Vakgroep Kunstgeschiedenis, Faculteit der Geesteswetenschappen, Universiteit van Amsterdam, juni 2004



Dovnload 315.65 Kb.
Pagina1/15
Datum25.08.2016
Grootte315.65 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

GHIBERTI’S PERSPECTIEF



reviewed

Afstudeerscriptie van Richard van Tilborgh




Vakgroep Kunstgeschiedenis, Faculteit der Geesteswetenschappen, Universiteit van Amsterdam
Amsterdam, juni 2004

GHIBERTI’S PERSPECTIEF



reviewed

Afstudeerscriptie van Richard van Tilborgh


Begeleidend docent: Arjan de Koomen



Opleiding Kunstgeschiedenis Deeltijd – Studentnummer 0051764


Vakgroep Kunstgeschiedenis, Faculteit der Geesteswetenschappen, Universiteit van Amsterdam
Amsterdam, juni 2004


Inhoud




Voorwoord 4

Inleiding 5

Hoofdstuk 1. Perspectief in de late middeleeuwen en de vroege renaissance 7

Perspectief in de laatmiddeleeuwse stijl 7

Perspectief in de vroege renaissance 8

Resumerend 10

Hoofdstuk 2. Ghiberti over het perspectief – de Commentaren 11

Ghiberti´s Commentaren 11

De humanistische belangstelling van Ghiberti 12

Tweede commentaar 13

Derde commentaar 15

Resumerend 16

Hoofdstuk 3. Theorieën over Ghiberti´s perspectief 17

Volgorde en tijdsspanne van de panelen in de Paradijsdeuren 17

Ghiberti en Alberti 18

Opvattingen over Ghiberti´s perspectiefsysteem 18

Resumerend 22

Hoofdstuk 4. Reconstructie van Ghiberti´s perspectief 23

Uitgangspunten van de reconstructie 23

Perspectief in het paneel van Jakob & Esau 23

Perspectief in het paneel van Jozef & Benjamin 25

Perspectief in het paneel van Salomon & Sheba 27

Resumerend 29

Conclusies en aanbevelingen voor verder onderzoek 30

Aanbeveling voor verder onderzoek 31

Bibliografie 32

Appendix A. Wetenschappelijk perspectief van Alberti 36

Theoretische beschrijving van het geometrisch perspectief 36

Toepassing van de theorie rond het geometrisch perspectief 37

Appendix B. Het begrip perspectief in de vroege renaissance 42

Appendix C. Optica. Van de klassieke oudheid tot de vroege renaissance 43

De Latijnse en Arabische weg 43

Optica van klassieke oudheid tot vroege renaissance. 43

Appendix D. Iconografisch schema van de Paradijsdeuren 45



Afbeeldingen 46


Voorwoord


Met deze scriptie over Ghiberti’s perspectief voltooi ik niet alleen mijn opleiding Kunstgeschiedenis, maar heb ik ook grote twee interesses kunnen combineren tot één afsluitend onderzoek. De panelen in Ghiberti’s Paradijsdeuren vind ik zelf één van de meest geweldige kunstwerken uit de overgang van de late middeleeuwen naar de vroege renaissance. In de voorbereiding van een Florence-excursie heb ik uitgebreid kennis mogen maken met deze deuren. Mijn interesse voor dit werk is sindsdien alleen maar toegenomen. Daarnaast heb ik mij gedurende de studie herhaaldelijk verdiept in de toepassing van het (wiskundig) perspectief in de kunst. Het onderzoek naar Ghiberti’s perspectief is daarmee een echt slotstuk van mijn studie Kunstgeschiedenis.
Het hier gepresenteerde resultaat was niet mogelijk zonder hulp van een aantal personen en instellingen. Ten eerste wil ik dr. Arjan de Koomen bedanken voor zijn inhoudelijke bijdrage, maar vooral ook voor de relevante discussies die voortkwamen uit het onderzoeksproces. Verder gaat mijn dank uit naar de universiteitsbibliotheken van Amsterdam (zowel VU als UvA) en de bibliotheek van het Rijksmuseum. In het bijzonder dank ik het Nederlands Interuniversitair Kunsthistorisch Insituut in Florence voor de mogelijkheid om daar mijn onderzoek verder uit te diepen. Via dit instituut kon ik ook studeren in de volgende Florentijnse instituten: het Duitse Kunsthistorisches Institut, de bibliotheek van het Istituto di Storia dell’ Arte en de Biblioteca Berenson van het Harvard University Institute for Renaissance Studies. Verder dank ik dr. Stefano Francolini en dr. Cristina Acidini van het Opficio delle Pietre Dure in Florence voor de mogelijkheid om het restauratieproces van zowel de Paradijsdeuren als Ghiberti’s beeld van de Heilige Mattheüs van dichtbij te volgen. Een dankwoord gaat ook uit naar de ING Corporate Market Risk Management die mij in staat heeft gesteld om in deeltijd de studie Kunstgeschiedenis af te ronden en om de scriptie in Florence te voltooien. Ik dank Marike Klaverwijden voor haar taalkundige ondersteuning. Tot slot gaat een algemeen maar niet onbelangrijk woord van dank uit naar vrienden en collega’s. Zij hebben al die tijd willen luisteren naar en ook gereageerd op mijn gedachten over het perspectief van Ghiberti.

Inleiding


Florence, rond 1413. Op een dag betrad een man de trappen van de Santa Maria del Fiore, nu beter bekend als de Dom. Hij hield stil in de deuropening van deze kerk en draaide zich om, daarmee uitkijkend op het Baptisterium. Toen plaatste hij een paneel met daarop het Baptisterium voor zijn gezicht. De man keek tegen de achterkant van het paneel. In het paneel zat een gat waardoor hij het Baptisterium kon zien. Door voor het paneel een spiegel te plaatsen werd de afbeelding op het paneel zichtbaar en verdween het uitzicht op het Baptisterium (zie afbeelding 45). De afbeelding op het paneel was zo goed in perspectief weergegeven, dat hij geen verschil zag met het echte gebouw (afb. 46). De man in de kerkopening was Fillipo Brunelleschi1. Het is altijd dit experiment, waarmee kunsthistorische overzichtswerken de ontdekking van het wetenschappelijk perspectief beschrijven2. Deze ontdekking wordt gezien als de kunsthistorische scheidslijn tussen de middeleeuwen en de renaissance3.

Ten tijde van Brunelleschi´s ontdekking was Lorenzo Ghiberti in een atelier verderop in de stad bezig met een paar bronzen deuren voor het Baptisterium (afb. 1), als aanvulling op de deuren die Andrea Pisano een kleine eeuw eerder maakte (afb. 60). Tijdens deze belangrijke opdracht maakte Ghiberti kennis met, maar ook deel uit van, de veranderingen in de beeldende kunst4. De ontvangst van deze deuren was zo overweldigend, dat Ghiberti begin 1425 door het gilde van de Calimala werd gevraagd om een tweede paar deuren te fabriceren5. In deze deuren, bekend geworden als de Paradijsdeuren (afb. 5), zijn een aantal veranderingen zichtbaar in vergelijking met Ghiberti’s eerste paar deuren6. Eén van de belangrijkste was de veranderde toepassing van het perspectief. Het is dan ook deze verandering die centraal staat in dit onderzoek.


Het wetenschappelijk perspectief werd in 1435 door Leon Battista Alberti beschreven in De Pictura (letterlijk Over de Schilderkunst), maar al rond 1425 voor de eerste keer toegepast. De architectuur, die de Heilige Drie-eenheid van Masaccio (afb. 67) omgeeft, is zodanig geconstrueerd dat alle vertelijnen convergeren in één centraal verdwijnpunt (afb. 68). Naast dit werk, dat nu tot de vroege renaissance gecategoriseerd wordt, werd echter ook nog kunst gemaakt die nu als laatmiddeleeuws te boek staat. Zo schilderde Gentile da Fabriano in deze stijl een Aanbidding der Koningen voor de belangrijke familie Strozzi (afb. 69). Het was gedurende deze periode dat Lorenzo Ghiberti zijn opdracht ontving voor het maken van de Paradijsdeuren. In deze scriptie zal daarom geprobeerd worden om de volgende vraag te beantwoorden:
Is het perspectiefsysteem in Ghiberti´s Paradijsdeuren gebaseerd op het door Alberti beschreven wetenschappelijk perspectief of op technieken uit de laatmiddeleeuwse praktijk?
Het doel van deze scriptie is om aan de hand van deze vraag het perspectiefsysteem te onderzoeken, dat Ghiberti hanteerde bij het ontwerpen en vervaardigen van de Paradijsdeuren. Het onderzoek richt zich op drie panelen, omdat in deze panelen het lineair perspectief een belangrijke rol speelt in de compositie: het paneel van Jakob & Esau, van Jozef & Benjamin en van Salomon & Sheba7.

De scriptie begint met een korte inleiding van perspectiefsystemen, die in de late middeleeuwen en de vroege renaissance gehanteerd werden. In het hoofdstuk daarna volgt een studie naar Ghiberti´s publicaties Commentarii (lett. Commentaren) op het gebied van het perspectief. Het derde hoofdstuk gaat over een aantal publicaties over het perspectief in Ghiberti´s Paradijsdeuren. In het vierde hoofdstuk volgt tenslotte mijn reconstructie van Ghiberti´s perspectief. Om de leesbaarheid van deze scriptie te verbeteren zijn alle afbeeldingen, figuren en diagrammen in het laatste deel van scriptie opgenomen.





  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina