Vs lijden nu zelf onder patent op duur medicijn



Dovnload 118.05 Kb.
Pagina1/7
Datum18.08.2016
Grootte118.05 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7

ANW in het NIEUWS


versie 3, november 2001

St. Bonifatius College, Utrecht




VS lijden nu zelf onder patent op duur medicijn

Volkskrant, 20 oktober 2001

Van onze buitenlandredactie

De patenten van de farmaceutische industrie lijken voor de Verenigde Staten opeens minder heilig nu daar paniek heerst over de verbreiding van miltvuur door terroristen. In de Amerikaanse Senaat gaan stemmen op om precies dat te doen wat de VS in het geval van aidsmedicijnen voor de arme landen steeds heftig hebben bestreden: de patentbescherming negeren en elders goedkope kopieën van geneesmiddelen aanschaffen.

De VS bevinden zich plotseling in eenzelfde positie als de ontwikkelingslanden met een aidscrisis. Er bestaat behoefte aan grote hoeveelheden van een medicijn (het antibioticum Cipro) dat door de patentbescherming bijzonder duur is, terwijl de productiekosten betrekkelijk laag zijn. De regering heeft het Congres gisteren toestemming gevraagd voldoende vaccins te kopen voor de gehele bevolking.

Veel ontwikkelingslanden hebben dringend behoefte aan aidsremmers. Die worden geproduceerd door westerse farmaceutische bedrijven, en zijn voor de meeste, armlastige, patiënten in de Derde Wereld onbetaalbaar. Regeringen in Afrika, Azië en Latijns Amerika zijn van mening dat zij een beroep mogen doen op de uitzonderingsclausules van TRIPS, het patentbeschermingsverdrag van de Wereldhandelsorganisatie (WTO).

De grote farmaceutische ondernemingen maken hier ernstig bezwaar tegen. Zij zijn in hun verzet steeds gesteund door de Amerikaanse regering.

Charles Schumer, de Democratische senator van New York, heeft deze week voorgesteld dat de Amerikaanse regering de geldende patentbescherming terzijde schuift en een `generieke' versie van het miltvuur-antibioticum gaat kopen voor het aanleggen van de beoogde buffervoorraad. Generieke medicijnen zijn goedkope, door anderen dan de patenthouder gemaakte versies van het origineel.

Amerikaanse consumenten, zo schrijft The New York Times, zouden wel eens woedend kunnen worden als ze horen dat een maandvoorraad Cipro in de VS 350 dollar kost, terwijl betrouwbare kopieën met het middel ciprofloxacin in India slechts tien dollar kosten. Cipro wordt gefabriceerd door het Duitse bedrijf Bayer.

Volgens juristen, aldus de krant, is er geen wettelijke barrière voor de aankoop van goedkope medicijnen. De Amerikaanse wet is heel duidelijk: indien de regering een product nodig heeft waarop een patent rust, kunnen de autoriteiten de patentbescherming negeren en iemand anders vergunning geven het middel te maken. De patenthouder heeft zelfs niet de mogelijkheid in beroep te gaan; hooguit kan compensatie worden geëist.

De wetgeving in Afrikaanse landen biedt de autoriteiten veel minder mogelijkheden om de patenten te omzeilen. Landen die hun wetgeving wilden aanpassen, zoals Zuid-Afrika, kwamen onder zware pressie van de farmaceutische industrie en van de Amerikaanse regering om dat niet te doen. De Zuid-Afrikaanse regering werd zelfs voor de rechter gedaagd.

Ciprofloxacin wordt ook gebruikt in de aidsbestrijding. Het geneest herseninfecties die voor aidspatiënten dodelijk kunnen zijn. Bayer heeft ook in enkele Afrikaanse landen, waaronder Zuid-Afrika en Kenia, een patent op het geneesmiddel. Het bedrijf verzet zich tegen het toelaten in deze landen van generieke producenten.


ANW-vraag: Geld speelt kennelijk een belangrijke rol bij medisch onderzoek. Vind je het patent op medicijnen terecht? Hoe zou jij dit willen regelen?


Geheimen van het zwarte gat


Volkskrant 27 oktober 2001
Onderzoekers hebben een superzwaar zwart gat ontdekt dat blijkt te werken als een kolossale dynamo, zo werd deze week bekend. Hoe is het mogelijk om energie te onttrekken aan een zwart gat? En wat is er eigenlijk bekend over deze mysterieuze objecten? Hoog tijd voor een opfriscursus.
1. Wat is een zwart gat?

Dat is simpel. Het is zwart omdat het geen licht geeft, en het is een gat omdat er van alles in verdwijnt. Een zwart gat is een gebied in het heelal met een extreem sterk zwaartekrachtveld. Licht heeft een snelheid van driehonderdduizend kilometer per seconde   de hoogst mogelijke snelheid in de natuur. Bij een zwart gat is zelfs die enorme snelheid onvoldoende om uit de greep van de zwaartekracht los te komen.

Er kan dus niets uit een zwart gat ontsnappen, zelfs geen licht. Een zwart gat is in feite een eenrichtingsdeur in het heelal: je kunt alleen naar binnen, maar nooit meer naar buiten.
2. Hoe zie je een zwart gat?

Niet. Althans, niet direct. Zwarte gaten zijn per definitie onzichtbaar   ze zenden geen enkele vorm van straling uit. Maar de invloed die ze op hun omgeving uitoefenen, is wel waarneembaar. Wanneer er gas naar binnen wordt gezogen, wordt dat door het sterke zwaartekrachtveld enorm versneld en verhit. Nog voordat het gas voorgoed in het zwarte gat verdwijnt, zendt het daardoor energierijke röntgenstraling uit. Die kan geregistreerd worden door telescopen in een baan om de aarde. Ook uit de beweging van naburige sterren en gaswolken is het bestaan van een zwart gat soms af te leiden. Maar het gaat altijd om indirecte waarnemingen.


3. Bestaan zwarte gaten wel echt?

Geen twijfel mogelijk. Moderne röntgentelescopen, zoals het Amerikaanse Chandra observatorium en de Europese ruimtetelescoop XMM Newton, hebben de omloopsnelheid gemeten van rondzwierende sterren en wervelende gasschijven. Uit die snelheidsmetingen kun je de afmeting en de massa van het onzichtbare centrale object berekenen. Vaak gaat het om zo veel massa in zo'n klein gebiedje, dat een zwart gat echt de enige mogelijke verklaring is. Andere supercompacte objecten zouden namelijk niet onzichtbaar zijn, maar juist enorm veel straling produceren.


4. Hoe ontstaan zwarte gaten?

Laat de natuur haar gang maar gaan, dan ontstaan ze vanzelf. Overigens zijn er twee soorten. De `stellaire' zwarte gaten zijn een paar keer zo zwaar als de zon, maar niet groter dan een paar kilometer. Ze ontstaan wanneer een zware ster aan het eind van zijn leven explodeert als supernova. De kern van de ster stort dan ineen tot een zwart gat.

`Superzware' zwarte gaten zijn veel groter, en zijn een paar miljoen of zelfs een paar miljard keer zo zwaar als de zon. Ze houden zich schuil in de kernen van de meeste sterrenstelsels. Waarschijnlijk vormen ze een onvermijdelijk bijproduct van het ontstaan van sterrenstelsels.



5. Hoeveel zwarte gaten zijn er?

Vele triljoenen (een triljoen is een 1 met achttien nullen). Vrijwel elk groot sterrenstelsel   inclusief ons eigen Melkwegstelsel   heeft een superzwaar zwart gat in zijn kern. Dat betekent dat er al tientallen miljarden superzware zwarte gaten in het heelal zijn.

Stellaire zwarte gaten zijn nog veel talrijker, gezien het aantal supernovaexplosies. In het Melkwegstelsel komen er naar schatting al honderd miljoen voor, aldus berekeningen van de Amsterdamse hoogleraar prof. dr. Ed van den Heuvel. Het dichtstbijzijnde stellaire zwarte gat is hier misschien maar vijftien lichtjaar vandaan.
6. Zijn zwarte gaten gevaarlijk?

Wel als je er willens en wetens op afvliegt. Voor wie de `horizon' van een zwart gat passeert, is er geen weg meer terug. Op aarde hebben we echter geen last van de triljoenen zwarte gaten in het heelal; die bevinden zich op veel te grote afstanden.

Het sciencefictionbeeld van allesverslindende zwarte gaten die kris­kras door de ruimte zwalken, berust dan ook op fantasie. Zelfs wanneer de zon zou veranderen in een zwart gat, zou de aarde gewoon haar baantjes blijven draaien, hoewel er dan natuurlijk geen leven meer mogelijk is wegens het ontbreken van licht en warmte.
7. Hoe onttrek je energie aan een zwart gat?

Dat lukt alleen als het zwarte gat ronddraait en omgeven wordt door een schijf van heet gas. De zwaartekracht van het roterende zwarte gat vervormt de omringende ruimte. De magnetische veldlijnen in de gasschijf raken daardoor strak opgewonden. Het gevolg is dat het zwarte gat een beetje wordt afgeremd, en het binnendeel van de gasschijf extra wordt verhit.

Deze week werd bekend dat Jörn Wilms van de universiteit van Tübingen en zijn team voor het eerst zo'n kosmische dynamo hebben ontdekt op ruim honderd miljoen lichtjaar afstand van de aarde. Ze deden hun ontdekking met de Europese röntgenkunstmaan XMMNewton. De extreem hoge temperatuur van het binnendeel van de gasschijf die het ontdekte zwarte gat omringt, kan alleen worden verklaard met dynamowerking.
8. Zijn zwarte gaten echt zwart?

Volgens Stephen Hawking niet. De gehandicapte theoreticus uit Cambridge heeft voorgerekend hoe er heel af en toe elementaire deeltjes uit een zwart gat kunnen ontsnappen, dankzij het onzekerheidsprincipe uit de quantumfysica. Zwarte gaten `verdampen' dus heel langzaam, en hoe lichter ze worden, des te sneller dat gaat. Als er tijdens de oerknal microscopische zwarte gaatjes zijn gevormd (zo groot als een atoomdeeltje, maar even zwaar als de Mount Everest), moeten die nu ongeveer explosief verdampen. Misschien dat sommige gammaflitsen   energierijke explosies in het heelal   op die manier verklaard kunnen worden.


9. Wat voor nut heeft een zwart gat?

Geen enkel. Tenminste, voorlopig. Het ziet er niet naar uit dat er binnenkort maatschappelijke toepassingen gevonden zullen worden voor de kosmische stofzuigers. Maar in theorie zou dat wel mogelijk zijn. Een klein zwart gat in een baan om de aarde kan als ultieme vuilstortplaats dienen, en bovendien de hele wereldbevolking van energie voorzien. En grote geesten als Hawking en Richard Gott van de Princeton universiteit beweren serieus dat je een zwart gat misschien kunt ombouwen tot een tijdmachine. In principe. Voorlopig blijft dat voer voor sf-­auteurs.


10. Wat zit er in een zwart gat?

Een raadsel. Of, zoals astronomen zeggen: een singulariteit. Onze natuurkundige theorieën verliezen in een zwart gat hun geldigheid. Niemand weet wat zich achter die geheimzinnige eenrichtingshorizon afspeelt.

Maar gespeculeerd wordt er volop. Volgens Lee Smolin van de Harvarduniversiteit ontstaat er bij de geboorte van elk zwart gat in ons heelal een nieuwe kosmos in een andere dimensie. Zwarte gaten zijn dan de takken en twijgen van een 'multiversele' stamboom.
Govert Schilling

ANW-vraag: Je kunt een zwart gat niet zien, en er kan niets uit komen. Hoe kun je dan informatie over zo’n zwart gat krijgen?

Wat hebben we aan kennis over zwarte gaten?





  1   2   3   4   5   6   7


De database wordt beschermd door het auteursrecht ©opleid.info 2019
stuur bericht

    Hoofdpagina