ook ziekten die met milttumoren gepaard gaan. Behoefte aan vet voedsel.
Asthi:

Goed: Krachtige knoken en gewrichten, krachtig gevormde kin en schedel, sterke botten, goedgevormde nagels en tanden. Psychisch: geeft veel initiatief en maakt doortastend.

Niet goed: pijn in de botten, broze nagels en tanden. Hypertrofie van botten (hielspoor) en tanden (extra tanden), koliekpijn in tanden en botten, bleekheid, pathologische conditie van haren (haaruitval), nagels (broos). Osteoartritis (door ontsteking van synoviaal membraan krijgen de botten kans te groeien en zij irriteren, dus meer ontsteking en pijn).

Ook:


Verhoogd? Vergroting van botten en tanden.

Verlaagd? Afbrokkeling en uitval van tanden en nagels, ruwheid en een slap en pijnlijk gevoel in botten en gewrichten.
Majja:

Goed: Zacht en soepel uiterlijk en zachte stem. Ronde, goed ontwikkelde gwrichten. Psychisch: behoefte aan activiteit en leergierigheid; geeft stressbestendigheid, openheid en verwondering.

Niet goed: verminderde zaadproductie, krakende knokkels, prikkende pijn in de botten. Anemie (de verschillende soorten), pijn in vingergewrichten, slaperigheid, flauwvallen, syncope (shock), abces v.d. vinger dat diep zit (in het beenmerg), voor een deel RA.

Ook:


Verhoogd? Zwaarte en gewrichtsproblemen, chronische zweren rondom de botten.

Verlaagd? Vermeerderd vata, afname hoeveelheid sukra dhatu, Gewrichten zijn fibrozer en pijnlijker, duizeligheid.
Shukra:

Goed: Gezond sexueel verlangen, goede immuniteit, grote vruchtbaarheid. Maakt een zachte, aangename, heldere indruk. Psychisch: sterk en gezond en maakt een gelukkige indruk; zin om te lachen, geeft menslievendheid en een liefdevol medeleven.

Niet goed: pijn in de penis en de testikels, onvermogen tot coïtus, uitgestelde ejaculatie of bloed in het sperma. Steriliteit, impotentie, zieke of misvormde kinderen, kinderen met een kort leven, impotente kinderen.

Ook:


Verhoogd? Te veel seksuele lust met verhoogde zaadproduktie bij de man en bij de vrouw een heftige en pijnlijke menstruatie, vergroting van de melkklieren, spontane melkafscheiding en pijnen.

Verlaagd? Vermoeidheid, droge mond en anemie. Bij de man: zwakke of uitblijvende zaadlozing, zaadafscheiding vermengd met bloed en pijnen in de penis en testikels. Bij de vrouw fertiliteit, onregelmatige, zwakke menstruatie, onderontwikkelde borstklieren en weinig of geen melkvorming.


Literatuur:
EISRA, Siddhanta, hfdst. “Ayurvedische basisprincipes”, p. 60-68 + bijlage 8 (p. 82) [v]

+

Heyn, Birgit, Ayurveda. De zachte kracht van de Indiase geneeskunde, p. 75-80. [v]



Kapoor, V., Ayurveda Vision, 2002-4. [v]

Lad, Vasant, Ayurveda, de leer der zelfgenezing, p. 37-39. [v]

Lad, Vasant, De ayurvedische huisapotheek, p. 43. [v]

Lad, Vasant, Textbook of Ayurveda, p. 103-180.

Lad & Frawley, Ayurveda en kruiden, p. 18-19. [over de dhātu’s van een boom!] [v]

Mehta, Anil Kumar, Ayurveda in de praktijk, p. 46-50. [v]

Mehta & Gupta & Sharma, Health and harmony through Ayurveda, p. 333-341. [v]

Mehta, A.K. & H.W. Sandhövel, Pancha karma, p. 55-57. [v]

Morrison, Judith H., Het boek Ayurveda, p. 56-57. [v]

Persaud, Robert H. Swami, Handboek Ayurveda, p. 96-98. [v]

Rosenberg, Kerstin, Ayurveda, p. 32-35. [v]

Warrier, Gopi & Deepika Gunawant, The complete illustrated guide to Ayurveda.



Warrier, Gopi & Harish Verna & Karen Sullivan, Ayurveda, p.60-61. [v]


1 Aldus Persaud, 97

2 Er wordt soms een andere tijdsduur genoemd.

3 Sommigen beschouwen de menstruatievloeistof als kitta van de rasa dhatu.

4 Volgens Sushruta zijn er 900 verschillende sira’s, zoals aderen, zenuwen en lymfebanen.

5 Sommigen beschouwen de gal als upadhatu, omdat het helpt bij de vertering en de darm prikkelt en dus niet zonder meer aan afval product is. (Men noemt het een afvalprodukt omdat het vnl. uit afgewerkt bloed bestaat.)

6 De pezen, ligamenten en fascia’s (pees-vliezen) worden hier soms ook toe gerekend.

7 Volgens Sushruta zijn er 900 verschillende snayu’s, die in 4 types onderverdeeld worden. Zie Harmony and Health, 340.

8 Ook het tongbeslag wordt hier soms toe gerekend.

9 Ook het tandsteen wordt hier soms toe gerekend.

10 Hier staat soms: haren (keśa = haren)

11 Sommigen noemen hier ook aarde bij.

12 Door sommigen worden hier sperma en eicel genoemd.

13 Voor de functies van deze guna’s, zie Metha c.s. Harmony and Health, 336.

14 Persaud: vuur + water. Kapoor en Metha: water

15 Persaud en Kapoor en Metha: vuur.

16 Metha: vuur en water.

17 Sommigen noemen hier ook aarde bij.

18 Persaud en Kapoor en Metha: water.

19 Net zoals prāņa een positief vata is en tejas een positief pitta.

20 Ashwaganda is een plant die heel veel ojas bevat (David/Frawley, 19)

21 Aldus Morrison.

22 Gebaseerd op Metha c.s. Harmony and Health, 338. Wat in grijs is toegevoegd is tijdens les 5 besproken. Blauw is te vinden in andere bronnen.

23 Hein (77) spreekt ook over ‘goed van vorm’.

25-8-2016




De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina