Vorm & Functie 3 Verhalen bij handpoppen 6



Dovnload 130.83 Kb.
Pagina1/9
Datum23.08.2016
Grootte130.83 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9


Docentenhandleiding

Vorm & Functie

Inhoudsopgave


Vorm & Functie 3

Verhalen bij handpoppen 6

Verhaal bij een mol 6

Verhaal bij een rups/vlinder 7

Water experiment 9

Dieren en hun vorm en functie 11

Info wild konijn 11

Info Sneeuwhaas 12

Info sabeltand tijger 13

Info schaap 14

Info zebra 15

Info vliegende eekhoorn 16

Info wandelende tak 17

Info egel 18

Info schildpad 19

Info wesp 20

Info kolibrie 21



Planten en hun vorm en functie 22

Algemene informatie planten 22

Foto’s planten 25

Info cactus 25

Info roos 27

Info hulst 29

Info vlinderorchidee 30

31


Info Vriesea 32

Info waterplant 33

Info waterlelie 34

Info venusvliegenvanger 35

Info klimop 37

Expertspel planten 39

Vorm & Functie


Bij het biologische concept Vorm & Functie gaat het om vorm en functie in de levende natuur, bijvoorbeeld de tanden van roofdieren zijn vaak puntig en scherp en van planteneters vaak plat. Die vorm is het resultaat van miljoenen jaren evolutie. Om het concept Vorm & Functie goed onder de knie te krijgen, is het noodzakelijk iets meer van de evolutie af te weten.
Evolutie is in de levende natuur "een proces, dat resulteert in erfelijke veranderingen in een populatie, gedurende vele generaties". Een populatie is een groep organismen van dezelfde soort die niet in tijd of plaats van elkaar gescheiden zijn en dus (in theorie) met elkaar kunnen voortplanten.
De evolutietheorie bestaat uit drie stappen:

  • Er bestaat natuurlijke variatie van erfelijke eigenschappen binnen één populatie; dit wordt veroorzaakt door variatie in de genen.

  • Sommige individuen zijn daarom beter uitgerust om te overleven in een bepaalde omgeving dan andere omdat ze een voordelige eigenschap hebben.

  • Door natuurlijke selectie zullen deze individuen meer nakomelingen krijgen, zodat in de populatie de voordelige eigenschap vaker gaat voorkomen.

Natuurlijke selectie houdt in dat organismen die beter in hun omgeving passen, meer kans hebben om te overleven en voor nakomelingen te zorgen, dan minder goed aangepaste organismen.

Op die manier evolueert een soort, en zal na verloop van tientallen generaties een voordelige eigenschap in de hele populatie voorkomen.


De evolutietheorie zoals hierboven beschreven zal aan de hand van een voorbeeld worden toegelicht:

In een omgeving waar meestal sneeuw ligt. Je zet er 20 witte konijnen en 20 bruine, en een vos. Welke konijnen zullen dan het eerst gevangen worden?

Er zullen waarschijnlijk meer bruine dan witte konijnen worden gevangen, omdat de vos deze beter kan zien. Het jaar daarop zullen er dus meer witte dan bruine konijnen zijn, omdat er meer witte konijnen het voorgaande jaar hebben overleefd. Er zijn bijvoorbeeld 5 witte konijnen opgegeten en 15 bruine, en alle overgebleven konijnen zullen zich voortplanten. We gaan ervan uit dat de vachtkleur een erfelijke eigenschap is en dat de nakomelingen dus dezelfde kleur hebben als hun ouders. Stel je voor dat er per konijn 3 jongen geboren worden, dan zijn er dus 45 witte konijnen in het nieuwe voorjaar en 15 bruine. Let wel op, dit is een overdreven voorbeeld, in de natuur zijn de verschillen vaak niet zo groot en gaan er tientallen generaties overheen voordat een verandering in de populatie waar te nemen is.

De witte kleur blijkt in deze omgeving dus het voordeligst te zijn, omdat de witte konijnen minder vaak gevangen worden. Als je van dezelfde getallen uitgaat voor het nieuwe jaar, blijven er geen bruine konijnen meer over in deze kleine populatie, maar alleen witte.

In de natuur zal het niet zo snel gaan, de variatie is niet zo groot, maar het is ook zo dat wanneer er veel meer witte dan bruine zijn, de getallen niet hetzelfde blijven. Er zullen bijvoorbeeld nog een paar bruine overleven, terwijl in plaats van 5, 10 witte konijnen gepakt zullen worden.

Maar nu is natuurlijk de vraag: als die witte vachtkleur het konijn beschermde tegen predatie, waarom zijn er dan nog bruine konijntjes?

De leefomgeving waar konijnen kunnen leven kan zeer verschillend zijn. Niet alle konijnen leven in de sneeuw, maar bijvoorbeeld in het bos. Daar valt juist de witte kleur meer op dan de bruine, en het proces zal dus precies andersom werken. Daar zullen dus over de generaties heen de bruine konijnen overblijven.

In het voorbeeld is in eerste instantie een erg grote variatie binnen de populatie. Natuurlijke selectie zorgt ervoor dat er minder variatie komt in de populatie. Maar ook in de uiteindelijke populatie van witte konijnen is nog steeds variatie aanwezig. Het ene konijn zal bijvoorbeeld net wat witter zijn, of net wat harder kunnen lopen, dan het andere konijn. Of een konijn kan een sterker gebit hebben dan een ander konijn. Die variatie zal er ook altijd blijven.Doordat er seksuele voortplanting is, en een kind dus zowel eigenschappen van zijn vader als van zijn moeder krijgt, zal een individu nooit een nakomeling krijgen dat precies hetzelfde is als een van de twee ouders. Verder kunnen er altijd nieuwe eigenschappen in een populatie ontstaan, doordat erfelijke eigenschappen kunnen veranderen door mutaties. Deze kunnen ontstaan zonder externe oorzaak, de natuurlijke variatie, maar ook door bijvoorbeeld uv-straling kunnen er mutaties optreden, waardoor eigenschappen kunnen veranderen. Door die variatie zullen er altijd dieren beter in een nieuwe omgeving kunnen overleven dan anderen immers, de omgeving blijft nooit constant, zo veranderd het klimaat bijvoorbeeld continu en daarmee de omgeving waarin organismen leven. En de evolutie blijft dus aan de gang.

Door dit voorbeeld is duidelijker geworden dat een organisme is aangepast aan zijn leefomgeving doordat erfelijke kenmerken gunstig of ongunstig zijn afhankelijk van de leefomgeving.

In het concept Vorm & Functie is de vorm het (uiterlijke) kenmerk dat gunstig of ongunstig is in een bepaalde omgeving (in dit voorbeeld de witte kleur) en de functie is de reden dat het dier door de vorm beter overleeft en in verhouding meer nakomelingen krijgt dan organismen met andere vormen (in dit voorbeeld dat hij minder snel gepakt wordt door een roofdier, de vos).

In gebruiksvoorwerpen vind je ook vorm en functie terug, maar het is belangrijk te weten dat dit niet vergelijkbaar is met het biologische thema Vorm en Functie. Gebruiksvoorwerpen zijn namelijk ontworpen door mensen om hun functie goed te kunnen vervullen.

Organismen zijn niet ontworpen! In de loop der tijd zijn de best aangepaste organismen overgebleven in een bepaalde omgeving.Bij organismen ontstaan vormen puur toevallig en deze blijven dan bestaan doordat de vorm een functie dient (dus voor meer overleven en nakomelingen zorgt) of niet.

Bij bijvoorbeeld een stoel om op te zitten, wordt deze zo ontworpen dat mensen er goed op kunnen zitten. Voordat de stoel gemaakt wordt, is de functie die het moet dienen al bekend. dus de vorm wordt aangepast op de functie die het moet dienen.

Omdat mensen altijd bezig zijn met het maken van een vorm die de functie het beste uit kan voeren hebben we de neiging om dit ook op de natuur toe te passen. Maar daar werkt het precies andersom. In de natuur zijn er willekeurige variaties van levensvormen, en omdat de ene vorm meer voordeel biedt dan de ander blijft de vorm die het best is aangepast aan de heersende leefomstandigheden bestaan.

Nog even de evolutie in het kort:

Bij de evolutie gaat het om de kenmerken/eigenschappen die erfelijk zijn, en die dus worden doorgegeven van generatie op generatie. Op het moment dat erfelijke kenmerken een voordeel geven om te overleven, zullen degene met die eigenschap meer nakomelingen krijgen dan degene die de gunstige eigenschap niet hebben. Dat zorgt ervoor dat na verloop van tijd alle dieren in die populatie de eigenschap hebben. Door genetische variatie en het proces van natuurlijke selectie raken planten en dieren aangepast aan hun leefomgeving. Dit is een traag proces en er zijn dus minstens tientallen generaties voor nodig, er kunnen echter ook nog meer generaties over heen gaan voordat een organisme evolueert naar de meest gunstige vorm.

Meer informatie is te vinden op internet via wikipedia.

Trefwoorden: evolutietheorie, natuurlijke selectie.




  1   2   3   4   5   6   7   8   9


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2017
stuur bericht

    Hoofdpagina